Ανακοινώσεις μαθήματος ΙΣΤΟΡΙΑ Γ' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ (Γ1, Γ2, Γ3, Γ4)

Ναυτοσύνη και Ελληνικότητα

Sat, 13 Sep 2025 17:29:40 +0300

Ναυτοσύνη και Ελληνικότητα

ναυτοσύνη (ουσιαστικό)
η ναυτική τέχνη ή το ναυτικό επάγγελμα (ο Έλληνας και ιδιαίτερα ο νησιώτης έχει έμφυτη μέσα του την ναυτοσύνη)
το σύνολο των ναυτικών (η ένδοξη ελληνική ναυτοσύνη του '21)

Η ελληνική ναυτοσύνη αναφέρεται στην ικανότητα, την παράδοση και τη σημασία της ναυτικής τέχνης στην Ελλάδα, η οποία χτίστηκε και διαμορφώθηκε ιστορικά, π.χ. κατά τη διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης του 1821, αποτελώντας ένα θεμελιώδες στοιχείο της εθνικής ταυτότητας και οικονομίας.

Ιστορική διάσταση:

Η ναυτοσύνη είναι βαθιά ριζωμένη στην ελληνική ιστορία, με τη «μεγάλη δύναμη» της θάλασσας να αναγνωρίζεται σε διάφορες εποχές.

Η αρχαία ελληνική ναυτοσύνη βασίστηκε στη γεωγραφική θέση της Ελλάδας, που ώθησε τους αρχαίους να κατασκευάζουν πλοία και να ταξιδεύουν, προωθώντας το εμπόριο, την ανταλλαγή πολιτισμών και την επιστημονική ανάπτυξη. Η ναυτική παράδοση των Ελλήνων ήταν τόσο ισχυρή, που αναφέρεται και από αρχαίους στοχαστές, ενώ η τεχνολογία τους στην κατασκευή πλοίων και πολεμικών μηχανών, όπως αναφέρεται από μελετητές, αποτέλεσε παράδειγμα για την εποχή.

Κατά τους προϊστορικούς χρόνους, οι κάτοικοι του Ελλαδικού χώρου χρησιμοποιούσαν απλά μέσα μεταφοράς για να μετακινηθούν στη θάλασσα του Αιγαίου, αρχικά παράκτια και αργότερα στο ανοιχτό πέλαγος. Η εξέλιξη στη ναυπηγική ήταν πολύ αργή έως την εποχή του Χαλκού (3000 π.Χ.), οπότε με την εμφάνιση των χάλκινων εργαλείων επιτυγχάνεται μια ραγδαία εξέλιξη. Οι πρώτες παραστάσεις πλοίων στην Κορφή τ’ Αρωνιού, στη Νάξο, όπως και τα πήλινα ομοιώματα πλοιαρίων στο Παλαίκαστρο της Κρήτης χρονολογούνται από την 3η χιλιετία π.Χ.

Οι πρώτες γραπτές αναφορές σχετικά με την κατασκευή πλοίων και τη ζωή των ναυτικών περιλαμβάνονται στα Ομηρικά Έπη, την Ιλιάδα και την Οδύσσεια.

Στην Ομηρική εποχή, η ναυτοσύνη (ναυτική ικανότητα) δεν περιγράφεται ως ξεχωριστή ιδιότητα, αλλά ενσωματώνεται σε άλλες αρετές όπως η ανδρεία, η εξυπνάδα και η ικανότητα να φέρει κανείς σε πέρας το καθήκον του. Οι ναυτικοί, όπως οι ήρωες των επών, επιδεικνύουν αυτές τις αρετές μέσω της ναυπηγικής, της πλοήγησης, της μάχης και της επιβίωσης σε θαλάσσιες περιπέτειες, στοιχεία που υπογραμμίζουν την αντίστοιχη αρχαία ναυτική κουλτούρα. Οι Φαίακες ήταν ένας λαός γνωστός ιδιαίτερα από τον Όμηρο (8ος αι. π.Χ.) για τη ναυτοσύνη του («ναυσικλυτοί»). Οι ήρωες της Ομηρικής εποχής, όπως ο Οδυσσέας, είναι ναυτικοί που δείχνουν ανδρεία και εφευρετικότητα κατά τη διάρκεια των θαλάσσιων ταξιδιών τους. Η ναυτοσύνη ήταν ενσωματωμένη στην ευρύτερη αρχαία ναυτική κουλτούρα, η οποία περιλάμβανε την κατασκευή πλοίων και την ανάπτυξη τεχνικών πλοήγησης. Η ναυτοσύνη, ως μέρος της ναυτικής τέχνης, επέτρεψε στους Ομηρικούς ήρωες να διαπλεύσουν τη θάλασσα για να φτάσουν στον προορισμό τους.

Κατά τους κλασικούς χρόνους (5ος- 4ος αι. π.Χ.), οι τριήρεις αποτελούσαν τα πιο εντυπωσιακά και σύγχρονα πολεμικά πλοία της εποχής τους, που κυριαρχούσαν σε ολόκληρη τη Μεσόγειο. Σε αυτές οφειλόταν, σε μεγάλο βαθμό, η λαμπρή νίκη των αρχαίων Ελλήνων στη ναυμαχία της Σαλαμίνας, η οποία, σε συνδυασμό με προηγούμενες στρατιωτικές επιτυχίες, όπως η νίκη στη μάχη του Μαραθώνα, αποτέλεσε καμπή για την εξέλιξη του ίδιου του δυτικού πολιτισμού, καθώς απέτρεψε την επέκταση της περσικής αυτοκρατορίας προς δυσμάς. Οι Αθηναίοι βάσισαν τη θαλάσσια παντοκρατορία τους στις τριήρεις, παραμένοντας η κορυφαία ναυτική δύναμη κατά τη διάρκεια της Συμμαχίας της Δήλου και μέχρι την ήττα τους στις Συρακούσες της Σικελίας, το 413 π.Χ.

Ελληνική Επανάσταση του 1821:

Η ναυτοσύνη διαδραμάτισε κρίσιμο ρόλο στην επιτυχία του Αγώνα, προσφέροντας ναυτική υπεροχή στους Έλληνες. Πέρα από την πρακτική της χρησιμότητα, η ναυτοσύνη συμβολίζει την ελευθερία, την ευημερία και την επιβίωση του ελληνικού έθνους.

Η γεωγραφία της Ελλάδας, με τη μακρά ακτογραμμή και τα πολλά νησιά, έκανε τη ναυσιπλοΐα αναγκαιότητα και όχι πολυτέλεια. Οι αρχαίοι Έλληνες ήταν δεινοί ναυπηγοί και ταξιδευτές, αναπτύσσοντας ένα δίκτυο εμπορικών δρόμων και συνδέοντας την Ελλάδα με άλλους κόσμους και πολιτισμούς. Οι Έλληνες τεχνίτες και επιστήμονες συνέβαλαν στην ανάπτυξη της ναυπηγικής και της ναυσιπλοΐας. Από τη ναυπηγική, πλοία, και στρατιωτικές μηχανές, μέχρι τη γνώση των ανέμων και των ρευμάτων, η ναυτική τεχνολογία ήταν υψηλού επιπέδου. Η ναυτική δύναμη ήταν θεμελιώδης για την άμυνα και την επέκταση της ελληνικής αυτοκρατορίας. Η ναυτική υπεροχή συνετέλεσε στην άνθηση της οικονομίας και στην ανταλλαγή ιδεών, όπως φάνηκε στις πόλεις-κράτη της κλασικής περιόδου.

Η ναυτική παράδοση αναγνωρίζεται ακόμη και σήμερα ως ένα σημαντικό κομμάτι της ελληνικής κληρονομιάς, με τους σύγχρονους ιστορικούς να την αναλύουν και τους αρχαιολόγους να βρίσκουν νέα ευρήματα στα μουσεία.

Ωκεανός συναισθημάτων πλημμύριζε κάποτε τις ναυτομάνες πατρίδες κάθε φορά που ένας νέος ετοιμαζόταν να φύγει για το πρώτο του μπάρκο και πολλά νησιά ζούσαν και ανέπνεαν απ’ αυτούς που επέλεγαν τον δρόμο προς τη θάλασσα. Η ελληνική́ ναυτιλία αποτελούσε ένα ασφαλές καταφύγιο και σε ορισμένες περιοχές αυτός ο δρόμος ήταν παραδοσιακά επιβεβλημένος. Χίος, Οινούσσες, Άνδρος, Σύρος, Κάλυμνος, Κεφαλονιά, Ζάκυνθος, Ιθάκη, αλλά και πολλές στεριανές περιοχές – όπως το Γαλαξίδι – χαρακτηρίστηκαν κέντρα της ναυτικής τέχνης και γενέθλιοι τόποι πολλών Ελλήνων καραβοκύρηδων που έφτασαν σήμερα να κρατούν στα χέρια τους το τιμόνι της παγκόσμιας ναυτιλιακής βιομηχανίας.

Χιλιάδες Έλληνες ναυτικοί μεταλαμπάδευσαν τον πολιτισμό, τα ήθη, τα έθιμα και την ελληνική λαλιά, θεμελίωσαν τη συνοχή του ελλαδικού χώρου και ενίσχυσαν την παρουσία της χώρας σε όλη τη Μεσόγειο και τον Εύξεινο Πόντο. Ειδικότερα, η Χίος υπενθύμιζε σε όλους πως «ήταν η Μητρόπολη της ελληνικής ναυτιλίας», το Γαλαξίδι αποτελούσε τη ναυτική πολιτεία της Στερεάς Ελλάδας, ενώ οι Οινούσσες και η Άνδρος υπερηφανεύονταν για τον τίτλο «το νησί των καπεταναίων και των εφοπλιστών».

