Ανακοινώσεις μαθήματος ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Β' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ (Β1, Β2, Β3)

Επαναληπτικά - Συμπληρωματικά Αρχαίων Α’ Προς Β’ Γυμνασίου

Fri, 05 Sep 2025 21:58:20 +0300

Επαναληπτικά - Συμπληρωματικά Αρχαίων Α’ Προς Β’ Γυμνασίου

— Τα φωνήεντα της α.ε., όπως και αυτά της ν.ε., είναι επτά. Διακρίνονται, μάλιστα, σε τρεις κατηγορίες ανάλογα με τη διάρκεια της προφοράς τους. Έτσι έχουμε:

-φωνήεντα μακρά, το η και το ω, που η προφορά τους διαρκούσε περισσότερο, περίπου σαν να ήταν δύο φθόγγοι,

-φωνήεντα βραχέα, το ε και το ο, που η προφορά τους ήταν κοφτή και θεωρούμε σχηματικά ότι διαρκούσαν ένα «χρόνο»

-φωνήεντα δίχρονα, τα α, ι και υ, τα οποία ανάλογα με το φωνητικό περιβάλλον τους προφέρονταν άλλοτε μακρά και άλλοτε βραχέα.

Εκτός όμως από τα φωνήεντα υπάρχουν και οι δίφθογγοι, που είναι συνολικά έντεκα:

-Οκτώ κύριες: αι, ει, οι, υι, αυ, ευ, ου, ηυ

-Τρεις καταχρηστικές: ᾳ, ῃ, ῳ

α) Γενικά οι δίφθογγοι είναι μακρόχρονες.

β) Υπάρχει βέβαια και η εξαίρεση! Οι δίφθογγοι αι και οι όταν βρίσκονται στο τέλος της λέξης θεωρούνται ως βραχύχρονες.

— Τα σύμφωνα της α.ε. διαιρούνται:

α) σε 9 άφωνα· αυτά παριστάνονται με τα γράμματα κ, γ, χ -π, β, φ, -τ, δ, θ που λέγονται και αυτά άφωνα·

β) σε 5 ημίφωνα· αυτά παριστάνονται με τα γράμματα λ, ρ - μ, ν, σ(ς), που λέγονται και αυτά ημίφωνα.

Εκτός από τα παραπάνω γράμματα υπάρχουν τρία ακόμα, τα ζ, ξ, ψ, που παριστάνουν σύμφωνα· αυτά λέγονται διπλά, γιατί το καθένα από αυτά παριστάνει δύο φθόγγους συγχωνευμένους:το ξ προήλθε από τo κ+σ ή γ+σ ή χ+σ, το ψ από το π+σ ή β+σ ή φ+σ, το ζ από το σ+δ.

° Τα άφωνα υποδιαιρούνται: α) στα ουρανικά κ, γ, χ, στα χειλικά π, β, φ και στα οδοντικά τ, δ, θ· β) στα ψιλόπνοα δηλ. λεπτά κατά την πνοή) κ, π, τ, στα δασύπνοα (δηλ. παχιά κατά την πνοή) χ, φ, θ και στα μέσα β, γ, δ.

° Τα ημίφωνα υποδιαιρούνται στα υγρά λ, ρ, στα ένρινα μ, ν και στο συριστικό σ (ς).

— Οι τόνοι:

α) Η οξεία (´) έμπαινε πάνω στο φωνήεν της συλλαβής που έπρεπε να προφερθεί σε υψηλότερο μουσικό ήχο. Ήταν σαν να ζητούσε από αυτόν που πρόφερε να υψώνει τον τόνο της φωνής του.

β) Η περισπωμένη (˜) έμπαινε πάνω από ένα μακρό φωνήεν, όταν ο ομιλητής θα έπρεπε να ανεβάσει και αμέσως κατόπιν να κατεβάσει τον τόνο της φωνής του κατά την προφορά του ίδιου φωνήεντος. Έτσι, η λέξη «βῆμα» προφερόταν στην α.ε. «μπέὲμα».

— Τα πνεύματα:

α) Η δασεία (῾), σημείο που μπορεί να μπει μόνο στην αρχή μιας λέξης που αρχίζει από φωνήεν, αρχικά ήταν γράμμα (Η), π.χ. ΗΕΛΛΑΣ: Ἑλλὰς.

Σημειώσεις: 1. Πάντα το υ και το ρ, όταν βρίσκονται στην αρχή μιας λέξης, π.χ. ὕδωρ, ῥοή.

Όταν, ιδιαίτερα μετά από έκθλιψη, οι φθόγγοι κ, π, τ βρεθούν μπροστά από λέξη που παίρνει δασεία, μετατρέπονται αντίστοιχα σε χ, φ, θ, π.χ. ἐπί + ἡμέρα > ἐφήμερος, κατά + ἥσυχος > καθησυχάζω.

β) Η ψιλή (᾽) σημειώνεται στην αρχή μιας λέξης, όταν η λέξη αυτή δεν παίρνει δασεία. Οι περισσότερες λέξεις που αρχίζουν από φωνήεν ή δίφθογγο παίρνουν ψιλή.

— Ο τονισμός των λέξεων στην αρχαία ελληνική γίνεται κατά τους εξής γενικούς κανόνες:

1) Καμιά λέξη δεν τονίζεται πιο πάνω από την προπαραλήγουσα (όπως και στην κοινή νέα ελληνική): λέγομεν, ἐλέγομεν, ἐλεγόμεθα, ἐπικίνδυνος, ἐπικινδυνότατος.

2) Όταν η λήγουσα είναι μακρόχρονη, η προπαραλήγουσα δεν τονίζεται: (ἡ βασίλισσα, αλλά) τῆς βασιλίσσης, (ἄμεσος, αλλά) ἀμέσως.3) Η προπαραλήγουσα, όταν τονίζεται, παίρνει πάντοτε οξεία: τιμώμεθα, παρήγορος, πείθομαι.

4) Κάθε βραχύχρονη συλλαβή, όταν τονίζεται, παίρνει πάντοτε οξεία: νέφος, τόπος, ἀγαθός.

5) Η μακρόχρονη παραλήγουσα, όταν τονίζεται, παίρνει οξεία εμπρός από μακρόχρονη λήγουσα: θήκη, κώμη, παιδεύω, κλαίω.

6) Η μακρόχρονη παραλήγουσα, όταν τονίζεται, παίρνει περισπωμένη εμπρός από βραχύχρονη λήγουσα: κῆπος, χῶρος, φεῦγε, κῶμαι.

Ειδικοί κανόνες τονισμού

Η μακροκατάληκτη γενική και δοτική των πτωτικών, όταν τονίζεται στη λήγουσα, παίρνει περισπωμένη: τοῦ ποιητοῦ, τῷ ποιητῇ· τῶν ποιητῶν, τοῖς ποιηταῖς·

— Οι πτώσεις: επιπλέον η δοτική

Την αποδίδουμε με φράσεις: με, σε, για + το όνομα που βρίσκεται σε δοτική ή με απλή αιτιατική, π.χ. "τῷ βίῳ" = στη ζωή.

— Α’ Κλίση των Ουσιαστικών

Κατά την πρώτη κλίση κλίνονται ονόματα αρσενικά και θηλυκά: τα αρσενικά λήγουν σε -ας ή σε -ης και τα θηλυκά σε -α ή σε -η.

Παραδείγματα αρσενικών σε -ας και σε -ης

Ενικός αριθμός

ον. ὁ νεανίας στρατιώτης

γεν.τοῦ νεανίου στρατιώτου

δοτ. τῷ νεανίᾳ στρατιώτῃ

αιτ. τὸν νεανίαν στρατιώτην

κλ. (ὦ) νεανία στρατιῶτᾰ

Πληθυντικός αριθμός

ον. οἱ νεανίαι στρατιῶται

γεν. τῶν νεανιῶν στρατιωτῶν

δοτ. τοῖς νεανίαις στρατιώταις

αιτ. τούς νεανίας στρατιώτας

κλ. (ὦ) νεανίαι στρατιῶται

Παραδείγματα θηλυκών σε -ᾱ και -ᾰ (γεν. -ᾱς)

Ενικός αριθμός

ον. ἡ πολιτεία στρατιὰ

γεν. τῆς πολιτείας στρατιᾶς

δοτ. τῇ πολιτείᾳ στρατιᾷ

αιτ. τὴν πολιτείαν στρατιὰν

κλ. (ὦ) πολιτεία στρατιὰ

Πληθυντικός αριθμός

ον. αἱ πολιτεῖαι στρατιαὶ

γεν. τῶν πολιτειῶν στρατιῶν

δοτ. ταῖς πολιτείαις στρατιαῖς

αιτ. τὰς πολιτείας στρατιὰς

κλ. (ὦ) πολιτεῖαι στρατιαὶ

Παραδείγματα θηλυκών σε ᾰ- (γεν. -ης)

Ενικός αριθμός - Πληθυντικός αριθμός

ἡ τράπεζᾰ γλῶσσᾰ

τῆς τραπέζης γλώσσης

τῇ τραπέζῃ γλώσσῃ

τὴν τράπεζᾰν γλῶσσᾰν

(ὦ) τράπεζα γλῶσσᾰ

αἱ τράπεζαι γλῶσσαι

τῶν τραπεζῶν γλωσσῶν

ταῖς τραπέζαις γλώσσαις

τὰς τραπέζας γλώσσας

(ὦ) τράπεζαι γλῶσσαι

Παραδείγματα θηλυκών σε –η

Ενικός αριθμός - Πληθυντικός αριθμός

ἡ κώμη τιμὴ

τῆς κώμης τιμῆς

τῇ κώμῃ τιμῇ

τὴν κώμην τιμὴν

(ὦ) κώμη τιμὴ

αἱ κῶμαι τιμαὶ

τῶν κωμῶν τιμῶν

ταῖς κώμαις τιμαῖς

τὰς κώμας τιμὰς

(ὦ). κῶμαι τιμαὶ

Παρατηρήσεις:

Στα πρωτόκλιτα θηλυκά που λήγουν σε -α:

α) αν πριν από την κατάληξη α υπάρχει σύμφωνο (εκτός από το ρ), τότε το α αυτό λέγεται μη

καθαρό, είναι κανονικά βραχύχρονο και στη γενική και δοτική του ενικού τρέπεται σε η: ἡ μοῦσα, τῆς μούσης, τῇ μούσῃ κτλ. - ἡ μᾶζα, τῆς μάζης, τῇ μάζῃ κτλ.

β) αν πριν από την κατάληξη α υπάρχει φωνήεν ή ρ, τότε το α αυτό λέγεται καθαρό, είναι κανονικά μακρόχρονο και φυλάγεται σε όλες τις πτώσεις του ενικού: ἡ πολιτεία, τῆς πολιτείας, τῇ πολιτείᾳ κτλ. - ἡ ὥρα, τῆς ὥρας, τῇ ὥρᾳ κτλ.

— Β' Κλίση Ουσιαστικών

Η δεύτερη κλίση στα αρχαία ελληνικά περιλαμβάνει ονόματα: • αρσενικά και θηλυκά σε: -ος Η δεύτερη κλίση στα αρχαία ελληνικά περιλαμβάνει ονόματα:

αρσενικά και θηλυκά σε: -ος • ουδέτερα σε: -ον
συνηρημένα σε: -ους, -ουν
αττικόκλιτα αρσενικά και θηλυκά σε: -ως, ουδέτερα σε: -ων

Παρατηρήσεις:

Τα αρσενικά και τα θηλυκά της β' κλίσης έχουν τις ίδιες καταλήξεις στον ενικό και στον πληθυντικό.
Τα ουδέτερα σχηματίζουν στον ενικό και στον πληθυντικό τρεις πτώσεις όμοιες: την ονομαστική, την αιτιατική και την κλητική.

Aσυναίρετα ουσιαστικά

Αρσενικά:

ὁ θε-ὸς λόγ-ος ἄνθρωπ-ος

τοῦ θε-οῦ λόγ-ου ἀνθρώπ-ου

τῷ θε-ῷ λόγ-ῳ τῷ ἀνθρώπ-ῳ

τὸν θε-ὸν λόγ-ον ἄνθρωπ-ον

ὦ θε-ὲ λόγ-ε

οἱ θε-οὶ λόγ-οι ἄνθρωπ-οι

τῶν θε-ῶν λόγ-ων ἀνθρώπ-ων

τοῖς θε-οῖς λόγ-οις ἀνθρώπ-οις

τοὺς θε-οὺς λόγ-ους ἀνθρώπ-ους

ὦ θε-οὶ λόγ-οι ἄνθρωπ-οι

Θηλυκά:

ἡ ὁδ-ὸς νῆσ-ος κάμηλ-ος

τῆς ὁδ-οῦ νήσ-ου καμήλ-ου

τῇ ὁδ-ῷ νήσ-ῳ καμήλ-ῳ

τὴν ὁδ-ὸν νῆσ-ον κάμηλ-ον

ὦ ὁδ-ὲ νῆσ-ε κάμηλ-ε

αἱ ὁδ-οὶ νῆσ-οι κάμηλ-οι

τῶν ὁδ-ῶν νήσ-ων καμήλ-ων

ταῖς ὁδ-οῖς νήσ-οις καμήλ-οις

τὰς ὁδ-οὺς νήσ-ους καμήλ-ους

ὦ ὁδ-οὶ νῆσ-οι κάμηλ-οι

Ουδέτερα:

τὸ φυτ-ὸν δῶρ-ον μυστήρι-ον

τοῦ φυτ-οῦ δώρ-ου μυστηρί-ου

τῷ φυτ-ῷ δώρ-ῳ μυστηρί-ῳ

τὸ φυτ-ὸν δῶρ-ον μυστήρι-ον

ὦ φυτ-ὸν δῶρ-ον μυστήρι-ον

τὰ φυτ-ά δῶρ-α μυστήρι-α

τῶν φυτ-ῶν δώρ-ων μυστηρί-ων

τοῖς φυτ-οῖς δώρ-οις μυστηρί-οις

τὰ φυτ-ά δῶρ-α μυστήρι-α

ὦ φυτ-ά δῶρ-α μυστήρι-α

Παρατηρήσεις:

Η κατάληξη -α των ουδετέρων είναι βραχύχρονη.
Τα προπαροξύτονα (αυτά που τονίζονται στην προπαραλήγουσα) στη γενική και δοτική του ενικού και πληθυντικού κατεβάζουν τον τόνο στην παραλήγουσα, π.χ. μυστήριον

— Γ’ Κλίση ουσιαστικών:

Αρσενικά, θηλυκά και ουδέτερα περιττοσύλλαβα

Τα τριτόκλιτα ουσιαστικά λήγουν στην ονομαστική του ενικού σ' ένα από τα φωνήεντα: α, ι, υ, ω ή σ' ένα από τα σύμφωνα ν, ρ, ς, (ξ, ψ).

Στη γενική του ενικού λήγουν σε -ος, -ως, -ους

~ Καταληκτικά λέγονται όσα αρσενικά και θηλυκά σχηματίζουν την ονομαστική του ενικού με την κατάληξη -ς, π.χ. ἥρω-ς, ἰχθύ-ς

~ Ακατάληκτα λέγονται όλα τα ουδέτερα και κάποια αρσενικά και θηλυκά που σχηματίζουν την ονομαστική του ενικού χωρίς κατάληξη, π.χ. χιών, ἠχώ

~ Μονόθεμα λέγονται αυτά που σχηματίζουν όλες τις πτώσεις από ένα μόνο θέμα, π.χ. χιτών,χιτῶν-ος

Το θέμα στα μονόθεμα βρίσκεται από τη γενική του ενικού, αφού αφαιρεθεί από αυτήν η κατάληξη: πίνακ-ος > πινακ-, κλητῆρ-ος > κλητηρ-

~ Διπλόθεμα λέγονται αυτά που σχηματίζουν τις πτώσεις με δύο θέματα, γιατί σε μερικές περιπτώσεις εκτείνουν το φωνήεν της τελευταίας συλλαβής του θέματος· π.χ. ἡγεμόν-ος, ἡγεμών

Φωνηεντόληκτα λέγονται όσα έχουν χαρακτήρα φωνήεν, π.χ. ἥρω-ς ἥρωο-ς, πόλι-ς πόλε-ως

Συμφωνόληκτα λέγονται όσα έχουν χαρακτήρα σύμφωνο, π.χ. κόραξ κόρακ-ος, σωλήν σωλῆν-ος

Φωνηεντόληκτα:

Φωνηεντόληκτα καταληκτικά μονόθεμα σε -ως, γεν. -ωος και σε -υς, γεν. -υος

Ενικός αριθμός Πληθυντικός αρ.

ον. ὁ ἥρως οἱ ἥρωες

γεν. τοῦ ἥρωος τῶν ἡρώων

δοτ. τῷ ἥρωι τοῖς ἥρωσι(ν)

αιτ. τὸν ἥρωα τοὺς ἥρωας

κλ. (ὦ) ἥρως (ὦ) ἥρωες

Φωνηεντόληκτα καταληκτικά διπλόθεμα σε -ις, γεν -εως:

Ενικός αριθμός

ον. ἡ δύναμις πόλῐς

γεν. τῆς δυνάμεως πόλεως

δοτ. τῇ δυνάμει πόλει

αιτ. τὴν δύναμιν πόλιν

κλ. (ὦ) δύναμι πόλι

Πληθυντικός αριθμός

ον. αἱ δυνάμεις πόλεις

γεν. τῶν δυνάμεων πόλεων

δοτ. ταῖς δυνάμεσι(ν) πόλεσιν)

αιτ. τὰς δυνάμεις πόλεις

κλ. (ὦ) δυνάμεις πόλεις

Φωνηεντόληκτα καταληκτικά μονόθεμα σε -εύς, γεν. - έως:

Ενικός αριθμός

ον. ὁ βασιλεὺς

γεν. τοῦ βασιλέως

δοτ. τῷ βασιλεῖ

αιτ. τὸν βασιλέα

κλ. (ὦ) βασιλεῦ

Πληθυντικός αριθμός

ον. οἱ βασιλεῖς

γεν. τῶν βασιλέων

δοτ. τοῖς βασιλεῦσι(ν)

αιτ. τοὺς βασιλέας

κλ. (ὦ) βασιλεῖς

Συμφωνόληκτα οδοντικόληκτα ουδέτερα ακατάληπτα μονόθεμα σε -α, γεν. -ατος

Ενικός αριθμός Πληθυντικός αρ.

ον. τὸ κτῆμα τὰ κτήματα

γεν.τοῦ κτήματος τῶν κτημάτων

δοτ. τῷ κτήματι τοῖς κτήμασι αιτ. τὸ κτῆμα τὰ κτήματα

κλ. (ὦ) κτῆμα (ὦ) κτήματα

— Δευτερόκλιτα επίθετα

Τα δευτερόκλιτα επίθετα κλίνονται σύμφωνα με την Β΄ Κλίση στο αρσενικό και στο ουδέτερο γένος, ενώ σύμφωνα με την Α΄ Κλίση στο θηλυκό γένος.

α) Τρικατάληκτα με 3 γένη (σε -ος, -η, -ον και -ος, -α, -ον)

Ενικός αριθμός

ον. σοφὸς σοφὴ σοφὸν δίκαιος δικαία δίκαιον

γεν. σοφοῦ σοφῆς σοφοῦ δικαίου δικαίας δικαίου

δοτ. σοφῷ σοφῇ σοφῷ δικαίῳ δικαίᾳ δικαίῳ

αιτ. σοφὸν σοφὴν σοφὸν δίκαιον δικαίαν δίκαιον

κλ. σοφὲ σοφὴ σοφὸν δίκαιε δικαία δίκαιον

Πληθυντικός αριθμός

ον. σοφοὶ σοφαὶ σοφά δίκαιοι δίκαιαι δίκαια

γεν. σοφῶν σοφῶν σοφῶν δικαίων δικαίων δικαίων

δοτ. σοφοῖς σοφαῖς σοφοῖς δικαίοις δικαίαις δικαίοις

αιτ. σοφοὺς σοφάς σοφά δικαίους δικαίας δίκαια

κλ. σοφοὶ σοφαὶ σοφὰ δίκαιοι δίκαιαι δίκαια

β) Δικατάληκτα με τρία γένη (σε -ος, -ον)

Ενικός αριθμός

ον. ὁ ἡ ἄφθονος τό ἄφθονον

γεν. τοῦ τῆς τοῦ ἀφθόνου

δοτ. τῷ τῇ τῷ ἀφθόνῳ

αιτ. τὸν τήν τὸ ἄφθονον

κλ.(ὦ) (ὦ) ἄφθονε (ὦ) ἄφθονον

Πληθυντικός αριθμός

ον. οἱ αἱ ἄφθονοι τὰ ἄφθονα

γεν. τῶν τῶν τῶν ἀφθόνων

δοτ. τοῖς ταῖς τοῖς ἀφθόνοις

αιτ. τοὺς τὰς ἀφθόνους τὰ ἄφθονα

(ὦ) (ὦ) ἄφθονοι (ὦ) ἄφθονα

— Προσωπική Αντωνυμία:

Ενικός αριθμός

α' πρόσ. β' πρόσ.

ον. ἐγὼ σὺ

γεν. ἐμοῦ, μου σοῦ, σου

δοτ. ἐμοί, μοι σοί, σοι

αιτ. ἐμέ, με σέ, σε

Πληθυντικός αριθμός

ον. ἡμεῖς ὑμεῖς

γεν. ἡμῶν ὑμῶν

δοτ. ἡμῖν ὑμῖν

αιτ. ἡμᾶς ὑμᾶς

—- Η δεικτική αντωνυμία οὗτος, αὕτη, τοῦτο:

Ενικός αριθμός

αρσ. θηλ. ουδ.

Ον. οὗτος αὕτη τοῦτο

Γεν. τούτου ταύτης τούτου

Δοτ. τούτῳ ταύτῃ τούτῳ

Αιτ. τοῦτον ταύτην τοῦτο

Κλ. οὗτος αὕτη -

Πληθυντικός αριθμός

Ον. οὗτοι αὗται ταῦτα

Γεν. τούτων τούτων τούτων

Δοτ. τούτοις ταύται τούτοις

Αιτ. τούτους ταύτας ταῦτα

Κλ. - - -

— Τίς, τί αόριστη αντωνυμία (κάποιος, κάποια, κάποιο)

Ενικός αριθμός

αρ. θηλ. ουδ.

Ον τὶς τὶς τὶ

Γεν τινὸς ή του τινὸς ή του τινὸς ή του

Δοτ τινὶ ή τῳ τινὶ ή τῳ τινὶ ή τῳ

Αιτ τινὰ τινὰ τὶ

Πληθυντικός αριθμός

Ον τινὲς τινὲς τινὰ ή ἄττα

Γεν τινῶν τινῶν τινῶν

Δοτ τισὶ(ν) τισὶ(ν) τισὶ(ν)

Αιτ τινὰς τινὰς τινὰ ή ἄττα

— Το ρήμα:

Όπως και στη ν.ε., έχει: -πρόσωπα: α', β', γ'

-αριθμούς: ενικός, πληθυντικός

-εγκλίσεις: οριστική, υποτακτική, ευκτική, προστακτική

-ονοματικούς τύπους: απαρέμφατο, μετοχή

-χρόνους: ενεστώτας, παρατατικός, μέλλοντας, αόριστος, παρακείμενος, υπερσυντέλικος, συντελεσμένος μέλλοντας

-διαθέσεις: ενεργητική, μέση, παθητική, ουδέτερη

-φωνές: ενεργητική, μέση, παθητική

Η Οριστική Ενεστώτα του βοηθητικού ρήματος εἰμί:

Το εἰμὶ είναι βοηθητικό ρήμα της α.ε. (= είμαι, υπάρχω), όπως της ν.ε. το είμαι και το έχω. Στην Οριστική του Ενεστώτα κλίνεται ως εξής:

εἰμί εἶ ἐστί(ν) ἐσμέν ἐστέ εἰσί(ν)

Η Οριστική Ενεστώτα Ενεργητικής Φωνής βαρύτονων ρημάτων:

α.ε. ν.ε.

θεραπεύω θεραπεύω

θεραπεύεις θεραπεύεις

θεραπεύει θεραπεύει

θεραπεύομεν θεραπεύουμε

θεραπεύετε θεραπεύετε

θεραπεύουσι(ν) θεραπεύουν

Η Οριστική Μέλλοντα Ενεργητικής Φωνής βαρύτονων ρημάτων:

α.ε. ν.ε.

θεραπεύσω θα θεραπεύσω

θεραπεύσεις θα θεραπεύσεις

θεραπεύσει θα θεραπεύσει

θεραπεύσομεν θα θεραπεύσουμε

θεραπεύσετε θα θεραπεύσετε

θεραπεύσουσι(ν) θα θεραπεύσουν

Ο σχηματισμός του Μέλλοντα Ενεργητικής Φωνής των αφωνόληκτων ρημάτων:

Οι καταλήξεις του ενεργητικού μέλλοντα των αφωνόληκτων ρημάτων φαίνονται παρακάτω:

Ουρανικόληκτα (κ, γ, χ, ττ, σσ): ξω π.χ. πράττω > πράξω

Χειλικόληκτα (π, β, φ, πτ): ψω π.χ. κόπτω > κόψω

Οδοντικόληκτα (τ, δ, θ, ζ): σω π.χ. κτίζω > κτίσω

Παρατατικός ενεργητικής φωνής βαρύτονων ρημάτων:

Για να σχηματίσουμε τον παρατατικό των βαρύτονων ρημάτων, προσθέτουμε στο χρονικό θέμα του ενεστώτα τις καταλήξεις του παρατατικού, δηλαδή, για το ρήμα λύω παίρνουμε το θέμα λυ- και προσθέτουμε την κατάληξη του παρατατικού -ον.

Στην αρχή, όμως, πρέπει να βάλουμε και την αύξηση, (όπως και στα νέα ελληνικά) η οποία είναι δύο ειδών: συλλαβική και χρονική

ἔ-λυ-ον

ἔ-λυ-ες

ἔ-λυ-ε

ἐ-λύ-ομεν

ἐ-λύ-ετε

ἔ-λυ-ον

— Συλλαβική αύξηση

Είναι η προσθήκη στην αρχή του θέματος ενός -ἐ- (Προσοχή! παίρνει ψιλή). Λέγεται συλλαβική, επειδή προστίθεται μια νέα συλλαβή. Συλλαβική αύξηση βάζουμε, όταν το ρήμα αρχίζει από σύμφωνο, π.χ. λύω > ἔλυον, διώκω > ἐδίωκον, φεύγω > ἔφευγον

Στην περίπτωση που το ρήμα αρχίζει από ῥ (π.χ. ῥίπτω), τότε εκτός από το ἐ της αύξησης διπλασιάζεται και το ῥ. Έτσι ο παρατατικός του ῥίπτω γίνεται ἔρριπτον.

— Χρονική αύξηση

Είναι η μετατροπή ενός βραχύχρονου φωνήεντος σε μακρόχρονο, παθαίνει δηλαδή έκταση. Χρονική αύξηση βάζουμε όταν το ρήμα αρχίζει από φωνήεν.

Με λίγα λόγια, κάποια φωνήεντα αλλάζουν, όπως φαίνεται στη συνέχεια.

α > η

ε > η

ο > ω

ι > υπογεγραμμένη

— Η αύξηση στα σύνθετα με πρόθεση:

Όσα ρήματα είναι σύνθετα με πρόθεση, δεν παίρνουν αύξηση στην αρχή του ρήματος, αλλά ανάμεσα στην πρόθεση και το ρήμα, δηλαδή το ρήμα "δια-γράφω", που είναι σύνθετο με την πρόθεση "διά", στον παρατατικό δε θα γίνει "ἐ διά γραφον", αλλά "δι-έ-γραφον".

Αυτή η αύξηση λέγεται εσωτερική.

διέ-λυ-ον

διέ-λυ-ες

διέ-λυ-ε

διε-λύ-ομεν

διε-λύ-ετε

διέ-λυ-ον

Προσοχή:

Η πρόθεση "ἐκ" μπροστά από φωνήεν γίνεται "ἐξ", π.χ. πέμπω > ἔ-πεμπον, ἐκ-πέμπω > ἐξ-έ-πεμπον

Το ν της πρόθεσης "σύν" που τρέπεται σε διάφορα σύμφωνα, επανέρχεται μπροστά από το "ἐ-" της συλλαβικής αύξησης, π.χ. γράφω > ἔγραφον, συγγράφω > συν-έ-γραφον

Η αύξηση στα παρασύνθετα με α' συνθετικό που δεν είναι πρόθεση:

Τα παρασύνθετα όμως με πρώτο συνθετικό άλλη λέξη εκτός από πρόθεση παίρνουν τη συλλαβική αύξηση στην αρχή, π.χ. φιλό-σοφος > φιλοσοφῶ > ἐφιλοσόφουν, ἄ-δικος > ἀδικῶ > ἠδίκουν

Κάποια ρήματα που αρχίζουν από ε έχουν αύξηση ει κι όχι η:

ἐθίζω > εἴθιζον, ἐλίττω > εἵλιττον, ἕλκω > εἷλκον, ἕπομαι > εἰπόμην,

ἐργάζομαι > εἰργαζόμην, ἕρπω > εἶρπον, ἑστιῶ > εἱστίων, ἔχω > εἶχον, ἐῶ > εἴων

Αόριστος ενεργητικής φωνής βαρύτονων ρημάτων:

Ο αόριστος έχει αύξηση, όπως ο παρατατικός. Όσες αλλαγές έγιναν στον παρατατικό οι ίδιες ισχύουν και για τον αόριστο. Έχουμε, συνεπώς, και συλλαβική και χρονική αύξηση.

ἔ-λυ-σ-α

ἔ-λυ-σ-ας

ἔ-λυ-σ-ε

ἐ-λύ-σ-αμεν

ἐ-λύ-σ-ατε

ἔ-λυ-σ-αν

Οριστική Παρατατικού του βοηθητικού ρήματος εἰμί:

ἦ και ἦν

ἦσθα

ἦν

ἦμεν

ἦτε

ἦσαν

— Ο Αναδιπλασιασμός:

Οι συντελικοί χρόνοι, δηλαδή ο παρακείμενος, ο υπερσυντέλικος και ο συντελεσμένος μέλλοντας, έχουν στην αρχή του θέματος αναδιπλασιασμό σε όλες τις εγκλίσεις και στους ονοματικούς τύπους (απαρέμφατο, μετοχή).

Στο κείμενο της Ενότητας τρεις τύποι παρακειμένου με αναδιπλασιασμό: πεφύκασιν, γεγόνασιν και πεπονθότες.

Είδη ομαλού αναδιπλασιασμού

Επανάληψη του αρχικού συμφώνου του ρήματος + ε

π.χ. λύω → λέλυκα, γράφω → γέγραφα

2. Συλλαβική αύξηση

π.χ. ψεύδω → ἔψευκα, ῥάπτω → ἔρραφα

στρατεύω → ἐστράτευκα

Φωνήεν ή δίφθογγος, δηλαδή χρονική αύξηση

π.χ. ἐλπίζω → ἤλπικα, ἁθροίζω → ἥθροικα

Παρατηρήσεις:

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στον αναδιπλασιασμό που παίρνουν τα ρήματα που αρχίζουν από δασέα σύμφωνα (χ, φ, θ), τα οποία τρέπονται στα αντίστοιχα ψιλά (κ, π, τ):

χ→κ χορεύω: κε-χόρευκα

φ→π φυλάττω: πε-φύλαχα

θ→τ θύω: τέ-θυκα

Στα σύνθετα ή παρασύνθετα ρήματα με α′ συνθετικό πρόθεση ο αναδιπλασιασμός μπαίνει μετά την πρόθεση, π.χ. ἀπο-γράφω → ἀπο-γέ-γραφα.