Στη μακραίωνη ιστορία του ελληνικού έθνους η εμπορική ναυτιλία διαδραμάτισε και συνεχίζει να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο τόσο στην οικονομική και πολιτιστική ανάπτυξη όσο και στη διεθνή προβολή της Ελλάδας.

[Πηγές:

https//www.lexigram.gr

https://www.ancientgreektechnology.gr/el/ta-nea/item/111-ancient-greek-and-byzantine-shipbuilding/ https://www.politeianet.gr/el/products/9786180709841-p-simos-palhos-patakhs-h-thalassa-einai-dromos-gia-thn-ellhnikh-naftosunh-tou-xtes-kai-tou-aurio / https://www.ot.gr/2022/06/07/naytilia/oi-manes-tis-ellinikis-naytosynis / https://e-nautilia.gr/h-nautosunh-twn-ellinwn-nautikwn/users.sch.gr/ipap/Ellinikos%20Politismos/Yliko/OMHROS%20ODYSSEIA/OMHROS%20ODYSSEIA.ht ]

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12. Ενότητα 55. Όξυνση της πολιτικής κρίσης και η δικτατορία της 21ης Απριλίου 1967 (1963-1974) (Συνοπτική παρουσίαση)

Sat, 06 Sep 2025 16:26:49 +0300

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12. Ενότητα 55. Όξυνση της πολιτικής κρίσης και η δικτατορία της 21ης Απριλίου 1967 (1963-1974) (Συνοπτική παρουσίαση)

Οι δύο κυβερνήσεις Γεωργίου Παπανδρέου (1963-1965):

1963-1965: Ο Γεώργιος Παπανδρέου κερδίζει τις εκλογές και κυβερνά. Ο Παύλος δέχεται την ετυμηγορία του λαού για να μετριαστεί το αντιβασιλικό κλίμα.

Έργο:

Έλαβε μέτρα ανακούφισης των ασθενέστερων τάξεων.
Κατάργησε ορισμένα από τα πιο αυταρχικά μέτρα κατά της Αριστεράς.
Προσπάθησε να περιορίσει τις αμερικανικές επεμβάσεις.
Επιχείρησε (μαζί με τον Ευάγγελο Παπανούτσο) να προωθήσει καίριες αλλαγές στην εκπαίδευση: θέσπιση δωρεάν παιδείας, καθιέρωση της δημοτικής, εκδημοκρατισμός και εκσυγχρονισμός της εκπαίδευσης.

1965: Ο Κωνσταντίνος Β ́ (διάδοχος του Παύλου) φοβήθηκε ότι θα χάσει τον έλεγχο του στρατού και προβάλλοντας κάποιες καταγγελίες της αντιπολίτευσης αξίωσε να επιλέξει ο ίδιος τον υπουργό Εθνικής Άμυνας (πράγμα αντίθετο με το σύνταγμα). Ο Παπανδρέου ζήτησε να αναλάβει ο ίδιος το υπουργείο, αλλά ο Κωνσταντίνος αρνήθηκε. Ο Παπανδρέου αντέδρασε και ο βασιλιάς τον ανάγκασε σε παραίτηση (Ιουλιανά). Επίσης, ο βασιλιάς τού διέσπασε το κόμμα (αποστασία, αποστάτες).

Η πορεία προς τη δικτατορία (1965-1967):

Ιούλιος 1965: Ιουλιανά ο λαός εξεγείρεται κατά του βασιλιά.

Η ΕΡΕ σχηματίζει κυβέρνηση μαζί με τους αποστάτες (πρώην βουλευτές της Ένωσης Κέντρου).

Μάιος 1967: Προκηρύσσονται εκλογές (κοινή απόφαση: Γ. Παπανδρέου - Π. Κανελλόπουλου). Όμως ομάδα στρατηγών σχεδίαζε να ζητήσει συνεργασία του βασιλιά για

να εγκαταστήσει δικτατορία.

Η απριλιανή δικτατορία (1967-1974):

Άλλη ομάδα όμως τούς προλαμβάνει με αρχηγό τον Γεώργιο Παπαδόπουλο και κάνει πράξη αυτά τα σχέδια (21 Απριλίου 1967).

Δικαιολογία: Ανικανότητα των πολιτικών να αντιμετωπίσουν την κατάσταση και κίνδυνος

επιβολής κομμουνισμού.

Ο Κωνσταντίνος διόρισε δικτατορικό πρωθυπουργό, αλλά μετά θέλησε να τον ανατρέψει. Το κίνημά του απέτυχε και έφυγε στο εξωτερικό.

ΕΟΚ: Ανέστειλε την ένταξη της Ελλάδας, ενώ ΗΠΑ συνεργάστηκαν με τους δικτάτορες.

Έργο δικτατόρων:

Ανέστειλαν πολλά άρθρα του συντάγματος.
Διέκοψαν τη λειτουργία του Κοινοβουλίου.
Διέλυσαν τα κόμματα.
Οργάνωσαν συστηματικές διώξεις πολιτικών, κάθε πολίτη αριστερού παρελθόντος ή όποιου εκδήλωνε φανερά την αντίθεσή του στη δικτατορία (εκτοπίσεις, φυλακίσεις, βασανιστήρια, καταδίκες μελών αντιστασιακών οργανώσεων).

Αντίσταση:

Οι κηδείες των Γ. Παπανδρέου (1968) και Γ. Σεφέρη (1971) μετατρέπονται σε διαδηλώσεις.
Αύγουστος 1968: Απόπειρα δολοφονίας εναντίον του δικτάτορα.
Φεβρουάριος - Μάρτιος 1973: Κατάληψη Νομικής Σχολής.
Μάιος 1973: Κίνημα του Ναυτικού.
Νοέμβριος 1973: Κατάληψη Πολυτεχνείου (σημείο-σταθμός στον αντιδικτατορικό αγώνα) 17 Νοεμβρίου 1973: Το τανκ παραβιάζει την πόρτα του Πολυτεχνείου δολοφονίες, συλλήψεις και ξυλοδαρμοί πολιτών.

Κατάρρευση Χούντας: Πρόκληση πραξικοπήματος στην Κύπρο, οι Τούρκοι βρήκαν αφορμή και κατέλαβαν το 37% του νησιού (20 Ιουλίου 1974, εισβολή του Αττίλα).

23 Ιουλίου 1974: η Χούντα παραδίδει την εξουσία στους πολιτικούς.

[Πηγές:

http://ebooks.edu.gr/ebooks/v/html/8547/5204/Istoria_G-Gymnasiou_html-empl/

https://edu.klimaka.gr/mathimata/gymnasiou/3037-odhgies-istoria-g-gymnasiou

http://iep.edu.gr/el/graf-b-yliko-2022-2023/gymnasio-3 ]

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11. Ενότητα 52.Το τέλος της αποικιοκρατίας και η ανάδυση του Τρίτου Κόσμου ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11. Ενότητα 53. Η κατάρρευση των λαϊκών δημοκρατιών και η μεταψυχροπολεμική Ευρώπη (Συνοπτική παρουσίαση)

Sat, 06 Sep 2025 16:25:16 +0300

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11. Ενότητα 52.Το τέλος της αποικιοκρατίας και η ανάδυση του Τρίτου Κόσμου ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11. Ενότητα 53. Η κατάρρευση των λαϊκών δημοκρατιών και η μεταψυχροπολεμική Ευρώπη (Συνοπτική παρουσίαση)

Το φαινόμενο της αποαποικιοποίησης:

Τα αντιαποικιακά κινήματα ανεξαρτησίας: Η μετατροπή αποικιών σε ανεξάρτητα κράτη, δηλαδή η αποαποικιοποίηση, ήταν ένα φαινόμενο που εκδηλώθηκε στα χρόνια του Μεσοπολέμου και πήρε ευρύτερες διαστάσεις στις πρώτες μεταπολεμικές δεκαετίες. Τότε, εκατομμύρια άνθρωποι, κυρίως στην Αφρική και στην Ασία, κινητοποιήθηκαν, δημιούργησαν αντιαποικιακά κινήματα και διεκδίκησαν την ανεξαρτησία τους από τους αποικιοκράτες.

Τα κύρια προβλήματα του Τρίτου Κόσμου:

Κύριο πρόβλημα: η οικονομική ανάπτυξη. Ο τρόπος που οι αποικιοκράτες είχαν οργανώσει τις οικονομίες των αποικιών δεν ανταποκρινόταν στις ανάγκες των κατοίκων, αλλά στις απαιτήσεις των μητροπόλεων.

Το πρόβλημα του υπερπληθυσμού: Κατά την περίοδο 1950-1990 ο παγκόσμιος πληθυσμός διπλασιάστηκε και η αύξηση αυτή αφορούσε σε συντριπτικό ποσοστό τις φτωχότερες από τις χώρες του Τρίτου Κόσμου. Άμεσο αποτέλεσμα είναι ο υποσιτισμός και οι μαζικοί θάνατοι από πείνα, φαινόμενο αρκετά συχνό, ιδίως στην Αφρική.

Όξυνση των προβλημάτων των λαϊκών δημοκρατιών:

Οι λαϊκές δημοκρατίες της Α. Ευρώπης οξύνθηκαν στη δεκαετία του ’80:

Η οικονομία δεν ανταποκρινόταν στις σύγχρονες ανάγκες, ανεπάρκεια καταναλωτικών αγαθών.

Η Σοβιετική Ένωση ξόδευε σε εξοπλισμούς, για να μην υστερήσει από τις ΗΠΑ, ποσά πολύ μεγαλύτερα από αυτά που άντεχε η οικονομία της. Το σύστημα λήψης αποφάσεων είχε γίνει απολύτως συγκεντρωτικό.

Οι μεταρρυθμίσεις Γκορμπατσόφ:

1985: Ανάδειξη του Μιχαήλ Γκορμπατσόφ σε ηγέτη της Σοβιετικής Ένωσης.

Επικέντρωσε τις προσπάθειές του στην αναδιάρθρωση της οικονομικής και πολιτικής δομής της χώρας (περεστρόικα: ανασυγκρότηση).