Ιδιαίτερο είδος αναδιπλασιασμού είναι ο αττικός:

Ρήματα που αρχίζουν από α, ε, ο, στους συντελικούς χρόνους επαναλαμβάνουν τους δύο πρώτους φθόγγους του θέματος και συγχρόνως τρέπουν σε μακρό το αρχικό φωνήεν, δηλαδή α → η, ε → η, ο → ω,

π.χ. ἀκούω → ἀκήκοα, ἐλαύνω → ἐλήλακα, ὀρύττω → ὀρώρυχα

— Ετυμολογία ονομάζουμε τη διερεύνηση της αληθινής σημασίας μιας λέξης βάσει της προέλευσής της, καθώς και η μελέτη του τρόπου σχηματισμού της.

-Παράγωγες ονομάζουμε τις λέξεις που προέρχονται από μία άλλη λέξη, π.χ. ποιῶ > ποίησις, ποιητής, ποίημα.

-Σύνθετες ονομάζουμε τις λέξεις που προέρχονται από δύο ή περισσότερες λέξεις, π.χ. διά + κοσμῶ > διακοσμῶ.

-Ομόρριζες ονομάζουμε τις λέξεις, απλές ή σύνθετες, που προέρχονται από την ίδια ρίζα, π.χ. τρέφω > τροφή, τροφός, ἐκτρέφω, διατρέφω.

-Πρωτότυπη ονομάζουμε τη λέξη από την οποία προήλθε η παράγωγη που εξετάζουμε, π.χ. για την παράγωγη λέξη σθεναρὸς πρωτότυπη λέξη είναι η λέξη σθένος.

-Ρίζες ονομάζουμε τα πρωταρχικά θέματα μιας γλώσσας, από τα οποία προκύπτουν, με μετασχηματισμούς και προσθήκες καταλήξεων, οι λέξεις της γλώσσας, π.χ. √ φερ– (> φερτός, φορά κ.ά.).

-Ριζικές λέξεις ονομάζουμε τις λέξεις που παράγονται απευθείας από μία ρίζα με την προσθήκη παραγωγικών καταλήξεων √ ναυ– > ναῦς, √ λίθο– > λίθος.

-Παραγωγικές καταλήξεις ονομάζουμε τις καταλήξεις που προσθέτουμε στις πρωτότυπες ή ριζικές λέξεις, για να σχηματίσουμε παράγωγες, π.χ. ποιῶ > ποίησις, ποιητής, ποίημα.

-Συνθετικά (πρώτο, δεύτερο συνθετικό κ.ο.κ.) ονομάζουμε τις λέξεις από τις οποίες δημιουργείται μια σύνθετη λέξη, π.χ. εξετάζουμε, π.χ. για την παράγωγη λέξη σθεναρὸς πρωτότυπη λέξη είναι η λέξη σθένος.

-Παρασύνθετες ονομάζουμε τις λέξεις που παράγονται από σύνθετες λέξεις, π.χ. ναῦς + πήγνυμι > ναυπηγός > ναυπηγικός.

-Απλή ονομάζουμε μια λέξη που δεν είναι σύνθετη.

— Τα ουσιαστικά παράγονται

α) από ρήματα: γράφ-ω: γραφεύς, β) από επίθετα: δίκαιος: δικαιοσύνη, γ) από άλλα ουσιαστικά: πόλις: πολίτης.

α) Ουσιαστικά παράγωγα από ρήματα

Τα ουσιαστικά που παράγονται από ρήματα σημαίνουν:

1) το πρόσωπο που ενεργεί.

-εὺς, π.χ. γράφ-ω: γραφ-εύς

-ὸς, π.χ. τρέφ-ω: τροφ-ός

-μὼν, π.χ. ἡγέομαι –οῦμαι: ἡγε-μών

-ὰς, π.χ. φεύγ-ω: φυγ-άς

-της, ποιέ-ω -ῶ: ποιη-τὴς

-τὴρ, καλέ-ω -ῶ: κλη-τήρ

-τωρ, π.χ. λέγ-ω: ῥή-τωρ

2) την ενέργεια, το πάθος ή την κατάσταση:

-σις, π.χ. λύ-ω: λύ-σις,

-σία, π.χ. δοκιμάζω: δοκιμα-σία

-ὴ, π.χ. γράφ-ω: γραφ-ή

-ὰ (όταν προηγείται ρ), π.χ. ἀγείρω : ἀγορ-ά

-ία, π.χ. μαίνομαι: μαν-ία

-εία, π.χ. ἀριστεύω: ἀριστεία

-ος (αρσ. της β΄ κλίσης), π.χ. τρέμω: τρόμ-ος

-μὸς, π.χ. δέω – δῶ (= δένω): δεσμός

-(ε)τός, π.χ. πήγ-νυμι: παγ-ετός

3) το αποτέλεσμα της ενέργειας:

-μα, π.χ. ἱδρύω: ἵδρυ-μα

-μη, π.χ. γράφω: γραμ-μή

-ος (ουδ. γ΄ κλίσ.), π.χ. λανθάνω: λάθ-ος

4) το όργανο ή το μέσο μιας ενέργειας:

-τρον ή -θρον, π.χ. σημαίνω: σήμαν-τρον, κλείω: κλεῖ-θρον

-τρα ή -θρα, π.χ. ξύω: ξύσ-τρα, ἀποβαίνω: ἀπο-βά-θρα

-τήρ, π.χ. λάμπω: λαμπ-τήρ

-τηρία, π.χ. βαίνω: βα-κ-τηρία

-τήριον, π.χ. πίνω: πο-τήριον,

-ανον, π.χ. δρέπω: δρέπ-ανον

-άνη, π.χ. σκάπτω: σκαπ-άνη

-όνη, π.χ. πείρω (= τρυπώ): περ-όνη

-ίς, π.χ. γράφω: γραφ-ίς

-εὺς, π.χ. σφάττω: σφαγ-εὺς (= ξίφος)

5) τον τόπο όπου γίνεται μια ενέργεια·

-τήριον, π.χ. δικάζω: δικασ-τήριον

-τρα, π.χ. ὀρχέομαι -οῦμαι: ὀρχήσ-τρα, παλαίω: παλαίσ-τρα

-τρον, π.χ. θεάομαι -ῶμαι: θέα-τρον

-θρον, π.χ. βαίνω: βά-θρον

— Θεωρία - Σύνταξη:

Α. Οι βασικοί όροι μιας απλής πρότασης είναι δύο: το υποκείμενο και το κατηγόρημα.

~ Υποκείμενο είναι το ονοματικό σύνολο που φανερώνει ποιος ενεργεί ή πάσχει ή βρίσκεται σε μία κατάσταση. Βρίσκεται πάντοτε σε πτώση ονομαστική.

~ Κατηγόρημα είναι το σύνολο των λέξεων της πρότασης που αναφέρονται στο υποκείμενο. Οι μορφές που μπορεί να πάρει το κατηγόρημα είναι οι εξής:

Υποκείμενο + Ρήμα (Υ Ρ) : Ό παῖς ὑπνώττει.

Υποκείμενο + Ρήμα + Αντικείμενο: (Ρ Υ Α): Οἱ Μακεδόνες συνέκριναν τοῖς Πέρσαις.

Υποκείμενο + Ρήμα+ Κατηγορούμενο (Υ Ρ Κ): Περικλῆς ᾑρέθη στρατηγός.

Υποκείμενο + Ρήμα + Αντικείμενο + Κατηγορούμενο (Υ Ρ Α Κ): Οἱ Ἀθηναῖοι εἵλοντο Περικλέα στρατηγόν.

– Όταν το ρήμα της πρότασης είναι είτε ενεργητικής διάθεσης και αμετάβατο (δηλαδή χωρίς αντικείμενο) είτε ουδέτερης ή παθητικής διάθεσης, το κατηγόρημα περιλαμβάνει μόνο τον ρηματικό τύπο, π.χ. Ὁ παῖς ὑπνώττει / Το παιδί παίζει.

– Όταν το ρήμα της πρότασης είναι συνδετικό (εἰμί, γίγνομαι, φαίνομαι κ.ά.), παθητικής ή ουδέτερης διάθεσης, το κατηγόρημα περιλαμβάνει τον ρηματικό τύπο και το κατηγορούμενο, έναν όρο που δηλώνει μια ιδιότητα του υποκειμένου, π.χ. Ὁ χρησμὸς σαφής ἐστι / Το παιδί είναι ήσυχο.

– Όταν το ρήμα της πρότασης είναι ενεργητικό μεταβατικό (δηλαδή με αντικείμενο), το κατηγόρημα περιλαμβάνει τον ρηματικό τύπο και το αντικείμενο, έναν όρο που δηλώνει το πρόσωπο, ζώο ή πράγμα στο οποίο μεταβαίνει η ενέργεια του ρήματος, π.χ. Σὺ μὴ ἐλπίσῃς ταῦτα / Εσύ μην ακούς τους άλλους.

– Μερικά ενεργητικά μεταβατικά ρήματα χρειάζονται δύο αντικείμενα, για να αποδώσουν ολοκληρωμένο νόημα (δίπτωτα ρήματα)· για τον λόγο αυτό, το κατηγόρημα των προτάσεων αυτών περιλαμβάνει και δύο αντικείμενα, π.χ. Διηγήσομαι ὑμῖν μῦθον / Η Πολιτεία παρέχει κίνητρα στους επιχειρηματίες.

– Όταν το ρήμα της πρότασης είναι ενεργητικό μεταβατικό και σημαίνει «αποκαλώ», «θεωρώ», «εκλέγω», «μετατρέπω (κάτι σε κάτι άλλο)», το κατηγόρημα εκτός από τον ρηματικό τύπο περιλαμβάνει και το αντικείμενο και το κατηγορούμενο του αντικειμένου, π.χ. Οἱ Ἀθηναῖοι εἵλοντο Περικλέα στρατηγόν / Ο διευθυντής με αποκάλεσε ασυνεπή.

— Υποκείμενο:

Το υποκείμενο μιας πρότασης βρίσκεται με την ερώτηση, «ποιος / ποια / ποιο + ρήμα;».

π.χ. Ἀλέξανδρος τοὺς στρατιώτας συνήγαγε.

Ως υποκείμενο μιας πρότασης είναι δυνατόν να τεθούν: ουσιαστικά, αντωνυμίες, επίθετα, μετοχές, αριθμητικά, απαρέμφατα, δευτερεύουσες ονοματικές προτάσεις κ.ά.

Το ρήμα συμφωνεί με το υποκείμενο της πρότασης στο πρόσωπο και στον αριθμό.

Εξαίρεση αποτελεί η αττική σύνταξη, που χαρακτηρίζει κυρίως την ιωνική-αττική διάλεκτο: Όταν το υποκείμενο της πρότασης είναι ουδέτερο πληθυντικού αριθμού, το ρήμα τίθεται στο γ΄ ενικό αντί του γ΄ πληθυντικού, π.χ. τὰ παιδία παίζει.

— Κατηγορούμενο:

Το κατηγορούμενο αποδίδει μία ιδιότητα στο υποκείμενο (ή στο αντικείμενο) με τη μεσολάβηση ενός συνδετικού ρήματος (εἰμί, γίγνομαι, φαίνομαι, διατελῶ, διάγω κ.ά.). Το εντοπίζουμε με την ερώτηση «τι (λογής) + ρήμα;». π.χ. Ἡ πόλις ἀνάστατος ἐγένετο.

Το κατηγορούμενο είναι συνήθως επίθετο. Ως κατηγορούμενο σε μια πρόταση είναι δυνατόν, επίσης, να τεθούν: ουσιαστικά, αντωνυμίες, μετοχές, αριθμητικά, απαρέμφατα, δευτερεύουσες ονοματικές προτάσεις (κυρίως αναφορικές) κ.ά.

– Το κατηγορούμενο, όταν είναι επίθετο, συμφωνεί με το υποκείμενο ή το αντικείμενο στο οποίο αναφέρεται στο γένος, στον αριθμό και στην πτώση, π.χ. Καὶ ἦν ἡ μάχη καρτερά.

– Όταν είναι ουσιαστικό, συμφωνεί υποχρεωτικά στην πτώση και ενδεχομένως στον αριθμό και στο γένος, π.χ. Τὰ δὲ Κύθηρα νῆσός ἐστιν.

– Μερικές φορές τίθεται στο ουδέτερο γένος, π.χ. Καλὸν ἡ σωφροσύνη, ἀλλ' ἐπίπονον, ή σε γενική (κατηγορηματική), π.χ. Ὁ θρόνος τοῦ μεγάλου βασιλέως χρυσοῦ ἦν.

— Αντικείμενο:

Με αντικείμενο συντάσσονται τα ενεργητικής διάθεσης μεταβατικά ρήματα, όσα δηλαδή δε δηλώνουν απλώς ότι το υποκείμενο ενεργεί, αλλά και ότι η ενέργειά του μεταβαίνει σε ένα άλλο πρόσωπο, ζώο ή πράγμα.

– Το αντικείμενο βρίσκεται σε μία από τις πλάγιες πτώσεις (γεν., δοτ., αιτ.), ποτέ σε ονομαστική. Το εντοπίζουμε με την ερώτηση «ποιον / ποιαν / τι + ρήμα;». π.χ. Κλέαρχος τοὺς στρατιώτας συνήγαγε.

– Στα δίπτωτα ρήματα το δεύτερο αντικείμενο το εντοπίζουμε με την ερώτηση «σε / με / για / από ποιον ή τι + ρήμα;», π.χ. Ἔπαυσαν Τιμόθεον τῆς στρατηγίας: από τι ἔπαυσαν Τιμόθεον; → (από τη στρατηγία) τῆς στρατηγίας → αντικείμενο.

Β. Ασκήσεις:

Να εντοπίσετε το ρήμα, το υποκείμενο και το κατηγορούμενο στις παρακάτω προτάσεις:

Α. Οὗτοί εἰσι πονηροί. εἰσι: Ρήμα, Οὗτοί: Υποκείμενο, πονηροί: Κατηγορούμενο

Β. Σὺ ἀνυπόδητος καὶ ἀχίτων διατελεῖς. διατελεῖς: Ρήμα, Σὺ: Υποκείμενο, ἀνυπόδητος καὶ ἀχίτων: Κατηγορούμενα

Γ. Ὁ πόλεμος πολλῶν αἴτιος κακῶν γεγένηται. γεγένηται: Ρήμα, Ὁ πόλεμος: Υποκείμενο, αἴτιος: Κατηγορούμενο

Δ. Ἐμπόριον ἦν τὸ χωρίον καὶ ὥρμουν αὐτόθι ὁλκάδες πολλαί. ἦν: Ρήμα, τὸ χωρίον: Υποκείμενο, Ἐμπόριον: Κατηγορούμενο ὥρμουν: Ρήμα, ὁλκάδες: Υποκείμενο

Ε. Οἱ Καππαδόκαι ὑπὸ Ἑλλήνων Σύριοι ὀνομάζονται: ὀνομάζονται: Ρήμα, Οἱ Καππαδόκαι. Υποκείμενο, Σύριοι: Κατηγορούμενο

ΣΤ. Ἡ μὲν τοῦ σώματος ἰσχὺς γηράσκει. γηράσκει: Ρήμα, Ἡ ἰσχὺς: Υποκείμενο. ἡ δὲ τῆς ψυχῆς ῥώμη ἀγήρατός ἐστι. ἐστι: Ρήμα, ῥώμη: Υποκείμενο, ἀγήρατός: Κατηγορούμενο

Ζ. Οὐδεὶς ἔστι μοι ἀλλότριος, ἂν χρηστὸς ᾖ. . ἔστι: Ρήμα, Οὐδεὶς: Υποκείμενο, ἀλλότριος: Κατηγορούμενο ᾖ: Ρήμα, Οὐδεὶς/οὗτος : Υποκείμενο, χρηστὸς: Κατηγορούμενο Σολωμού 29 Αθήνα 210.38.22.157

Να συμπληρώσετε το κατηγορούμενο στις παρακάτω προτάσεις:

Α. Ἐγὼ καὶ σὺ φίλοι (φίλος) ἐσμέν.

Β. Μαθηταί (μαθητής) τοῦ Σωκράτους ἐστέ;

Γ. Οἱ πρόγονοι ἦσαν σοφοί (σοφός) καὶ ἀγαθοί (ἀγαθός).

Δ. Οἱ ἀδικοῦντες τὴν πόλιν ἡμέτεροι ἐχθροί (ἐχθρός) εἰσιν.

Ε. Ἐκείνη ἡ γραῦς δικαία (δίκαιος) ἦν.

Να βρείτε το ρήμα, το υποκείμενο και το αντικείμενο στις παρακάτω προτάσεις:

Α. ἐθήρευεν : Ρήμα, Ἀλέξανδρος: Υποκείμενο, ἐλάφους: Αντικείμενο.

Β. διδάσκει: Ρήμα, Σωκράτης: Υποκειμενο, τὴν ἀρετήν: Αντικείμενο.

Γ. ἤθροιζεν: Ρήμα Ὁ στρατηγὸς: Υποκείμενο, τὴν δύναμιν: Αντικείμενο.

Δ. Λέγει: Ρήμα, ὁ νεανίσκος: Υποκείμενο, αὐτῷ: Αντικείμενο.

Ε. ἐθαύμασαν: Ρήμα, Οἱ δικασταὶ: Υποκείμενο, τὴν σοφίαν: Αντικείμενο.

— Τα είδη των προτάσεων ως προς τους όρους τους:

– Απλή πρόταση λέγεται εκείνη που αποτελείται μόνο από τους κύριους όρους, δηλαδή μόνον από το ονοματικό σύνολο (ΟΣ) και το ρηματικό σύνολο (ΡΣ) [κατηγόρημα]

Το ΟΣ είναι το υποκείμενο

Δηλαδή οι μορφές της απλής πρότασης είναι:

Υ + ρήμα αμετάβατο, π.χ. Ὁ βασιλεύς ἄρχει

Υ + ρήμα μεταβατικό + αντικείμενο, π.χ. Ὁ ἡνίοχος ἄγει τήν ἅμαξαν

Υ + ρήμα συνδετικό + κατηγορούμενο, π.χ. Κλέαρχος ἦν στρατηγός

– Επαυξημένη πρόταση λέγεται εκείνη που περιέχει και δευτερεύοντες ή συμπληρωματικούς όρους, που προσδιορίζουν με ακρίβεια τους κύριους όρους της πρότασης, π.χ. Κλέαρχος ὁ Λακεδαιμόνιος ἦν ποτέ στρατηγός μέγας (επαυξημένη)

Η λέξη «Λακεδαιμόνιος» προσδιορίζει το υποκείμενο (=επιθετικός προσδιορισμός στο «Κλέαρχος» ), το επίρρημα «ποτέ» (=κάποτε) προσδιορίζει το ρήμα χρονικά και το επίθετο «μέγας» το κατηγορούμενο (=επιθετικός προσδιορισμός στο «στρατηγός»).

– Σύνθετη πρόταση λέγεται εκείνη που έχει περισσότερα από ένα υποκείμενα ή αντικείμενα ή κατηγορούμενα ή συνδυασμό.

ΠΡΟΣΟΧΗ ! Ποτέ περισσότερα ρήματα, αλλά μόνο ένα. Γιατί, αν έχουμε περισσότερα ρήματα, έχουμε περισσότερες από μία προτάσεις.

π.χ. Ἦλθον Ἀγησίλαος, Ξενοφῶν καί Ἀντισθένης. (3 υποκείμενα)

Οἱ Ἀθηναῖοι ἐποίησαν ὅρκους, σπονδάς καί συμμαχίαν. (3 αντικείμενα)

Κῦρος ἤν φιλάνθρωπος καί φιλομαθής καί φιλότιμος. (3 κατηγορούμενα)

Ἡμεῖς καί οἱ στρατηγοί ἐσμέν σώφρονες καί ἱκανοί. (2 υποκείμενα, 2 κατηγορούμενα)

– Ελλειπτική πρόταση λέγεται εκείνη από την οποία λείπουν ένας ή δύο κύριοι όροι, ως εύκολα εννοούμενοι, π.χ. Ἕλληνες ἐσμέν: παραλείπεται το υποκείμενο ( = ἡμεῖς ),

Σύ Ἕλλην: παραλείπεται το ρήμα ( = εἶ)

— Απαρέμφατα και μετοχές ενεργητικής φωνής βαρύτονων ρημάτων

Εκτός από τις εγκλίσεις, το ρήμα σχηματίζει δύο ονοματικούς τύπους, το απαρέμφατο και τη μετοχή.

α. Το απαρέμφατο:

Το απαρέμφατο λέγεται έτσι, γιατί η κατάληξή του δε δηλώνει συγκεκριμένο πρόσωπο του λόγου (στερητικό ἀ). Είναι άκλιτος ρηματικός τύπος που, όταν είναι έναρθρο, ισοδυναμεί με αφηρημένο ουσιαστικό.

•• Καταλήξεις απαρεμφάτων βαρύτονων ρημάτων στην ενεργητική φωνή:

Ενεστώτας Μέλλοντας Αόριστος Παρακείμενος

Φωνηεντόληκτα: -ειν -σειν -σαι -κέναι. π.χ. τοξεύειν τοξεύσειν τοξεῦσαι τετοξευκέναι

Ουρανικόληκτα: -ειν -ξειν -ξαι -χέναι, π.χ. πράττειν πράξειν πρᾶξαι πεπραχέναι

Χειλικόληκτα: -ειν -ψειν -ψαι -φέναι, π.χ. γράφειν γράψειν γράψαι γεγραφέναι

Οδοντικόληκτα: -ειν -σειν -σαι -κέναι, π.χ. πείθειν πείσειν πεῖσαι πεπεικέναι

Παρατηρήσεις:

-Το απαρέμφατο του αορίστου δεν παίρνει αύξηση (όπως και οι εγκλίσεις του ίδιου χρόνου πλην της οριστικής).

-Το απαρέμφατο του παρακειμένου διατηρεί τον αναδιπλασιασμό, π.χ. βε-βουλευκέναι, τε-θαυμακέναι, ἐ-σκευακέναι.

-Το απαρέμφατο ενεστώτα του ρ. εἰμὶ είναι: εἶναι.

β. Η μετοχή:

Η μετοχή είναι ρηματικό επίθετο που παρουσιάζει τρία γένη και αντίστοιχα τρεις καταλήξεις (τριγενές και τρικατάληκτο).

•• Καταλήξεις μετοχών βαρύτονων ρημάτων στην ενεργητική φωνή:

Ενεστώτας Μέλλοντας Αόριστος Παρακείμενος

Φωνηεντόληκτα: -ων, -ουσα,-ον /-σων, -σουσα, -σον/ -σας, -σασα, σαν /-κώς, -κυῖα, -κός ,

π.χ. ὁ τοξεύων ὁ τοξεύσων ὁ τοξεύσας ὁ τετοξευκώς

ἡ τοξεύουσα ἡ τοξεύσουσα ἡ τοξεύσασα ἡ τετοξευκυῖα

τό τοξεῦον τό τοξεῦσον τό τοξεῦσαν τό τετοξευκός

Ουρανικόληκτα: -ων, -ουσα,-ον/ -ξων, -ξουσα, / - ξας, -ξασα, -ξαν -ξον /-χώς, -χυῖα, -χός,

π.χ. ὁ πράττων ὁ πράξων ὁ πράξας ὁ πεπραχώς

ἡ πράττουσα ἡ πράξουσα ἡ πράξασα ἡ πεπραχυῖα

τό πρᾶττον τό πρᾶξον τό πρᾶξαν τό πεπραχός

Χειλικόληκτα: -ων, -ουσα,-ον/ -ψων, ψουσα, -ψον/ - ψας, -ψασα,-ψαν/ -φώς, -φυῖα, -φός

π.χ. ὁ γράφων ὁ γράψων ὁ γράψας ὁ γεγραφώς

ἡ γράφουσα ἡ γράψουσα ἡ γράψασα ἡ γεγραφυῖα

τό γρᾶφον τό γρᾶψον τό γρᾶψαν τό γεγραφός

Παρατηρήσεις:

Η μετοχή του αορίστου δεν παίρνει αύξηση.

Η μετοχή του παρακειμένου διατηρεί τον αναδιπλασιασμό, π.χ. ὁ ἐσκευακώς, ἡ ἐσκευακυῖα, τὸ ἐσκευακός.

Η μετοχή ενεστώτα του ρ. εἰμὶ είναι: ὤν, οὖσα, ὄν.

Το αρσενικό και ουδέτερο γένος των μετοχών όλων των χρόνων της ενεργητικής φωνής κλίνονται σύμφωνα με τη γ΄ κλίση, ενώ το θηλυκό σύμφωνα με τα θηλυκά σε -α της α΄ κλίσης. Επιπλέον, το θηλυκό στη γενική του πληθυντικού τονίζεται πάντοτε στη λήγουσα, π.χ. τῶν λυουσῶν, τῶν λυσουσῶν, τῶν λυσασῶν, τῶν λελυκυιῶν.

— Το απαρέμφατο (σύνταξη):

Η ονοματική φύση του απαρεμφάτου φαίνεται από το ότι μπορεί να έχει άρθρο (ουδετέρου γένους, ενικού αριθμού) σε όλες τις πτώσεις, π.χ. τὸ πράττειν, τοῦ πράττειν. Λέγεται τότε έναρθρο απαρέμφατο και παρουσιάζει τις συντακτικές χρήσεις ενός ουσιαστικού, π.χ. Τὸ λακωνίζειν ἐστὶ φιλοσοφεῖν (το έναρθρο απαρέμφατο τὸ λακωνίζειν είναι υποκείμενο του ρήματος ἐστί).

Η ονοματική φύση του απαρεμφάτου - Το άναρθρο απαρέμφατο:

Το άναρθρο απαρέμφατο (ειδικό και τελικό) είναι πιο συχνό και έχει πολλές συντακτικές χρήσεις, οι κυριότερες από τις οποίες είναι:

-αντικείμενο σε προσωπικά ρήματα

-υποκείμενο σε απρόσωπα ρήματα ή απρόσωπες εκφράσεις.

Άναρθρο απαρέμφατο:

-Ειδικό: μεταφράζεται με τις λέξεις «ότι», «πως»,

εξαρτάται από ρήματα που σημαίνουν «λέω», «νομίζω», «γνωρίζω», «αντιλαμβάνομαι» κ.ά.,

δέχεται άρνηση οὐ: Ἐκείνους λύειν φημὶ τὴν εἰρήνην.

-Τελικό: μεταφράζεται με τη λέξη «να», εξαρτάται από ρήματα που σημαίνουν «θέλω», «μπορώ», «προτρέπω», «απαγορεύω» κ.ά., δέχεται άρνηση μή: Τὰς συνθήκας λύειν ἐπιχειροῦσιν.

Βασικές συντακτικές χρήσεις:

-Αντικείμενο σε προσωπικά ρήματα, δηλ. ρήματα που κλίνονται σε όλα τα πρόσωπα και έχουν ως υποκείμενο κάποιο πρόσωπο, ζώο ή πράγμα. Ἔφησε δώσειν ἐγγυητὴν ἕνα τῶν φίλων.

-Υποκείμενο σε απρόσωπα ρήματα, δηλ. ρήματα που απαντούν μόνο στο γ΄ εν. πρόσωπο και δεν έχουν ως υποκείμενο κάποιο πρόσωπο, ζώο ή πράγμα. Είναι παρόμοια με τα ν.ε. «πρέπει», «λέγεται», «ενδέχεται» κ.ά.· συνηθέστερα στην α.ε. είναι τα δεῖ, χρή (= πρέπει), προσήκει (= αρμόζει).

Την ίδια συντακτική θέση παίρνει το απαρέμφατο και με απρόσωπες εκφράσεις, δηλ. φράσεις που αποτελούνται από ένα επίθετο ή ένα επίρρημα και το γ΄ ενικό πρόσωπο των ρημάτων εἰμὶ και ἔχω, π.χ. δίκαιόν ἐστι (= είναι δίκαιο / είναι σωστό), καλόν ἐστι (= είναι όμορφο / είναι καλό), καλῶς ἔχει (= καλόν ἐστι): Προσήκει ὑμῖν τοὺς προγόνους μιμεῖσθαι.

Δίκαιόν ἐστιν ὑπὲρ μεγάλων ἐγκλημάτων δεινὰς ποιεῖσθαι τὰς τιμωρίας.

— Η μετοχή (σύνταξη):

Οι μετοχές, ανάλογα με τη συντακτική τους λειτουργία, διακρίνονται σε τρεις κατηγορίες: επιθετικές, κατηγορηματικές, επιρρηματικές.

-Επιθετική: Μεταφράζεται ως αναφορική πρόταση με τις λέξεις «που», «ο οποίος». Συνήθως είναι έναρθρη. Συντακτικά καταλαμβάνει θέσεις ουσιαστικών και επιθέτων.

Ὁ φεύγων πόνους φεύγει τιμάς (= αυτός που αποφεύγει τους κόπους αποφεύγει και τις τιμές).

-Κατηγορηματική: Μεταφράζεται με τις λέξεις «να», «ότι» και (σπανιότερα, όταν εξαρτάται από ρήμα ψυχικού πάθους) «που». Εξαρτάται συνήθως από ρ. συνδετικά, γνωστικά, αισθητικά, έναρξης, λήξης, ψυχικού πάθους. Ἐμοὶ χαρίζου ἀποκρινόμενος (= Κάνε μου τη χάρη να μου απαντήσεις).

[ Βιβλιογραφία:

Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Α'' Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

Γραμματική της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας, Μιχ. Χ. Οικονόμου]

Συντακτικό της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας, Α', Β', Γ' Γυμνασίου, Π. Μπίλια, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

http://ebooks.edu.gr /

https://latistor.blogspot.com /

http://users.sch.gr /

https://e-didaskalia.blogspot.gr ]

Ενότητα 16 Μεγαλόψυχη στάση

Fri, 05 Sep 2025 19:54:20 +0300

Ενότητα 16

Μεγαλόψυχη στάση (σελ. 120)

(Όχι τα Ετυμολογικά, Όχι Κτητικές αντωνυμίες, Όχι Ετερόπτωτοι ονοματικοί προσδιορισμοί)

Προστακτική Ενεστώτα - Αορίστου - Παρακειμένου μ.φ.

Α. Κείμενο: Μεγαλόψυχη στάση, Ψευδο-Καλλισθένης, Μυθιστορία Ἀλεξάνδρου, Παραλλαγὴ γ, 22

Βασιλεὺς Ἀλέξανδρος Στατείρᾳ καὶ Ῥοδῷ καὶ Ῥωξάνῃ τῇ ἐμῇ γυναικί χαίρειν. Ἀντιταξάμενον ἡμῖν Δαρεῖον οὐκ ἠμυνάμεθα, εἰ μὴ τοὐναντίον, ηὐχόμην γὰρ ἐγὼ ζῶντα ὑπὸ τὰ ἐμᾶ σκῆπτρα ἔχειν· ἐλαχίστως δὲ ἔχοντος ἐπὶ τῷ πνεύματι αὐτοῦ τοῦτον κατέλαβον ἐν τῇ ἐσχάτῃ ἀναπνοῇ, ὅν ἐλεήσας τῇ ἐμαυτοῦ χλαμύδι περιέστειλα. Ἐπυθόμην δὲ παρ’ αὐτοῦ τι ἀκοῦσαι περὶ τῆς ἀπωλείας αὐτοῦ. Ὁ δέ μοι εἶπεν· «παρακαταθήκην ἔχε τὴν ἐμὴν θυγατέρα Ῥωξάνην καὶ συμβιώσει σοί». [...] Τοὺς μὲν αἰτίους τῆς ἀπωλείας αὐτοῦ ἠμυνάμην ἀξιοπρεπὼς [...] Προσέταξα δὲ ἡρῷον αὐτῷ γενέσθαι παρὰ τοὺς πατρῴους αὐτῷ ἥρωας· καὶ ὑμεῖς δὲ τῆς λύπης αὐτοῦ παύσασθε· ἐγὼ γὰρ ὑμᾶς ἀποκαταστήσω εἰς τὰ ἴδια βασίλεια [...] Κατὰ γοῦν τάς διατάξεις Δαρείου Ῥωξάνην τὴν ἐμὴν γυναῖκα σύνθρονόν μου εἶναι βούλομαι, ἐὰν δὲ καὶ ὑμεῖς μοι συμπνεύσητε, προσκυνεῖσθαι αὐτὴν ὡς Ἀλεξάνδρου γυναῖκα βούλομαι καὶ κελεύω.

Ἔρρωσθε.

Μετάφραση:

Ο βασιλιάς Αλέξανδρος στη Στατείρα και στη Ροδώ και στη Ρωξάνη τη γυναίκα μου εύχεται να είναι καλά. Το Δαρείο, αν και αντιστάθηκε σε μας, δεν τον τιμώρησα, εγώ ευχόμουν να τον έχω ζωντανό κάτω από την εξουσία μου· ενώ ίσα που ανέπνεε, τον βρήκα στην τελευταία αναπνοή (στα τελευταία του), κι επειδή τον συμπόνεσα (λυπήθηκα), τον κάλυψα με τη χλαμύδα μου. Ζήτησα να μάθω κάτι απ’ αυτόν για το χαμό του. Κι αυτός μου είπε· «Σου εμπιστεύομαι την κόρη μου Ρωξάνη και θα ζήσει μαζί σου» [...] Τιμώρησα όπως άξιζε τους υπεύθυνους για το θάνατό του [...] Διέταξα να κτιστεί ηρώο προς τιμήν του κοντά στους πατρικούς του ήρωες· και εσείς σταματήστε το θρήνο γι’ αυτόν· γιατί εγώ θα σας αποκαταστήσω στα ανάκτορά σας. Σύμφωνα λοιπόν με τις επιθυμίες του Δαρείου, θέλω να είναι η Ρωξάνη γυναίκα μου και βασίλισσα, αν και σεις συμφωνήσετε μαζί μου, θέλω και διατάζω να την προσκυνάτε ως γυναίκα του Αλέξανδρου.

Να είστε καλά στην υγεία σας.

Κείμενο - Μετάφραση:

Βασιλεὺς Ἀλέξανδρος Στατείρᾳ καὶ Ῥοδῷ

Ο βασιλιάς Αλέξανδρος στη Στατείρα και στη Ροδώ

καὶ Ῥωξάνῃ τῇ ἐμῇ γυναικί χαίρειν.

και στη Ρωξάνη τη γυναίκα του εύχεται να είναι καλά.

Ἀντιταξάμενον ἡμῖν Δαρεῖον οὐκ ἠμυνάμεθα,

Αν και αντιτάχτηκε σε μας ο Δαρείος δεν τον εκδικήθηκα,

εἰ μὴ τοὐναντίον, ηὐχόμην γὰρ

αλλά αντίθετα, γιατί ευχόμουν

ἐγὼ ζῶντα ὑπὸ τὰ ἐμᾶ σκῆπτρα ἔχειν·

να είναι ζωντανός κάτω από την εξουσία μου·

ἐλαχίστως δὲ ἔχοντος ἐπὶ τῷ πνεύματι αὐτοῦ

ενώ ίσα που ανέπνεε

τοῦτον κατέλαβον ἐν τῇ ἐσχάτῃ ἀναπνοῇ,

τον βρήκα στην τελευταία αναπνοή,

ὅν ἐλεήσας τῇ ἐμαυτοῦ χλαμύδι περιέστειλα.

κι επειδή τον λυπήθηκα τον κάλυψα με τη χλαμύδα μου.

Ἐπυθόμην δὲ παρ’ αὐτοῦ τι ἀκοῦσαι περὶ τῆς ἀπωλείας αὐτοῦ.

Ζήτησα να μάθω απ’ αυτόν κάτι για το θάνατό του.

Ὁ δέ μοι εἶπεν· «παρακαταθήκην ἔχε τὴν ἐμὴν θυγατέρα Ῥωξάνην καὶ συμβιώσει σοί». [...]

Κι αυτός μου είπε· «Έχε ως παρακαταθήκη την κόρη μου Ρωξάνη και θα ζήσει μαζί σου» [...]

Τοὺς μὲν αἰτίους τῆς ἀπωλείας αὐτοῦ ἠμυνάμην ἀξιοπρεπὼς [...]

Τιμώρησα όπως άξιζε τους αίτιους του θανάτου του [...]

Προσέταξα δὲ ἡρῷον αὐτῷ γενέσθαι παρὰ τοὺς πατρῴους αὐτῷ ἥρωας·

Διέταξα να κτιστεί ηρώο αφιερωμένο σ’ αυτόν κοντά στους πατρικούς του ήρωες·

καὶ ὑμεῖς δὲ τῆς λύπης αὐτοῦ παύσασθε·

και σεις σταματήστε το θρήνο γι’ αυτόν·

ἐγὼ γὰρ ὑμᾶς ἀποκαταστήσω εἰς τὰ ἴδια βασίλεια [...]

γιατί εγώ θα σας αποκαταστήσω στα ανάκτορά σας [...]

Κατὰ γοῦν τάς διατάξεις Δαρείου

Σύμφωνα λοιπόν με τις επιθυμίες του Δαρείου

Ῥωξάνην τὴν ἐμὴν γυναῖκα σύνθρονόν μου εἶναι βούλομαι,

θέλω να είναι η Ρωξάνη γυναίκα μου και βασίλισσα,

ἐὰν δὲ καὶ ὑμεῖς μοι συμπνεύσητε,

αν και σεις συμφωνείτε μαζί μου,

προσκυνεῖσθαι αὐτὴν ὡς Ἀλεξάνδρου γυναῖκα βούλομαι καὶ κελεύω.

θέλω και διατάζω να προσκυνάτε αυτήν ως γυναίκα του Αλέξανδρου.

Ἔρρωσθε.

Να είστε καλά στην υγεία σας.

Β1. Λεξιλογικά

αιτιώδης = που αποδίδει σε κάποιον ή κάτι την ευθύνη ή την υπαιτιότητα για ένα αποτέλεσμα, εκείνος που συνδέει το αιτιατό με την αιτία, ο αιτιακός ↪ Δεν είναι σαφές ποιος παράγοντας έχει τη μεγαλύτερη αιτιώδη σχέση με τα ψυχιατρικά νοσήματα (ποιος είναι η σημαντικότερη αιτία)

αιτίαση = 1. στοχευμένη κατηγορία, κατηγορία στρεφόμενη έναντι κάποιου, επιτίμηση, μομφή↪ αρκετά ανέχτηκα τις ανακριβείς αιτιάσεις στο πρόσωπό μου

αιτιοκρατία = η θεωρία ότι το κάθε τι είναι καθορισμένο εντελώς από προηγούμενες αιτίες και δεν υπάρχουν τυχαία γεγονότα, ντετερμινισμός, αιτιαρχία

επαιτώ = ζητιανεύω

αιτιότητα = η σχέση που συνδέει την αιτία με το αποτέλεσμα

Β2. Ετυμολογικά

Να αναλύσετε τις σύνθετες λέξεις στα συνθετικά τους μέρη: σύνθρονος, προσέταξα, ἀξιοπρεπῶς, ἀντιταξάμενον, περιέστειλα, συμπνεύσητε.

σύν + θρόνος

πρός + τάττω/ τάσσω

ἄξιος + πρέπω

ἀντί + τάττ(σσ)ομαι

περί + στέλλω

σύν + πνέω

Να συμπληρώσετε τα κενά του πίνακα με ουσιαστικά της α.ε. ομόρριζα των ρ. διατάσσω, ἐπιτάσσω, παρατάσσω, προστάττω:

ρήμα ουσιαστικό

διατάσσω: ἡ διάταξις ἡ διαταγή το διάταγμα

ἐπιτάσσω: ἡ ἐπιταγή

παρατάσσω: ἡ παράταξις

προστάττω: ἡ προσταγή ἡ πρόσταξις

Γ1. Γραμματική

Προστακτική βαρύτονων ρημάτων μέσης φωνής

Σχηματισμός και κλίση προστακτικής ενεστώτα, αορίστου και παρακειμένου μέσης φωνής:

Προστακτική Ενεστώτα

–––

παύ-ου

παυ-έσθω

–––

παύ-εσθε

παυ-έσθων ή

παυ-έσθωσαν

Προστακτική Αορίστου

–––

παῦ-σ-αι

παυ-σ-άσθω

–––

παύ-σ-ασθε

παυ-σ-άσθων ή

παυ-σ-άσθωσαν

βέλος

Προστακτική Παρακειμένου

–––

πέπαυ-σο

πεπαύ-σθω

–––

πέπαυ-σθε

πεπαύ-σθων ή

πεπαύ-σθωσαν

Παρατηρήσεις: Η προστακτική αορίστου δεν παίρνει αύξηση.

Τα αφωνόληκτα ρήματα σχηματίζουν την προστακτική αορίστου με τις γνωστές αλλαγές στο θέμα τους.

π.χ. πράττομαι → πρᾶξαι. Η προστακτική παρακειμένου διατηρεί τον αναδιπλασιασμό.

Ουρανικόληκτα: Χειλικόληκτα, Οδοντικόληκτα (ρ. πράττομαι) (ρ. γράφομαι) (ρ. κομίζομαι)

β΄ εν. πέπραξο γέγραψο κεκόμισο

γ΄ εν. πεπράχθω γεγράφθω κεκομίσθω

β΄ πληθ. πέπραχθε γέγραφθε κεκόμισθε

γ΄ πληθ. πεπράχθων ή πεπράχθωσαν

γεγράφθων ή γεγράφθωσαν

κεκομίσθων ή κεκομίσθωσαν

Οι κτητικές αντωνυμίες:

Όπως και στη ν.ε., οι κτητικές αντωνυμίες, που φανερώνουν σε ποιόν ανήκει κάτι, αναφέρονται σε έναν ή περισσότερους κτήτορες. Κλίνονται σαν τρικατάληκτα δευτερόκλιτα επίθετα (χωρίς κλητική, όπως όλες οι αντωνυμίες εκτός από τη δεικτική οὗτος, αὕτη, τοῦτο).

για έναν κτήτορα

α΄ πρόσωπο β΄ πρόσωπο γ΄ πρόσωπο

ἐμός, ἐμή, ἐμόν σός, σή, σόν ἑός, ἑή, ἑόν

για πολλούς κτήτορες

α΄ πρόσωπο: ἡμέτερος, ἡμετέρα, ἡμέτερον

β΄ πρόσωπο: ὑμέτερος, ὑμετέρα, ὑμέτερον

γ΄ πρόσωπο: σφέτερος, σφετέρα, σφέτερον

Γ2. Σύνταξη:

Ετερόπτωτοι Ονοματικοί Προσδιορισμοί:

Οι ετερόπτωτοι ονοματικοί προσδιορισμοί προσδιορίζουν ονοματικούς όρους σε μια επαυξημένη πρόταση, αλλά, αντίθετα από ό,τι συμβαίνει με τους ομοιόπτωτους, δε βρίσκονται στο ίδιο γένος, αριθμό και πτώση με αυτούς. Ως ετερόπτωτοι ονοματικοί προσδιορισμοί λειτουργούν οι πλάγιες πτώσεις (γενική, δοτική και αιτιατική).

Πλάγιες πτώσεις:

*Η γενική:

-του χρόνου, π.χ. ἡμέρας, χειμῶνος, θέρους…

-της αιτίας: π.χ. "Μακαρίζω σε τῆς εὐδαιμονίας." (Σε καλοτυχίζω για την ευδαιμονία)

-της αξίας ή του ποσού: π.χ. "Θεμιστοκλέα δωρεῶν ἠξίωσαν." (Θεώρησαν άξιο τον Θ. για τις δωρεές)

-του τόπου, π.χ. αὐτοῦ (= εκεί) ἀποθνῄσκει.

* Η δοτική:

-της αιτίας: π.χ. "Τινές ἐπαίνοις χαίρουσιν." (Κάποιοι χαίρονται για/με επαίνους)

-του τόπου, π.χ. "Οἰκίαν ᾠκοδόμηκεν Ἐλευσῖνι." (Έχει οικοδομήσει σπίτι στην Ελευσίνα)

-του χρόνου, π.χ. ἡμέρᾳ, μηνί, νυκτί…

-της συνοδείας: π.χ. στρατιᾷ (με το στράτευμα), ναυσὶ (με τα πλοία)...

-της αναφοράς: π.χ. "Διαφέρει τὰ σώματα σχήμασιν" (Διαφέρουν τα σώματα ως προς τα σχήματα).

-του οργάνου ή του μέσου, π.χ. "Ὡπλισμένοι δὲ πάντες ἦσαν θώραξι." (Όλοι ήταν οπλισμένοι με θώρακες)

-του τρόπου, π.χ. δημοσίᾳ (με έξοδα του δημοσίου), πεζῇ (με τα πόδια)...

*Η αιτιατική

-της αναφοράς, π.χ. τὸ μέγεθος (= ως προς το μέγεθος), τὴν γνώμην…

-του χρόνου, π.χ. τὸ πρῶτον (στην αρχή, πρώτα πρώτα), τὴν ἀρχὴν (αρχικά)...

-του τρόπου, π.χ. τὴν ταχίστην (πολύ γρήγορα), δωρεὰν…

-της αιτίας, π.χ. "Κλοπὴν αὐτοῦ κατεψηφίσαντο." (Τον καταδίκασαν για κλοπή)...

[ Βιβλιογραφία:

Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Β' Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

Γραμματική της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας, Μιχ. Χ. Οικονόμου]

Συντακτικό της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας, Α', Β', Γ' Γυμνασίου, Π. Μπίλια, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

http://ebooks.edu.gr /

https://latistor.blogspot.com /

http://users.sch.gr ]

Ενότητα 13 Η σωστή στάση στο θέμα της τροφής

Fri, 05 Sep 2025 19:51:14 +0300

Ενότητα 13

Η σωστή στάση στο θέμα της τροφής (σελ. 98)

(Όχι τα παρασύνθετα, Υποτακτική Ενεστώτα - Αορίστου - Παρακειμένου μ.φ., Διαθεματική προσέγγιση)

Α. Κείμενο: Η σωστή στάση στο θέμα της τροφής, Γάιος Μουσώνιος Ροῦφος (Στοβαῖος, Ἀνθολόγιον 3.18.37), διασκευή

Πολλῶν ἡδονῶν οὐσῶν, αἳ τὸν ἄνθρωπον ἐνδιδόναι αὐταῖς βιάζονται παρὰ τὸ συμφέρον, δυσμαχωτάτη εἶναι δοκεῖ ἡ περὶ τροφὴν ἡδονή. Ταῖς μὲν γὰρ ἄλλαις ἡδοναῖς σπανιώτερον ὁμιλοῦμεν, ταύτης δὲ ἀνὰ πᾶσαν ἡμέραν πάντως πειρᾶσθαι ἀνάγκη, ὥστε πλείους οἱ ἐνταῦθα κίνδυνοι. Καὶ γὰρ ὁ πλέον ἢ δεῖ ἐσθίων ἁμαρτάνει, καὶ ὁ κατασπεύδων ἐν τῷ ἐσθίειν, καὶ ὁ τὰ ἡδίω τῶν ὑγιεινοτέρων βρώματα προτιμῶν. Ἔστι δὲ ἁμαρτία περὶ τροφὴν καὶ ὅταν παρὰ καιρὸν προσφερώμεθα αὐτήν. Ἔτι δὴ καὶ ἄλλων ἁμαρτιῶν οὐσῶν περὶ τροφήν, δεῖ ἁπασῶν καθαρεύειν. Καθαρεύοι δ' ἄν τις ἐθίζων αὑτὸν αἱρεῖσθαι σῖτον οὐχ ἵνα ἥδηται ἀλλ' ἵνα τρέφηται, οὐδ' ἵνα λεαίνηται τὴν κατάποσιν ἀλλ' ἵνα ῥωννύηται τὸ σῶμα. Καὶ γὰρ γέγονεν ἡ μὲν κατάποσις δίοδος εἶναι τροφῆς, οὐχ ἡδονῆς ὄργανον, ἡ δὲ γαστὴρ τοῦ αὐτοῦ χάριν οὗπερ ἕνεκα καὶ φυτῷ ῥίζα γέγονεν. Διὸ καὶ προσήκει ἐσθίειν ἡμῖν ἵνα ζῶμεν, οὐχ ἵνα ἡδώμεθα.

Μετάφραση:

Ενώ είναι πολλές οι ευχαριστήσεις, οι οποίες εξαναγκάζουν τον άνθρωπο να υποκύψει σ’ αυτές παρά το συμφέρον του, νομίζω ότι η ευχαρίστηση της τροφής είναι η πιο ακατανίκητη. Για τις άλλες ηδονές ερχόμαστε πιο σπάνια σε επαφή, ενώ αυτήν είναι ανάγκη να τη γευόμαστε οπωσδήποτε κάθε μέρα, ώστε να είναι σ’ αυτήν την περίπτωση περισσότεροι οι κίνδυνοι. Γιατί, και αυτός που τρώει περισσότερο απ’ όσο πρέπει αμαρτάνει, και αυτός που τρώει λαίμαργα, και αυτός που προτιμάει τις πιο ευχάριστες παρά τις υγιεινές τροφές. Είναι σφάλμα για την τροφή, όταν την τρώμε σε λάθος ώρα. Υπάρχουν ακόμη κι άλλα σφάλματα με την τροφή, και πρέπει απ’ όλα να απέχουμε. Και θα μπορούσε κάποιος να τα αποφύγει, αν συνήθιζε τον εαυτό του να επιλέγει τροφή όχι για να ευχαριστιέται αλλά για να τρέφεται,

όχι για ευχαριστεί τον οισοφάγο του, αλλά για να δυναμώνει το σώμα του. Γιατί ο οισοφάγος έχει δημιουργηθεί για να είναι δίοδος της τροφής, και όχι όργανο ευχαρίστησης, ενώ η κοιλιά (έχει δημιουργηθεί) για τον ίδιο λόγο για τον οποίο έχει δοθεί στο φυτό η ρίζα. Γι’ αυτό και ταιριάζει σε μας να τρώμε για να ζούμε, και όχι για να ευχαριστιόμαστε.

Κείμενο - Μετάφραση:

Πολλῶν ἡδονῶν οὐσῶν,

Ενώ είναι πολλές οι ευχαριστήσεις,

αἵ τὸν ἄνθρωπον ἐνδιδόναι αὐταῖς βιάζονται παρὰ τὸ συμφέρον,

οι οποίες εξαναγκάζουν τον άνθρωπο να υποκύψει σ’ αυτές παρά το συμφέρον του,

δυσμαχωτάτη εἶναι δοκεῖ ἡ περὶ τροφὴν ἡδονή.

νομίζω ότι η ευχαρίστηση της τροφής είναι η πιο ακατανίκητη.

Ταῖς μὲν γὰρ ἄλλαις ἡδοναῖς σπανιώτερον ὁμιλοῦμεν,

Για τις άλλες ηδονές ερχόμαστε πιο σπάνια σε επαφή,

ταύτης δὲ ἀνὰ πᾶσαν ἡμέραν πάντως πειρᾶσθαι ἀνάγκη,

ενώ αυτήν είναι ανάγκη να τη γευόμαστε οπωσδήποτε κάθε μέρα,

ὥστε πλείους οἱ ἐνταῦθα κίνδυνοι.

ώστε να είναι σ’ αυτήν την περίπτωση περισσότεροι οι κίνδυνοι.

Καὶ γὰρ ὁ πλέον ἢ δεῖ ἐσθίων ἁμαρτάνει,

Γιατί, και αυτός που τρώει περισσότερο απ’ όσο πρέπει αμαρτάνει,

καὶ ὁ κατασπεύδων ἐν τῷ ἐσθίειν,

και αυτός που τρώει λαίμαργα,

καὶ ὁ τὰ ἡδίω τῶν ὑγιεινοτέρων βρώματα προτιμῶν.

και αυτός που προτιμάει τις πιο ευχάριστες παρά τις υγιεινές τροφές.

Ἔστι δὲ ἁμαρτία περὶ τροφὴν

Είναι σφάλμα για την τροφή

καὶ ὅταν παρὰ κοινὸν προσφερώμεθα αὐτήν.

όταν την τρώμε σε λάθος ώρα.

Ἔτι δὴ καὶ ἄλλων ἁμαρτιῶν οὐσῶν περὶ τροφήν,

Υπάρχουν ακόμη κι άλλα σφάλματα με την τροφή,

δεῖ ἁπασῶν καθαρεύειν.

και πρέπει απ’ όλα να απέχουμε.

Καθαρεύοι δ’ ἂν τις ἐθίζων αὐτὸν αἱρεῖσθαι σῖτον

Και θα μπορούσε κάποιος να τα αποφύγει, αν συνήθιζε τον εαυτό του να επιλέγει τροφή

οὐχ ἵνα ἥδηται ἀλλ’ ἵνα τρέφηται,

όχι για να ευχαριστιέται αλλά για να τρέφεται,

οὒδ’ ἵνα λεαίνηται τὴν κατάποσιν

όχι για ευχαριστεί τον οισοφάγο του

ἀλλ’ ἵνα ῥωννύηται τὸ σῶμα.

αλλά για να δυναμώνει το σώμα του.

Καὶ γὰρ γέγονεν ἡ μὲν κατάποσις δίοδος εἶναι τροφῆς,

Γιατί ο οισοφάγος έχει δημιουργηθεί για να είναι δίοδος της τροφής,

οὐχ ἡδονῆς ὄργανον,

και όχι όργανο ευχαρίστησης

ἡ δὲ γαστὴρ τοῦ αὐτοῦ χάριν

ενώ η κοιλιά (έχει δημιουργηθεί)

οὗπερ ἕνεκα καὶ φυτῷ ῥίζα γέγονεν.

για τον ίδιο λόγο για τον οποίο έχει δοθεί στο φυτό η ρίζα.

Διὸ καὶ προσήκει ἐσθίειν ἡμῖν ἵνα ζῶμεν,

Γι’ αυτό και ταιριάζει σε μας να τρώμε για να ζούμε,

οὐχ ἵνα ἡδώμεθα.

και όχι για να ευχαριστιόμαστε.

Νοηματική απόδοση κειμένου:

Στο κείμενο αυτό ο συγγραφέας Μουσώνιος Ρούφος αναφέρεται στους κινδύνους που κρύβει το φαγητό και ποια πρέπει να είναι η στάση γι’ αυτό. Υπάρχουν πολλές ευχαριστήσεις από τις οποίες ο άνθρωπος παρασύρεται· η πιο δύσκολη όμως φαίνεται ότι είναι η ευχαρίστηση που προέρχεται από την τροφή. Γιατί με τις άλλες ευχαριστήσεις δεν έχουμε συχνή επαφή όμως με την τροφή έχουμε κάθε μέρα. Κι όποιος τρώει περισσότερο απ’ όσο πρέπει η όποιος τρώει βιαστικά ή όποιος προτιμάει τις πιο ευχάριστες τροφές από τις πιο υγιεινές, κάνει λάθος. Ακόμα είναι λάθος να τρώμε την τροφή σε ώρα ακατάλληλη. Γι’ αυτό πρέπει να αποφεύγουμε αρκετές τροφές και αυτό μπορεί κανείς να το πετύχει αν συνηθίσει να επιλέγει τροφές όχι για να ευχαριστιέται, αλλά για να τρέφεται δυναμώνοντας έτσι το σώμα του. Ούτε τον οισοφάγο να έχει στόχο να ευχαριστήσει με την τροφή. O οισοφάγος υπάρχει για τη διάβαση της τροφής και δεν είναι όργανο ευχαρίστησης. Ούτε η κοιλιά είναι όργανο ευχαρίστησης, αλλά δημιουργήθηκε για τον ίδιο λόγο που έχει δοθεί και στο φυτό η ρίζα. Γι’ αυτό ταιριάζει στο άνθρωπο να τρώει για να ζει

και όχι για να ευχαριστιέται.

Β. Λεξιλογικά:

σιτίον (πιο συχνό στον πληθ.: τα σιτία) = 1. κόκκος σίτου, το σιτάρι, το ψωμί 2. ζωοτροφή (συνήθως στον πληθ.) 3. .διατροφή με δημόσια δαπάνη 4. γενικά προμήθειες για τη διατροφή στρατιωτών

σιτοδεία = η έλλειψη σιταριού ή γενικότερα τροφής

σταράτος = για λόγο που διατυπώνεται χωρίς υπονοούμενα και υπεκφυγές, σαφής, ειλικρινής, ντόμπρος, ξεκάθαρος

επισιτισμός = η παροχή τροφίμων σε μια ομάδα ανθρώπων, επισίτιση, τροφοδοσία

παράσιτο = 1. (βιολογία) οργανισμός που ζει και αναπτύσσεται εις βάρος ενός άλλου οργανισμού 2. (μεταφορικά) για κάποιον που βασίζεται σε άλλους για την επιβίωση ή την ανάδειξή του, 3. (στον πληθυντικό) παράσιτα: ο θόρυβος στο ραδιοφωνικό ή τηλεοπτικό σήμα.

παρασιτισμός = (κυριολεκτικά) (μεταφορικά) τρόπος, σχέση συμβίωσης, κατά την οποία ένας οργανισμός ζει σε βάρος άλλου, παρασιτία

συσσίτιο = φαγητό που ετοιμάζεται σε μεγάλες ποσότητες και μοιράζεται σε άτομα που ζουν ομαδικά ή που ανήκουν στην ίδια κατηγορία. (σύσσιτος = ομοτράπεζος, συνδαιτυμόνας)

υπερσιτισμός = η υπερκάλυψη της ανάγκης για τροφή, η παροχή υπερβολικής ποσότητας τροφής για ένα χρονικό διάστημα

υποσιτισμός = η λήψη ελλιπούς, ελάχιστης τροφής, με αποτέλεσμα να μην τρέφεται καλά ο οργανισμός και να μην αναπτύσσεται ομαλά το σώμα

σιτοβολώνας = 1. σιταποθήκη 2. ο τόπος που παράγει πολύ σιτάρι

σιτευτής = αυτός που εκτρέφει ζώα ή πτηνά με άφθονη τροφή, έτσι ώστε να παχύνουν.

Β2. Ετυμολογικά:

Παρασύνθετα: Οι λέξεις που δεν παράγονται από απλές λέξεις, αλλά από σύνθετες λέγονται παρασύνθετες λέξεις ή παρασύνθετα, π.χ. από τη σύνθετη λέξη ζωγράφος (< ζωή + γράφω) προέρχεται η παρασύνθετη λέξη ζωγραφῶ.

Τα παρασύνθετα είναι συνήθως:

° Ρήματα (κυρίως σε -έω).

° Ουσιαστικά αφηρημένα ή ουσιαστικά που δηλώνουν πρόσωπο.

° Ρηματικά επίθετα σε -τος και -τέος ή και άλλα. π.χ. εὖ + δαίμων: σύνθετο εὐδαίμων, παρασύνθετο εὐδαιμονῶ / διά + φαίνομαι: σύνθετο διαφαίνομαι, παρασύνθετο διαφανής

Μερικά παρασύνθετα παράγονται από δύο ή περισσότερες λέξεις που συνήθως λέγονται μαζί και αποτελούν μία έννοια, αλλά δεν ενώνονται σε μία σύνθετη λέξη, π.χ. Ἄρειος Πάγος: παρασύνθετο ἀρεοπαγίτης.

Γ. Γραμματική:

Υποτακτική βαρύτονων ρημάτων μέσης φωνής:

Υποτακτική Ενεστώτα

παύ-ωμαι

παύ-ῃ

παύ-ηται

παυ-ώμεθα

παύ-ησθε

παύ-ωνται

Υποτακτική Αορίστου

παύ-σ-ωμαι

παύ-σ-ῃ

παύ-σ-ηται

παυ-σ-ώμεθα

παύ-σ-ησθε

παύ-σ-ωνται

Για τον σχηματισμό και την κλίση της υποτακτικής αορίστου μέσης φωνης των αφωνόληκτων ρημάτων χρησιμοποιούνται οι ίδιες καταλήξεις, αλλά το θέμα των ρημάτων αυτών μεταβάλλεται, όπως και στην οριστική των χρόνων αυτών, π.χ. πράττομαι → πράξωμαι, βλάπτομαι → βλάψωμαι, σῴζομαι → σώσωμαι.

Η υποτακτική του παρακειμένου μέσης φωνής σχηματίζεται περιφραστικά από τη μετοχή παρακειμένου μέσης φωνής του ρήματος και την υποτακτική ενεστώτα του ρ. εἰμί.

Να κλίνετε την περιφραστική υποτακτική παρακειμένου μ.φ. του ρ. λύω:

Κλίση υποτακτικής παρακειμένου μ.φ.

λελυμένος, λελυμένη, λελυμένον ὦ

λελυμένοι, λελυμέναι, λελυμένα ὦμεν

λελυμένος, λελυμένη, λελυμένον ᾖς

λελυμένοι, λελυμέναι, λελυμένα ἦτε

λελυμένος, λελυμένη, λελυμένον ᾖ

λελυμένοι, λελυμέναι, λελυμένα ὦσιν

Κλίση υποτακτικής ενεστώτα του ρ. εἰμί.

ὦ ᾖς ᾖ ὦμεν ἦτε ὦσιν

[ Βιβλιογραφία:

Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Β' Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

Γραμματική της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας, Μιχ. Χ. Οικονόμου]

Συντακτικό της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας, Α', Β', Γ' Γυμνασίου, Π. Μπίλια, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

http://ebooks.edu.gr /

https://latistor.blogspot.com /

http://users.sch.gr / ]

Ενότητα 12 Τα φαινόμενα απατούν

Fri, 05 Sep 2025 19:48:00 +0300

Ενότητα 12

Τα φαινόμενα απατούν (σελ. 90)

(Όχι τα νόθα σύνθετα, Προστακτική Ενεστώτα του ειμί - Παρακειμένου ε.φ., Τα επίθετα πολύς - μέγας)

Α. Κείμενο: Τα φαινόμενα απαιτούν, Ἰωάννης Χρυσόστομος, Περὶ Λαζάρου, PG 48.1030-1031 (διασκευὴ)

Ἔστωσαν δύο ἁμαρτωλοί, ὁ μὲν κολαζόμενος, ὁ δὲ μὴ κολαζόμενος. Μὴ λέγε, μακάριος οὗτος, ὅτι πλουτεῖ, ὀρφανοὺς ἀποδύει, χήρας βιάζεται. Καίτοι οὐ νοσεῖ, ἀλλ’ ἁρπάζων εὐδοκιμεῖ, τιμῆς μεγάλης ἀπολαύει καὶ δυναστείας, οὐδὲν τῶν ἀνθρωπίνων κακῶν ὑπομένει· ἀλλὰ τοῦτον μάλιστα θρήνει, ὅτι καὶ νοσεῖ καὶ οὐ θεραπεύεται. Ἐὰν ἴδῃς τινὰ ὑδέρῳ κατεχόμενον, καὶ μὴ τρέχοντα πρὸς τὸν ἱατρόν, ἀλλά τράπεζαν ἔχοντα Συβαριτικήν, μεθύοντα καὶ ἐπιτείνοντα τὴν νόσον, μακαρίζεις τοῦτον, ἤ ταλανίζεις; Ἐὰν δὲ ἕτερον ἴδῃς ὑδέρῳ κατεχόμενον, ἱατρικῶν ἀπολαύοντα χειρῶν, λιμῷ ἑαυτὸν ἐκδιδόντα, φαρμάκοις προσκαρτεροῦντα πικροῖς, οὐχὶ τοῦτον πολὺ μᾶλλον ἐκείνου μακαρίζεις; Ὡμολόγηται· ὁ μὲν γὰρ νοσεῖ, καὶ οὐ θεραπεύεται· ὁ δὲ νοσεῖ, καὶ ἀπολαύει ἰατρείας. Ἐπίπονος μὲν ἡ ἰατρεία, ἀλλ’ ὠφέλιμον αὐτῆς τὸ τέλος. Οὕτως ἐστὶ καὶ ἐν τῷ παρόντι βίῳ.

Μετάφραση:

Ας υποθέσουμε ότι υπάρχουν δύο αμαρτωλοί, ο ένας τιμωρείται, ενώ ο άλλος όχι.