Ενθάρρυνε την κριτική, παραχώρησε πολιτικές ελευθερίες.

Χαλάρωσε τους δεσμούς της Μόσχας με τις άλλες σοβιετικές δημοκρατίες, αλλά και με τις λαϊκές δημοκρατίες της Α. Ευρώπης.

Αποτέλεσμα: Σύγχυση που οδήγησε σε δραματική οικονομική κρίση. Αποσχιστικές τάσεις στη Σοβιετική Ένωση. Αντιμέτωπος με στελέχη του καθεστώτος.

Η κατάρρευση των λαϊκών δημοκρατιών της Α. Ευρώπης:

Γεγονότα με πολιτική και συμβολική σημασία: η κατεδάφιση του τείχους του Βερολίνου (Νοέμβριος 1989) και η ένωση της Γερμανίας (3 Οκτωβρίου 1990).

Η Γιουγκοσλαβία διαλύθηκε ύστερα από ένα σκληρό πόλεμο (1991-1999).

Η Τσεχοσλοβακία διαλύθηκε ειρηνικά σε δύο κράτη, την Τσεχία και τη Σλοβακία.

Η Ανατολική Γερμανία ενώθηκε με τη Δυτική Γερμανία.

Η κατάρρευση των κομμουνιστικών καθεστώτων έκανε εκατομμύρια ανθρώπους να αναζητήσουν καλύτερη τύχη στη Δύση (μεταναστευτικό ρεύμα προς τις ανεπτυγμένες χώρες της Ευρώπης).

[Πηγές:

http://ebooks.edu.gr/ebooks/v/html/8547/5204/Istoria_G-Gymnasiou_html-empl/

https://edu.klimaka.gr/mathimata/gymnasiou/3037-odhgies-istoria-g-gymnasiou

http://iep.edu.gr/el/graf-b-yliko-2022-2023/gymnasio-3

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11. Ενότητα 50. Η διαίρεση της μεταπολεμικής Ευρώπης (Συνοπτική παρουσίαση), ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11. Ενότητα 51. Διπολισμός και Ψυχρός Πόλεμος (Συνοπτική παρουσίαση)

Sat, 06 Sep 2025 16:23:19 +0300

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11. Ενότητα 50. Η διαίρεση της μεταπολεμικής Ευρώπης (Συνοπτική παρουσίαση), ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11. Ενότητα 51. Διπολισμός και Ψυχρός Πόλεμος (Συνοπτική παρουσίαση)

Οι διασκέψεις της Γιάλτας και του Πότσνταμ:

Φεβρουάριος 1945: Ρούζβελτ, Στάλιν, Τσώρτσιλ υπογράφουν τη Συνθήκη της Γιάλτας.

Συμφωνία:

Άνευ όρων παράδοση της Γερμανίας.
Ίδρυση ενός διεθνούς οργανισμού για την προάσπιση της ειρήνης. ΗΠΑ και Βρετανία αναγνώρισαν τις φιλοσοβιετικές κυβερνήσεις κρατών της Ανατολικής Ευρώπης.

Καλοκαίρι 1945: Διάσκεψη του Πότσνταμ. Διαίρεση της Γερμανίας σε 4 ζώνες κατοχής: αγγλική, γαλλική, αμερικανική, σοβιετική και το Βερολίνο υπό κοινό έλεγχο.

Οι λαϊκές δημοκρατίες της Α. Ευρώπης:

1950: Στις χώρες υπό σοβιετική επιρροή εγκαθιδρύονται καθεστώτα παρόμοια με το σοβιετικό (Α. Γερμανία, Πολωνία, Ουγγαρία, Ρουμανία, Βουλγαρία, Τσεχοσλοβακία): λαϊκές δημοκρατίες. Οι προπολεμικές κυρίαρχες τάξεις παραμερίστηκαν.

Τα κομμουνιστικά κόμματα εφάρμοσαν εκτεταμένες κρατικοποιήσεις.

Επιτυχίες στον βιομηχανικό τομέα και στην οργάνωση συστημάτων υγείας

και εκπαίδευσης.

Βελτίωση της θέσης της γυναίκας.

Τα κομμουνιστικά κόμματα διαχειρίζονταν μονοπωλιακά την εξουσία.

Περιορισμένη δυνατότητα ελεύθερης έκφρασης πολιτικών απόψεων.

Διώξεις αντιφρονούντων.

Ελλείψεις καταναλωτικών αγαθών λόγω του σκληρού ελέγχου του κράτους.

1953: Μετά το θάνατο του Στάλιν ασκήθηκε έντονη κριτική.

1953: Επανάσταση στην Α. Γερμανία.

1956: Επανάσταση σε Ουγγαρία και Πολωνία.

1968: Επανάσταση στην Τσεχοσλοβακία.

Ιδιαίτερες περιπτώσεις: Αλβανία και Γιουγκοσλαβία. Μετά την

υποχώρηση των ναζί την εξουσία κατέλαβαν εθνικά αντιστασιακά κινήματα με κομμουνιστική ιδεολογία. Διαφορά: Δεν υπήρχε σοβιετικό στρατός, αλλά διοικούνταν από κομμουνιστές. 1948: Η Γιουγκοσλαβία ήρθε σε προστριβή με τη Σοβιετική Ένωση και ακολούθησε δικό της σοσιαλιστικό δρόμο.

Η ανοικοδόμηση της Δ. Ευρώπης:

Δ. Ευρώπη: Οικονομικό και κοινωνικό σύστημα έτοιμα να καταρρεύσουν.

ΗΠΑ: Για να αποτρέψουν περαιτέρω επέκταση των Σοβιετικών πέρασαν το «σχέδιο Μάρσαλ».

Ε.Σ.Σ.Δ.: Κατήγγειλε το σχέδιο Μάρσαλ ως μία μορφή επέμβασης στα εσωτερικά των ευρωπαϊκών χωρών και αξίωσε από τις χώρες επιρροής της να μην τα δεχθούν.

Κράτος Πρόνοιας: Οι κοινωνικοί θεσμοί, για να έχουν νόημα, πρέπει να προωθούν την κοινωνική δικαιοσύνη, το κράτος οφείλει να εξασφαλίζει στον πολίτη το δικαίωμα στην εργασία, στην εκπαίδευση, στην υγεία και να παίρνει μέτρα για την ενίσχυση των ασθενέστερων κοινωνικών τάξεων.

Κινήματα αμφισβήτησης τη δεκαετία του ’60:

Ευρώπη: Έντονα καταναλωτική κοινωνία τα υλικά αγαθά αναγορεύτηκαν σε κυρίαρχες αξίες.

Κινήματα από νέους:

Τα περισσότερα ειρηνικά (π.χ. χίπις).
Λιγότερο ειρηνικά: Μάης του ’68 στη Γαλλία. Αμφισβήτησαν τον «αστικό τρόπο ζωής».

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11. Ενότητα 51. Διπολισμός και Ψυχρός Πόλεμος (Συνοπτική παρουσίαση)

Η εμφύλια σύγκρουση:

Η απόφαση της κυβέρνησης να αφοπλιστεί μόνο ο ΕΛΑΣ προκάλεσε την αντίδραση του ΕΑΜ.

3 Δεκεμβρίου 1944: Συλλαλητήριο του ΕΑΜ στην Αθήνα.

Δεκεμβριανά: Μάχες ανάμεσα στους αστυνομικούς και τον ΕΛΑΣ (ήττα του ΕΛΑΣ και αποχώρησή του από την Αθήνα).

Αιτία: Οι αντιτιθέμενες απόψεις που υπήρχαν σε ευρύτερα τμήματα της ελληνικής κοινωνίας σχετικά με το πολιτικό μέλλον της Ελλάδας.

12 Φεβρουαρίου 1945: Υπογράφεται η Συμφωνία της Βάρκιζας ανάμεσα στην κυβέρνηση και το ΕΑΜ. Όροι:

Θα δινόταν αμνηστία.
Ο ΕΛΑΣ θα διαλυόταν και θα γινόταν εθνικός στρατός.
Διασφάλιση των ελευθεριών όλων των πολιτών.
Θα γινόταν δημοψήφισμα για το αν θα επιστρέψει ο βασιλιάς.
Θα απομακρύνονταν από τις δημόσιες θέσεις όσοι είχαν συνεργαστεί με το Μεταξά ή τους κατακτητές.

Η Συμφωνία της Βάρκιζας δεν έλυσε τα προβλήματα: οι αριστεροί εδιώχθησαν και το ΚΚΕ απείχε από τις εκλογές του 1946. Τότε εξελέγη το Λαϊκό Κόμμα (βασιλικό).

Έναυσμα εμφυλίου: Την παραμονή των εκλογών κομμουνιστές επιτέθηκαν σε αστυνομικό τμήμα.

1946: Δεξιά και Αριστερά κινούνταν ένοπλα.

Σεπτέμβριος 1946: Το δημοψήφισμα φέρνει πίσω το βασιλιά.

Δεκέμβριος 1946: Δημιουργούνται ένοπλες αριστερές ομάδες στα χωριά Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδος.

1947: Οι ΗΠΑ προτείνουν να αναλάβουν ενεργό ρόλο στην Ελλάδα (δόγμα Τρούμαν). Θεωρούσαν ότι οι κομμουνιστές της Ελλάδας κινούνταν από τους Σοβιετικούς.

Δημιουργούνται στρατόπεδα συγκεντρώσεως (Μακρόνησος).

Τέλη 1947: ΚΚΕ και ΕΑΜ κηρύσσονται παράνομα.

Αύγουστος 1949: Ο Δημοκρατικός Στρατός απωθήθηκε και νικήθηκε από τον Κυβερνητικό (Αλέξανδρος Παπάγος) με τη βοήθεια των ΗΠΑ.