Να μη λες ότι αυτός είναι ευτυχισμένος, επειδή πλουτίζει, γδύνει τους ορφανούς και επιτίθεται στις χήρες. Αν και δεν αρρωσταίνει, αλλά προοδεύει αρπάζοντας, απολαμβάνει μεγάλης τιμής και εξουσίας και δεν υποφέρει από καμιά ανθρώπινη δυστυχία· αυτόν αντίθετα να τον θρηνείς παρά πολύ, διότι και νοσεί και δε θεραπεύεται. Αν δεις κάποιος να υποφέρει από υδρωπικία, και να μην πηγαίνει στο γιατρό, αλλά να έχει τραπέζι βαρυφορτωμένο με εδέσματα, να μεθάει και να χειροτερεύει την ασθένεια, αυτόν τον θεωρείς ευτυχισμένο ή δυστυχισμένο; Κι αν δεις κάποιον άλλον που να υποφέρει από υδρωπικία, να απολαμβάνει ιατρικής φροντίδας, να παραδίδεται στην πείνα, να παίρνει με υπομονή πικρά φάρμακα, αυτόν δεν τον θεωρείς πολύ περισσότερο ευτυχισμένο από εκείνον; Είναι κοινά παραδεκτό·

ο ένας νοσεί και δε θεραπεύεται· ο άλλος νοσεί και απολαμβάνει θεραπείας. Επίπονη βέβαια η θεραπεία, αλλά είναι ωφέλιμος ο σκοπός της. Το ίδιο συμβαίνει και με την παρούσα ζωή.

Κείμενο - Μετάφραση:

Ἔστωσαν δύο ἁμαρτωλοί, ὁ μὲν κολαζόμενος, ὁ δὲ μὴ κολαζόμενος.

Ας υποθέσουμε ότι υπάρχουν δύο αμαρτωλοί, ο ένας τιμωρείται, ενώ ο άλλος όχι.

Μὴ λέγε, μακάριος οὗτος, ὅτι πλουτεῖ,

Να μη λες ότι αυτός είναι ευτυχισμένος, επειδή πλουτίζει,

ὀρφανοὺς ἀποδύει, χήρας βιάζεται.

γδύνει τους ορφανούς και επιτίθεται στις χήρες.

Καίτοι οὐ νοσεῖ, ἀλλ’ ἁρπάζων εὐδοκιμεῖ,

Αν και δεν αρρωσταίνει, αλλά προοδεύει αρπάζοντας,

τιμῆς μεγάλης ἀπολαύει καὶ δυναστείας,

απολαμβάνει μεγάλης τιμής και εξουσίας

οὐδὲν τῶν ἀνθρωπίνων κακῶν ὑπομένει·

και δεν υποφέρει από καμιά ανθρώπινη δυστυχία·

ἀλλὰ τοῦτον μάλιστα θρήνει,

αυτόν αντίθετα να τον θρηνείς παρά πολύ,

ὅτι καὶ νοσεῖ καὶ οὐ θεραπεύεται.

διότι και νοσεί και δε θεραπεύεται.

Ἐὰν ἴδῃς τινὰ ὑδέρω κατεχόμενον,

Αν δεις κάποιος να υποφέρει από υδρωπικία,

καὶ μὴ τρέχοντα πρὸς τὸν ἰατρόν,

και να μην πηγαίνει στο γιατρό,

ἀλλὰ τράπεζαν ἔχοντα Συβαριτικήν,

αλλά να έχει τραπέζι βαρυφορτωμένο με εδέσματα,

μεθύοντα καὶ ἐπιτείνοντα τὴν νόσον,

να μεθάει και να χειροτερεύει την ασθένεια,

μακαρίζεις τοῦτον, ἢ ταλανίζεις;

αυτόν τον θεωρείς ευτυχισμένο ή δυστυχισμένο;

Ἐὰν δὲ ἕτερον ἴδῃς ὑδέρω κατεχόμενον,

Κι αν δεις κάποιον άλλον που να υποφέρει από υδρωπικία,

ἰατρικῶν ἀπολαύοντα χειρῶν, λιμῷ ἑαυτὸν ἐκδιδόντα,

να απολαμβάνει ιατρικής φροντίδας, να αποφεύγει το φαγητό,

φαρμάκοις προσκαρτεροῦντα πικροῖς,

να παίρνει με υπομονή πικρά φάρμακα,

οὐχὶ τοῦτον πολὺ μᾶλλον ἐκείνου μακαρίζεις;

αυτόν δεν τον θεωρείς πολύ περισσότερο ευτυχισμένο από εκείνον;

Ὡμολόγηται· ὁ μὲν γὰρ νοσεῖ, καὶ οὐ θεραπεύεται·

Είναι κοινά παραδεκτό· ο ένας νοσεί και δε θεραπεύεται·

ὁ δὲ νοσεῖ, καὶ ἀπολαύει ἰατρείας.

ο άλλος νοσεί και απολαμβάνει θεραπείας.

Ἐπίπονος μὲν ἡ ἰατρεία, ἀλλ’ ὠφέλιμον αὐτῆς τὸ τέλος.

Επίπονη βέβαια η θεραπεία, αλλά είναι ωφέλιμος ο σκοπός της.

Οὕτως ἐστὶ καὶ ἐν τῷ παρόντι βίῳ.

Το ίδιο συμβαίνει και με την παρούσα ζωή.

Β. Λεξιλογικά:

τελεσφορώ = ολοκληρώνομαι με επιθυμητό αποτέλεσμα, καταλήγω σε επιτυχία, πετυχαίνω

διατελώ = είμαι, βρίσκομαι, εξακολουθώ να είμαι, υπάρχω κάτω από μια ιδιότητα ή κατάσταση, βρίσκομαι σε ορισμένη κατάσταση

επιτελώ = εκτελώ, πραγματοποιώ (κάτι που μου ανατέθηκε), φέρω εις πέρας καθήκοντα, ρόλο, έργο ή σκοπό

συντελώ = συμβάλλω

αποτελώ = είμαι μέρος ή μέλος ενός συνόλου, απαρτίζω, συγκροτώ, συνιστώ, είμαι

αυτοτέλεια = η μη ύπαρξη εξάρτησης από οτιδήποτε και οποιονδήποτε, η ανεξαρτησία

υποτελής, -ής, -ές = (για χώρες ή ηγεμόνες) που δεν είναι πλήρως ανεξάρτητος, αλλά υπόκειται στην εξουσία άλλου ισχυρότερου ηγεμόνα, έχοντας την υποχρέωση καταβολής φόρου ή και στρατιωτικών υπηρεσιών, υποταγμένος σε ξένες δυνάμεις

ευτελής, -ής, -ές = 1. αυτός που έχει μικρή χρηματική αξία, ο φτηνός, π.χ. κλοπή αντικειμένων ευτελούς αξίας, ευτελές ποσό 2. άνθρωπος τιποτένιος, χωρίς αρχές, ποταπός, φτηνός

τελεσίδικος,-η, -ο = αυτός που δεν μπορεί να επανακριθεί, που δεν επιδέχεται αναθεώρηση, αμετάκλητος, ανέκκλητος, οριστικός

ιεροτελεστία = η τελετουργία, η πράξη που τα στάδια της γίνονται με τρόπο τελετουργικό, με ιδιαίτερη προσοχή, τήρηση κανόνων, καθορισμένη σειρά κ.λπ., ιερουργία

τελεσίγραφο = έσχατο, οριστικό έγγραφο, διατύπωση όρων τελειωτικών και αμετάβλητων

τελετάρχης = αυτός που έχει το γενικό πρόσταγμα σε μια τελετή

ιδιοτελής -ής -ές = που ενεργεί με γνώμονα το προσωπικό του συμφέρον, συμφεροντολόγος, υστερόβουλος (≠ αντώνυμα: ανιδιοτελής, ανυστερόβουλος), π.χ. ιδιοτελής πράξη

αποτελεσματικός, -ή, -ό = που έχει την ικανότητα να πετυχαίνει τα αναμενόμενα αποτελέσματα (π.χ. αποτελεσματικός άνθρωπος, αποτελεσματική διαχείριση), τελεσφόρος, αποδοτικός ( # αναποτελεσματικός)

εκτελεστικός = που έχει σχέση με εκτέλεση ή αναφέρεται σ’ αυτή,

που εκτελεί ό,τι του λένε (π.χ. εκτελεστικό όργανο)

εκτέλεση = 1. η διαδικασία ή το αποτέλεσμα του εκτελώ, η συμβολή στην πραγματοποίηση κάποιου σχεδίου ή οδηγιών, πραγματοποίηση, ολοκλήρωση, εφαρμογή, 2.(νομικός όρος) η εφαρμογή στην πράξη μιας δικαστικής απόφασης / η θανάτωση ή δολοφονία, 3. η ερμηνεία τραγουδιού ή σύνθεσης μουσικής 4. (πληροφορική) πρόγραμμα ηλεκτρονικού υπολογιστή σε κατάσταση λειτουργίας

Ετυμολογικά:

Νόθα σύνθετα: ονομάζονται οι λέξεις που έχουν ως α΄ συνθετικό ακέραιη πτώση ονόματος και όχι απλό θέμα. Το α΄ συνθετικό μένει αμετάβλητο, π.χ. πασίγνωστος (πᾶσι), δορυφόρος (δόρυ). Το β΄ συνθετικό άλλοτε μένει αμετάβλητο, π.χ. πασίγνωστος (γνωστός) και άλλοτε υφίσταται μεταβολές, όπως στις υπόλοιπες κατηγορίες σύνθετων λέξεων, π.χ. δορυφόρος (φέρω).

Γ1. Γραμματική:

Προστακτική ενεστώτα ρ. εἰμὶ και παρακειμένου των βαρύτονων ρημάτων ε.φ.

Κλίση προστακτικής ενεστώτα ρ. εἰμί

— —

β΄ εν. ἴσθι

γ΄ εν. ἔστω

— __

β΄ πληθ. ἔστε

γ΄ πληθ. ἔστων, ἔστωσαν, ὄντων

Κλίση προστακτικής παρακειμένου βαρύτονων ρημάτων ε.φ.

____

κεκελευκώς, - υῖα, -ὸς ἴσθι

κεκελευκώς, - υῖα, -ὸς ἔστω

____

κεκελευκότες, - υῖαι, -ότα ἔστε

κεκελευκότες, - υῖαι, -ότα ἔστων

Ανώμαλα επίθετα

α. πολύς, πολλή, πολύ (ετερόκλιτο)

Ενικός αριθμός

ον. ὁ πολὺ-ς ἡ πολλὴ τὸ πολὺ

γεν. τοῦ πολλοῦ τῆς πολλῆς τοῦ πολλοῦ

δοτ. τῷ πολλῷ τῇ πολλῇ τῷ πολλῷ

αιτ. τὸν πολὺν τὴν πολλὴν τὸ πολὺ

κλ. (ὦ) πολὺ (ὦ) πολλὴ (ὦ) πολὺ

Πληθυντικός αριθμός

ον. οἱ πολλοὶ αἱ πολλαὶ τὰ πολλὰ

γεν. τῶν τῶν τῶν πολλῶν

δοτ. τοῖς πολλοῖς ταῖς πολλαῖς τοῖς πολλοῖς

αιτ. τοὺς πολλοὺς τὰς πολλὰς τὰ πολλὰ

κλ. (ὦ) πολλοὶ (ὦ) πολλαὶ (ὦ) πολλὰ

2. μέγας, μεγάλη, μέγα (ετερόκλιτο)

Ενικός αριθμός Πληθυντικός αριθμός

ον. μέγα-ς μεγάλη μέγα μεγάλοι μεγάλαι μεγάλα

γεν. μεγάλου μεγάλης μεγάλου μεγάλων μεγάλων μεγάλων

δοτ. μεγάλῳ μεγάλῃ μεγάλῳ μεγάλοις μεγάλαις μεγάλοις

αιτ. μέγα-ν μεγάλην μέγα μεγάλους μεγάλας μεγάλα

κλ.. μέγα μεγάλη μέγα μεγάλοι μεγάλαι μεγάλα

[ Βιβλιογραφία:

Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Β' Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

Γραμματική της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας, Μιχ. Χ. Οικονόμου]

Συντακτικό της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας, Α', Β', Γ' Γυμνασίου, Π. Μπίλια, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

http://ebooks.edu.gr /

https://latistor.blogspot.com /

http://users.sch.gr / ]

Ενότητα 11 Ο σεβασμός προς τους γονείς μέλημα του νόμου

Fri, 05 Sep 2025 19:44:13 +0300

Ενότητα 11

Ο σεβασμός προς τους γονείς μέλημα του νόμου (σελ. 84)

(Β' συνθετικό λέξη κλιτή - άκλιτη, Προστακτική Ενεστώτα - Αορίστου ε.φ., Γ' κλίση ουσιαστικών: καταληκτικά μονόθεμα οδοντικόληκτα σε -ας, -αντος, Μορφολογικές αντιστοιχίες πάντα!)

Α. Κείμενο: Ο σεβασμός προς τους γονείς μέλημα του νόμου, Πλάτων, Νόμοι 88 1b-e (διασκευὴ)

Ὅς ἄν τολμήσῃ πατέρα ἤ μητέρα ἤ τούτων πατέρας ἤ μητέρας τύπτειν, πρῶτον μὲν ὁ προστυγχάνων βοηθείτω, καὶ ὁ μὲν μέτοικος ἤ ξένος εἰς προεδρίαν τῶν ἀγώνων καλείσθω βοηθῶν, μὴ βοηθήσας δὲ ἀειφυγίαν ἐκ τῆς χώρας φευγέτω· ὁ δὲ μὴ μέτοικος βοηθῶν μὲν ἔπαινον ἐχέτω, μὴ βοηθῶν δέ, ψόγον· δοῦλος δὲ βοηθήσας μὲν ἐλεύθερος γιγνέσθω, μὴ βοηθήσας δὲ πληγὰς ἑκατὸν τῇ μάστιγι τυπτέσθω. Ἐὰν δέ τις ὄφλῃ δίκην αἰκίας γονέων, πρῶτον μὲν φευγέτω ἀειφυγίαν ἐξ ἄστεως εἰς τὴν ἄλλην χώραν καὶ πάντων ἱερῶν εἰργέσθω, κατελθὼν δὲ θανάτῳ ζημιούσθω. Ἐὰν δέ τις ἐλεύθερος τῷ τοιούτῳ συμφάγῃ ἤ συμπίῃ ἤ τινα τοιαύτην ἄλλην κοινωνίαν κοινωνήσῃ ἤ καὶ μόνον ἐντυγχάνων που προσάπτηται ἑκών, μήτε εἰς ἱερὸν ἔλθῃ μηδὲν μήτ’ εἰς ἀγοράν μήτ’εἰς πόλιν ὅλως πρότερον ἤ καθήρηται.

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ:

Όποιος τυχόν τολμήσει να χτυπήσει τον πατέρα ή τη μητέρα του ή τους παππούδες του, πρώτα πρώτα ο άνθρωπος που τον συναντά ας βοηθήσει το θύμα και ο μέτοικος ή ο ξένος, εάν βοηθήσει, να καλείται σε τιμητική θέση στους αγώνες, εάν δε βοηθήσει, να διώχνεται για όλη του τη ζωή από την πόλη του. Όποιος δεν είναι μέτοικος αν βοηθήσει, ας επαινείται, αν όμως δε βοηθήσει ας του γίνει επίπληξη. Ο δούλος αν βοηθήσει, ας κερδίζει την ελευθερία του. Αν όμως δε βοηθήσει, ας δεχτεί με το μαστίγιο εκατό χτυπήματα. Αν κάποιος καταδικαστεί για βιαιοπραγία κατά των γονιών του, πρώτα να εξορίζεται για όλη του τη ζωή από την πόλη του σε άλλη χώρα και να αποκλείεται από κάθε άλλη ιερή τελετή, και εάν γυρίσει από την εξορία να τιμωρείται με την ποινή του θανάτου. Και αν κάποιος ελεύθερος πολίτης φάει ή πιει μαζί με έναν τέτοιο άνθρωπο, ή έχει οποιαδήποτε άλλη κοινωνική σχέση μ’ αυτόν ή έστω και απλά συναντώντας τον κάπου έρθει σε επαφή μαζί του με τη θέλησή του, ούτε σε κανένα ναό να μπαίνει ούτε στην αγορά ούτε στην πόλη γενικά παρά μόνο αφού εξαγνιστεί.

Κείμενο - Μετάφραση:

Ὃς ἂν τολμήσῃ πατέρα ἢ μητέρα

Όποιος τυχόν τολμήσει τον πατέρα του ή τη μητέρα του

ἢ τούτων πατέρας ἢ μητέρας τύπτειν,

ή τους πατέρες τους ή τις μητέρες τους να χτυπήσει

πρῶτον μὲν ὁ προστυγχάνων βοηθείτω,

ο πρώτος άνθρωπος που τον συναντά ας βοηθήσει (το θύμα)

καὶ ὁ μὲν μέτοικος ἢ ξένος εἰς προεδρίαν τῶν ἀγώνων καλείσθω βοηθῶν,

και ο μέτοικος ή ο ξένος, αν βοηθήσει, να καλείται σε τιμητική θέση στους αγώνες

μὴ βοηθήσας δὲ ἀειφυγίαν ἐκ τῆς χώρας φευγέτω·

αν όμως δε βοηθήσει να απελαύνεται από τη χώρα για όλη του τη ζωή·

ὁ δὲ μὴ μέτοικος βοηθῶν μὲν ἔπαινον ἐχέτω,

κι αυτός που δεν είναι μέτοικος, αν βοηθήσει, ας επαινείται,

μὴ βοηθῶν δέ, ψόγον·

αν όμως δε βοηθήσει, να μέμφεται·

δοῦλος δὲ βοηθήσας μὲν ἐλεύθερος γιγνέσθω,

και ο δούλος που θα βοηθήσει, ας κερδίζει την ελευθερία του,

μὴ βοηθήσας δὲ πληγὰς ἑκατὸν τῇ μάστιγι τυπτέσθω.

αν όμως δε βοηθήσει, να χτυπηθεί με εκατό χτυπήματα με το μαστίγιο.

Ἐὰν δὲ τις ὄφλῃ δίκην αἰκίας γονέων,

Αν κάποιος καταδικαστεί για βιαιοπραγία εναντίον των γονιών του,

πρῶτον μὲν φευγέτω ἀειφυγίαν ἐξ ἄστεως

πρώτα απ’ όλα να απελαύνεται για πάντα από την πόλη

εἰς τὴν ἄλλην χώραν καὶ πάντων ἱερῶν εἱργέσθω,

σε άλλη χώρα και να αποκλείεται από κάθε ιερή τελετή,

κατελθὼν δὲ θανάτῳ ζημιούσθω.

κι αν γυρίσει από την εξορία, να τιμωρείται με την ποινή του θανάτου.

Ἐὰν δὲ τις ἐλεύθερος τῷ τοιούτῳ συφμάγῃ

Κι αν κάποιος ελεύθερος φάει μαζί μ’ αυτόν

ἢ συμπίῃ ἢ τίνα τοιαύτην ἄλλην κοινωνίαν κοινωνήσῃ

ή πιει μαζί του ή έχει κάποια άλλη σχέση

ἢ καὶ μόνον ἐντυγχάνων που προσάπτηται ἑκών,

ή συναντώντας τον κάπου έρθει σε επαφή μαζί του με τη θέλησή του,

μήτε εἰς ἱερὸν ἔλθῃ μηδὲν μήτ’ εἰς ἀγορὰν

ούτε στο ιερό να έρθει ούτε στην αγορά

μήτ’ εἰς πόλιν ὅλως πρότερον ἢ καθήρηται.

ούτε γενικά στην πόλη παρά μόνο αφού εξαγνιστεί.

Β1. Λεξιλογικά:

άφευκτος = που δεν μπορεί κάποιος να τον αποφύγει, αναπόδραστος, αναπότρεπτος, αναπόφευκτος

φυγόκεντρος, -η/ος, -ο = 1.(φυσική) που έχει την τάση να απομακρύνεται από το κέντρο

↪ η φυγόκεντρος' δύναμη 2. (μεταφορικά) που κινείται αντίθετα προς κάποιο κέντρο, π.χ. εξουσίας, οργάνωσης

φυγόδικος (φεύγω + δίκη) = που δεν παρουσιάζεται για να δικαστεί

φυγόποινος, η, ο = εκείνος που έχει καταδικαστεί για ένα αδίκημα, αλλά αποφεύγει να παρουσιαστεί στις αρχές, επειδή επιδιώκει να μην εκτελεστεί η ποινή που του έχει επιβληθεί (φυλάκισης, καταβολή χρηματικού πρόστιμου κ.ά.)

φυγόπονος, -η, -ο = που αποφεύγει τη σκληρή δουλειά, τη μεγάλη προσπάθεια, την απαιτητική δραστηριότητα, ο τεμπέλης, ο οκνός

φυγόμαχος, η, ο (φεύγω + μάχη) = εκείνος που συστηματικά αποφεύγει να μάχεται για ιδέες ή άτομα που θεωρείται ότι όφειλε να υποστηρίζει

προσφεύγω = ζητώ ή επικαλούμαι τη βοήθεια ή την παρέμβαση κάποιου (ατόμου, αρμόδιας αρχής κ.λπ.)

καταφεύγω = βρίσκω καταφύγιο επιλέγω να κάνω κάτι αναγκαστικά, αν και δεν μου είναι απόλυτα αρεστό

διαφεύγω = 1. Απομακρύνομαι εντέχνως (από τόπο ή κατάσταση), χωρίς να γίνομαι αντιληπτός 2. Καταφέρνω να αποφύγω (κάτι αρνητικό για μένα 3. Διαρρέω (χύνομαι), διαχέομαι (σκορπίζομαι, διασκορπίζομαι)↪ διαχέονται οι ακτίνες του ήλιου

αποφεύγω = προσπαθώ να κρατηθώ μακριά από κάποιον ή κάτι ενοχλητικό

Β2. Ετυμολογικά:

Δεύτερο συνθετικό λέξη άκλιτη

Όταν το δεύτερο συνθετικό είναι άκλιτη λέξη (κυρίως επιρρήματα, άκλιτα αριθμητικά, σύνδεσμοι), στη σύνθετη λέξη παραμένει αμετάβλητο.Π.χ. ὑπερ-άνω, ἔκ-παλαι, συν-άμα.

Γ1. Γραμματική:

Προστακτική ενεστώτα και αορίστου ενεργητικής φωνής βαρύτονων ρημάτων:

Η προστακτική δεν έχει α΄ εν. και α΄ πληθ. πρόσωπο. Προστακτική έχουν ο ενεστώτας, ο αόριστος και ο παρακείμενος (βλ. επόμενη Ενότητα). Οι τύποι προστακτικής παίρνουν άρνηση μή.

Προστακτική Ενεστώτα ε.φ.:

____

πίστευ-ε

πιστευ-έτω

____

πιστεύ-ετε

πιστευ-όντων ή πιστευ-έτωσαν

Προστακτική Αορίστου ε.φ.:

____

πίστευ-σ-ον

πιστευ-σ-άτω

____

πιστεύ-σ-ατε

πιστευ-σ-άντων ή

πιστευ-σ-άτωσαν

Παρατηρήσεις: Η προστακτική αορίστου, όπως και η υποτακτική και η ευκτική, δεν δέχεται αύξηση.Τα αφωνόληκτα ρήματα σχηματίζουν την προστακτική αορίστου με τις γνωστές αλλαγές στο θέμα τους.

Λαμβάνοντας υπόψη τη δεύτερη παρατήρηση, να κλίνετε παρακάτω τις προστακτικές ενεστώτα και αορίστου των ρημάτων προστάττω, ἀνατρέπω, μεταπείθω.

Σημασίες και χρήσεις της προστακτικής:

Η προστακτική μπορεί να εκφράζει:

προσταγή ή προτροπή, οπότε συχνά προτάσσονται τα: ἄγε (δή), ἴθι (δή), ἄγετε (δή), ἴτε (δή), π.χ. Γνῶθι σαυτόν (Χίλων).Ἴθι δὴ (= εμπρός λοιπόν) νῦν εἰπὲ τούτοις, τίς αὐτοὺς βελτίους ποιήσει.

απαγόρευση ή αποτροπή με άρνηση μή, π.χ. Πρὸς θεῶν, μὴ λύετε τὰς σπονδάς (= Στο όνομα των θεών, μην παραβαίνετε τους όρους της ανακωχής).

συγκατάθεση ή παραχώρηση, π.χ. Οἱ δ’ οὖν γελώντων (= Αυτοί ας γελούν).

ευχή ή κατάρα, π.χ. Ὑγίαινε. Ἐρρέτω (= στα κομμάτια!).

συμβουλή, π.χ. Τοὺς μὲν θεοὺς φοβοῦ.

δέηση ή παράκληση, π.χ. Μῆνιν ἄειδε θεὰ Πηληιάδεω Ἀχιλῆος.

[ Βιβλιογραφία:

Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Β' Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

Γραμματική της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας, Μιχ. Χ. Οικονόμου]

Συντακτικό της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας, Α', Β', Γ' Γυμνασίου, Π. Μπίλια, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

http://ebooks.edu.gr /

https://latistor.blogspot.com /

http://users.sch.gr / ]

Ενότητα 9 Η Καλλιπάτειρα

Fri, 05 Sep 2025 19:33:36 +0300

Ενότητα 9

Η Καλλιπάτειρα (σελ.68)

(Όχι β' συνθετικό λέξη κλιτή - ρήμα)

(Τα είδη της μετοχής: απλή αναφορά)

Α. Κείμενο; Η Καλλιπάτειρα Παυσανίας, Ἑλλάδος Περιήγησις 5.6.7-8 (διασκευή)

Κατὰ δὲ τὴν ἐς Ὀλυμπίαν ὁδὸν ἔστιν ὄρος πέτραις ὑψηλαῖς ἀπότομον, Τυπαῖον καλούμενον. Κατὰ τούτου τὰς γυναῖκας Ἠλείοις ἐστὶν ὠθεῖν νόμος, ἤν φωραθῶσιν ἐς τὸν ἀγῶνα ἐλθοῦσαι τὸν Ὀλυμπικὸν ἤ καὶ ὅλως ἐν ταῖς ἀπειρημέναις σφίσιν ἡμέραις διαβᾶσαι τὸν Ἀλφειόν. Οὐ μὴν οὐδὲ ἁλῶναι λέγουσιν οὐδεμίαν, ὅτι μὴ Καλλιπάτειραν μόνην, ἥ ὑπό τινων καὶ Φερενίκη καλεῖται. Αὕτη προαποθανόντος αὐτῇ τοῦ ἀνδρός, ἐξεικάσασα αὑτὴν τὰ πάντα ἀνδρὶ γυμναστῇ, ἤγαγεν ἐς Ὀλυμπίαν τὸν υἱὸν μαχούμενον· νικῶντος δὲ τοῦ Πεισιρόδου, τὸ ἔρυμα ἐν ᾧ τοὺς γυμναστὰς ἔχουσιν ἀπειλημμένους, τοῦτο ὑπερπηδῶσα ἡ Καλλιπάτειρα ἐγυμνώθη. Φωραθείσης δὲ ὅτι εἴη γυνή, ταύτην ἀφιᾶσιν ἀζήμιον καὶ τῷ πατρί καὶ ἀδελφοῖς αὐτῆς καὶ τῷ παιδί αἰδῶ νέμοντες - ὑπῆρχον δὴ ἅπασιν αὐτοῖς Ὀλυμπικαὶ νῖκαι - ἐποίησαν δὲ νόμον ἐς τὸ ἔπειτα ἐπὶ τοῖς γυμνασταῖς γυμνοὺς σφᾶς ἐς τὸν ἀγῶνα ἐσέρχεσθαι.

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ:

Στην οδό που οδηγεί στην Ολυμπία υπάρχει ένα απόκρημνο βουνό με ψηλούς βράχους, που ονομάζεται Τυπαίο. Υπάρχει νόμος στους Ηλείους σ' αυτό να πετούν τις γυναίκες, αν αποκαλυφθούν να έχουν έρθει στο χώρο της Ολυμπίας ή και γενικά κατά τις απαγορευμένες γι’ αυτές μέρες να έχουν περάσει τον Αλφειό .Ούτε και λένε ότι πιάστηκε καμιά ,παρά μόνο η Καλλιπάτειρα ,η οποία από μερικούς ονομάζεται και Φερενίκη. Αυτή, επειδή είχε πεθάνει νωρίτερα ο σύζυγός της, αφού μεταμφιέστηκε πλήρως σε άντρα γυμναστή, έφερε στην Ολυμπία τον γιο της για ν’αγωνιστεί .Μόλις, λοιπόν, νίκησε ο Πεισίροδος, τον φράκτη με τον οποίο έχουν τους γυμναστές περιορισμένους ,καθώς τον πηδούσε η Καλλιπάτειρα ,έμεινε γυμνή. Αν και αποκαλύφθηκε ότι ήταν γυναίκα, την άφησαν ατιμώρητη, και στον πατέρα της και στα αδέλφια της και στο γιο της αποδίδοντας σεβασμό -γιατί είχαν νικήσει όλοι στους Ολυμπιακούς Αγώνες- θεσμοθέτησαν, όμως, νόμο για τους γυμναστές στο εξής να μπαίνουν γυμνοί στους αγώνες(στον αγωνιστικό χώρο).

Κείμενο - Μετάφραση:

Κατὰ δὲ τὴν ἐς Ὀλυμπίαν ὁδόν

Στην οδό που οδηγεί στην Ολυμπία

ἔστιν ὄρος πέτραις ὑψηλαῖς ἀπότομον, Τυπαῖον καλούμενον.

υπάρχει ένα απόκρημνο βουνό με ψηλούς βράχους, που ονομάζεται Τυπαίο.

Κατὰ τούτου τὰς γυναῖκας Ἠλείοις ἐστὶν ὠθεῖν νόμος,

Υπάρχει νόμος στους Ηλείους σ' αυτό να πετούν τις γυναίκες

ἤν φωραθῶσιν ἐς τὸν ἀγῶνα ἐλθοῦσαι τὸν Ὀλυμπικὸν

αν αποκαλυφθούν να έχουν έρθει στο χώρο της Ολυμπίας

ἢ καὶ ὅλως ἐν ταῖς ἀπειρημέναις σφίσιν ἡμέραις

ή και γενικά κατά τις απαγορευμένες γι’ αυτές μέρες.

διαβᾶσαι τὸν Ἀλφειόν.

να έχουν περάσει τον Αλφειό.

Οὐ μὴν οὐδὲ ἁλῶναι λέγουσιν οὐδεμίαν,

Ούτε και λένε ότι πιάστηκε καμιά

ὅτι μὴ Καλλιπάτειραν μόνην,

παρά μόνο η Καλλιπάτειρα,

ἥ ὑπὸ τινων καὶ Φερενίκη καλεῖται.

η οποία από μερικούς ονομάζεται και Φερενίκη.

Αὕτη προαποθανόντος αὐτῇ τοῦ ἀνδρός,

Αυτή, επειδή είχε πεθάνει νωρίτερα ο σύζυγός της,

ἐξεικάσασα αὑτὴν τὰ πάντα ἀνδρὶ γυμναστῇ,

αφού μεταμφιέστηκε εντελώς σε άντρα γυμναστή

ἤγαγεν ἐς Ὀλυμπίαν τὸν υἱὸν μαχούμενον·

έφερε στην Ολυμπία το γιο της για να αγωνιστεί·

νικῶντος δὲ τοῦ Πεισιρόδου,

μόλις, λοιπόν, νίκησε ο Πεισιρόδης,

τὸ ἔρυμα ἐν ᾧ τοὺς γυμναστὰς ἔχουσιν ἀπειλημμένους,

τον φράκτη με τον οποίο έχουν τους γυμναστές περιορισμένους

τοῦτο ὑπερπηδῶσα ἡ Καλλιπάτειρα ἐγυμνώθη.

καθώς τον πηδούσε η Καλλιπάτειρα έμεινε γυμνή.