Απολογισμός: 50.000 νεκροί, 80.000 πολιτικοί πρόσφυγες, 700.000 άνθρωποι

αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους. Ο Εμφύλιος άνοιξε ένα βαθύ χάσμα

στους Έλληνες.

Τα κύρια προβλήματα της μετεμφυλιακής Ελλάδας (1949-1963):

Πολίτευμα: Βασιλευόμενη κοινοβουλευτική δημοκρατία.

Παρ’ όλα αυτά:

Πολίτες που θεωρούνταν ύποπτοι στέλνονταν εξορία.
Άλλοι εκτελούνταν.
Το κράτος απαιτούσε υπογραφή «δήλωσης νομιμοφροσύνης».

Σύνταγμα 1952: Αν και παραχωρούσε πολιτικά δικαιώματα, συνέχιζε να είναι αυταρχικό.

Κύρια στηρίγματα του καθεστώτος:

ΗΠΑ Είχαν εδραιώσει την κυριαρχία τους μετά τη είσοδο της Ελλάδας στο

ΝΑΤΟ (1952) και την εγκατάσταση αμερικανικών στρατιωτικών βάσεων (1953).

Μοναρχία. Οι βασιλείς αναμειγνύονταν συνεχώς στην πολιτική ζωή.
Παρακράτος. Οι παρακρατικοί δε δίσταζαν να επιτίθενται εναντίον των πολιτικών αντιπάλων του καθεστώτος.

1949-1955: Κυβέρνηση:

Νικόλαου Πλαστήρα (έδωσε αρκετές αμνηστίες).
Αλ. Παπάγου (Ελληνικός Συναγερμός) Διάδοχος: Κ. Καραμανλής ιδρύει το κόμμα Εθνική Ριζοσπαστική Ένωση (ΕΡΕ).

1961: Ο Γεώργιος Παπανδρέου ιδρύει την Ένωση Κέντρου.

1951: Ιδρύεται η Ενιαία Δημοκρατική Αριστερά (ΕΔΑ).

ΚΚΕ: βρισκόταν εκτός νόμου.

1961: Η εκλογική νίκη της ΕΡΕ αμφισβητήθηκε. Χιλιάδες πολίτες κατέβηκαν στους δρόμους ζητώντας δημοκρατικές ελευθερίες, βελτίωση των οικονομικών συνθηκών ζωής και αύξηση των δαπανών για την εκπαίδευση.

1963: Παρακρατικοί με την ανοχή της αστυνομίας δολοφονούν τον Γρηγόρη Λαμπράκη (βουλευτής της ΕΔΑ).

1963: Ο Κ. Καραμανλής διαφωνεί με τον βασιλιά και φεύγει στο εξωτερικό.

1950: Ιδρύεται η Δημόσια Επιχείρηση Ηλεκτρισμού (ΔΕΗ.).

Κατά την 8ετία Καραμανλή έγιναν έργα υποδομής και μεγάλες ξένες επενδύσεις.

1961: Αρχίζει η διαδικασία ένταξης της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα (ΕΟΚ).

7 Μαρτίου 1948: Τα Δωδεκάνησα προσαρτώνται στην Ελλάδα.

Ο κυπριακός αγώνας (1955-1960):

1955: Αρχίζει στην Κύπρο ένοπλος αγώνας εναντίον των Άγγλων. Οι Άγγλοι απάντησαν με εκτελέσεις. Στην Ελλάδα γίνονται μαζικά και ενθουσιώδη συλλαλητήρια.

1959: Η Κύπρος ανεξαρτητοποιείται (Συνθήκες Ζυρίχης - Λονδίνου): Ελλάδα, Τουρκία, Βρετανία ορίζονται εγγυήτριες χώρες.

1960: Ιδρύεται η ανεξάρτητη Κυπριακή Δημοκρατία (πρώτος Πρόεδρος: Αρχιεπίσκοπος Μακάριος).

Με τον όρο Ψυχρός Πόλεμος έμεινε γνωστός στην ιστορία ο ανταγωνισμός σε γεωπολιτικό, στρατιωτικό και οικονομικό επίπεδο ανάμεσα σε δύο κύριες ομάδες χωρών (το Δυτικό μπλοκ, με ηγέτιδα δύναμη τις ΗΠΑ και το Ανατολικό μπλοκ με ηγέτιδα δύναμη την ΕΣΣΔ) από το τέλος του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου μέχρι την πτώση της ΕΣΣΔ και τη διάλυση του οικονομικού - πολιτικού και στρατιωτικού συνασπισμού που δημιούργησε.

[Πηγές:

http://ebooks.edu.gr/ebooks/v/html/8547/5204/Istoria_G-Gymnasiou_html-empl/

https://edu.klimaka.gr/mathimata/gymnasiou/3037-odhgies-istoria-g-gymnasiou

http://iep.edu.gr/el/graf-b-yliko-2022-2023/gymnasio-3

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10. Ενότητα 49: Τα αποτελέσματα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και η ίδρυση του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών

Sat, 06 Sep 2025 16:21:17 +0300

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10. Ενότητα 49: Τα αποτελέσματα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και η ίδρυση του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών

Οι επιπτώσεις του Β ́ Παγκόσμιου πολέμου:

Οι ανθρώπινες απώλειες:

Από τα 50 εκ. νεκρών και αγνοουμένων, τα 35 εκ. ήταν Ευρωπαίοι. Τεράστιος ήταν ο αριθμός των άμαχων θυμάτων.

Οι αναγκαστικές μετακινήσεις πληθυσμών:

Ο πόλεμος προκάλεσε μετακινήσεις περίπου 30 εκ. ανθρώπων, οι οποίοι στο τέλος του πολέμου συγκροτούσαν ένα τεράστιο, διάσπαρτο ανθρώπινο πλήθος χωρίς κανένα μέσο διαβίωσης.

Οι υλικές καταστροφές:

Στη Σοβιετική Ένωση είχαν καταστραφεί 6 εκατομμύρια σπίτια. Στην Πολωνία είχε καταστραφεί το 80% της βιομηχανίας. Στη Γαλλία είχαν υποστεί σοβαρές ζημιές σχεδόν όλα τα λιμάνια και μεγάλο μέρος του συγκοινωνιακού και σιδηροδρομικού δικτύου. Στην Ελλάδα είχαν καεί περίπου 160.000 κτίρια και είχαν πυρποληθεί 1.700 χωριά. Πολλές πόλεις είχαν ισοπεδωθεί. Η συνολική βιομηχανική παραγωγή της Ευρώπης είχε φτάσει στα τέλη του

Β ́ Παγκοσμίου πολέμου μόλις το 50% της προπολεμικής. Η Ελλάδα είχε χάσει σχεδόν το 75% της εμπορικής της ναυτιλίας. Τα περισσότερα κράτη είχαν δανειστεί για να προσεταιριστούν για τον πόλεμο και τώρα υποχρεώνονταν να το ξανακάνουν για να αρχίσουν την ανοικοδόμηση, με το μεγαλύτερο μέρος των δανείων να προέρχονται από τις ΗΠΑ.

Η κατάρρευση του βιοτικού επιπέδου:

Το βιοτικό επίπεδο είχε καταρρεύσει, αν και με σοβαρές αποκλίσεις μεταξύ των χωρών. Η Βρετανία κατάφερε να διασώσει μεγάλο μέρος της βιομηχανίας και του εμπορικού της στόλου, ενώ ο ενεργός πληθυσμός της αυξήθηκε χάρη στη μαζική είσοδο των γυναικών στην αγορά εργασίας. Η χειρότερη κατάσταση επικράτησε στη Γερμανία και στην Αυστρία, που

μαστίζονταν από την πείνα, τη μαύρη αγορά και τον κίνδυνο επιδημιών.

Η ηθική καταρράκωση:

Οι εμπόλεμοι βομβάρδιζαν μαζικά, με σκοπό να καταρρακώσουν το ηθικό των αμάχων και να εξαναγκάσουν τον εχθρό να συνθηκολογήσει. Ο πόλεμος συνοδεύτηκε από ανήκουστες θηριωδίες, μαζικές εκτελέσεις αμάχων, βιασμούς και λεηλασίες. Τα στρατόπεδα συγκέντρωσης, οι θάλαμοι αερίων, τα φρικιαστικά πειράματα σε αιχμαλώτους, τα βασανιστήρια, οι μαζικές εκτελέσεις αμάχων και η γενοκτονία των Εβραίων δίνουν στη ναζιστική Γερμανία τα πρωτεία της φρίκης (γενοκτονία).

Η εξασθένιση του διεθνούς ρόλου της Ευρώπης:

Η κατεστραμμένη Ευρώπη του 1945 ήταν αντικείμενο ανταγωνισμού των δύο υπερδυνάμεων, των ΗΠΑ και της Σοβιετικής Ένωσης. Το κίνημα ανεξαρτητοποίησης των αποικιών άρχισε να εξαπλώνεται.

Ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ):

Ίδρυση: Το 1945 με τη συμμετοχή 50 κρατών.

Έδρα: Η Νέα Υόρκη.

Δομή:

Συμβούλιο Ασφαλείας: Αποτελείται: α. Από μόνιμα μέλη με δικαίωμα

βέτο: ΗΠΑ, Ρωσία, Μ. Βρετανία, Γαλλία και Κίνα και β. Από μη μόνιμα μέλη που εκλέγονται από τη Γενική Συνέλευση.

Γενική Συνέλευση (ετήσια / συμμετέχουν όλα τα κράτη-μέλη).
Γενική Γραμματεία.

Σκοποί:

Η διαφύλαξη της ειρήνης.
Η προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Η εξασφάλιση ίσων δικαιωμάτων για όλους τους λαούς.
Η φροντίδα για τους πρόσφυγες.
Η προστασία του περιβάλλοντος.

Απολογισμός:

Έγινε από νωρίς πεδίο ανταγωνισμού των ισχυρών.