Φωραθείσης δὲ ὅτι εἴη γυνή,

Αν και αποκαλύφθηκε ότι ήταν γυναίκα,

ταύτην ἀφιᾶσιν ἀζήμιον

την άφησαν ατιμώρητη,

καὶ τῷ πατρί καὶ ἀδελφοῖς αὐτῆς καὶ τῷ παιδί αἰδῶ νέμοντες

και στον πατέρα της και στα αδέλφια της και στο γιο της αποδίδοντας σεβασμό

–ὑπῆρχον δὴ ἅπασιν αὐτοῖς Ὀλυμπικαὶ νῖκαι-

-γιατί είχαν νικήσει όλοι στους Ολυμπιακούς Αγώνες-

ἐποίησαν δὲ νόμον ἐς τὸ ἔπειτα ἐπὶ τοῖς γυμναστικοῖς

θεσμοθέτησαν όμως νόμο για τους γυμναστές στο εξής

γυμνοὺς σφᾶς ἐς τὸν ἀγῶνα ἐσέρχεσθαι.

να μπαίνουν γυμνοί στους αγώνες.

Β1. Λεξιλογικά:

φορέας (αρσενικό ή θηλυκό) = 1.(επιδημιολογία) που έχει, μεταφέρει ή μεταδίδει

↪ Πριν από αυτές τις εξετάσεις, το ήξερες ότι είσαι φορέας της μεσογειακής αναιμίας ;

↪ Ορισμένα τρωκτικά είναι φορείς πολύ επικίνδυνων ασθενειών για τους ανθρώπους.

ομάδα προσώπων, σύλλογος, οργανισμός κ.ο.κ., με επίσημη (θεσμοθετημένη) ή όχι μορφή, που αναπτύσσει διάφορες δραστηριότητες, όπως επαγγελματικές, οικονομικές, επιστημονικές, πολιτιστικές κ.ά.

↪ Ο σύνδεσμός τους είναι ένας αξιόλογος 'φορέας γνώσης και πολιτισμού για το χωριό μας.

παράφορος, -η, -ο = σφοδρός, ασυγκράτητος, ορμητικός, π.χ. παράφορος έρωτας

εκφέρω (παθητική φωνή: εκφέρομαι) = λέω, εκφράζω

εκφέρομαι: διατυπώνομαι, συνοδεύομαι, συντάσσομαι

πολύφερνος, -η, -ο = που έχει μεγάλη προίκα ή άλλα προσόντα (πχ θέση, αξίωμα, επάγγελμα, καταγωγή κ.λπ.) που εκτιμώνται για να προτιμηθεί ως μέλλων σύζυγος, π.χ. πολύφερνη νύφη

δορυφόρος = 1. (αστρονομία) ουράνιο σώμα που περιφέρεται γύρω από έναν πλανήτη

↪ Η Σελήνη είναι ο φυσικός δορυφόρος της Γης. 2. ο τεχνητός δορυφόρος

↪ Η χώρα μας έθεσε σε τροχιά έναν τηλεπικοινωνιακό δορυφόρο. 3. (ιστορία) που κρατά δόρυ, φρουρός ενός αξιωματούχου

φοροτεχνικός, -ή, -ό = που έχει σχέση με τις φορολογικές υποθέσεις ή αναφέρεται σʼ αυτές

κατάφωρος, -η, -ο = ολοφάνερος, έκδηλος (συνήθως για έκνομη και καταδικαστέα ενέργεια), π.χ. Οι ενέργειες αυτές συνιστούν κατάφωρη παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Β2. Ετυμολογικά:

Δεύτερο συνθετικό λέξη κλιτή – ρήμα

Να σχηματίσετε σύνθετες λέξεις της ν.ε. χρησιμοποιώντας ως δεύτερο συνθετικό τα εξής ρήματα του κειμένου της Ενότητας: καλοῦμαι, ἔρχομαι, διαβαίνω, ἄγω.

αποκαλούμαι, παρέρχομαι, περιδιαβαίνω, παράγω

Άν το β΄ συνθετικό είναι ρήμα, η σύνθετη λέξη που δημιουργείται μπορεί να είναι και αυτή αντίστοιχα ρήμα (εἰσέρχομαι) ή όνομα, δηλαδή ουσιαστικό (νομοθέτης < νόμος + ρ. τίθημι) ή επίθετο (ἀπότομος < ἀπό + ρ. τέμνω).

Ειδικότερα: η σύνθετη λέξη παίρνει τις καταλήξεις:

-(η)ς: σχολάρχ-ης -ος: ἀστυνόμ-ος -ής: εὐσεβ-ής

-της: ἐπιστά-της -(τ)ωρ: κοσμοκράτ-ωρ

Αν το α΄συνθετικό είναι πρόθεση, το ρήμα ως β΄ συνθετικό παραμένει αμετάβλητο: εἰσ-έρχομαι, δια-βαίνω.

Αν το α΄ συνθετικό είναι οποιοδήποτε άλλο μέρος του λόγου εκτός από πρόθεση, σχηματίζεται παρασύνθετο ρήμα (π.χ. σε -έω, -ῶ) από συγγενές ουσιαστικό ή επίθετο που δηλώνει το πρόσωπο που ενεργεί: Π.χ. ἱερο-σκοπῶ < ἱερο-σκόπος, ναυ-μαχῶ < ναυ-μάχος.

Γ. Σύνταξη:

Επιρρηματικές μετοχές

Να εντοπίσετε τις επιρρηματικές μετοχές του κειμένου και να τις χαρακτηρίσετε ως προς το είδος τους (χρονική, τελική, αιτιολογική, τροπική, εναντιωματική, υποθετική).

Το υποκείμενο μιας μετοχής βρίσκεται πάντοτε στην ίδια πτώση με τη μετοχή.

Όταν το υποκείμενο μιας επιρρηματικής μετοχής έχει και άλλο συντακτικό ρόλο στην πρόταση (π.χ. είναι και υποκείμενο ή αντικείμενο του ρήματος), η μετοχή χαρακτηρίζεται συνημμένη. Αντίθετα, όταν το υποκείμενο μιας επιρρηματικής μετοχής δεν έχει άλλη συντακτική θέση στην πρόταση, δηλαδη χρωστάει την ύπαρξή του στην παρουσία της μετοχής και μόνο, η επιρρηματική μετοχή χαρακτηρίζεται απόλυτη και βρίσκεται συνήθως σε πτώση γενική (γενική απόλυτη).

Να βρείτε το υποκείμενο των μετοχών στις παρακάτω φράσεις από το κείμενο της Ενότητας και να χαρακτηρίσετε τις μετοχές ως συνημμένες ή απόλυτες:

α. Αὕτη προαποθανόντος αὐτῇ τοῦ ἀνδρὸς ἤγαγεν ἐς Ὀλυμπίαν τὸν υἱὸν μαχούμενον.

(προαποθανόντος: γενική απόλυτη, τοῦ ἀνδρὸς: υποκείμενο μετοχής)

β. Νικῶντος δὲ τοῦ Πεισιρόδου, τὸ ἔρυμα ὑπερπηδῶσα ἡ Καλλιπάτειρα ἐγυμνώθη.

(Νικῶντος: γενική απόλυτη, τοῦ Πεισιρόδου: υποκείμενο μετοχής /

ὑπερπηδῶσα: συνημμένη επιρρηματική χρονική μετοχή, ἡ Καλλιπάτειρα: υποκείμενο μετοχής)

γ. Φωραθείσης δὲ (ενν. Καλλιπατείρας) ὅτι εἴη γυνή, ταύτην ἀφιᾶσιν.

(Φωραθείσης: γενική απόλυτη, Καλλιπατείρας: υποκείμενο μετοχής)

Παρατηρήσεις: Η απόλυτη μετοχή βρίσκεται σε πτώση γενική (γενική απόλυτη), όταν ανήκει σε προσωπικό ρήμα, ή και σε αιτιατική (αιτιατική απόλυτη), συνήθως όταν ανήκει σε απρόσωπο ρήμα.

Προσοχή! Μια επιρρηματική μετοχή σε γενική πτώση δεν είναι πάντοτε (γενική) απόλυτη. Είναι πιθανό να συνάπτεται με άλλον όρο της πρότασης ο οποίος βρίσκεται σε γενική πτώση. Π.χ. "Κατηγοροῦσί τινες ἡμῶν ὡς οὐκ ὀρθῶς βουλευομένων." Η μετοχή είναι συνημμένη, γιατί το υποκείμενό της "ἡμῶν" είναι ταυτόχρονα και αντικείμενο του ρήματος "κατηγοροῦσι".

Κατηγορηματική μετοχή

Μεταφράζεται με τη βοήθεια των λέξεων "να", "ότι" /"πως" και "που" (κυρίως μετά από ρήματα ψυχικού πάθους). Συνοδεύει συγκεκριμένα είδη ρημάτων ως συμπλήρωμα και

λειτουργεί ως κατηγορούμενο ή ομοιόπτωτος (κατηγορηματικός) προσδιορισμός. Αναφέρεται στο υποκείμενο ή στο αντικείμενο του ρήματος.

Ρήματα που συντάσσονται με κατηγορηματική μετοχή:

συνδετικά: εἰμί, γίγνομαι, ὑπάρχω, τυγχάνω, φαίνομαι, λανθάνω

έναρξης, λήξης: ἄρχω, ἄρχομαι, παύω, παύομαι, λήγω, διαλείπω

καρτερίας, ανοχής, κόπου: καρτερῶ, περιορῶ, ἀνέχομαι, κάμνω, ὑπομένω, ἀρκῶ

ευεργεσίας, αδικίας, νίκης, ήττας: ἀδικῶ, εὖ ποιῶ, νικῶ, ἡττῶμαι

ψυχικού πάθους: χαίρω, ἥδομαι, ἀγανακτῶ, ἄχθομαι, αἰσχύνομαι, χαλεπῶς φέρω, αἰδοῦμαι

αίσθησης, μάθησης, μνήμης: αἰσθάνομαι, ὁρῶ, ἀκούω, εὑρίσκω, γιγνώσκω, μανθάνω, μέμνημαι, ἐνθυμοῦμαι

δείξης, αγγελίας, ελέγχου: δείκνυμι, δηλῶ, ἀγγέλλω, ἐλέγχω

[ Βιβλιογραφία:

Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Β' Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

Γραμματική της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας, Μιχ. Χ. Οικονόμου]

Συντακτικό της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας, Α', Β', Γ' Γυμνασίου, Π. Μπίλια, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

http://ebooks.edu.gr /

https://latistor.blogspot.com /

http://users.sch.gr / ]

Ενότητα 8 Η γένεση της θρησκείας και της δικαιοσύνης (σελ. 60, όμως αντ'αυτού θα διεξαχθεί το παράλληλο κείμενο της ενότητας σελ.150)

Fri, 05 Sep 2025 19:19:23 +0300

Ενότητα 8

Η γένεση της θρησκείας και της δικαιοσύνης (σελ. 60, όμως, αντ' αυτού θα διεξαχθεί το παράλληλο κείμενο της ενότητας σελ.150)

(Αντικείμενο, άμεσο και έμμεσο, το Β2 στην 11 ενότητα, Αναφορικές αντωνυμίες ός ή ό & όστις ήτις ό,τι)

(Όχι ευκτική, Όχι αφωνόληκτα επίθετα σε -ας, -ασα, - αν)

Παράλληλο κείμενο σελ. 150:

Πλάτων, Πρωταγόρας 322 a-c

Ἐπειδὴ δὲ ὁ ἄνθρωπος θείας μετέσχε μοίρας, πρῶτον μὲν διὰ τὴν τοῦ θεοῦ συγγένειαν ζῲων μόνον θεοὺς ἐνόμισεν, καὶ ἐπεχείρει βωμούς τε ἱδρύεσθαι καὶ ἀγάλματα θεῶν· ἔπειτα φωνὴν καὶ ὀνόματα ταχὺ διηρθρώσατο τῇ τέχνῃ, καὶ οἰκήσεις καὶ ἐσθῆτας καὶ ὑποδέσεις καὶ στρωμνὰς καὶ τὰς ἐκ γῆς τροφὰς ηὕρετο. Οὕτω δὴ παρεσκευασμένοι κατ’ ἀρχὰς ἄνθρωποι ᾤκουν σποράδην, πόλεις δὲ οὐκ ἦσαν· ἀπώλλυντο οὖν ὑπὸ τῶν θηρίων διὰ τὸ πανταχῇ αὐτῶν ἀσθενέστεροι εἶναι, καὶ ἡ δημιουργικὴ τέχνη αὐτοῖς πρὸς μὲν τροφὴν ἱκανὴ βοηθὸς ἦν, πρὸς δὲ τὸν τῶν θηρίων πόλεμον ἐνδεής· πολιτικὴν γὰρ τέχνην οὔπω εἶχον, ἧς μέρος πολεμική, ἐζήτουν δὴ ἁθροίζεσθαι καὶ σῲζεσθαι κτίζοντες πόλεις· ὅτ’ οὖν ἁθροισθεῖεν, ᾐδίκουν ἀλλήλους ἅτε οὐκ ἔχοντες τὴν πολιτικὴν τέχνην, ὥστε πάλιν σκεδαννύμενοι διεφθείροντο. Ζεὺς οὖν δείσας περὶ τῷ γένει ἡμῶν μὴ ἀπόλοιτο πᾶν, Ἑρμῆν πέμπει ἄγοντα εἰς ἀνθρώπους αἰδῶ τε καὶ δίκην, ἵν’ εἶεν πόλεων κόσμοι τε καὶ δεσμοὶ φιλίας συναγωγοί.

Μετάφραση παράλληλου κειμένου:

Λοιπόν, μια και ο άνθρωπος πήρε κι αυτός μερίδιο από τον κλήρο των θεών, πρώτα πρώτα αυτός μόνο απ' όλα τα ζωντανά, σαν συγγενής των θεών βέβαια, πίστεψε σε θεούς και άρχισε να χτίζει βωμούς και αγάλματα των θεών· κατόπι, με την αξιοσύνη του γρήγορα σχημάτισε γλώσσα και λέξεις, συνταιριάζοντας τις συλλαβές, και βρήκε και κατοικίες και ρούχα και υποδήματα και στρώματα και τις τροφές που δίνει η γη. Μ' αυτά λοιπόν τα εφόδια οι άνθρωποι τον πρώτο καιρό ζούσαν σκόρπιοι, πολιτείες όμως δεν υπήρχαν. Έτσι τους αφάνιζαν τα θηρία, γιατί, σ' όλα τα σημεία ήταν πιο δυνατά απ' αυτούς· κι η βιοτεχνία τους τούς βοηθούσε βέβαια σ' ό,τι χρειάζονταν για να βρουν την τροφή τους, όμως δεν μπορούσε να τους σώσει στον πόλεμο με τα θηρία· κι αιτία ήταν που δεν κάτεχαν ακόμη την πολιτική τέχνη, που ένα μέρος της είναι η τέχνη του πολέμου· τότε ένιωσαν την ανάγκη να συγκεντρώνονται και να χτίζουν πολιτείες, για να σωθούν. Όμως, όποτε συγκεντρώνονταν, αδικούσε ο ένας τον άλλο, μια και δεν είχαν την πολιτική τέχνη, κι έτσι πάλι σκορπίζονταν και τους έτρωγαν τα θηρία.

Τότε ο Δίας ανησύχησε μήπως χαθεί η ράτσα μας από το πρόσωπο της γης και στέλνει τον Ερμή να φέρει στους ανθρώπους την αιδώ και τη δικαιοσύνη, για να δημιουργηθούν μονιασμένες πολιτείες και δεσμοί που να δένουν με φιλία τους ανθρώπους.

Κείμενο ενότητας (δε θα διδαχθεί, τη θέση του το παράλληλο της σελ. 150, του Πλάτωνα) - Μετάφραση:

Ἦν χρόνος ὅτ’ ἦν ἄτακτος ἀνθρώπων βίος

Υπήρχε μια εποχή που έλειπε ο νόμος από τη ζωή των ανθρώπων

καὶ θηριώδης ἰσχύος θ’ ὑπηρέτης,και ταίριαζε σε θηρία και ήταν υπηρέτης της δύναμης,

ὅτ’ οὐδὲν ἆθλον οὔτε τοῖς ἐσθλοῖσιν ἦν

όταν κανένα έπαθλο δεν υπήρχε ούτε ανάμεσα στους ενάρετους

οὔτ’ αὖ κόλασμα τοῖς κακοῖς ἐγίγνετο.

ούτε πάλι υπήρχε τιμωρία για τους κακούς.

κἄπειτά μοι δοκοῦσιν ἅνθρωποι νόμους

Κι έπειτα έχω την εντύπωση ότι οι άνθρωποι νόμους

θέσθαι κολαστάς, ἵνα δίκη τύραννος ἦ

θέσπισαν ως τιμωρούς, για να εξουσιάζει η δικαιοσύνη

τὴν θ’ ὕβριν δούλην ἔχῃ·

και να έχει την αλαζονεία ως δούλη·

ἐζημιοῦτο δ’ εἴ τις ἐξαμαρτάνοι.

τιμωρούνταν δε όποιος αδικούσε.

Ἔπειτ’ ἐπειδὴ τἀμφανῆ μὲν οἱ νόμοι ἀπεῖργον αὐτούς ἔργα μὴ πράσσειν βίᾳ,

Έπειτα επειδή οι νόμοι τους εμπόδιζαν να διαπράττουν φανερές αδικίες

λάθρᾳ δ’ ἔπρασσον,

τις έκαναν όμως στα κρυφά,

τηνικαῦτά μοι δοκεῖ

τότε μου φαίνεται

πυκνός τις καὶ σοφός γνώμην ἀνὴρ

ότι κάποιος ευφυής και σοφός

θεῶν δέος θνητοῖσιν ἐξευρεῖν,

επινόησε για τους θνητούς το φόβο των θεών,

ὅπως εἴη τι δεῖμα τοῖς κακοῖσι,

για να υπάρχει κάποιος φόβος για τους κακούς,

κἄν λάθρᾳ πράσσωσιν ἤ λέγωσιν ἤ φρονῶσί τι.

ακόμα κι αν κρυφά κάνουν ή λένε ή σκέφτονται κάτι.

Ἐντεῦθεν οὖν τὸ θεῖον εἰσηγήσατο,

Από τότε δίδαξε το θείο,

ὡς ἔστι δαίμων ἀφθίτῳ θάλλων βίῳ

ότι, δηλαδή, υπάρχει θεός που ζει αιώνια

νόῳ τ’ ἀκούων καὶ βλέπων, φρονῶν τε

και που ακούει και βλέπει με το νου και σκέφτεται

καὶ προσέχων τε ταῦτα καὶ φύσιν θείαν φορῶν,

και επιτηρεί αυτά και είναι περιβεβλημένος με τη θεία φύση,

ὅς πᾶν μὲν τὸ λεχθέν ἐν βροτοῖς ἀκούσεται,

ο οποίος καθετί που λέγεται μεταξύ των ανθρώπων θα το ακούσει,

τὸ δρώμενον δὲ πᾶν ἰδεῖν δυνήσεται.

και καθετί που γίνεται μπορεί να το δει.

Ο Κριτίας στο απόσπασμα από το σατυρικό δράμα του Σίσυφος παρουσιάζει τη θεμελιώδη διδασκαλία του, σύμφωνα με την οποία η θρησκεία, ο νόμος και η τάξη είναι ανθρώπινες επινοήσεις.

Να συγκρίνετε το μύθο του Πρωταγόρα με το απόσπασμα από τον Σίσυφο του Κριτία.

Παράλληλο κείμενο

Κριτίας, Σίσυφος απ. 19, στ. 1-21, Μετάφραση:

Υπήρξε μια εποχή κατά την οποία η ανθρώπινη ζωή ήταν ακατάστατη, γεμάτη θηριωδία, υποταγμένη στη δύναμη· μια εποχή όπου ούτε οι καλοί άνθρωποι επιβραβεύονταν ούτε πάλι οι κακοί τιμωρούνταν. Ύστερα νομίζω, οι άνθρωποι θέσπισαν νόμους που όριζαν ποινές, ώστε το δίκαιο να τους εξουσιάζει όλους εξίσου και να έχει την αλαζονεία υπόδουλή του· κι αν τυχόν κάποιος έκανε ένα λάθος, τον τιμωρούσαν. Στη συνέχεια, επειδή οι νόμοι εμπόδιζαν μεν τους ανθρώπους να αδικούν στα φανερά, αλλά ωστόσο οι άνθρωποι εξακολουθούσαν να αδικούν στα κρυφά, τότε, νομίζω, για πρώτη φορά κάποιος έξυπνος και σοφός άνθρωπος σοφίστηκε για τους θνητούς τον φόβο των θεών, ώστε να υπάρχει κάτι που να το φοβούνται οι κακοί ακόμη κι όταν κάνουν ή λένε ή διανοούνται κάτι στα κρυφά. Επινόησε έτσι το θείο, ότι δηλαδή υπάρχει ένας δαίμονας που ζει μια δίχως τέλος ακμή, ένας δαίμονας που ακούει και βλέπει νοερά, που στοχάζεται στο έπακρο, που προσέχει τα πάντα και που έχει περιβληθεί μια θεϊκή φύση: ο δαίμονας αυτός θα ακούει οτιδήποτε λέγεται ανάμεσα στους θνητούς και θα μπορεί να αντιλαμβάνεται οτιδήποτε γίνεται.

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Τα δύο αποσπάσματα παρουσιάζουν ομοιότητες και διαφορές.

Συγκεκριμένα, το απόσπασμα από το Σίσυφο του Κριτία αρχίζει με τη φράση «υπήρξε μια εποχή» η οποία παραπέμπει στη φράση του Πρωταγόρα «ἦν γάρ ποτε χρόνος». Πρόκειται δηλαδή για έναν συνηθισμένο τρόπο έναρξης μύθων, που προσδίδει στο κείμενο λαϊκό και αφηγηματικό ύφος.

Στον Σίσυφο του Κριτία υπάρχουν τρία στάδια εξέλιξης του ανθρώπινου πολιτισμού. Κατά το πρώτο στάδιο ο άνθρωπος συμπεριφερόταν με αγριότητα και δικαιοσύνη δεν υπήρχε, εφόσον ίσχυε το δίκαιο του ισχυρότερου (Υπήρξε … τιμωρούνταν). Έτσι, κατά το δεύτερο στάδιο οι άνθρωποι θέσπισαν τους νόμους, ώστε να επικρατήσει η δικαιοσύνη και να επιβάλλονται ποινές, όταν κάποιος παρανομεί. Ωστόσο, οι νόμοι εφαρμόζονταν μόνο όταν υπήρχε κίνδυνος να γίνει αντιληπτή κάποια παράβαση (Ύστερα … κρυφά). Γι’ αυτό κατά το τρίτο στάδιο ένας οξυδερκής άνθρωπος επινόησε τους θεούς, που βλέπουν και ακούν οτιδήποτε πράττουν ή σκέφτονται οι θνητοί. Εξαιτίας λοιπόν του φόβου των θεών οι άνθρωποι δίσταζαν να αδικήσουν ακόμα και κρυφά (τότε, … γίνεται).

Τρία στάδια εξέλιξης του πολιτισμού εντοπίζονται, επίσης, και στο μύθο του Πρωταγόρα. Κατά το πρώτο στάδιο οι θεοί δημιούργησαν τα θνητά γένη και ο Επιμηθέας ανέλαβε να μοιράσει ιδιότητες στους διάφορους ζώντες οργανισμούς. Όμως, επειδή η μοιρασιά του Επιμηθέα ήταν αλόγιστη και ατελής ο άνθρωπος έμεινε αδύναμος και απροίκιστος. Αυτό οδήγησε στο δεύτερο στάδιο κατά το οποίο ο Προμηθέας αποφασίζει να κλέψει τη σοφία και την τέχνη του Ήφαιστου και της Αθηνάς μαζί με τη φωτιά, για να υποκαταστήσει ο άνθρωπος την έλλειψη οργάνων προσαρμογής με την πρακτική σοφία και την ανάπτυξη πολιτισμού. Κατ' αυτόν τον τρόπο, μπόρεσε να οργανωθεί αλλά όχι ικανοποιητικά.

Συγκεκριμένα, οργάνωσε τη λατρεία των θεών, κατασκεύασε αγάλματα στους θεούς, επινόησε λέξεις, διαμόρφωσε τη γλώσσα, εξασφάλισε τα αναγκαία υλικά μέσα για τη ζωή αλλά ήταν απροστάτευτος από τα θηρία και δεν μπορούσε να συμβιώσει αρμονικά με τους άλλους ανθρώπους, αν και το επιζητούσε, γιατί κυριαρχούσε αδικία (Ἐπειδὴ … διεφθείροντο). Τότε ακολούθησε το τρίτο στάδιο κατά το οποίο σχηματίστηκαν οι πόλεις. Ο Δίας, που φοβόταν την απώλεια του ανθρώπινου γένους, μέσω του Ερμή έδωσε σε όλους τους ανθρώπους τη δυνατότητα με διδασκαλία να αποκτήσουν την αἰδῶ και τη δίκη, τα συστατικά στοιχεία της πολιτικής αρετής, που είναι απαραίτητη, για να συγκροτηθούν οργανωμένες κοινωνίες (Ζεὺς … τεχνῶν). Μάλιστα, έθεσε νόμο να θανατώνεται σαν αρρώστια της πόλης αυτός που δεν μπορεί να μετέχει στην πολιτική αρετή (καὶ νόμον … πόλεως).

Στον Σίσυφο του Κριτία η θρησκεία δημιουργήθηκε από τον άνθρωπο, προκειμένου να εξασφαλιστεί η επικράτηση του νόμου και του δικαίου. Λειτουργούσε ως ελεγκτικός θεσμός που βασίζονταν στο δέος που προκαλούσε ο παντεπόπτης, παντοδύναμος και αθάνατος θεός. Αντίθετα, στο μύθο του Πρωταγόρα η θρησκεία συμπεριλαμβάνεται στα κατορθώματα του ανθρώπου, που αποτελούν ένα προ-ηθικό στάδιο πολιτισμικής εξέλιξης. Παράλληλα, το ένστικτο της πίστης και της λατρείας παρουσιάζεται έμφυτο και αποδίδεται στη συγγένεια με το θεό (διὰ τὴν τοῦ θεοῦ συγγένειαν). Μάλιστα, επισημαίνεται ότι ο άνθρωπος είχε συμμετοχή σε μερίδιο θεϊκό (Ἐπειδὴ δὲ ὁ ἄνθρωπος θείας μετέσχε μοίρας). H φωτιά αποτελεί το θεϊκό μερίδιο που είχαν την τύχη, χάρη στην παρέμβαση του Προμηθέα, να λάβουν οι άνθρωποι. Είναι θεϊκό γιατί το κατείχαν ως τότε μόνον οι θεοί, είναι θεϊκό γιατί οι άνθρωποι το απέκτησαν με θεϊκή παρέμβαση του Προμηθέα, είναι επίσης θεϊκό γιατί, επιτρέποντας στον άνθρωπο να αναπτύξει πολιτισμό, του επέτρεψε κατά συνέπεια να αναγνωρίσει την ύπαρξη των θεών. Η πρώτη και άμεση συνέπεια του δώρου της φωτιάς, σύμφωνα με τον Πρωταγόρα, είναι ακριβώς η εμφάνιση της θρησκείας. Η επικράτηση, δηλαδή, του νόμου και του δικαίου εξασφαλίστηκε με την αἰδῶ και τη δίκη που δόθηκε από το Δία και όχι με τη θρησκεία.

Β1. Λεξιλογικά:

αθλοθεσία: ο καθορισμός επάθλου για τον νικητή αθλητικού αγώνα ή διαγωνισμού / αθλοθέτηση

αθλοφόρος: που κέρδισε ένα έπαθλο ή τρόπαιο

Β2. Ετυμολογικά:

Δεύτερο συνθετικό λέξη κλιτή – επίθετο

Κατά τη σύνθεση, όταν το β΄ συνθετικό είναι επίθετο, μένει αμετάβλητο, π.χ. δύσ-βατος (βατός), πάγ-καλος (καλός), ἄ-γνωστος (γνωστός).

Γ1. Γραμματική:

Γ΄ κλίση επιθέτων

Αφωνόληκτα τρικατάληκτα σε -ας, -ασα, -αν

Ο τύπος πᾶν του κειμένου ανήκει στο αφωνόληκτο τρικατάληκτο επίθετο πᾶς, πᾶσα, πᾶν. Άλλα επίθετα αυτής της κατηγορίας είναι τα σύνθετά του ἅπας και σὺμπας. Ακολουθεί η κλίση του:

Ενικός αριθμός Πληθυντικός αριθμός

ον. πᾶς πᾶσα πᾶν πάντες πᾶσαι πάντα

γεν. παντὸς πάσης παντὸς πάντων πασῶν πάντων

δοτ. παντὶ πάσῃ παντὶ πᾶσι πάσαις πᾶσι

αιτ. πάντα πᾶσαν πᾶν πάντας πάσας πάντα

κλ. πᾶς πᾶσα πᾶν πάντες πᾶσαι πάντα

Γ2. Σύνταξη

Το άμεσο και έμμεσο αντικείμενο

Στην περίπτωση που συναντάμε δίπτωτο ρήμα, διακρίνουμε τα αντικείμενά του σε άμεσο και έμμεσο σύμφωνα με τον ακόλουθο πίνακα:

— Δίπτωτα ρήματα:

άμεσο αντικείμενο - έμμεσο αντικείμενο

παράδειγμα:

αιτιατική + δοτική: Πᾶσαν ὑμῖν τὴν ἀλήθειαν ἐρῶ.

αιτιατική + γενική: Ὑμεῖς ἐμοῦ ἀκούσασθε πᾶσαν τὴν ἀλήθειαν.

αιτιατική προσώπου + αιτιατική πράγματος: Ἡμεῖς ὑμᾶς κακὸν οὐδὲν πώποτε ἐποιήσαμεν.

γενική + δοτική: Τῆς τῶν Ἐλλήνων ἐλευθερίας παρεχωρήσατε αὐτῷ.

Παρατήρηση: Απαρέμφατο ή δευτερεύουσα ονοματική πρόταση που επέχει θέση αντικειμένου αντιστοιχεί στην αιτιατική πτώση ουσιαστικού που δηλώνει πράγμα.

[ Βιβλιογραφία:

Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Β' Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

Γραμματική της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας, Μιχ. Χ. Οικονόμου]

Συντακτικό της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας, Α', Β', Γ' Γυμνασίου, Π. Μπίλια, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

http://ebooks.edu.gr /

https://latistor.blogspot.com /

http://users.sch.gr ]

Ενότητα 7 Ένας στοργικός ηγέτης

Fri, 05 Sep 2025 19:13:04 +0300

Ενότητα 7

Ένας στοργικός ηγέτης (σελ. 52)

(Αξιοποίηση κειμένου για γραμματικά φαινόμενα, το Β2 στην 11 ενότητα)

Α. Κείμενο: Ένας στοργικός ηγέτης, Ξενοφῶν, Ἀγησίλαος 7.13

Ἅπαντες ἐπιστάμεθα ὅτι Ἀγησίλαος, ὅπου ᾢετο τὴν πατρίδα τι ὠφελήσειν, οὐ πόνων ὑφίετο, οὐ κινδύνων ἀφίστατο, οὐ χρημάτων ἐφείδετο, οὐ σῶμα, οὐ γῆρας προὐφασίζετο, ἀλλὰ καὶ βασιλέως ἀγαθοῦ τοῦτο ἔργον ἐνόμιζε, τὸ τοὺς ἀρχομένους ὡς πλεῖστα ἀγαθὰ ποιεῖν. Ἐν τοῖς μεγίστοις δέ ὠφελήμασι τῆς πατρίδος καὶ τόδε ἐγὼ τίθημι αὐτοῦ, ὅτι δυνατώτατος ὤν ἐν τῇ πόλει φανερὸς ἦν μάλιστα τοῖς νόμοις λατρεύων. Τίς γὰρ ἄν ἠθέλησεν ἀπειθεῖν ὁρῶν τὸν βασιλέα πειθόμενον; […] Ὅς καὶ πρὸς τοὺς διαφόρους ἐν τῇ πόλει ὥσπερ πατὴρ πρὸς παῖδας προσεφέρετο. Ἐλοιδορεῖτο μὲν γὰρ ἐπὶ τοῖς ἁμαρτήμασιν, ἐτίμα δ’ εἴ τι καλὸν πράττοιεν, παρίστατο δ’ εἴ τις συμφορὰ συμβαίνοι, ἐχθρὸν μὲν οὐδένα ἡγούμενος πολίτην, ἐπαινεῖν δὲ πάντας ἐθέλων, σῴζεσθαι δὲ πάντας κέρδος νομίζων, ζημίαν δὲ τιθεὶς εἰ καί ὁ μικροῦ ἄξιος ἀπόλοιτο.

Μετάφραση:

Όλοι γνωρίζουμε ότι ο Αγησίλαος, όπου νόμιζε ότι θα ωφελήσει σε κάτι την πατρίδα του, δεν έπαυε να μοχθεί, δεν απέφευγε τους κινδύνους, δε λυπόταν τα χρήματα, δεν πρόβαλλε ως δικαιολογία ούτε το σώμα ούτε τα γηρατειά του, αλλά θεωρούσε και καθήκον του καλού βασιλιά αυτό, δηλαδή να κάνει όσο το δυνατόν περισσότερα καλά στους υπηκόους του. Και ανάμεσα στις πιο μεγάλες ωφέλειές του προς την πατρίδα και αυτό εδώ εγώ συγκαταλέγω, ότι δηλαδή, αν και ήταν ο πιο ισχυρός στην πόλη, φανερά υπηρετούσε σε μεγάλο βαθμό τους νόμους. Γιατί ποιος θα ήθελε να μην υπακούει (σε αυτούς),όταν έβλεπε το βασιλιά του να πειθαρχεί; Αυτός ακόμα και στους αντιπάλους του μέσα στην πόλη συμπεριφερόταν όπως ακριβώς (συμπεριφέρεται) ο πατέρας στα παιδιά του. Τους κακολογούσε δηλαδή για τα σφάλματά τους, τους τιμούσε όμως αν έκαναν κάτι καλό, και τους παραστεκόταν αν τους συνέβαινε κάποια συμφορά, γιατί δε θεωρούσε κανένα πολίτη εχθρό, καθώς ήθελε να τους επαινεί όλους, θεωρώντας κέρδος να σώζει τους πάντες και θεωρώντας το ζημιά αν κάποιος, έστω και ανάξιος, χανόταν.

Κείμενο - Μετάφραση:

Ἅπαντες ἐπιστάμεθα ὅτι Ἀγησίλαος,

Όλοι γνωρίζουμε ότι ο Αγησίλαος,

ὅπου ᾤετο τὴν πατρίδα τι ὠφελήσειν,

όπου πίστευε ότι θα ωφελούσε σε κάτι την πατρίδα,

οὐ πόνων ὑφίετο, οὐ κινδύνων ἀφίστατο,

δεν έπαυε να μοχθεί, δεν απέφευγε τους κινδύνους,

οὐ χρημάτων ἐφείδετο, οὐ σῶμα, οὐ γῆρας προὐφασίζετο,

δε λυπόταν τα χρήματα, δεν πρόβαλλε ως δικαιολογία το σώμα (τη σωματική υγεία) ή τα γηρατειά,

ἀλλὰ καὶ βασιλέως ἀγαθοῦ τοῦτο ἔργον ἐνόμιζε,

αλλά θεωρούσε και αυτό έργο (καθήκον) του καλού βασιλιά,

τὸ τοὺς ἀρχομένους ὡς πλεῖστα ἀγαθὰ ποιεῖν.

δηλαδή το να κάνει όσο το δυνατόν περισσότερα καλά στους υπηκόους του.

Ἐν τοῖς μεγίστοις δὲ ὠφελήμασι τῆς πατρίδος

Στις μεγαλύτερες, όμως, ωφέλειες της πατρίδας

καὶ τόδε ἐγὼ τίθημι αὐτοῦ,

κι αυτό εδώ του συγκαταλέγω,

ὅτι δυνατώτατος ὤν ἐν τῇ πόλει

ότι δηλαδή, ενώ ήταν ο πιο δυνατός στην πόλη,

φανερὸς ἦν μάλιστα τοῖς νόμοις λατρεύων.

υπηρετούσε φανερά πάρα πολύ (σε μεγάλο βαθμό) τους νόμους.

Τὶς γὰρ ἂν ἠθέλησεν ἀπειθεῖν

Γιατί ποιος θα ήθελε να μην υπακούει,

ὀρῶν τὸν βασιλέα πειθόμενον; […]

ενώ έβλεπε τον βασιλιά να υπακούει; [...]

Ὃς καὶ πρὸς τοὺς διαφόρους ἐν τῇ πόλει

Αυτός και προς τους πολιτικούς του αντιπάλους στην πόλη

ὥσπερ πατὴρ πρὸς παῖδας προσεφέρετο.

συμπεριφερόταν όπως ακριβώς ο πατέρας προς τα παιδιά του.

Ἐλοιδορεῖτο μὲν γὰρ ἐπὶ τοῖς ἁμαρτήμασιν,

Τους κακολογούσε, δηλαδή, για τα σφάλματά τους,

ἐτίμα δ’ εἴ τι καλὸν πράττοιεν,

τους τιμούσε, όμως, αν έκαναν κάτι καλό,

παρίστατο δ’ εἴ τις συμφορὰ συμβαίνοι,

και παραστεκόταν, αν συνέβαινε κάποια συμφορά,

ἐχθρὸν μὲν οὐδένα ἡγούμενος πολίτην,

αφού δε θεωρούσε κανένα πολίτη εχθρό,

ἐπαινεῖν δὲ πάντας ἐθέλων,

αλλά (αφού) ήθελε να τους επαινεί όλους,

σῴζεσθαι δὲ πάντας κέρδος νομίζων,

θεωρώντας (επειδή θεωρούσε) κέρδος ότι σώζονται όλοι

ζημίαν δὲ τιθεὶς εἰ καὶ ὁ μικροῦ ἄξιος ἀπόλοιτο.

και θεωρώντας το ζημιά αν κάποιος, έστω και ανάξιος, χανόταν.

Β1. Λεξιλογικά:

πραγματεία = σύγγραμμα το οποίο περιέχει διεξοδική μελέτη και έκθεση συλλογισμών, ιδεών, συμπερασμάτων πάνω σε κάποιο αντικείμενο

πραγμάτωση = υλοποίηση, πραγματοποίηση (πραγμάτων)

πραγμάτευση = η ενδελεχής και σε βάθος εξέταση ενός θέματος

διαπραγμάτευση = 1. η συζήτηση μεταξύ πωλητή και αγοραστή, προκειμένου να οριστεί η τιμή του υπό πώληση αγαθού 2. η συζήτηση που γίνεται μεταξύ δύο ή περισσότερων πλευρών που διαφωνούν σε κάτι με σκοπό την εξεύρεση μιας αποδεκτής λύσης μετά από αμοιβαίες υποχωρήσεις 3. η ανάπτυξη ενός επιστημονικού ή κοινωνικού ή άλλου θέματος, η ανάλυση

σύμπραξη = η συνεργασία, η κοινή ενέργεια για την επίτευξη ενός κοινού έργου

κοινοπραξία = ένωση ατόμων ή συνηθέστερα επιχειρήσεων που αναπτύσσουν κοινή οικονομική δραστηριότητα

πολυπράγμων, -ων, -ον = 1. που εμπλέκεται με διάφορες ασχολίες, δραστήριος, πολυάσχολος 2. που μπλέκεται σε υποθέσεις που δεν τον αφορούν, αδιάκριτος, περίεργος

πολυπραγμοσύνη: η ασχολία με πολλά πράγματα

διαπράττω = εκτελώ, κάνω μια αξιόποινη πράξη

πραγματογνώμων = (επάγγελμα) που έχει ειδικές επιστημονικές ή τεχνικές γνώσεις και καλείται να εξετάσει μια κατάσταση, να δώσει τη γνώμη του, καθώς και να εκτιμήσει την έκταση μιας ζημιάς και το κόστος της αποκατάστασής της, πραγματογνώμονας, εμπειρογνώμων

άπρακτος, -η, -ο = που προσπάθησε ή επιδίωξε να πετύχει κάτι, αλλά δεν τα κατάφερε

ἔμπρακτος: αυτός που βεβαιώνεται με πράξεις

πραξικόπημα: πολιτική ή στρατιωτική ενέργεια με την οποία καταλύεται το υπάρχον σύνταγμα

εχθροπραξίες: οι εχθρικές πράξεις

Β2. Ετυμολογικά

Δεύτερο συνθετικό λέξη κλιτή – ουσιαστικό

Να σχηματίσετε σύνθετες λέξεις χρησιμοποιώντας ως δεύτερο συνθετικό τα εξής ουσιαστικά του κειμένου της Ενότητας: κίνδυνος, βασιλεύς, πατρίς, νόμος:

επικίνδυνος, αντιβασιλεία, φιλοπατρία, παράνομος

Κλιτή λέξη ως δεύτερο συνθετικό μπορεί να είναι ουσιαστικό, επίθετο, ρήμα,

π.χ. ἀμφιθέατρον, ἀνίσχυρος, προσφέρω [ἀμφί + θέατρον], [ἀ- + ἰσχυρός], [πρός + φέρω]

Όταν το β΄ συνθετικό είναι ουσιαστικό, η σύνθετη λέξη που παράγεται μπορεί να είναι και αυτή ουσιαστικό (π.χ. ἡμίθεος) ή επίθετο (π.χ. ἄπολις). Στη σύνθετη λέξη το β΄ συνθετικό άλλοτε παραμένει αμετάβλητο και άλλοτε μετασχηματίζεται, π.χ. ὁδοι-πόρος (ὁδός + πόρος), κατα-δίκη (κατά + δίκη), ἄ-πολις, εὐ-δαίμων, μονο-δάκτυλος ή ἀσώματ-ος (σῶμα), ἐπουράν-ιος (οὐρανός), ὁμοπάτρ-ιος (πατρίς), εὐγεν-ής (γένος), ὁμοεθν-ής (ἔθνος), ἀκτήμ-ων (κτῆμα)

Γ. Γραμματική:

Αναφορική αντωνυμία ὅς, ἥ, ὅ (= ο οποίος, η οποία, το οποίο)

Ακολουθεί γενικά την κλίση των δευτερόκλιτων επιθέτων σε -ος, -η, -ον.

Ενικός αριθμός

Ον. ὅς ἥ ὅ

Γεν. οὗ ἧς οὗ

Δοτ. ᾧ ᾗ ᾧ

Αιτ. ὅν ἥν ὅ

Κλ. - - -

Πληθυντικός αριθμός

Ον. οἵ αἵ ἅ

Γεν. ὧν ὧν ὧν

Δοτ. οἷς αἷς οἷς

Αιτ. οὕς ἅς ἅ

Κλ. - - -

Παρατηρήσεις:

– Δεν πρέπει να συγχέεται η αναφορική αντωνυμία με τους ομόηχους τύπους του οριστικού άρθρου (ἥ ≠ ἡ, οἵ ≠ οἱ, αἵ ≠ αἱ)· οι τύποι της αναφορικής αντωνυμίας παίρνουν τόνο.

– Όλες οι αναφορικές αντωνυμίες παίρνουν δασεία.

– Κατά τον ίδιο τρόπο κλίνεται και η αναφορική αντωνυμία ὅσπερ, ἥπερ, ὅπερ. Απλώς, στο τέλος κάθε τύπου προστίθεται το μόριο -περ χωρίς να επηρεάζεται ο τονισμός.

Αναφορική αντωνυμία ὅστις, ἥτις, ὅ τι

Η αναφορική αντωνυμία ὅστις, ἥτις, ὅ τι σχηματίζεται από την αναφορική ὃς και την αόριστη τίς. Κλίνεται και στα δύο μέρη της και τονίζεται πάντοτε το α΄ συνθετικό με τον τόνο που παίρνει και η απλή αναφορική αντωνυμία.

Ενικός αριθμός

Ον. ὅστις ἥτις ὅ,τι

Γεν. οὗτινος και ὅτου ἧστινος οὗτινος και ὅτου

Δοτ. ᾧτινι και ὅτῳ ᾗτινι ᾧτινι και ὅτῳ

Αιτ. ὅντινα ἥντινα ὅ,τι

Κλ. - - -

Πληθυντικός αριθμός

Ον. οἵτινες αἵτινες ἅτινα ή ἅττα

Γεν. ὧντινων ὧντινων ὧντινων

Δοτ. οἷστισι(ν) αἷστισι(ν) οἷστισι(ν)

Αιτ. οὕστινας ἅστινας ἅτινα ή ἅττα

Κλ. - - -

Παρατηρήσεις:

– Ο τύπος ἅττα διαφέρει από τον αντίστοιχο τύπο της αόριστης αντωνυμίας, επειδή παίρνει δασεία, όπως όλες οι αναφορικές αντωνυμίες.

– Το ουδέτερο της αναφορικής αντωνυμίας ὅστις, ἥτις, ὅ τι γράφεται ὅ,τι ή ὅ τι.

[ Βιβλιογραφία:

Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Β' Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

Γραμματική της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας, Μιχ. Χ. Οικονόμου]

Συντακτικό της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας, Α', Β', Γ' Γυμνασίου, Π. Μπίλια, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

http://ebooks.edu.gr /

https://latistor.blogspot.com /

http://users.sch.gr / ]

Ενότητα 6 Η ευθύνη για την παιδεία των νέων

Fri, 05 Sep 2025 19:08:56 +0300

Ενότητα 6

Η ευθύνη για την παιδεία των νέων (σελ.44)

(Σύνθεση ουσιαστικών με α' συνθετικό άκλιτες λέξεις, Τριτόκλιτα επίθετα, Ερωτηματική και Αόριστη αντωνυμία τίς τίς τί: διαχωρισμός)

Α. Κείμενο: Η ευθύνη για την παιδεία των νέων, Ξενοφῶν, Ἀπολογία Σωκράτους 19-21 (διασκευή)

ΣΩ. Ἀλλ’ ὅμως σύ με φῄς, ὦ Μέλητε, τοιαῦτα ἐπιτηδεύοντα τούς νέους διαφθείρειν; Καίτοι ἐπιστάμεθα μέν δήπου τίνες εἰσί νέων διαφθοραί· σύ δέ εἰπέ εἴ τινα οἶσθα ὑπ’ ἐμοῦ γεγενημένον ἤ ἐξ εὐσεβοῦς ἀνόσιον ἤ ἐκ σώφρονος ὑβριστήν.

ΜΕΛ. Ἀλλά ναί, μα Δί’, ἐκείνους οἶδα οὕς σύ πέπεικας σοί πείθεσθαι μᾶλλον ἤ τοῖς γονεῦσι.

ΣΩ. Ὁμολογῶ, περί γε παιδείας· τοῦτο γάρ ἴσασιν ἐμοί μεμεληκός. Περί δέ ὑγιείας τοῖς ἰατροῖς μᾶλλον οἱ ἄνθρωποι πείθονται ἤ τοῖς γονεῦσιν καί ἐν ταῖς ἐκκλησίαις γε πάντες δήπου οἱ Ἀθηναῖοι τοῖς φρονιμώτατα λέγουσι πείθονται μᾶλλον ἤ τοῖς προσήκουσιν. Οὐ γάρ δή καί στρατηγούς αἱρεῖσθε, οὕς ἄν ἡγῆσθε περί τῶν πολεμικῶν φρονιμωτάτους εἶναι; Οὐκοῦν θαυμαστόν καί τοῦτό σοι δοκεῖ εἶναι, ἐμέ τούτου ἕνεκα θανάτου ὑπό σοῦ διώκεσθαι, ὅτι περί τοῦ μεγίστου ἀγαθοῦ ἀνθρώποις, περί παιδείας, βέλτιστος εἶναι ὑπό τινων προκρίνομαι;

Μετάφραση:

ΣΩ. Αλλά εσύ, όμως, ισχυρίζεσαι, Μέλητε, ότι ασχολούμενος με τέτοια διαφθείρω τους νέους; Ακόμη κι αν γνωρίζουμε ,βέβαια, ποιες είναι οι διαφθορές των νέων· και συ πες, αν ξέρεις, ότι κάποιος έχει γίνει εξαιτίας μου είτε από ευσεβής, ανόσιος είτε από συνετός, αλαζόνας.

ΜΕΛ. Και βέβαια, μα το Δία, ξέρω εκείνους τους οποίους εσύ έχεις πείσει να υπακούν σε εσένα περισσότερο παρά στους γονείς τους.

ΣΩ.: Το ομολογώ, όσον αφορά τουλάχιστον την παιδεία· γιατί το γνωρίζουν ότι γι’ αυτό νοιάζομαι. Οι άνθρωποι για την υγεία περισσότερο τους ιατρούς υπακούν παρά τους γονείς· και στις συνελεύσεις του λαού, βέβαια, όλοι οι Αθηναίοι υπακούν σε αυτούς που λένε τα πιο συνετά παρά στους συγγενείς τους. Και στρατηγούς δεν εκλέγετε όποιους ενδεχομένως θεωρείτε ότι είναι οι πιο συνετοί στα στρατιωτικά; Λοιπόν, σου φαίνεται ότι είναι και τούτο περίεργο , ότι εξαιτίας αυτού διώκομαι από σένα και αντιμετωπίζω την ποινή του θανάτου, επειδή δηλαδή για το μεγαλύτερο αγαθό στους ανθρώπους, για την παιδεία, θεωρούμαι από μερικούς ότι είμαι ο καλύτερος;

Κείμενο - Μετάφραση:

ΣΩ: Ἀλλ’ ὅμως σύ μὲ φῄς, ὦ Μέλητε,

ΣΩ: Αλλά εσύ όμως ισχυρίζεσαι, ω Μέλητε,

τοιαῦτα ἐπιτηδεύοντα τοὺς νέους διαφθείρειν;

ότι ασχολούμενος με τέτοια διαφθείρω τους νέους;

Καίτοι ἐπιστάμεθα μὴν δήπου

Ακόμη κι αν γνωρίζουμε, βέβαια,

τίνες εἰσὶ νέων διαφθοραί·

ποιες είναι οι διαφθορές των νέων·

σύ δὲ εἰπὲ εἴ τινα οἶσθα ὑπ’ ἐμοῦ γεγενημένον

και συ πες αν ξέρεις ότι κάποιος έχει γίνει εξαιτίας μου

ἢ ἐξ εὐσεβοῦς ἀνόσιον ἢ ἐκ σώφρονος ὑβριστήν.

είτε από ευσεβής ανόσιος είτε από συνετός αλαζόνας.

ΜΕΛ. Ἀλλὰ ναί, μὰ Δί’ ἐκείνους οἶδα

ΜΕΛ: Και βέβαια, μα το Δία, ξέρω εκείνους

οὓς σὺ πέπεικας σοὶ πείθεσθαι μᾶλλον ἢ τοῖς γονεῦσι.

τους οποίους εσύ έχεις πείσει να υπακούν σε εσένα περισσότερο παρά στους γονείς τους.

ΣΩ. Ὁμολογῶ, περί γε παιδείας·

ΣΩ: Το ομολογώ, όσον αφορά τουλάχιστον την παιδεία·

τοῦτο γὰρ ἴσασιν ἐμοὶ μεμεληκός.

γιατί γνωρίζουν ότι γι’ αυτό νοιάζομαι.

Περὶ δὲ ὑγιείας τοῖς ἰατροῖς μᾶλλον οἱ ἄνθρωποι πείθονται ἢ τοῖς γονεῦσιν·

Όμως οι άνθρωποι για την υγεία περισσότερο στους γιατρούς υπακούν παρά στους γονείς·

καὶ ἐν ταῖς ἐκκλησίαις γε πάντες δήπου οἱ Ἀθηναῖοι

και στις συνελεύσεις του λαού, βέβαια, όλοι οι Αθηναίοι

τοῖς φρονιμώτατα λέγουσι πείθονται μᾶλλον ἢ τοῖς προσήκουσιν.

υπακούν σε αυτούς που λένε τα πιο συνετά παρά στους συγγενείς τους.

Οὐ γὰρ δὴ καὶ στρατηγοὺς αἱρεῖσθαι,

Και στρατηγούς δεν εκλέγετε

οὕς ἂν ἡγῆσθε περὶ τῶν πολεμικῶν φρονιμωτάτους εἶναι;

όποιους ενδεχομένως θεωρείτε ότι είναι οι πιο συνετοί στα στρατιωτικά;

Οὐκοῦν θαυμαστὸν καὶ τοῦτό σοι δοκεῖ εἶναι,

Λοιπόν, δε σου φαίνεται ότι είναι και αυτό περίεργο,

ἐμὲ τούτου ἕνεκα θανάτου ὑπό σοῦ διώκεσθαι,

ότι εξαιτίας αυτού από σένα να αντιμετωπίζω κατηγορία που επισύρει την ποινή του θανάτου,

ὅτι περὶ τοῦ μεγίστου ἀγαθοῦ ἀνθρώποις, περὶ παιδείας,

επειδή δηλαδή για το μεγαλύτερο αγαθό στους ανθρώπους, για την παιδεία,

βέλτιστος εἶναι ὑπὸ τινων προκρίνομαι;

θεωρούμαι από μερικούς ότι είμαι ο καλύτερος;

Β1. Λεξιλογικά:

αναπείθω: εξαπατώ κάποιον / αλλάζω άποψη σε κάποιον

παραπείθω: εξαπατώ κάποιον

πίστωση = 1. (οικονομία) παροχή χρημάτων με τη μορφή δανείου 2. (οικονομία) παροχή εμπορευμάτων με μελλοντική πληρωμή (επί πιστώσει)

πιστοποιώ = βεβαιώνω (ενδεχομένως και με την έκδοση ειδικού εγγράφου) για την αλήθεια ή την πιστότητα κάποιου πράγματος

πεποίθηση = βεβαιότητα, εμπιστοσύνη / άποψη, πίστη

(πληθυντικός) πεποιθήσεις: αρχές, αξίες, ιδεολογία, άποψη, γνώμη

πειθαναγκάζω = πείθω κάποιον χρησιμοποιώντας ψυχολογική βία ή και απειλές

πιστωτικός, -ή, -ό = που αναφέρεται στην παροχή πίστωσης (π.χ. πιστωτική κάρτα)

αξιόπιστος, -η, -ο = που αξίζει την εμπιστοσύνη μας, φερέγγυος (# αναξιόπιστος)

απειθής, -ής, -ές = απείθαρχος, απειθάρχητος, ανυπάκουος

πιθαναλογῶ: θεωρώ ότι κάτι είναι πιθανό, μιλώ με πιθανότητες

διαπιστεύω: διορίζω διπλωματικό αντιπρόσωπο σε ξένο κράτος

διαπιστευτήριο: επίσημο έγγραφο που διορίζει κάποιον ως διπλωματικό αντιπρόσωπο σε άλλη χώρα.

Β2. Ετυμολογικά:

Πρώτο συνθετικό λέξη άκλιτη (επίρρημα, πρόθεση, αχώριστο μόριο)

Τα αντιπροσωπευτικότερα παραδείγματα των παραπάνω κατηγοριών παρουσιάζονται στον Πίνακα:

Άκλιτη λέξη ως α΄ συνθετικό:

Επίρρημα:

εὖ: εὐ-σεβής ἄγχι: Ἀγχί-αλος («αγχι-» («κοντά, κοντά στην») και «αλς-» («αλάτι»).

ἀεί: ἀει-θαλής ἄνω: ἀνω-φερής κάτω: κατω-φερής χαμαί: χαμαι-λέων πάλιν: παλιν-νόστησις

δίς, τρίς: δισ-μύριοι ὀψέ (όψι-): ὀψι-μαθής ὄπι(σ)θεν (ὀπισθο-): ὀπισθό-δομος

ὁμοῦ (ὁμο-): ὁμο-λογέω, ὁμολογῶ

Πρόθεση:

εἰς: εἰσ-άγω ἐν: ἔν-δοξος ἐκ ή ἐξ-: ἐξ-άγω πρός: προσ-έχω πρό: προ-κρίνομαι

σύν: συν-αινέω, συναινῶ (αλλά: συγ-γνώμη) ἀνά: ἀνα-λαμβάνω

κατά: κατα-γίγνομαι [αλλά: καθ-ορῶ (δάσυνση)] διά: δια-φθορά

παρά: παρα-λαμβάνω μετά: μετα-πείθω ἀμφί: ἀμφί-δρομος

ἀντί: ἀντι-λέγω περί: περι-φέρω ἐπί: ἐπι-τηδεύω ἀπό: ἀπο-λαμβάνω

ὑπό: ὑπό-δικος ὑπέρ: ὑπερ-άνω

Αχώριστο μόριο:

ἀ-: ἄ-δικος δυσ-: δύσ-μορφος νη- (στερητικό): νή-ποινος (= ατιμώρητος)

επιτατικά ἀρι-, ἐρι-, ζα- (): ζά-πλουτος, ἐρί-τιμος (= άξιος εκτίμησης και σεβασμού) δηλώνουν το «πολύ»

ἡμι-: ἡμί-θεος

Γ. Γραμματική:

Επίθετα γ΄ κλίσης

Τα επίθετα που λήγουν σε -ης -ης -ες και -ων, -ων, -ον είναι δικατάληκτα, δηλ. έχουν την ίδια κατάληξη στο αρσενικό και στο θηλυκό γένος:

α. Δικατάληκτα σιγμόληκτα σε -ης, -ης, -ες

Ενικός αριθμός Πληθυντικός αριθμός

ον. ὁ ἡ ἀληθὴς τὸ ἀληθὲς οἱ αἱ ἀληθεῖς τὰ ἀληθῆ

γεν. τοῦ τῆς ἀληθοῦς τοῦ.ἀληθοῦς τῶν τῶν τῶν ἀληθῶν

δοτ. τῷ τῇ τῷ ἀληθεῖ τοῖς ταῖς τοῖς ἀληθέσι

αιτ. τὸν τὴν ἀληθῆ τὸ ἀληθὲς τοὺς τὰς ἀληθεῖς τὰ ἀληθῆ

κλ. (ὦ) (ὦ) (ὦ) ἀληθὲς (ὦ) (ὦ) ἀληθεῖς (ὦ) ἀληθῆ

β. Δικατάληκτα ενρινόληκτα σε -ων, -ων, -ον

Ενικός αριθμός

ον. ὁ ἡ σώφρων τὸ σῶφρον

γεν.τοῦ τῆς τοῦ σώφρονος

δοτ. τῷ τῇ τῷ σώφρονι

αιτ. τὸν τὴν σώφρονα τὸ σῶφρον

κλ. (ὦ) (ὦ) (ὦ) σῶφρον

Πληθυντικός αριθμός

ον. οἱ αἱ σώφρονες τὰ σώφρονα

γεν. τῶν τῶν τῶν σωφρόνων

δοτ. τοῖς ταῖς τοῖς σώφροσι

αιτ. τοὺς τὰς σώφρονας τὰ σώφρονα

κλ. (ὦ) (ὦ) σώφρονες (ὦ) σώφρονα

Ερωτηματική αντωνυμία τίς, τίς, τί

Είναι τριγενής και δικατάληκτη, δηλ. το αρσ. και το θηλ. γένος έχουν τις ίδιες καταλήξεις:

Αρσενικό και θηλυκό

τίς τίνες

τίνος, τοῦ τίνων

τίνι, τῷ τίσι(ν)

τίνα τίνας

Ουδέτερο

τί τίνα

τίνος, τοῦ τίνων

τίνι, τῷ τίσι(ν)

τί τίνα

Αόριστη αντωνυμία τὶς, τὶς, τὶ

Παρουσιάζει τις ίδιες καταλήξεις με την ερωτηματική αντωνυμία τίς, αλλά με διαφορές στον τονισμό.

Αρσενικό και θηλυκό

τὶς τινές

τινός, του τινῶν

τινί, τῳ τισί(ν)

τινά τινάς

Ουδέτερο

τί τινά, ἄττα

τινός, του τινῶν

τινί, τῳ τισί(ν)

τί τινά, ἄττα

[ Βιβλιογραφία:

Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Β' Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

Γραμματική της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας, Μιχ. Χ. Οικονόμου]

Συντακτικό της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας, Α', Β', Γ' Γυμνασίου, Π. Μπίλια, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

http://ebooks.edu.gr /

https://latistor.blogspot.com /

http://users.sch.gr / ]

Ενότητα 5 Η ελεημοσύνη βασίλισσα των αρετών

Fri, 05 Sep 2025 19:02:08 +0300

Ενότητα 5

Η ελεημοσύνη βασίλισσα των αρετών (σελ. 38)

(Σύνθεση λέξεων με α' συνθετικό ρήμα, Υποτακτική Ενεστώτα - Αορίστου - Παρακειμένου ε.φ. + Υποτακτική Ενεστώτα του ειμί)

(Όχι αλληλοπαθητική αντωνυμία, Όχι απρόσωπη σύνταξη)

Α. Κείμενο: Η ελεημοσύνη βασίλισσα των αρετών, Ἰωάννης Χρυσόστομος, Εἰς τὸ ῥητὸν τοῦ Προφήτου Δαυΐδ, PG 55, 517518 (διασκευὴ)

Ἀγαπητοί, μὴ γινώμεθα τῶν ἀλόγων θηριωδέστεροι. Ἐκείνοις πάντα κοινὰ καὶ οὐδὲν τοῦ ἄλλου πλέον ἔχει∙ σὺ δὲ ἄνθρωπος ὤν, θηρίου γίνῃ χαλεπώτερος, μυρίων πενήτων τροφὰς μιᾷ κατακλείων οἰκίᾳ. Καίτοι γε οὐχ ἡ φύσις ἡμῖν μόνη κοινή, ἀλλὰ καὶ ἕτερα πλείονα∙ οὐρανὸς κοινὸς καὶ ἥλιος καὶ σελήνη καὶ ἀστέρες καὶ ἀὴρ καὶ θάλασσα καὶ γῆ καὶ ζωὴ καὶ τελευτὴ καὶ γῆρας καὶ νόσος καὶ ὑγεία καὶ χρεία τροφῆς καὶ ἐνδυμάτων. Πῶς οὖν οὐκ ἄτοπον τοὺς ἐν τοσούτοις κοινωνοῦντας ἀλλήλοις ἐν τοῖς χρήμασιν οὕτως εἶναι πλεονέκτας, καὶ τὴν αὐτὴν μὴ διατηρεῖν ἰσονομίαν; Ὁ γὰρ θάνατος τῆς μὲν ἀπολαύσεως ἀπάγει, πρὸς δὲ τὰς εὐθύνας ἄγει. Ἵν’ οὖν μὴ τοῦτο γένηται, πολλῇ χρησώμεθα τῇ ἐλεημοσύνῃ. Αὕτη γὰρ ἐστιν ἡ βασίλισσα τῶν ἀρετῶν, ἥ καὶ ἐξαιρήσεται ἡμᾶς τῆς τιμωρίας. Τὰ περιττὰ δὴ ποιήσωμεν χρήσιμα, τὸν πολὺν προέμενοι πλοῦτον, καὶ ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς κρίσεως, κἄν μυρία πεπλημμεληκότες ὦμεν, ὁ Θεὸς μεταδώσει ἡμῖν συγγνώμης.