Σε ορισμένες περιπτώσεις πέτυχε τους στόχους του.

Πολλές φορές αποδείχθηκε αδύναμος να επιβάλει το διεθνές δίκαιο.

Σημαντικό υπήρξε το έργο του στην παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας και στη

διάσωση της πολιτιστικής κληρονομιάς.

[Πηγές:

http://ebooks.edu.gr/ebooks/v/html/8547/5204/Istoria_G-Gymnasiou_html-empl/

https://edu.klimaka.gr/mathimata/gymnasiou/3037-odhgies-istoria-g-gymnasiou

http://iep.edu.gr/el/graf-b-yliko-2022-2023/gymnasio-3

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10. Ενότητα 47: Η συμμετοχή της Ελλάδας στον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10. Ενότητα 48: Κατοχή, Αντίσταση και Απελευθέρωση (Ενιαία διδασκαλία)

Sat, 06 Sep 2025 16:19:40 +0300

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10. Ενότητα 47: Η συμμετοχή της Ελλάδας στον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10. Ενότητα 48: Κατοχή, Αντίσταση και Απελευθέρωση (Ενιαία διδασκαλία)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10. Ενότητα 47: Η συμμετοχή της Ελλάδας στον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο

Προμηνύματα πολέμου για την Ελλάδα:

1939: Κατάληψη της Αλβανίας από την Ιταλία.

15 Αυγούστου 1940: Βύθιση του ελληνικού αντιτορπιλικού «Έλλη» στην Τήνο.

Ο ελληνοϊταλικός πόλεμος: (συνοπτικά)

28 Οκτωβρίου 1940: Η Ιταλία απαιτεί να γίνει δεκτή η είσοδος των στρατευμάτων της στην Ελλάδα Ο Μεταξάς έδωσε αρνητική απάντηση στο ιταλικό τελεσίγραφο (ΟΧΙ).

Οκτώβριος - μέσα Νοεμβρίου 1940: Οι Ιταλοί εισβάλλουν και οι ελληνικές δυνάμεις υποχρεώνονται σε υποχώρηση.

Νοέμβριος 1940: Οι Έλληνες αντεπιτίθενται και καταλαμβάνουν τις αλβανικές πόλεις (αλβανικό μέτωπο): Κορυτσά, Μοσχόπολη, Πόγραδετς, Αργυρόκαστρο και Άγιοι Σαράντα.

Ιανουάριος 1941: Ο Μεταξάς πεθαίνει και ο Γεώργιος Β ́ διορίζει πρωθυπουργό τον Αλέξανδρο Κορυζή.

Μάρτιος 1941: Οι Ιταλοί πραγματοποιούν την «εαρινή επίθεση», αλλά συναντούν ισχυρή ελληνική αντίσταση. Το ελληνικό πολεμικό ναυτικό σημειώνει σημαντικές επιτυχίες και η

ελληνική αεροπορία υποστηρίζει τις χερσαίες επιχειρήσεις.

Ο ελληνογερμανικός πόλεμος:

6 Απριλίου 1941: Οι Γερμανοί επιτίθενται στην Ελλάδα από γιουγκοσλαβικό και βουλγαρικό έδαφος. Τα γερμανικά στρατεύματα, αφού κάμπτουν την ελληνική αντίσταση, αρχίζουν

να προωθούνται προς την Αθήνα. Ο αντιστράτηγος Τσολάκογλου υπογράφει, με δική του πρωτοβουλία, συνθηκολόγηση.

27 Απριλίου 1941: Οι Γερμανοί καταλαμβάνουν την Αθήνα. Η αντίσταση συνεχίστηκε στην Κρήτη.

Τέλη Μαΐου 1941: Οι Γερμανοί καταλαμβάνουν την Κρήτη. Ο βασιλιάς Γεώργιος Β ́ και η κυβέρνηση καταφεύγουν στο Κάιρο.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10. Ενότητα 48: Κατοχή, Αντίσταση και Απελευθέρωση

Η Κατοχή:

Η κατεχόμενη Ελλάδα χωρίστηκε σε τρεις ζώνες:

Τη γερμανική (Κρήτη, Αττική, ορισμένα νησιά του Αιγαίου, το μεγαλύτερο

τμήμα της Μακεδονίας).

Τη βουλγαρική (τμήμα ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης).
Την ιταλική (η υπόλοιπη ηπειρωτική Ελλάδα, τα μη γερμανοκρατούμενα

νησιά του Αιγαίου, Επτάνησα).

Οι κατακτητές διόρισαν κυβέρνηση δοσίλογων με πρωθυπουργό τον Γεώργιο Τσολάκογλου και επέβαλαν μέτρα καταστολής.

Οι Γερμανοί ξεκλήρισαν τις εβραϊκές κοινότητες.

Οι Βούλγαροι εφάρμοσαν πολιτική εκβουλγαρισμού στην Α. Μακεδονία, η οποία προκάλεσε μαζικές εκτελέσεις Ελλήνων που εξεγέρθηκαν.

Οι κατακτητές δέσμευσαν τους οικονομικούς πόρους της χώρας, με αποτέλεσμα την εμφάνιση φαινομένων μαύρης αγοράς.

Το χειμώνα του 1941-1942 εξαπλώθηκε η πείνα.

Η Αντίσταση:

Ξεκίνησε με μεμονωμένες ενέργειες, με πιο εντυπωσιακή την υποστολή της χιτλερικής σημαίας από τους φοιτητές Μανόλη Γλέζο και Απόστολο Σάντα.

Από το φθινόπωρο του 1941 δημιουργήθηκαν οι πρώτες οργανώσεις αντίστασης.

Το Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (ΕΑΜ):

Ίδρυση: Ιδρύθηκε με πρωτοβουλία του ΚΚΕ και τη συνεργασία μικρότερων αριστερών κομμάτων. Σκοποί: Η οργάνωση του αγώνα εναντίον των κατακτητών και η διασφάλιση

της δυνατότητας των Ελλήνων να επιλέξουν μόνοι τους μετά την απελευθέρωση τη μορφή διακυβέρνησης της χώρας.

Ο Εθνικός Δημοκρατικός Ελληνικός Σύνδεσμος (ΕΔΕΣ):

Ίδρυση: Ιδρύθηκε από τον συνταγματάρχη Ναπολέοντα Ζέρβα. Σκοποί: Απελευθέρωση της Ελλάδας και εγκαθίδρυση μετά τον πόλεμο αβασίλευτης δημοκρατίας.

Εθνική Και Κοινωνική Απελευθέρωση (ΕΚΚΑ):

Η σημαντικότερη από τις μικρότερες αντιστασιακές οργανώσεις, που ήταν και η μόνη από αυτές η οποία διέθετε ένοπλο τμήμα με επικεφαλής τον συνταγματάρχη Δημήτρη Ψαρρό.

Εθνικός Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός (ΕΛΑΣ):

Το ένοπλο τμήμα του ΕΑΜ που ιδρύθηκε το Φεβρουάριο του 1942 με επικεφαλής τον Άρη Βελουχιώτη, αντιστασιακό ψευδώνυμο του Θανάση Κλάρα, κομμουνιστή γεωπόνου από τη Λαμία.

Ανατίναξη της γέφυρας του Γοργοποτάμου (Νοέμβριος 1942):

Η κορυφαία πράξη της αντίστασης και η μόνη στην οποία συνεργάστηκαν οι δύο μεγαλύτερες αντιστασιακές οργανώσεις, το ΕΑΜ και ο ΕΔΕΣ, μαζί με βρετανούς καταδρομείς, επιτυγχάνοντας τη διακοπή του εφοδιασμού του γερμανικού στρατού της Αφρικής για σημαντικό χρονικό διάστημα.

Αντίσταση στις πόλεις:

Απρίλιος 1942: Η απεργία των υπαλλήλων στις τηλεπικοινωνίες υποχρέωσε τις αρχές να προβούν σε παροχές.

Ιανουάριος 1943: Η μεγάλη γενική απεργία εμπόδισε τις αρχές κατοχής να στείλουν Έλληνες στη Γερμανία για εργασία.

Η κηδεία του Παλαμά έγινε αφορμή για ένα ακόμη συλλαλητήριο.

Η νεολαία συμμετείχε στις κινητοποιήσεις, κυρίως μετά την ίδρυση από το ΕΑΜ της Ένωσης Πανελλαδικής Οργάνωσης Νέων (ΕΠΟΝ).

Οι γυναίκες πήραν ενεργά μέρος στην αντίσταση.

Μαζικά αντίποινα και τάγματα ασφαλείας:

Οι κατακτητές έκαναν μαζικές εκτελέσεις αμάχων σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας, με πιο ακραία εκείνη των Καλαβρύτων το Δεκέμβριο του 1943.

Τάγματα ασφαλείας: ένοπλα σώματα Ελλήνων, που οργανώθηκαν από τους κατακτητές σε συνεργασία με τις κυβερνήσεις δοσίλογων και χρησιμοποιήθηκαν εναντίον του ΕΑΜ, του ΕΛΑΣ και αμάχων.

Η «ελεύθερη» Ελλάδα:

«Ελεύθερη Ελλάδα» = Έτσι ονομάστηκαν οι περιοχές της Ελλάδας που, χάρη στην Αντίσταση, δεν ελέγχονταν από τους κατακτητές και με πρωτοβουλία του ΕΑΜ οργάνωσαν λαϊκές μορφές αυτοδιοίκησης και πολιτιστικές δράσεις.

Πολιτική Επιτροπή Απελευθέρωσης (Π.Ε.Ε.Α.) ή Κυβέρνηση του Βουνού:

Ιδρύθηκε από το ΕΑΜ το Μάρτιο του 1944, για να αναλάβει τη διοίκηση των απελευθερωμένων περιοχών και να οργανώσει εκλογές για την ανάδειξη Εθνικού Συμβουλίου.

Εθνικό Συμβούλιο: Συστάθηκε ύστερα από τις εκλογές στην «ελεύθερη Ελλάδα», στις οποίες για πρώτη φορά πήραν μέρος και οι γυναίκες, και συνήλθε στο χωριό Κορυσχάδες της Ευρυτανίας.

Η Απελευθέρωση:

Κυβέρνηση εθνικής ενότητας: Ο σχηματισμός της αποφασίστηκε στις 20 Μαΐου 1944, με τη Συμφωνία του Λιβάνου, η οποία υπογράφηκε από τις ελληνικές πολιτικές και αντιστασιακές δυνάμεις και την κυβέρνηση του Καΐρου.

Απελευθέρωση: Ήρθε στις 12 Οκτωβρίου 1944 και αμέσως μετά ανέλαβε την εξουσία η κυβέρνηση εθνικής ενότητας με πρωθυπουργό τον Γεώργιο Παπανδρέου.

[Πηγές:

http://ebooks.edu.gr/ebooks/v/html/8547/5204/Istoria_G-Gymnasiou_html-empl/

https://edu.klimaka.gr/mathimata/gymnasiou/3037-odhgies-istoria-g-gymnasiou

http://iep.edu.gr/el/graf-b-yliko-2022-2023/gymnasio-3

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10. Ενότητα 45: Τα προμηνύματα και τα αίτια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10. Ενότητα 46: Ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος

Sat, 06 Sep 2025 16:17:42 +0300

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10. Ενότητα 45: Τα προμηνύματα και τα αίτια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10. Ενότητα 46: Ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10. Ενότητα 45: Τα προμηνύματα και τα αίτια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου

Τα προμηνύματα του πολέμου (απλή αναφορά):

1931: Η Ιαπωνία καταλαμβάνει την κινεζική επαρχία της Μαντζουρίας.

1934: Η χιτλερική Γερμανία εγκαταλείπει την Κοινωνία των Εθνών.

1935: Η Γερμανία επαναφέρει την υποχρεωτική στρατιωτική θητεία κατά παράβαση της συνθήκης των Βερσαλλιών.

1936: Η φασιστική Ιταλία καταλαμβάνει την Αιθιοπία και αποχωρεί από την Κοινωνία των Εθνών.

1936: Η Γερμανία καταλαμβάνει την αποστρατιωτικοποιημένη ζώνη της Ρηνανίας.

1936: Η Γερμανία και η Ιταλία βοηθούν τον Φράνκο στον εμφύλιο πόλεμο της Ισπανίας (1936-1939).

1936: Οι Χίτλερ και Μουσολίνι συνάπτουν τη συμμαχία γνωστή ως Άξονα Ρώμης-Βερολίνου.

1936: Υπογραφή Αντιδιεθνιστικού Συμφώνου μεταξύ Γερμανίας, Ιταλίας και Ιαπωνίας, με στόχο την καταπολέμηση του κομμουνισμού και την υποστήριξη του φασισμού σε παγκόσμιο επίπεδο.

1937: Η Ιαπωνία κηρύττει τον πόλεμο στην Κίνα.

1938: Η Γερμανία ενσωματώνει την Αυστρία.

1938: Οι Τσάμπερλαιν, Νταλαντιέ, Χίτλερ και Μουσολίνι υπογράφουν τη συμφωνία του Μονάχου (29-30 Σεπτεμβρίου): η Βρετανία και η Γαλλία αποδέχονται την προσάρτηση της Δ. Τσεχοσλοβακίας (Βοημία) στη Γερμανία.

1939: Ο Χίτλερ διαλύει την Τσεχοσλοβακία προσαρτώντας τη Βοημία και ανακηρύσσοντας τη Σλοβακία ανεξάρτητη, αλλά υπό γερμανική προστασία.

1939: Η Ιταλία καταλαμβάνει την Αλβανία.

1939: Ο Χίτλερ απαιτεί να παραχωρηθεί ο πολωνικός διάδρομος του Ντάντσιχ στη Γερμανία, ενώ η Βρετανία και η Γαλλία ανακοινώνουν ότι θα κηρύξουν τον πόλεμο στη Γερμανία, εάν αυτή προχωρούσε σε επίθεση εναντίον της Πολωνίας.

Αύγουστος 1939: Η Γερμανία και η Σοβιετική Ένωση υπογράφουν σύμφωνο μη επίθεσης (Σύμφωνο Ρίμπεντροπ-Μολότοφ), που εξασφαλίζει στη Γερμανία ότι δε θα δεχόταν επίθεση από τα ανατολικά.

Τα αίτια του Β ́ Παγκόσμιου πολέμου:

Οι ταπεινωτικοί όροι που επιβλήθηκαν στα ηττημένα κράτη του Α ́ Παγκοσμίου πολέμου και κυρίως στη Γερμανία.
Τα ανικανοποίητα πιεστικά αιτήματα χωρών και εθνοτήτων από τις συνθήκες ειρήνης του Α ́ Παγκοσμίου πολέμου.
Η παγκόσμια οικονομική κρίση που ξέσπασε το 1929 ευνοώντας την επιβολή ολοκληρωτικών καθεστώτων.
Ο φόβος των Δυτικών Δυνάμεων απέναντι στη Σοβιετική Ένωση, που τις έκανε

να βλέπουν για πολύ καιρό τη ναζιστική Γερμανία ως ανάχωμα το οποίο θα εμπόδιζε την εξάπλωση της σοβιετικής επιρροής στην Ευρώπη.

Η αδυναμία της Κοινωνίας των Εθνών να παρέμβει αποτελεσματικά στις εξελίξεις.

Λέξεις- κλειδιά: Άξονας Ρώμης – Βερολίνου, Αντιδιεθνιστικό Σύμφωνο, «πολιτική κατευνασμού», Σύμφωνο Μη Επιθέσεως Μολότοφ – Ρίμπεντροπ.

Προτεινόμενες δραστηριότητες: -Άσκηση/Δραστηριότητα 3 του σχολικού βιβλίου. -Σχολιασμός της πολιτικής που ακολούθησαν απέναντι στον Χίτλερ τα Δυτικά Κράτη

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10. Ενότητα 46: Ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος (Συνοπτική παρουσίαση)

Η αφορμή και η έκρηξη του πολέμου:

Αφορμή: Η γερμανική εισβολή στην Πολωνία.

Έναρξη: Την 1η Σεπτεμβρίου 1939 Βρετανία και Γαλλία κήρυξαν τον πόλεμο στη Γερμανία.

Οι επιχειρήσεις στην Ευρώπη, 1939-1941:

Οκτώβριος 1939: Οι Γερμανοί τον πρώτο μήνα του πολέμου κυρίευσαν την Πολωνία.

Απρίλιος - Μάιος 1940: Οι Γερμανοί κατέλαβαν τη Δανία, την Ολλανδία, το Λουξεμβούργο, τη Νορβηγία και το Βέλγιο με εφαρμογή της τακτικής του πολέμου - αστραπή/Blitzkrieg.

5-14 Ιουνίου 1940: Γαλλογερμανικός πόλεμος και παράδοση της Γαλλίας. Ορισμένοι Γάλλοι με επικεφαλής τον στρατηγό Ντε Γκολ κατέφυγαν στην Αγγλία και κήρυξαν την αντίσταση εναντίον των Γερμανών κατακτητών.

Αύγουστος - Οκτώβριος 1940: Η γερμανική αεροπορία βομβάρδισε μαζικά τη Μ. Βρετανία, η οποία με επικεφαλής τον πρωθυπουργό Ουίνστον Τσόρτσιλ δεν κάμφθηκε.

Απρίλιος 1941: Οι Γερμανοί και οι Βούλγαροι κατέλαβαν τη Γιουγκοσλαβία και την Ελλάδα.

Μορφές οργάνωσης της κατακτημένης Ευρώπης:

Δέσμευση των οικονομικών πόρων των κατακτημένων χωρών.

Συστηματική προπαγάνδα σε βάρος των κατακτημένων λαών.

Άσκηση βίας με βασανιστήρια και μαζικές εκτελέσεις.

Μαζική εξόντωση των Εβραίων και των Ρομά (τσιγγάνων).

Αντίδραση: Εκδήλωση κινημάτων αντίστασης.

Η γερμανική επίθεση στη Σοβιετική Ένωση:

Ανεπιτυχής επίθεση των γερμανικών δυνάμεων σε Λένινγκραντ και Μόσχα τον Ιούνιο του 1941. Εξουθένωση των γερμανικών στρατευμάτων κατά το βαρύ

χειμώνα του 1941-1942’

Νέα γερμανική επίθεση την άνοιξη του 1942. Ήττα των Γερμανών στη μάχη του Στάλινγκραντ (Σεπτέμβριος 1942 - Φεβρουάριος 1943).

Οι επιχειρήσεις στην Αφρική:

Οι Ιταλοί, με ορμητήριο τη Λιβύη, επιτέθηκαν ανεπιτυχώς στις αγγλικές δυνάμεις της Αιγύπτου με στόχο την κατάληψη της διώρυγας του Σουέζ.

Φεβρουάριος 1941 - Μάιος 1943: Στο μέτωπο της Βόρειας Αφρικής οι συμμαχικές δυνάμεις νίκησαν τα γερμανικά και ιταλικά στρατεύματα.

Οι επιχειρήσεις στην Άπω Ανατολή:

7 Δεκεμβρίου 1941: Τα ιαπωνικά πολεμικά αεροπλάνα επιτέθηκαν εναντίον του αμερικανικού πολεμικού στόλου στο Περλ Χάρμπορ της Χαβάης. Οι ΗΠΑ κήρυξαν τον πόλεμο στην Ιαπωνία και στις δυνάμεις του Άξονα.