Μετάφραση κειμένου:

Αγαπητοί,ας µη γίνουµε αγριότεροι από τα ζώα. Σε εκείνα είναι όλα κοινά και κανένα δεν έχει περισσότερα από τα άλλα .Εσύ όμως, αν και είσαι άνθρωπος, έγινες σκληρότερος από ένα θηρίο, κλείνοντας ερµητικά σε ένα σπίτι όσα τρόφιµα θα αρκούσαν για να θρέψουν αµέτρητους φτωχούς. Και βέβαια, δεν είναι µόνο η φύση µας κοινή, αλλά και άλλα περισσότερα. Κοινός είναι ο ουρανός και ο ήλιος και η σελήνη και τα αστέρια και ο αέρας και η θάλασσα και η γη και η ζωή και ο θάνατος και τα γηρατειά και η αρρώστια και η υγεία και η ανάγκη τροφής και ρουχισµού. Πώς, λοιπόν, δεν είναι παράλογο, αυτοί που µοιράζονται τόσα πολλά µεταξύ τους, στα χρήµατα να είναι τόσο πλεονέκτες και να µη διατηρούν την ίδια ισονοµία; Γιατί ο θάνατος αποµακρύνει από την απόλαυση και οδηγεί στην τιµωρία. Και για να µη συµβεί αυτό, ας εφαρµόσουµε σε μεγάλο βαθμό την ελεηµοσύνη. Γιατί αυτή είναι η βασίλισσα των αρετών, η οποία θα µας απαλλάξει από την τιµωρία. Τα περιττά, λοιπόν, ας τα κάνουµε χρήσιµα, αφού παραµερίσουµε τον πολύ πλούτο και κατά την ηµέρα της κρίσης, ακόµα και αν έχουµε διαπράξει πολλά παραπτώµατα, ο Θεός θα µας συγχωρήσει.

Κείμενο - Μετάφραση:

Ἀγαπητοί, μὴ γινώμεθα τῶν ἀλόγων θηριωδέστεροι.

Αγαπητοί, ας μη γίνουμε αγριότεροι από τα ζώα.

Ἐκείνοις πάντα κοινὰ καὶ οὐδὲν τοῦ ἄλλου πλέον ἔχει∙

Σ’ εκείνα όλα είναι κοινά και κανένα δεν έχει περισσότερα από τα άλλα·

σὺ δὲ ἄνθρωπος ὤν, θηρίου γίνῃ χαλεπώτερος,

εσύ, όμως, αν και είσαι άνθρωπος, γίνεσαι πιο άσπλαχνος από τα θηρία,

μυρίων πενήτων τροφὰς μιᾷ κατακλείων οἰκίᾳ.

κλείνοντας ερμητικά σε ένα σπίτι όσα τρόφιμα θα αρκούσαν για να θρέψουν αμέτρητους φτωχούς.

Καίτοι γε οὐχ ἡ φύσις ἡμῖν μόνη κοινή,

Και βέβαια, δεν είναι μόνο η φύση μας κοινή,

ἀλλὰ καὶ ἕτερα πλείονα∙

αλλά και άλλα περισσότερα·

οὐρανὸς κοινὸς καὶ ἥλιος καὶ σελήνη καὶ ἀστέρες καὶ ἀὴρ καὶ θάλασσα καὶ γῆ καὶ ζωὴ καὶ τελευτὴ καὶ γῆρας καὶ νόσος καὶ ὑγεία καὶ χρεία τροφῆς καὶ ἐνδυμάτων.

κοινός είναι ο ουρανός και ο ήλιος και η σελήνη και τα αστέρια και ο αέρας και η θάλασσα και η γη και η ζωή και ο θάνατος και τα γηρατειά και η αρρώστια και η υγεία και η ανάγκη τροφής και ρούχων.

Πῶς οὖν οὐκ ἄτοπον

Πώς λοιπόν δεν είναι παράλογο

τοὺς ἐν τοσούτοις κοινωνοῦντας ἀλλήλοις

αυτοί που μοιράζονται τόσα πολλά μεταξύ τους

ἐν τοῖς χρήμασιν οὕτως εἶναι πλεονέκτας,

στα χρήματα να είναι τόσο πλεονέκτες,

καὶ τὴν αὐτὴν μὴ διατηρεῖν ἰσονομίαν;

και να μη διατηρούν την ίδια ισονομία;

Ὁ γὰρ θάνατος τῆς μὲν ἀπολαύσεως ἀπάγει,

Γιατί ο θάνατος απομακρύνει από την απόλαυση

πρὸς δὲ τὰς εὐθύνας ἄγει.

και οδηγεί στην τιμωρία.

Ἵν’ οὖν μὴ τοῦτο γένηται,

Για να μη γίνει λοιπόν κάτι τέτοιο,

πολλῇ χρησώμεθα τῇ ἐλεημοσύνῃ.

ας εφαρμόσουμε σε μεγάλο βαθμό την ελεημοσύνη.

Αὕτη γὰρ ἐστιν ἡ βασίλισσα τῶν ἀρετῶν,

Γιατί αυτή είναι η βασίλισσα των αρετών,

ἥ καὶ ἐξαιρήσεται ἡμᾶς τῆς τιμωρίας.

η οποία θα μας απαλλάξει από την τιμωρία.

Τὰ περιττὰ δὴ ποιήσωμεν χρήσιμα,

Τα περιττά λοιπόν ας κάνουμε χρήσιμα,

τὸν πολὺν προέμενοι πλοῦτον,

αφού παραμερίσουμε τον πολύ πλούτο,

καὶ ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς κρίσεως,

και την ημέρα της κρίσεως,

κἄν μυρία πεπλημμεληκότες ὦμεν,

ακόμη κι αν έχουμε διαπράξει πολλά παραπτώματα,

ὁ Θεὸς μεταδώσει ἡμῖν συγγνώμης.

ο Θεός θα μας συγχωρήσει.

Β1. Λεξιλογικά:

ὁ ἀγωγεύς: αυτός που οδηγεί κάτι

αγελαίος -α -ο = 1. που ανήκει ή αναφέρεται στην αγέλη 2. που συμπεριφέρεται όπως ο όχλος (π.χ. αγελαία συμπεριφορά)

εισακτέος -α -ο = που πρέπει να εισαχθεί, που έχει το δικαίωμα να εισαχθεί / αυτός που δικαιούται να εισαχθεί σε μια Ανώτατη Σχολή

(π.χ. ανακοινώθηκε από το Υπουργείο Παιδείας ο αριθμός των εισακτέων στα ΑΕΙ και ΤΕΙ)

σύναξη = συγκέντρωση ανθρώπων

(θρησκεία) χριστιανική εορτή που αναφέρεται στη συγκέντρωση πιστών προς τιμήν ιερού προσώπου (η Σύναξη της Θεοτόκου, η Σύναξη του Προδρόμου)

αγωγός = 1. ο σωλήνας για τη μεταφορά υγρών ή αερίων (π.χ. ο αγωγός φυσικού αερίου εγκαινιάστηκε πρόσφατα) 2. το υλικό που επιτρέπει την ελεύθερη κίνηση ηλεκτρικών φορτίων μέσα του (π.χ. ο χαλκός είναι ένας πρώτης τάξης αγωγός) (# μονωτής)

αγώγιμος, -η, -ο = 1. (φυσική) αυτός που επιτρέπει τη διέλευση ηλεκτρικής ή/και θερμικής ενέργειας 2. (νομικός όρος) ο υποκείμενος σε ποινική αγωγή

αγωγιμότητα: η ιδιότητα ενός υλικού να επιτρέπει τη διέλευση της ενέργειας από μέσα του

ανταγωνιστής (θηλυκό ανταγωνίστρια) = αυτός που ανταγωνίζεται με κάποιον άλλον για την διεκδίκηση ενός τίτλου, βραβείου, αξιώματος κ.λπ.

συναξάρι = 1. διήγηση που αναφέρεται στο βίο και στο μαρτύριο αγίου ή μάρτυρα του χριστιανισμού ή και σε άλλα θέματα σχετικά με την εκκλησιαστική ζωή.

μυσταγωγία = 1. η μύηση σε μια μυστηριακή λατρεία 2. η μυστηριακή τελετή

η έκσταση που δοκιμάζει ο θεατής ή ακροατής ενός εξαιρετικού μουσικού, θεατρικού κ.λπ. έργου, καθώς και το ίδιο το έργο που έχει τη δύναμη να μας προσφέρει μια μοναδική εμπειρία (π.χ. Η παράσταση ήταν αληθινή μυσταγωγία)

ὁ μυσταγωγός: αυτός που συμμετέχει σε μυσταγωγία, σε μυστηριακή τελετή

παιδαγωγός: αυτός που εκπαιδεύει τα παιδιά

υδραγωγός: αυτός που μεταφέρει νερό

τὸ ὑδραγωγεῖον (-είο): η δεξαμενή που συγκεντρώνεται νερό για την ύδρευση μιας περιοχής

αγώγι: το δρομολόγιο

αγωγιάτης: αυτός που μεταφέρει ζώα ή πρόσωπα

το φορτηγό: όχημα που μεταφέρει φορτίο

επιβατηγός: αυτός που μεταφέρει επιβάτες

πλοηγός: ο οδηγός

παρθεναγωγείο: σχολείο μόνο για κορίτσια

Β2. Ετυμολογικά:

Πρώτο συνθετικό λέξη κλιτή – ρήμα

Σχηματισμός συνθέτου από το ρηματικό θέμα, π.χ. ἄγω < θ. ἀγ-, π.χ. φεύγω < θ. φυγ-, φευξ-

Κατά τη σύνθεση: Το θέμα μένει αμετάβλητο, όταν το β΄ συνθετικό αρχίζει από φωνήεν, π.χ. φθιν-όπωρον < φθίνω + ὀπώρα, πειθ-αρχῶ < πείθομαι + ἄρχω. Στο θέμα προστίθεται -ε-, -ι- ή -ο-, όταν το β΄ συνθετικό αρχίζει από σύμφωνο, π.χ. φυγ-ό-πονος < φεύγω (θ. αορ. φυγ-) + πόνος, κρυψ-ί-νους < κρύπτω (θ. αορ. κρυψ-) + νοῦς

Γ1. Γραμματική

1. Υποτακτική ενεστώτα του ρ. εἰμί και παρακειμένου των βαρύτονων ρημάτων ε.φ.

ὦ ᾖς ᾖ ὦμεν ᾖτε ὦσι(ν)

Η υποτακτική του παρακειμένου των βαρύτονων ρημάτων σχηματίζεται τόσο περιφραστικά (πιο εύχρηστος τύπος) από την ενεργητική μετοχή παρακειμένου του ρήματος και την υποτακτική ενεστώτα του ρ. εἰμί, π.χ. λε-λυκώς, -υῖα, -ὸς ὦ, όσο και μονολεκτικά (σπάνια), π.χ. λελύκ-ω, λελύκ-ῃς κ.λπ.

Περιφραστική υποτακτική παρακειμένου ε.φ. του ρ. λύω:

λελυκώς, λελυκυῖα, λελυκὸς ὦ

λελυκώς, λελυκυῖα, λελυκός ᾖς

λελυκώς, λελυκυῖα, λελυκός ᾖ

λελυκότες, λελυκυῖαι, λελυκότα ὦμεν

λελυκότες, λελυκυῖαι, λελυκότα ᾖτε

λελυκότες, λελυκυῖαι, λελυκότα ὦσι(ν)

Γ2. Σύνταξη:

Απρόσωπη σύνταξη:

Στην προηγούμενη τάξη γνωρίσατε τη συντακτική λειτουργία του απαρεμφάτου:

° Το άναρθρο απαρέμφατο λειτουργεί ως αντικείμενο σε προσωπικά ρήματα.

Π.χ. "Ἐθέλομεν ἀποθνήσκειν ὑπὲρ τῶν δικαίων."

° Το άναρθρο απαρέμφατο λειτουργεί ως υποκείμενο σε απρόσωπα ρήματα και απρόσωπες εκφράσεις. Π.χ. "Πῶς οὖν οὐκ ἄτοπον (ἐστί) τούτους εἶναι πλεονέκτας, καὶ μὴ διατηρεῖν τήν ἰσονομίαν;"

Απρόσωπα ρήματα και απρόσωπες εκφράσεις:

Απρόσωπα ονομάζονται τα ρήματα που χρησιμοποιούνται στο γ΄ ενικό πρόσωπο και δεν παίρνουν πρόσωπο ή πράγμα ως υποκείμενό τους, αλλά άναρθρο απαρέμφατο ή δευτερεύουσα (ονοματική) πρόταση. Π.χ. δεῖ, προσήκει, χρή, δοκεῖ

Απρόσωπες εκφράσεις: Ακολουθούν την ίδια σύνταξη, αλλά αποτελούνται από παραπάνω από μία λέξεις, συνήθως: ουσιαστικό ή ουδέτερο επιθέτου ή μετοχής + ἐστί, π.χ. ἀνάγκη ἐστί, ἄξιόν ἐστι, πρέπον ἐστὶ ή επίρρημα + ἔχει, π.χ. καλῶς ἔχει, ἀναγκαίως ἔχει.

Παρατήρηση: Συνήθως στην απρόσωπη σύνταξη δίπλα στο απρόσωπο ρήμα ή την απρόσωπη έκφραση συναντάται μια δοτική που δείχνει το πρόσωπο στο οποίο αναφέρεται το ρήμα. Αυτή είναι η δοτική προσωπική, η οποία συχνά εννοείται, π.χ."Προσήκει ἡμῖν ἐπαινέσαι τὴν τῶν προγόνων ἀρετήν" (= Αρμόζει σ’ εμάς να επαινέσουμε την αρετή των προγόνων).

Το υποκείμενο του απαρεμφάτου στην απρόσωπη σύνταξη

Βρίσκεται σε αιτιατική πτώση. Εάν μάλιστα το απρόσωπο ρήμα ή η απρόσωπη έκφραση συνοδεύεται από δοτική προσωπική, αυτή, εφόσον μετατραπεί σε αιτιατική, μας δίνει το υποκείμενο του απαρεμφάτου (στο προηγούμενο παράδειγμα: το υποκείμενο του ἐπαινέσαι είναι ἡμᾶς).

[ Βιβλιογραφία:

Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Β' Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

Γραμματική της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας, Μιχ. Χ. Οικονόμου]

Συντακτικό της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας, Α', Β', Γ' Γυμνασίου,

Π. Μπίλια, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

http://ebooks.edu.gr

/ https://latistor.blogspot.com

/ http://users.sch.gr / ]

Ενότητα 4 Οι Σεληνίτες

Fri, 05 Sep 2025 18:56:49 +0300

Ενότητα 4

Οι Σεληνίτες (σελ. 30)

( Σύνθεση ουσιαστικών με α' συνθετικό επίθετο, Τριτόκλιτα επίθετα, Γ' κλίση ουσιαστικών: ουδέτερα ακατάληκτα μονόθεμα οδοντικόληκτα σε -α, -ατος,)

(Η Υποτακτική στην επόμενη ενότητα)

Α. Κείμενο: Οι Σεληνίτες, Λουκιανός, Ἀληθὴς Ἱστορία 1.23-26 (διασκευὴ)

Καλὸς δὲ παρὰ Σεληνίταις νομίζεται, ἤν πού τις φαλακρὸς ᾖ. Καὶ μὴν καὶ γένεια φύουσιν μικρὸν ὑπὲρ τὰ γόνατα. Καὶ ὄνυχας ἐν τοῖς ποσὶν οὐκ ἔχουσιν, ἀλλὰ πάντες εἰσὶν μονοδάκτυλοι. Καὶ ἐπειδὰν ἢ πονῶσιν ἢ γυμνάζωνται, γάλακτι πᾶν τὸ σῶμα ἱδροῦσιν, ὥστε καὶ τυροὺς ἀπ' αὐτοῦ πήγνυνται. Τοὺς δὲ ὀφθαλμοὺς περιαιρετοὺς ἔχουσι καὶ πολλοὶ τοὺς σφετέρους ἀπολέσαντες παρ' ἄλλων χρησάμενοι ὁρῶσιν. Τινὲς δὲ καὶ πολλοὺς ἀποθέτους ἔχουσιν, οἱ πλούσιοι. Κάτοπτρον δὲ μέγιστον κεῖται ὑπὲρ φρέατος οὐ πάνυ βαθέος. Ἂν μὲν οὖν εἰς τὸ φρέαρ καταβῇ τις, ἀκούει πάντων τῶν ἐν τῇ γῇ λεγομένων, ἐὰν δὲ εἰς τὸ κάτοπτρον ἀποβλέψῃ, πάσας μὲν πόλεις, πάντα δὲ ἔθνη ὁρᾷ. Τότε καὶ τοὺς οἰκείους ἐγὼ ἐθεασάμην καὶ πᾶσαν τὴν πατρίδα, εἰ δὲ κἀκεῖνοι ἐμὲ ἑώρων, οὐκέτι ἔχω εἰπεῖν. Ὅστις δὲ ταῦτα μὴ πιστεύει οὕτως ἔχειν, ἄν ποτε καὶ αὐτὸς ἐκεῖσε ἀφίκηται, εἴσεται ὡς ἀληθῆ λέγω.

Μετάφραση:

Όμορφος στους Σεληνίτες θεωρείται όποιος τυχόν είναι φαλακρός. Και μάλιστα αφήνουν να φυτρώσουν και τα γένια τους που φτάνουν λίγο πάνω από τα γόνατα τους. Και δεν έχουν νύχια στα πόδια, αλλά όλοι τους είναι μονοδάκτυλοι. Και όταν κοπιάζουν ή γυμνάζονται, ιδρώνουν παράγοντας γάλα σε όλο τους το σώμα, ώστε να παρασκευάζουν και τυριά από αυτό. Τα μάτια τους πάλι μπορούν να αφαιρεθούν και πολλοί, αν χάσουν τα δικά τους, βλέπουν χρησιμοποιώντας αυτά που παίρνουν από άλλους. Μερικοί μάλιστα, δηλ. οι πλούσιοι , έχουν και πολλά αποθηκευμένα για ώρα ανάγκης. Ένας καθρέφτης πολύ μεγάλος βρίσκεται πάνω από ένα πηγάδι όχι πολύ βαθύ. Αν λοιπόν κατεβεί κάποιος στο πηγάδι, ακούει όλα όσα λέγονται στη γη, και, αν κοιτάξει προσεκτικά στον καθρέφτη, βλέπει όλες τις πόλεις και όλα τα έθνη. Τότε εγώ είδα και τους συγγενείς και όλη την πατρίδα, αν όμως και εκείνοι με έβλεπαν, δεν μπορώ καθόλου να το πω. Και όποιος δεν πιστεύει ότι έτσι έχουν αυτά, αν κάποτε φτάσει και ο ίδιος εκεί, θα καταλάβει ότι λέω την αλήθεια.

Κείμενο - Μετάφραση:

Καλὸς δὲ παρὰ Σεληνίταις νομίζεται,

Όμορφος κατά τη γνώμη των Σεληνιτών θεωρείται,

ἢν πού τις φαλακρὸς ἦ.

αυτός που είναι φαλακρός.

Καὶ μὴν καὶ γένεια φύουσιν μικρὸν ὑπὲρ τὰ γόνατα.

Και μάλιστα και γένια αφήνουν να φυτρώσουν λίγο πάνω από τα γόνατα.

Καὶ ὄνυχας ἐν τοῖς ποσίν οὐκ ἔχουσιν,

Και νύχια στα πόδια δεν έχουν,

ἀλλὰ πάντες εἰσὶν μονοδάκτυλοι.

αλλά όλοι είναι μονοδάκτυλοι.

Καὶ ἐπειδὰν ἢ πονῶσιν ἢ γυμνάζωνται,

Και όταν ή κοπιάζουν ή γυμνάζονται,

γάλακτι πᾶν τὸ σῶμα ἱδροῦσιν,

ιδρώνουν παράγοντας γάλα σ’ όλο τους το σώμα,

ὥστε καὶ τυροὺς ἀπ’αὐτοῦ πήγνυνται.

ώστε απ’ αυτό παρασκευάζουν τυρί.

Τοὺς δὲ ὀφθαλμοὺς περιαιρετοὺς ἔχουσι

Και τα μάτια έχουν πρόσθετα

καὶ πολλοὶ τοὺς σφετέρους ἀπολέσαντες

και πολλοί αν χάσουν τα δικά τους

παρ’ ἄλλων χρησάμενοι ὁρῶσιν.

βλέπουν χρησιμοποιώντας αυτά που παίρνουν από τους άλλους.

Τινὲς δὲ καὶ πολλοὺς ἀποθέτους ἔχουσιν, οἱ πλούσιοι.

Κάποιοι, οι πλούσιοι, έχουν πολλά αποθηκευμένα, για ώρα ανάγκης.

Κάτοπτρον δὲ μέγιστον κεῖται ὑπὲρ φρέατος οὐ πάνυ βαθέος.

Και ένας πολύ μεγάλος καθρέφτης βρίσκεται πάνω από ένα όχι πολύ βαθύ πηγάδι.

Ἂν μὲν οὖν εἰς τὸ φρέαρ καταβῇ τις,

Κι αν, λοιπόν, κάποιος κατεβεί στο πηγάδι,

ἀκούει πάντων τῶν ἐν τῇ γῇ λεγομένων,

ακούει όλα όσα λέγονται στη γη,

ἐὰν δὲ εἰς τὸ κάτοπτρον ἀποβλέψῃ,

κι αν κοιτάξει προσεκτικά προς τον καθρέφτη,

πάσας μὲν πόλεις, πάντα δὲ ἔθνη ὁρᾷ.

βλέπει όλες τις πόλεις και όλα τα έθνη.

Τότε καὶ τοὺς οἰκείους ἐγὼ ἐθεασάμην καί πᾶσαν τὴν πατρίδα,

Τότε είδα κι εγώ τους συγγενείς μου και όλη την πατρίδα,

εἰ δὲ κἀκεῖνοι ἐμὲ ἑώρων,

αν όμως κι εκείνοι μ’ έβλεπαν,

οὐκέτι ἔχω εἰπεῖν.

δεν μπορώ καθόλου να το πω.

Ὅστις δὲ ταῦτα μὴ πιστεύει οὕτως ἔχειν,

Όποιος δεν πιστεύει ότι αυτά έτσι είναι

ἂν ποτε καὶ αὐτὸς ἐκείσε ἀφίκηται,

αν κάποτε κι αυτός φτάσει εκεί,

εἲσεται ὡς ἀληθῆ λέγω.

θα καταλάβει ότι λέω αλήθεια.

Β1. Λεξιλογικά:

καλλιέπεια = επιμελημένος, γλαφυρός και φροντισμένος λόγος

καλλιεπής, -ής, -ές = που έχει την ικανότητα να εκφράζεται όμορφα χρησιμοποιώντας στον λόγο του καλολογικά στοιχεία (ευφραδής, -ής, -ές = που έχει μεγάλη ευχέρεια στη διατύπωση σκέψεων και επιχειρημάτων, που χειρίζεται τον προφορικό λόγο με πλούτο και αποτελεσματικότητα, εύγλωττος)

καλλιεργώ = 1. (γεωπονία) εκτελώ με συστηματικό τρόπο όλες τις απαραίτητες εργασίες (όργωμα, σπορά, συγκομιδή κ.λπ.) ώστε σε ένα κομμάτι γης να αναπτυχθεί και να καρποφορήσει ένα είδος φυτού 2. (μεταφορικά) φροντίζω για την ανάπτυξη και την πρόοδο κάποιου πράγματος (π.χ. Κλίμα αισιοδοξίας καλλιεργεί η κυβέρνηση στην τελική ευθεία πριν τις διπλές εκλογές)

καλολογικός = που έχει σχέση με την καλολογία ή αναφέρεται σ’ αυτή

καλολογία = η αισθητική του λόγου

καλορίζικος, -η (-ια), -ο = καλότυχος, τυχερός, κι ως εκ τούτου ευτυχισμένος (χρησιμοποιείται σε ευχές για μια νέα αρχή ή κάτι νέο)

καλλιμάρμαρος, -η, -ο = χαρακτηρισμός οικοδομήματος το οποίο έχουν χτίσει ή επενδύσει με μάρμαρα εξαιρετικής ποιότητας

καλλωπίζω = περιποιούμαι κάτι με σκοπό να το κάνω πιο όμορφο,

εξωραΐζω, ομορφαίνω

καλόπιστος, -η, -ο = που συνεννοείται χωρίς προκαταλήψεις, με καλές προθέσεις, που γίνεται με ειλικρίνεια, καλοπροαίρετος, συνεννοήσιμος, ανυστερόβουλος

καλοκάγαθος = η ιδιότητα του καλοκάγαθου, η φύση, ο χαρακτήρας και η νοοτροπία του καλού και αγαθού ανθρώπου, καλοσύνη, αγαθότητα, χρηστότητα, ευγένεια

Β2. Ετυμολογικά:

Σχηματισμός συνθέτου,

π.χ. ἀγαθο-εργία < ἀγαθός + ἔργον

ἀκρό-πολις< ἄκρα + πόλις π.χ.

βαθύ-πλουτος < βαθύς + πλοῦτος

βαρύ-θυμος < βαρύς + θυμός

Στα σύνθετα με πρώτο συνθετικό αριθμητικό επίθετο παρατηρούνται οι ακόλουθες περιπτώσεις:

α. Τα εἷς, δύο, τρεῖς, τέτταρες γίνονται αντίστοιχα μον(ο)-, δι-, τρι-, τετρα-, π.χ. μονο-δάκτυλος, δι-φυής, τρι-κυμία, τετρά-δραχμον.

β. Τα υπόλοιπα διατηρούν το θέμα τους, π.χ. διακοσιο-μέδιμνος.

γ. Τα άκλιτα απόλυτα αριθμητικά (από το πέντε έως το ἑκατόν):

ή μένουν αμετάβλητα, π.χ. πεντετάλαντος ή λήγουν σε -α, π.χ. πεντάδραχμον, ἑπταετής

Γ. Γραμματική:

Γ΄κλίση επιθέτων: Στην γ΄ κλίση επιθέτων ανήκουν τα επίθετα των οποίων τουλάχιστον το αρσενικό και το ουδέτερο γένος κλίνονται σύμφωνα με τη γ΄ κλίση ουσιαστικών:

Φωνηεντόληκτα σε -ύς, -εῖα, -ύ:

Ενικός αριθμός Πληθυντικός αριθμός

ον. βαθύς βαθεῖα βαθύ βαθεῖς βαθεῖαι βαθέα

γεν. βαθέος βαθείας βαθέος βαθέων βαθειῶν βαθέων

δοτ. βαθεῖ βαθείᾳ βαθεῖ βαθέσι βαθείαις βαθέσι

αιτ. βαθύν βαθεῖαν βαθύ βαθεῖς βαθείας βαθέα

κλ. βαθύ βαθεῖα βαθύ βαθεῖς βαθεῖαι βαθέα

Το θηλυκό γένος κλίνεται κατά την α΄ κλίση των ουσιαστικών.

Το -α των καταλήξεων της ονομαστικής, αιτιατικής και κλητικής ενικού του θηλυκού γένους είναι βραχύ.

Η Υποτακτική: Σε δευτερεύουσες προτάσεις δείχνει κάτι προσδοκώμενο, δηλαδή κάτι που περιμένουμε να γίνει (π.χ. Λέγω ταῦτα, ἵνα μάθητε), ή κάτι που επαναλαμβάνεται συνεχώς στο παρόν και στο μέλλον (π.χ. Ἐπειδὰν ἢ πονῶσιν ἢ γυμνάζωνται, γάλακτι πᾶν τὸ σῶμα ἱδροῦσιν). Υποτακτική συναντάται και σε κύριες προτάσεις και τότε μπορεί να δηλώνει: προτροπή (= εμπρός / ας...), π.χ. Ἴωμεν ἐπὶ τοὺς πολεμίους (= Ας βαδίσουμε εναντίον των εχθρών / ας επιτεθούμε), απαγόρευση (= μην...), π.χ. Μὴ ἄλλως (= διαφορετικά) ποιήσῃς, απορία (= άραγε να...), π.χ. Εἴπω τὴν ἀλήθειαν;

Υποτακτική έγκλιση διαθέτουν μόνο ο ενεστώτας, ο αόριστος και ο παρακείμενος.

Στις καταλήξεις παρουσιάζει -η-, -ῃ- και -ω- εκεί όπου η οριστική έγκλιση εμφανίζει -ε-, -ει- και -ο- αντίστοιχα, π.χ. λύωμεν (λύομεν στην οριστική), λύητε (λύετε στην οριστική).

Παίρνει άρνηση μή, π.χ. Λέγω ταῦτα, ἵνα μὴ ἀδικηθῇς.

β. Υποτακτική ενεστώτα και αορίστου ενεργητικής φωνής των βαρύτονων ρημάτων

Υποτακτική Ενεστώτα:

πιστεύ-ω

πιστεύ-ῃς

πιστεύ-ῃ

πιστεύ-ωμεν

πιστεύ-ητε

πιστεύ-ωσι(ν) βέλος

Υποτακτική Αορίστου:

πιστεύ-σ-ω

πιστεύ-σ-ῃς

πιστεύ-σ-ῃ

πιστεύ-σ-ωμεν

πιστεύ-σ-ητε

πιστεύ-σ-ωσι(ν)

Παρατηρήστε ότι, για να σχηματίσουμε την υποτακτική του αορίστου, προσθέτουμε στο θέμα του τις ίδιες καταλήξεις με αυτές της υποτακτικής ενεστώτα.

Η υποτακτική του αορίστου δε δέχεται αύξηση.

Παρατήρηση: Για την υποτακτική αορίστου των αφωνόληκτων ρημάτων ισχύουν όσα γνωρίζετε από τον σχηματισμό της οριστικής, δηλ. ἔπραξα → πράξω, ἔκοψα → κόψω, ἔπεισα → πείσω.

[ Βιβλιογραφία:

Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Β' Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

Γραμματική της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας, Μιχ. Χ. Οικονόμου]

Συντακτικό της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας, Α', Β', Γ' Γυμνασίου, Π. Μπίλια, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

http://ebooks.edu.gr /

https://latistor.blogspot.com /

http://users.sch.gr / ]

Ενότητα 3 Το χρέος του ιστορικού

Fri, 05 Sep 2025 18:47:40 +0300

Ενότητα 3

Το χρέος του ιστορικού (σελ. 22)

(Ύλη μεταφορά από την Α' Γυμνασίου)

(Σύνθεση, Γ' κλίση ουσιαστικών: ακατάληκτα διπλόθεμα -ων, -όντος, ημιφωνόληκτα, υγρόληκτα, σιγμόληκτα αρσενικά + ουδέτερα, Οριστική Αορίστου - Παρακειμένου - Υπερσυντελίκου μ.φ., Υποκείμενο απαρεμφάτου και μετοχής)

(Όχι η σύνδεση προτάσεων ή όρων πρότασης)

Α. Κείμενο: Το χρέος του ιστορικού, Πολύβιος, Ἱστορίαι 1.14.4-7

Ἐν μὲν οὖν τῷ λοιπῷ βίῳ τὴν τοιαύτην ἐπιείκειαν ἴσως οὐκ ἄν τις ἐκβάλλοι· καὶ γὰρ φιλόφιλον εἶναι δεῖ τὸν ἀγαθὸν ἄνδρα καὶ φιλόπατριν καὶ συμμισεῖν τοῖς φίλοις τοὺς ἐχθροὺς καὶ συναγαπᾶν τοὺς φίλους· ὅταν δὲ τὸ τῆς ἱστορίας ἦθος ἀναλαμβάνῃ τις, ἐπιλαθέσθαι χρὴ πάντων τῶν τοιούτων καὶ πολλάκις μὲν εὐλογεῖν καὶ κοσμεῖν τοῖς μεγίστοις ἐπαίνοις τοὺς ἐχθρούς, ὅταν αἱ πράξεις ἀπαιτῶσι τοῦτο, πολλάκις δ’ ἐλέγχειν καὶ ψέγειν ἐπονειδίστως τοὺς ἀναγκαιοτάτους, ὅταν αἱ τῶν ἐπιτηδευμάτων ἁμαρτίαι τοῦθ’ ὑποδεικνύωσιν. Ὥσπερ γὰρ ζώου τῶν ὄψεων ἀφαιρεθεισῶν ἀχρειοῦται τὸ ὅλον, οὕτως ἐξ ἱστορίας ἀναιρεθείσης τῆς ἀληθείας τὸ καταλειπόμενον αὐτῆς ἀνωφελὲς γίνεται διήγημα.