Το τέλος του πολέμου:

Μετά την επικράτηση των Συμμάχων στην Αφρική, ο πόλεμος μεταφέρεται στην Ιταλία. Το φασιστικό καθεστώς κατέρρευσε και ο Μουσολίνι καθαιρέθηκε

Σεπτέμβριος 1943: Ο Μπαντόλιο (διάδοχός του) συνθηκολογεί υπογράφοντας ανακωχή, αλλά ο Μουσολίνι διέφυγε στη Β. Ιταλία, όπου σχημάτισε νέα κυβέρνηση.

6 Ιουνίου 1944: Οι συμμαχικές δυνάμεις αποβιβάστηκαν στη Νορμανδία. Μέχρι Σεπτέμβριο 1944 έχουν ελευθερώσει τη Γαλλία, το Βέλγιο, το Λουξεμβούργο και την Ολλανδία.

Ιούνιος 1944: Αρχή μεγάλης σοβιετικής αντεπίθεσης.

Αρχές Μαΐου 1945: Αμερικανικά, αγγλικά, γαλλικά και σοβιετικά στρατεύματα πολιόρκησαν το Βερολίνο. Ο Χίτλερ αυτοκτόνησε και η Γερμανία συνθηκολόγησε. Λίγο νωρίτερα είχε εκτελεστεί ο Μουσολίνι.

Οι ΗΠΑ αποφάσισαν να βομβαρδίσουν τις ιαπωνικές πόλεις Χιροσίμα και Ναγκασάκι με ένα νέο όπλο, την ατομική βόμβα. Η Ιαπωνία συνθηκολόγησε και ο πόλεμος τελείωσε.

Λέξεις- κλειδιά: «Πόλεμος- Αστραπή »/Blitzkrieg, ατομική βόμβα.

Προτεινόμενες δραστηριότητες: https://www.youtube.com/watch?v=zuOdDg6CQdA&list=PLdp5o5V2suK2WzOYgGBXV7GP5rnvb1OMT&index=2

https://www.youtube.com/playlist?list=PLdp5o5V2suK2WzOYgGBXV7GP5rnvb1OMT

-Άσκηση/δραστηριότητα 1 του σχολικού βιβλίου. -Άσκηση/δραστηριότητα 2 του σχολικού βιβλίου.

Ποια ήταν τα προμηνύματα του β΄ παγκόσμιου πολέμου;

Η Ιαπωνία κατέλαβε την κινεζική επαρχία της Μαντζουρίας. Η Γερμανία εγκατέλειψε την Κοινωνία των Εθνών. Η Ιταλία, αφού κατέλαβε την Αιθιοπία, εγκατέλειψε και αυτή την Κοινωνία των Εθνών. Η Γερμανία και η Ιταλία συμμετείχαν στον εμφύλιο πόλεμο της Ισπανίας, βοηθώντας τον στρατηγό Φράνκο να νικήσει την νόμιμη κυβέρνηση. Ο Χίτλερ και ο Μουσολίνι σύναψαν συμμαχία γνωστή ως Άξονας Ρώμης - Βερολίνου. Η Γερμανία, η Ιταλία και η Ιαπωνία υπέγραψαν το Αντιδιεθνιστικό Σύμφωνο με στόχο την καταπολέμηση του κομμουνισμού. Η Γερμανία κατέλαβε την Αυστρία. Οι πρωθυπουργοί της Βρετανίας και της Γαλλίας υπέγραψαν με τους Χίτλερ και Μουσολίνι τη Συμφωνία του Μονάχου, με την οποία η Βρετανία και η Γαλλία αποδέχονταν την προσάρτηση της Δ. Τσεχοσλοβακίας στη Γερμανία. Η Ιαπωνία είχε ξεκινήσει πόλεμο εναντίον της Κίνας. Η Ιταλία κατέλαβε την Αλβανία. Ο Χίτλερ ήθελε να εισβάλλει στην Πολωνία, όμως η Βρετανία και η Γαλλία του ανακοίνωσαν ότι, αν εισβάλει στην Πολωνία, θα κήρυτταν τον πόλεμο στην Γερμανία. Το 1939 ο Χίτλερ εκμεταλλευόμενος ότι η Βρετανία, η Γαλλία και η Σοβιετική Ένωση απέτυχαν να συμφωνήσουν σε μια κοινή στάση απέναντι στη Γερμανία, υπέγραψε σύμφωνο μη επίθεσης με την Σοβιετική Ένωση και σε περίπτωση πολέμου εναντίον της Πολωνίας οι δύο χώρες θα μοιράζονταν τα εδάφη της.

Ποια ήταν τα αίτια του Β΄ Παγκόσμιου πολέμου;

Τα αίτια του Β΄ Παγκόσμιου πολέμου είναι: Οι ταπεινωτικοί όροι που επιβλήθηκαν στα ηττημένα κράτη του Α΄ παγκόσμιου πολέμου. Οι συνθήκες ειρήνης δεν είχαν ικανοποιήσει πιεστικά αιτήματα διαφόρων χωρών. Η οικονομική κρίση στην Ευρώπη. Ο φόβος των δυτικών δυνάμεων απέναντι στη Σοβιετική Ένωση. Η αδυναμία της Κοινωνίας των Εθνών να αποτρέψει τον πόλεμο.

Ποια ήταν η αφορμή του Β΄ Παγκόσμιου πολέμου;

Την 1η Σεπτεμβρίου του 1939 η Γερμανία εισέβαλε στην Πολωνία και αμέσως η Γαλλία και η Βρετανία τον πόλεμο στην Γερμανία.

Ποιες ήταν οι επιχειρήσεις στην Ευρώπη την περίοδο 1939- 1941;

Ο γερμανικός στρατός κατέλαβε την Πολωνία, τη Δανία, την Ολλανδία, Λουξεμβούργο, Νορβηγία και Βέλγιο. Στη συνέχεια, η Γερμανία στράφηκε εναντίον της Γαλλίας. Ο πόλεμος κράτησε μόνο δέκα ημέρες και τελείωσε με ήττα της Γαλλίας, Επόμενος στόχος ήταν η Βρετανία. Η γερμανική αεροπορία βομβάρδισε μαζικά το Λονδίνο και άλλες πόλεις, αλλά ο βρετανικός λαός με επικεφαλής τον πρωθυπουργό Τσόρτσιλ δεν κάμφθηκε. Στη συνέχεια η Γερμανία στράφηκε στα Βαλκάνια, όπου με την βοήθεια της Βουλγαρίας κατέλαβαν την Γιουγκοσλαβία και την Ελλάδα.

Πώς οργανώθηκε η κατεχόμενη Ευρώπη από τους Γερμανούς;

Η κατακτημένη Ευρώπη οργανώθηκε με βάση τα συμφέροντα της Γερμανίας. Οι οικονομικοί πόροι δεσμεύτηκαν. Οι λαοί έπρεπε να αναγνωρίσουν την ανωτερότητα της ναζιστικής Γερμανίας. Οι λαοί που δεν ήταν πρόθυμοι να υποταχθούν αντιμετωπίστηκαν με βασανιστήρια και μαζικές εκτελέσεις. Τέλος, διώχθηκαν συστηματικά οι Εβραίοι και οι Ρομά (τσιγγάνοι).

Τι γνωρίζετε για την επίθεση της Γερμανίας στη Σοβιετική Ένωση;

Τον Ιούνιο του 1941, η Γερμανία επιτέθηκε στη Σοβιετική Ένωση. Μέσα σε λίγες εβδομάδες ο γερμανικός στρατός έφτασε στα περίχωρα του Λένινγκραντ και της Μόσχας χωρίς όμως να μπορέσουν να τις καταλάβουν. Ο βαρύς χειμώνας ήταν εξουθενωτικός για τα γερμανικά στρατεύματα και στη μάχη του Στάλινγκραντ οι Γερμανοί είχαν πάνω από 30.000 νεκρούς, τραυματίες και αιχμαλώτους και τελικά ηττήθηκαν από τον σοβιετικό στρατό.

Τι γνωρίζετε για τις επιχειρήσεις στην Αφρική;

Στην Αφρική οι Ιταλοί με ορμητήριο την Λιβύη επιτέθηκαν στις αγγλικές δυνάμεις με στόχο την κατάληψη της διώρυγας του Σουέζ, χωρίς όμως να το καταφέρουν. Στη βόρεια Αφρική μετά από πολύμηνες μάχες επικράτησαν οι σύμμαχοι.

Τι γνωρίζετε για τις επιχειρήσεις στην Άπω Ανατολή;

Οι ΗΠΑ τα δυο πρώτα χρόνια του πολέμου είχαν παραμείνει ουδέτερες. Όταν όμως ιαπωνικά αεροπλάνα βομβάρδισαν τον αμερικανικό στόλο στο Περλ Χάρμπορ της Χαβάης, οι ΗΠΑ κήρυξαν πόλεμο στην Ιαπωνία και στις δυνάμεις του Άξονα.

Τι γνωρίζετε για το τέλος του πολέμου;

Οι συμμαχικές δυνάμεις υπό την ηγεσία του αμερικανού στρατηγού Αϊζενχάουερ πραγματοποίησαν την απόβαση στην Νορμανδία. Οι σύμμαχοι κατάφεραν να ελευθερώσουν τη Γαλλία, το Βέλγιο, το Λουξεμβούργο και την Ολλανδία. Τα γερμανικά στρατεύματα στα Βαλκάνια άρχισαν να υποχωρούν. Οι συμμαχικές δυνάμεις έφτασαν έξω από το Βερολίνο. Ο Χίτλερ αυτοκτονεί και η Γερμανία συνθηκολογεί. Στην Άπω Ανατολή ο πόλεμος συνεχίζεται και οι ΗΠΑ βομβαρδίζουν με ένα νέο όπλο, την ατομική βόμβα, την Χιροσίμα και το Ναγκασάκι, ισοπεδώνοντας τις δύο πόλεις. Λίγο αργότερα η Ιαπωνία συνθηκολόγησε και ο πόλεμος τελείωσε.