Μετάφραση:

Στην υπόλοιπη ζωή, λοιπόν, ίσως δεν θα µπορούσε κανείς να αποβάλει αυτού του είδους την εύνοια προς γνωστούς και φίλους. Γιατί πράγµατι, ο ενάρετος άνδρας πρέπει να αγαπά τους φίλους και να είναι φιλόπατρις και να µισεί τους ίδιους εχθρούς που µισούν και οι φίλοι του και να αγαπά τους ίδιους φίλους που αγαπούν και οι φίλοι του. Όταν, όµως, επωµίζεται (αναλαμβάνει) κανείς τον χαρακτήρα του ιστορικού, πρέπει να ξεχάσει όλα αυτά τα παρόµοια πράγµατα, και πολλές φορές να επαινεί και να τιµά τους εχθρούς µε τους µεγαλύτερους επαίνους, όταν οι πράξεις το επιβάλλουν, πολλές φορές, όµως, να ελέγχει και να κατηγορεί κατά τρόπο αισχρό τους στενούς συγγενείς, όταν τα σφάλµατα στις πράξεις τους το υπαγορεύουν. Γιατί, όπως ακριβώς, όταν ένας ζωντανός οργανισµός χάσει τα µάτια του, αχρηστεύεται ολόκληρος, έτσι, αν λείψει η αλήθεια από την ιστορία, ό, τι αποµένει από αυτήν καταντά ανώφελη διήγηση.

Κείμενο - Μετάφραση:

Ἐν μὲν οὖν τῷ λοιπῷ βίῳ

Για τον υπόλοιπο, λοιπόν, βίο

τὴν τοιαύτην ἐπιείκειαν ἴσως οὐκ ἂν τις ἐκβάλλοι·

ίσως δε θα μπορούσε κάποιος να αποβάλει αυτού του είδους την εύνοια (προς γνωστούς και φίλους)·

καὶ γὰρ φιλόφιλον εἶναι δεῖ τὸν ἀγαθὸν ἄνδρα καὶ φιλόπατριν

γιατί, πράγματι, ο αγαθός άνδρας πρέπει να αγαπάει τους φίλους του και την πατρίδα του

καὶ συμμισεῖν τοῖς φίλοις τοὺς ἐχθροὺς

και να μισεί τους ίδιους εχθρούς με τους φίλους του (που μισούν και οι φίλοι του)

καὶ συναγαπᾶν τοὺς φίλους·

και να αγαπά τους ίδιους φίλους (που αγαπούν και οι φίλοι του)·

ὅταν δὲ τὸ τῆς ἱστορίας ἦθος ἀναλαμβάνῃ τις,

όταν, όμως, κάποιος υιοθετεί τον χαρακτήρα του ιστορικού

ἐπιλαθέσθαι χρή πάντων τῶν τοιούτων

πρέπει να τα ξεχάσει όλα αυτά

καὶ πολλάκις μὲν εὐλογεῖν καὶ κοσμεῖν τοῖς μεγίστοις ἐπαίνοις τοὺς ἐχθρούς,

και πολλές φορές, απ'τη μια, πρέπει να επαινεί και να τιμά με τους μεγαλύτερους επαίνους τους εχθρούς,

ὅταν αἱ πράξεις ἀπαιτῶσι τοῦτο,

όταν οι πράξεις το απαιτούν,

πολλάκις δ’ἐλέγχειν καὶ ψέγειν ἐπονειδίστως τοὺς ἀναγκαιοτάτους,

πολλές φορές, απ'την άλλη, (πρέπει) να κατακρίνει και να κατηγορεί κατά τρόπο που ντροπιάζει τους στενούς συγγενείς,

ὅταν αἱ τῶν ἐπιτηδευμάτων ἁμαρτίαι τοῦθ’ ὑποδεικνύωσιν.

όταν τα σφάλματα των πράξεών τους αυτό υποδεικνύουν.

Ὥσπερ γὰρ ζῴου τῶν ὄψεων ἀφαιρεθεισῶν

Διότι, όπως ακριβώς, όταν ένας ζωντανός οργανισμός χάσει τα μάτια του

ἀχρειοῦται τὸ ὅλον,

αχρηστεύεται ολόκληρος,

οὕτως ἐξ ἱστορίας ἀναιρεθείσης τῆς ἀληθείας

έτσι κι από την ιστορία, αν αφαιρεθεί η αλήθεια,

τὸ καταλειπόμενον αὐτῆς ἀνωφελὲς γίνεται διήγημα.

αυτό που (ό,τι) απομένει από αυτήν γίνεται ανώφελο (ασήμαντο) διήγημα.

Β. Λεξιλογικά:

κοσμικός -ή -ό = 1. που αναφέρεται ή προέρχεται από τον κόσμο, το σύμπαν (π.χ. η κοσμική ακτινοβολία) 2. που αναφέρεται σε κοινωνικές εκδηλώσεις (π.χ. κοσμική κυρία)

που αναφέρεται στην κοινωνία και όχι στην εκκλησία ή τη θρησκεία (π.χ. το κοσμικό κράτος)

κοσμικότητα = η συμμετοχή στην κοινωνική ζωή και σε συχνές διασκεδάσεις, το να αρέσει σε κάποιον η κοσμική ζωή

κοσμιότητα = η ιδιότητα του κόσμιου, ευπρέπεια

ἀκοσμία: η απρέπεια

κοσμοπολίτης (θηλυκό κοσμοπολίτισσα) = 1. που έχει ταξιδέψει σε πολλές χώρες, ο πολυταξιδεμένος 2. (συνεκδοχικά) που έχει γνώση για όλες τις κουλτούρες του κόσμου και αισθάνεται άνετα σε κάθε είδους περιβάλλον 3. πολίτης του κόσμου, διεθνιστής

κοσμοκράτορας (θηλυκό: κοσμοκράτειρα & κοσμοκρατόρισσα) = κυβερνήτης ή ηγεμόνας που η εξουσία του απλώνεται σε όλον τον κόσμο ή σε μεγάλο μέρος του

απόκοσμος, -η, -ο = παράξενος, αλλόκοτος, μυστηριώδης

κοσμοθεωρία = η συνολική άποψη ενός ανθρώπου ή πολλών για τη ζωή, η θεωρία που κουβαλά ο άνθρωπος ή οι άνθρωποι για τον κόσμο, η θεωρία για τη ζωή που υιοθετεί κανείς

κοσμοναύτης = (επάγγελμα) αυτός που ταξιδεύει στο διάστημα με διαστημόπλοιο (κυρίως για τη Ρωσία και τη Σοβιετική Ένωση)

κοσμοϊστορικός = που έχει εξαιρετικά μεγάλη επίδραση σε όλο τον κόσμο, αυτός που έχει ιστορική σημασία για κάτι

κοσμογραφία = η επιστήμη που μελετά τη δομή του σύμπαντος

κοσμογονία = η γένεση του κόσμου/η επιστήμη που μελετά τη γένεση του σύμπαντος

ακοσμία = η έλλειψη τάξης και οργάνωσης, η απρέπεια, η ασχήμια

κοσμοκαλόγερος = μοναχός που ζει στον κόσμο κι όχι σε μοναστήρι /

άνθρωπος που ζει μέσα στην κοινωνία, αλλά έχει απαρνηθεί τις εγκόσμιες απολαύσεις

κοσμοσωτήριος = που επιδιώκει να σώσει τον κόσμο, που αποβλέπει στη σωτηρία των ανθρώπων

υπόκοσμος = ο κόσμος που λειτουργεί με παραβατική ή παράνομη συμπεριφορά, συνήθως ζώντας στο περιθώριο της κοινωνίας

κοσμοπλημμύρα: η κοσμοσυρροή

μαθητόκοσμος: οι μαθητές

φοιτητόκοσμος: οι φοιτητές

Γ. Γραμματικά:

Γ1. Γ' κλίση ουσιαστικών:

α) Υγρόληκτα μονόθεμα ακατάληκτα σε -ηρ (-ηρος), -ωρ (-ωρος) και ουδέτερα σε -αρ (αρος)

β) Υγρόληκτα διπλόθεμα ακατάληκτα σε -ὴρ (-έρος), -ωρ (-ορος):

Συμφωνόληκτα ουσιαστικά γ΄ κλίσης

Ημιφωνόληκτα

α. Υγρόληκτα

Ενικός Αριθμός Πληθυντικός Αριθμός

Ον. ὁ σωτὴρ ὁ πράκτωρ οἱ σωτῆρες οἱ πράκτορες

Γεν. τοῦ σωτῆρος τοῦ πράκτορος τῶν σωτήρων τῶν πρακτόρων

Δοτ. τῷ σωτῆρι τῷ πράκτορι τοῖς σωτῆρσι(ν) τοῖς πράκτορσι(ν)

Αιτ. τὸν σωτῆρα τὸν πράκτορα τοὺς σωτῆρας τοὺς πράκτορας

Κλητ. (ὦ) σῶτερ ὦ πρᾶκτορ (ὦ) σωτῆρες (ὦ) πράκτορες

α. Συγκοπτόμενα διπλόθεμα υγρόληκτα

Ενικός Αριθμός Πληθυντικός Αριθμός

Ον. ὁ ἀνήρ ὁ πατὴρ οἱ ἄνδρες οἱ πατέρες

Γεν. τοῦ ἀνδρὸς τοῦ πατρὸς τῶν ἀνδρῶν τῶν πατέρων

Δοτ. τῷ ἀνδρὶ τῷ πατρὶ τοῖς ἀνδράσι τοῖς πατράσι(ν)

Αιτ. τὸν ἄνδρα τὸν πατέρα τοὺς ἄνδρας τοὺς πατέρας

Κλητ. (ὦ) ἄνερ ὦ πάτερ (ὦ) ἄνδρες (ὦ) πατέρες

Ενικός Αριθμός Πληθυντικός Αριθμός

Ον. ἡ θυγάτηρ ἡ μήτηρ αἱ θυγατέρες αἱ μητέρες

Γεν. τῆς θυγατρός τῆς μητρὸς τῶν θυγατέρων τῶν μητέρων

Δοτ. τῇ θυγατρί τῇ μητρὶ ταῖς θυγατράσι(ν) ταῖς μητράσι(ν)

Αιτ. τὴν θυγατέρα τὴν μητέρα τὰς θυγατέρας τὰς μητέρας

Κλητ. (ὦ) θύγατερ ὦ μῆτερ (ὦ) θυγατέρες (ὦ) μητέρες

Σιγμόληκτα

Αρσενικά

Ενικός Αριθμός Πληθυντικός Αριθμός

Ον. ὁ Ἀριστοφάνης ὁ Περικλῆς οἱ Περικλεῖς

Γεν. τοῦ Ἀριστοφάνους τοῦ Περικλέους τῶν Περικλέων

Δοτ. τῷ Ἀριστοφάνει τῷ Περικλεῖ —

Αιτ. τὸν Ἀριστοφάνη τὸν Περικλέα τοὺς Περικλεῖς

Κλητ. (ὦ) Ἀριστόφανες ὦ Περίκλεις (ὦ) Περικλεῖς

Ουδέτερα ακατάληκτα

Ενικός Αριθμός Πληθυντικός Αριθμός

Ον. τὸ ἔδαφος τὰ ἐδάφη

Γεν. τοῦ ἐδάφους τῶν ἐδαφῶν

Δοτ. τῷ ἐδάφει τοῖς ἐδάφεσι(ν)

Αιτ. τὸ ἔδαφος τὰ ἐδάφη

Κλητ. (ὦ) ἔδαφος (ὦ) ἐδάφη

Ενικός αριθμός Πληθυντικός Αριθμός

Ονομ. ὁ ἀστήρ οἱ ἀστέρες

Γενική τοῦ ἀστέρος τῶν ἀστέρων

Δοτική τῷ ἀστέρῐ τοῖς ἀστράσι(ν)*

Αιτιατική τὸν ἀστέρᾰ τοὺς ἀστέρᾰς

Κλητική (ὦ) ἀστήρ (ὦ) ἀστέρες

Γ2. Σύνταξη:

Σύνδεση προτάσεων ή όρων πρότασης:

α. Παρατακτική ή κατά παράταξη σύνδεση:

Όπως και στη ν.ε., πρόκειται για τη σύνδεση που γίνεται με τους συμπλεκτικούς, αντιθετικούς και διαζευκτικούς (αλλά και με παρατακτικούς αιτιολογικούς και συμπερασματικούς) συνδέσμους. Οι σύνδεσμοι αυτοί συνδέουν όμοιες προτάσεις (κύριες ή δευτερεύουσες), όμοιους όρους ή όμοιους προσδιορισμούς, π.χ. "Μανθάνετε καὶ λέγετε."

"Εἶτα ἀπέπλευσεν εἰς Αἴγυπτον καὶ εἰς Κύπρον."

β. Υποτακτική ή καθ’ υπόταξη σύνδεση:

Όπως και στη ν.ε., πρόκειται για τη σύνδεση που γίνεται με τους υποτακτικούς συνδέσμους (π.χ. ειδικούς, χρονικούς, αιτιολογικούς), καθώς και με αναφορικές και ερωτηματικές αντωνυμίες και με τα αντίστοιχα επιρρήματα, π.χ. Λέγω ταῦτα, ἵνα ὑμεῖς ἀκούητε. Ὃταν τὸ τῆς ἱστορίας ἦθος ἀναλαμβάνῃ τις, ἐπιλαθέσθαι χρὴ πάντων τῶν τοιούτων.

Με υποτακτικούς συνδέσμους εισάγονται στον λόγο οι δευτερεύουσες προτάσεις· η σύνδεση ονομάζεται «καθ’ υπόταξη», γιατί η δευτερεύουσα πρόταση δεν μπορεί να σταθεί μόνη της στον λόγο, αλλά υποτάσσεται σε μια άλλη πρόταση.

γ. Ασύνδετο σχήμα:

Σύμφωνα με το σχήμα αυτό οι προτάσεις (ή οι όροι) που συνδέονται μεταξύ τους απλώς παρατίθενται χωρίς συνδετικό μέσο, παρά μόνο με κόμμα. Έτσι επιτυγχάνεται ζωντανό, παραστατικό ύφος, π.χ. Συμβαλόντες τὰς ἀσπίδας ἐμάχοντο, ἀπέκτεινον, ἀπέθνησκον.

[ Βιβλιογραφία:

Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Β' Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

Γραμματική της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας, Μιχ. Χ. Οικονόμου]

Συντακτικό της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας, Α', Β', Γ' Γυμνασίου, Π. Μπίλια, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

http://ebooks.edu.gr /

https://latistor.blogspot.com /

http://users.sch.gr / ]

ΕΝΟΤΗΤΑ 2 Το τέχνασμα του Θεμιστοκλή

Fri, 05 Sep 2025 18:28:42 +0300

(Δε θα διδαχθούν οι ενότητες 1,10,14,15,17,18)

Ενότητα 2

Το τέχνασμα του Θεμιστοκλή (σελ. 14)

(Ύλη μεταφορά από την Α' Γυμνασίου)

(Σύνθετες λέξεις, Γ' κλίση ουσιαστικών βασιλεύς - πόλις: διπλόθεμα φωνηεντόληκτα και αφωνόληκτα, ημιφωνόληκτα: μονόθεμα και διπλόθεμα, Οριστική Ενεστώτα - Παρατατικού - Μέλλοντα, Απαρέμφατο, Μετοχή μ.φ. + Οριστική Μέλλοντα του είμί)

Α. Κείμενο: Το τέχνασμα του Θεμιστοκλή, Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι, Θεμιστοκλῆς 12.2-6 (διασκευή)

Ἂλλ’ ἐπεὶ τῶν πολεμίων ὁ στόλος τῇ Ἀττικῇ κατὰ τὸ Φαληρικὸν προσφερόμενος τοὺς πὲριξ ἀπέκρυψεν αἰγιαλούς, πάλιν ἐπάπταινον οἱ Πελοποννήσιοι πρὸς τὸν Ἰσθμόν.Ἔνθα δὴ ὁ Θεμιστοκλῆς ἐβουλεύετο καὶ συνετίθει τὴν περὶ τὸν Σίκινον πραγματείαν.Ἦν δὲ τῷ μὲν γένει Πέρσης ὁ Σίκινος, αἰχμάλωτος, εὔνους δὲ τῷ Θεμιστοκλεῖ καὶ τῶν τέκνων αὐτοῦ παιδαγωγός. Τοῦτον ἐκπέμπει πρὸς τὸν Ξέρξην κρύφα, κελεύσας λέγειν ὅτι Θεμιστοκλῆς ὁ τῶν Ἀθηναίων στρατηγὸς αἱρούμενος τὰ βασιλέως ἐξαγγέλλει πρῶτος αὐτῷ τοὺς Ἕλληνας ἀποδιδράσκοντας, καὶ διακελεύεται ἐπιθέσθαι καὶ διαφθεῖραι τὴν ναυτικὴν δύναμιν ἐν ᾧ ταράττονται τῶν πεζῶν χωρὶς ὄντες. Ταῦτα δ’ ὁ Ξέρξης ὡς ἀπ’εὐνοίας λελεγμένα δεξάμενος, ἥσθη καὶ εὐθὺς ἐξέφερε πρὸς τοὺς ἡγεμόνας τῶν νεῶν διακοσίαις ναυσὶν ἀναχθέντας ἤδη διαζῶσαι τάς νήσους, ὅπως ἐκφύγοι μηδεὶς τῶν πολεμίων.

Μετάφραση:

Αλλά όταν ο στόλος των εχθρών πλησιάζοντας στην Αττική από την πλευρά του Φαλήρου απέκλεισε τις γύρω παραλίες, οι Πελοποννήσιοι φοβισμένοι ξανασκέφτονταν να αποπλεύσουν για τον Ισθμό της Κορίνθου. Ενώ λοιπόν έτσι είχε η κατάσταση, ο Θεμιστοκλής σκεφτόταν και κατέστρωνε το σχέδιό του σχετικά με το Σίκιννο. Ο Σίκιννος ήταν Πέρσης στην καταγωγή, αιχμάλωτος, φιλικός στο Θεμιστοκλή και παιδαγωγός των παιδιών του. Αυτόν στέλνει κρυφά στον Ξέρξη, αφού τον προέτρεψε να του πει ότι ο Θεμιστοκλής, ο στρατηγός των Αθηναίων, παίρνοντας το μέρος του Πέρση βασιλιά τού στέλνει πρώτος την πληροφορία ότι οι Έλληνες προσπαθούν να ξεφύγουν, και τον συμβουλεύει να τους επιτεθεί, ενώ βρίσκονται σε σύγχυση χωρίς το πεζικό, και να εξοντώσει τη ναυτική τους δύναμη. Ο Ξέρξης, επειδή τα δέχτηκε αυτά πιστεύοντας ότι είχαν λεχθεί με φιλική διάθεση, ευχαριστήθηκε και αμέσως έδωσε διαταγή στους κυβερνήτες των πλοίων να περικυκλώσουν τα νησιά, αφού αποπλεύσουν αμέσως με διακόσια πλοία, για να μην ξεφύγει κανείς από τους εχθρούς.

Κείμενο - Μετάφραση:

Ἂλλ’ἐπεὶ τῶν πολεμίων ὁ στόλος

Αλλά όταν ο στόλος των εχθρών

προσφερόμενος τῇ Ἀττικῇ κατὰ τὸ Φαληρικὸν

πλησιάζοντας στην Αττική από την πλευρά του Φαλήρου

τοὺς πὲριξ ἀπέκρυψεν αἰγιαλούς

απέκρυψε τις γύρω παραλίες

πάλιν ἐπάπταινον οἱ Πελοποννήσιοι πρὸς τὸν Ἰσθμόν.

οι Πελοποννήσιοι φοβισμένοι πάλι σκέφτονταν να αποπλεύσουν για τον Ισθμό.

Ἔνθα δὴ ὁ Θεμιστοκλῆς ἐβουλεύετο

Ενώ λοιπόν έτσι είχε η κατάσταση, ο Θεμιστοκλής σκεφτόταν

καὶ συνετίθει τὴν περὶ τὸν Σίκινον πραγματείαν.

και κατάστρωνε το τέχνασμα με το Σίκινο.

Ἦν δὲ τῷ μὲν γένει Πέρσης ὁ Σίκινος, αἰχμάλωτος,

Ο Σίκινος ήταν Πέρσης στην καταγωγή, αιχμάλωτος,

εὔνους δὲ τῷ Θεμιστοκλεῖ καὶ τῶν τέκνων αὐτοῦ παιδαγωγός.

φιλικός στον Θεμιστοκλή και παιδαγωγός των παιδιών του.

Τοῦτον ἐκπέμπει πρὸς τὸν Ξέρξην κρύφα,

Αυτόν τον στέλνει κρυφά προς τον Ξέρξη,

κελεύσας λέγειν ὅτι Θεμιστοκλῆς ὁ τῶν Ἀθηναίων στρατηγὸς

αφού τον διέταξε να πει ότι ο Θεμιστοκλής, ο στρατηγός των Αθηναίων,

αἱρούμενος τὰ βασιλέως

παίρνοντας το μέρος του (Πέρση) βασιλιά

ἐξαγγέλλει πρῶτος αὐτῷ

στέλνει πρώτος σ’ αυτόν την πληροφορία

τοὺς Ἕλληνας ἀποδιδράσκοντας,

ότι οι Έλληνες προσπαθούν να δραπετεύσουν

καὶ διακελεύεται ἐν ᾧ ταράττονται τῶν πεζῶν χωρὶς ὄντες

και συμβουλεύει, ενώ βρίσκονται σε σύγχυση χωρίς το πεζικό,

ἐπιθέσθαι καὶ διαφθεῖραι τὴν ναυτικὴν δύναμιν.

να τους επιτεθεί και να εξοντώσει τη ναυτική τους δύναμη.

Ταῦτα δ’ ὁ Ξέρξης ὡς ἀπ’ εὐνοίας λελεγμένα δεξάμενος,

Επειδή ο Ξέρξης δέχτηκε αυτά, πιστεύοντας ότι είχαν λεχθεί με φιλική διάθεση,

ἥσθη καὶ εὐθὺς ἐξέφερε πρὸς τοὺς ἡγεμόνας τῶν νεῶν

ευχαριστήθηκε και αμέσως έδωσε διαταγή στους κυβερνήτες των πλοίων

διακοσίαις ναυσὶν ἀναχθέντας ἤδη

αφού αποπλεύσουν με διακόσια καράβια

διαζῶσαι τάς νήσους,

να περικυκλώσουν τα νησιά,

ὅπως ἐκφύγοι μηδεὶς τῶν πολεμίων.

για να μη ξεφύγει κανείς από τους εχθρούς.

Β. Λεξιλογικά:

λόγιος, -α, -ο = μορφωμένος, καλλιεργημένος, ευρυμαθής

λογιοσύνη = η ιδιότητα (για έναν άνθρωπο) του λογίου, η μόρφωση και η πνευματική καλλιέργεια

λογισμός = σκέψη, στοχασμός

λογίζομαι (αποθετικό ρήμα) =

θεωρούμαι, νομίζομαι

αντιλογία = αντίρρηση, εναντίωση, διαφωνία "πνεύμα αντιλογίας": κάποιος που συχνά εκφράζει αντιρρήσεις

λογάριθμος = (μαθηματικά) η δύναμη στην οποία πρέπει να υψωθεί ένας αριθμός που είναι η βάση μας, για να πάρουμε ως αποτέλεσμα τον ζητούμενο αριθμό

↪ Παράδειγμα: Έχουμε συγκεκριμένο αριθμό ως βάση το 10. Γυρεύουμε το 1.000. Ο λογάριθμος που χρειαζόμαστε είναι το 10x10x10 = 1.000

απόρρητος, -η, -ο = που δεν πρέπει να ανακοινωθεί, να γνωστοποιηθεί ευρύτερα, μυστικός

αμφιλεγόμενος, -η, -ο = για κάποιον ή κάτι σχετικά με το(ν) οποίο υπάρχουν διαφωνίες, διαφορετικές ερμηνείες ή εκτιμήσεις (π.χ. αμφιλεγόμενη απόφαση / διαθήκη / ζήτημα / κριτική / μορφή / προσωπικότητα), αμφισβητούμενος (# αναμφίλεκτος, αναμφισβήτητος)

ρήτορας = ο ικανός στην τέχνη του λόγου, ο ομιλητής που εκφωνεί ένα λόγο, π.χ. στη Βουλή ή σε δικαστήριο ή από τον άμβωνα ή σε εορτασμούς

ρητορική = η τεχνική της χρήσης του λόγου, προφορικού ή γραπτού, ώστε να είναι

πειστικός, αποτελεσματικός

άρρητος = που δεν μπορεί να λεχθεί ή να ειπωθεί, που δεν είναι δυνατόν να τον εκφράσει ή να τον περιγράψει κανείς, ανείπωτος, ανομολόγητος, άφατος, άφραστος, απερίγραπτος

(μαθηματικά) για πραγματικό αριθμό που δεν είναι ρητός (→ δείτε τον όρο άρρητος αριθμός)

↪ το π είναι άρρητος αριθμός

αερολογία = λόγος χωρίς βάση, άσκοπος, κενολογία

(π.χ. Ο υπουργός ανάλωσε το χρόνο σε αερολογίες για να μη μπει στην ουσία του ζητήματος)

λογοκρίνω = δεν επιτρέπω σε κάποιον να εκφραστεί ελεύθερα διά του λόγου / απαγορεύω την έκδοση κειμένου, την πραγματοποίηση καλλιτεχνικής παράστασης κ.λπ. λόγω του περιεχομένου τους / διαγράφω κατά την κρίση μου τμήμα από κείμενο άλλου, επειδή περιέχει πληροφορίες που χαρακτηρίζονται απόρρητες (ουσιαστικό : λογοκρισία)

λογοπαίγνιο = παιχνίδι με τις λέξεις, συνήθως με τις πολύσημες ή τα ομώνυμα

Π.χ. - Η γιαγιά μετά το θάνατο του παππού ζει μόνη. - Και τι την έπιασε και ζυμώνει;

λογομαχώ = συγκρούομαι λεκτικά, φιλονικώ, διαπληκτίζομαι, λογοφέρνω (ουσιαστικό: λογομαχία)

ανάλογος = αντίστοιχος / κατάλληλος για την περίσταση (π.χ. παίρνω τα ανάλογα μέτρα),

παρόμοιος (π.χ. βρίσκομαι σε ανάλογη θέση με σένα)

ετυμολογία = η αναζήτηση του ετύμου των λέξεων, δηλαδή της προέλευσης (ρίζας) και της αρχικής τους σημασίας, το αποτέλεσμα και η δημοσιοποίηση της διερεύνησης της καταγωγής, της προέλευσης, της πορείας και της εξέλιξης μιας λέξης μέσα στο χρόνο.

τιμολόγιο = ένα λογιστικό παραστατικό πώλησης που κυρίως εκδίδεται για κάθε πώληση

αγαθών και παροχή υπηρεσιών

Γ. Γραμματική:

Γ' Κλίση Ουσιαστικών:

Η τρίτη κλίση περιλαμβάνει ονόματα:

Περιττοσύλλαβα αρσενικά, θηλυκά και ουδέτερα:

~ Είναι περιττοσύλαβα, γιατί σε κάποια από τις πλάγιες πτώσεις (γενική, δοτική, αιτιατική) του ενικού (ή ακόμη και σε όλες) σχηματίζουν μια συλλαβή περισσότερη από την ονομαστική και κλητική, π.χ. ἥ-ρως, ἥ-ρω-ος, ἥ-ρω-ι, ἥ-ρω-α.

Καταληκτικά λέγονται όσα αρσενικά και θηλυκά σχηματίζουν την ονομαστική του ενικού με την κατάληξη -ς, π.χ. ἥρω-ς.

Ακατάληκτα λέγονται όλα τα ουδέτερα και κάποια αρσενικά και θηλυκά που σχηματίζουν την ονομαστική του ενικού χωρίς κατάληξη, π.χ. χιών.

Μονόθεμα λέγονται αυτά που σχηματίζουν όλες τις πτώσεις από ένα μόνο θέμα, π.χ. χιτών, χιτῶν-ος.

Το θέμα στα μονόθεμα βρίσκεται από τη γενική του ενικού, αφού αφαιρεθεί από αυτήν η κατάληξη.

Διπλόθεμα λέγονται αυτά που σχηματίζουν τις πτώσεις με δύο θέματα, γιατί σε μερικές περιπτώσεις εκτείνουν το φωνήεν της τελευταίας συλλαβής του θέματος· π.χ. ἡγεμόν-ος, ἡγεμών

Στα διπλόθεμα το θέμα που έχει στην τελευταία συλλαβή μακρόχρονο φωνήεν λέγεται ισχυρό θέμα, π.χ. ποιμήν, ῥήτωρ.

Στα διπλόθεμα το θέμα που έχει στην τελευταία συλλαβή βραχύχρονο φωνήεν λέγεται αδύνατο θέμα.

Φωνηεντόληκτα λέγονται όσα έχουν χαρακτήρα φωνήεν, π.χ. ἥρω-ς, πόλι-ς.

Συμφωνόληκτα λέγονται όσα έχουν χαρακτήρα σύμφωνο, π.χ. κόραξ κόρακ-ος, σωλήν σωλῆν-ος.

Το ι και το α στη λήγουσα των ονομάτων της γ' κλίσης είναι βραχύχρονα, π.χ. ἡ γνῶσις, τὸν ἀγῶνα.

Συμφωνόληκτα ουσιαστικά γ΄ κλίσης

Αφωνόληκτα

Ενικός πληθυντικός Πληθυντικός αριθμός

Ονομαστική ἡ πατρίς αἱ πατρίδες

Γενική τῆς πατρίδος τῶν πατρίδων

Δοτική τῇ πατρίδι ταῖς πατρίσι

Αιτιατική τὴν πατρίδα τὰς πατρίδας

Κλητική (ὦ) πατρίς ὦ πατρίδες

Ημιφωνόληκτα

Μονόθεμα

Ενικός πληθυντικός Πληθυντικός αριθμός

Ον. ὁ Ἕλλην ὁ ἀγὼν οἱ Ἕλληνες οἱ ἀγῶνες

Γεν. τοῦ Ἕλληνος τοῦ ἀγῶνος τῶν Ἑλλήνων τῶν ἀγώνων

Δοτ. τῷ Ἕλληνι τῷ ἀγῶνι τοῖς Ἕλλησι(ν) τοῖς ἀγῶσι(ν)

Αιτ. τὸν Ἕλληνα τὸν ἀγῶνα τοὺς Ἕλληνας τοὺς ἀγῶνας

Κλ. (ὦ) Ἕλλην (ὦ) ἀγὼν (ὦ) Ἕλληνες (ὦ) ἀγῶνες

Διπλόθεμα

Ενικός πληθυντικός Πληθυντικός αριθμός

Ον. ὁ πυθμὴν ὁ πνεύμων οἱ πυθμένες οἱ πνεύμονες

Γεν. τοῦ πυθμένος τοῦ πνεύμονος τῶν πυθμένων τῶν πνευμόνων

Δοτ. τῷ πυθμένι τῷ πνεύμονι τοῖς πυθμέσι(ν) τοῖς πνεύμοσι(ν)

Αιτ. τὸν πυθμένα τὸν πνεύμονα τοὺς πυθμένας τοὺς πνεύμονας

Κλ. (ὦ) πυθμὴν (ὦ) πνεῦμον (ὦ) πυθμένες (ὦ) πνεύμονες

° Τα βαρύτονα διπλόθεμα σε -ων (γεν. -ονος) και -ωρ (γεν. -ορος) σχηματίζουν την κλητική του ενικού όμοια με το αδύνατο θέμα, π.χ. ὁ γείτων > ὦ γεῖτον, ὁ ρήτωρ > ὦ ρῆτορ.

[ Βιβλιογραφία:

Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Β' Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

Γραμματική της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας, Μιχ. Χ. Οικονόμου]

Συντακτικό της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας, Α', Β', Γ' Γυμνασίου, Π. Μπίλια, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

http://ebooks.edu.gr /

https://latistor.blogspot.com /

http://users.sch.gr / ]