[Πηγές:

http://ebooks.edu.gr/ebooks/v/html/8547/5204/Istoria_G-Gymnasiou_html-empl/

https://edu.klimaka.gr/mathimata/gymnasiou/3037-odhgies-istoria-g-gymnasiou

http://iep.edu.gr/el/graf-b-yliko-2022-2023/gymnasio-3

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9. Ενότητα 42: Πολιτικές διαστάσεις της κρίσης του 1929 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9. Ενότητα 43. Η υποενότητα «Η δικτατορία της 4ης Αυγούστου 1936» (Ενιαία διδασκαλία)

Sat, 06 Sep 2025 16:15:46 +0300

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9. Ενότητα 42: Πολιτικές διαστάσεις της κρίσης του 1929 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9. Ενότητα 43. Η υποενότητα «Η δικτατορία της 4ης Αυγούστου 1936» (Ενιαία διδασκαλία)

Ενότητα 42: Πολιτικές διαστάσεις της κρίσης του 1929

Κρίση Μεσοπολέμου: Πολλοί άνθρωποι αμφισβητούσαν τη δυνατότητα των φιλελεύθερων

δημοκρατιών να αντιμετωπίσουν τα προβλήματα.

Προτάσεις: α. κομμουνισμός, β. φασισμός.

Η Σοβιετική Ένωση την εποχή του Στάλιν:

1924: Θάνατος του Λένιν. Νέος ηγέτης ο Στάλιν.

Σύστημα: Αυστηρά ελεγχόμενη οικονομική πολιτική με έμφαση στην εκβιομηχάνιση της Ρωσίας (συχνή χρήση βίαιων μέσων).

Απόλυτα συγκεντρωτικό καθεστώς, πολλοί παλιοί αγωνιστές του

1917 δολοφονήθηκαν σε δίκες-παρωδίες.

Σταλινισμός: λατρεία του ηγέτη και πιστή υποταγή σ’ αυτόν.

Ο φασισμός στην Ιταλία:

1921: Σε περίοδο οξύτητας οικονομικής και κοινωνικής κρίσης ιδρύθηκε το Εθνικό Φασιστικό Κόμμα (Μπενίτο Μουσολίνι).

Προσπάθεια προσέγγισης δυσαρεστημένων με χρήση εθνικιστικών και αντικαπιταλιστικών συνθημάτων.

Ένοπλες ομάδες φασιστών, με την οικονομική ενίσχυση μεγαλογαιοκτημόνων και βιομηχάνων, άρχισαν να τρομοκρατούν και να δολοφονούν κομμουνιστές, σοσιαλιστές και συνδικαλιστές.

Μουσολίνι: ανάγκη επιβολής δικτατορίας.

Οκτώβριος 1922: Ο Μουσολίνι γίνεται πρωθυπουργός.

Βασική επιδίωξη: Ο απόλυτος έλεγχος - επικεφαλής: ντούτσε - μοναδικό νόμιμο κόμμα: φασιστικό.

Χειραγώγηση της νεολαίας, κατάργηση επαγγελματικών σωματείων και αντικατάσταση από συντεχνίες οργανωμένες από το κόμμα. Ενίσχυση του φασισμού μέσα από τύπο, ραδιόφωνο και αθλητισμό.

Ο ναζισμός στη Γερμανία:

Αντικατάσταση της Δημοκρατίας από μία «Νέα Τάξη»

Εθνικοσοσιαλιστικό Γερμανικό Εργατικό Κόμμα: ιδρύεται το 1919.

Μέλη: Αδόλφος Χίτλερ, κοινωνικά στρώματα που είχαν πληγεί περισσότερο (αγρότες, μικροαστοί, άνεργοι).

Όλο και μεγαλύτερη ενίσχυση (ενίσχυση όμως σημείωνε και το Κομμουνιστικό Κόμμα Γερμανίας).

Ομάδα κεφαλαιούχων στήριξε τον Χίτλερ (για να αποδυναμωθούν οι Κομμουνιστές).

1932: Οι Ναζί παίρνουν το 37,4%.

Ιανουάριος 1933: Ο Χίτλερ γίνεται Καγκελάριος της Γερμανίας.

Οι Ναζί πυρπολούν τη Βουλή για να ενοχοποιήσουν τους Κομμουνιστές, συλλήψεις χιλιάδων Κομμουνιστών, διαγραφή βουλευτών τους από τη Βουλή, απαγόρευση των βουλευτών να ξανασυμμετάσχουν στις εκλογές.

Ο Χίτλερ έγινε αρχηγός του κράτους (φύρερ).

Οι Ναζί διέλυσαν όλα τα πολιτικά κόμματα.

Η νεολαία χειραγωγούνταν και η προπαγάνδα οργίαζε.

Οι Ναζί συγκέντρωναν πολύ κόσμο για φανατισμό.

Τα βιβλία που δεν ήταν αρεστά καίγονταν δημοσίως, πολλοί επιστήμονες και διανοούμενοι εγκατέλειψαν τη Γερμανία.

Τέλος, περιόρισαν ή εξόντωσαν όλες τις μειονοτικές ομάδες (τσιγγάνους, ομοφυλόφιλους κ.ά.).

Ενότητα 43. Η υποενότητα «Η δικτατορία της 4ης Αυγούστου 1936»

Η Β ́ Ελληνική Δημοκρατία:

Δεκέμβριος 1923: Ο Αλέξανδρος Παπαναστασίου (Πρωθυπουργός) προτείνει την ανακήρυξη της αβασίλευτης Δημοκρατίας.

25 Μαρτίου 1924: Η Βουλή με ψήφισμα ανακηρύσσει τη Δημοκρατία (επικυρώνεται με δημοψήφισμα στις 13 Απριλίου 1924). Ανακήρυξη Β ́ Ελληνικής Δημοκρατίας.

Η περίοδος 1924-1928:

Πολίτευμα ευάλωτο:

Κυβερνητική αστάθεια.
Κάποιοι στρατιωτικοί πίστευαν στα συγκεντρωτικά καθεστώτα (Ιταλία, Γερμανία).
Ενίσχυση εργατικού κινήματος (1918: Ιδρύεται η Γ.Σ.Ε.Ε. και σχεδόν ταυτόχρονα το Σ.Ε.Κ.Ε., το οποίο μετονομάζεται σε Κ.Κ.Ε.).

1925: Ο Θεόδωρος Πάγκαλος επιβάλλει δικτατορία. Η κοινή αντίθεση των κομμάτων και η καταστροφική οικονομική του πολιτική οδηγούν στην ανατροπή του από τον Γεώργιο Κονδύλη.

Ο Κονδύλης προκηρύσσει εκλογές, οι οποίες οδηγούν στο σχηματισμό οικουμενικής κυβέρνησης εκτός του Κ.Κ.Ε. Η Κυβέρνηση αυτή εισηγήθηκε την ψήφιση δημοκρατικού συντάγματος (1927).

Η βενιζελική τετραετία 1928-1932:

1928: Εκλέγονται οι Φιλελεύθεροι (Ελευθέριος Βενιζέλος).

Κύριοι άξονες:

Οικονομική ανάπτυξη.
Εδραίωση της δημοκρατίας.
Εκπαιδευτική μεταρρύθμιση βασισμένη: α. στην ενίσχυση της υποχρεωτικής

πρωτοβάθμιας και της τεχνικής-επαγγελματικής εκπαίδευσης, β. στην εισαγωγή της

δημοτικής γλώσσας στα γυμνάσια και γ. στην κατασκευή πολλών νέων σχολείων.

Προσέγγιση με τις γειτονικές χώρες (το 1930 υπογράφεται το ελληνοτουρκικό σύμφωνο φιλίας).

1929: Με πρόταση των Φιλελευθέρων ψηφίζεται το «ιδιώνυμο» (νόμος που έδινε στο κράτος την εξουσία να τιμωρεί οποιονδήποτε θεωρούσε ότι προωθούσε «ιδέες που υποστήριζαν τη βίαιη ανατροπή της κοινωνικής τάξης»).

1932: Ο Βενιζέλος κηρύσσει την Ελλάδα σε πτώχευση (λόγω του κραχ του 1929) και κάνει εκλογές.

Το Λαϊκό κόμμα στην εξουσία (1933):

1933: Επικρατούν τα αντιβενιζελικά κόμματα.

Βενιζελικοί αποπειρώνται να πάρουν την εξουσία πραξικοπηματικά.

Ο Παναγής Τσαλδάρης (Λαϊκό Κόμμα) αναλαμβάνει την εξουσία και γίνεται απόπειρα δολοφονίας κατά του Βενιζέλου.

Το κίνημα του 1935 και η παλινόρθωση της βασιλείας :

1η Μαρτίου 1935: Εκδηλώνεται νέο κίνημα από τους βενιζελικούς (κατεστάλη όμως από τον Κονδύλη).

Ακολούθησαν διώξεις και εκτελέσεις βενιζελικών.

Ο Τσαλδάρης ανατρέπεται από τον Κονδύλη. Ο τελευταίος εγκαθιστά δικτατορία και επαναφέρει τον βασιλιά (Νοέμβριος 1935).

Μετά την παλινόρθωση:

Ο Γεώργιος Β ́ παραμέρισε τον Κονδύλη και χάρισε αμνηστία σε όλους.

Εκλογές 1936: Βενιζελικοί και αντιβενιζελικοί ισοψηφούν, το Κ.Κ.Ε. αναδεικνύεται σε ρυθμιστή των πολιτικών πραγμάτων.

Ο Γεώργιος Β ́ διορίζει πρωθυπουργό τον Ιωάννη Μεταξά.

Μάιος 1936: Η πρωθυπουργοποίηση του Μεταξά και η γενικότερη οικονομική κρίση προκαλούν αιματηρή διαδήλωση στη Θεσσαλονίκη.

4 Αυγούστου 1936: Ο Γεώργιος Β ́ και ο Μεταξάς, επικαλούμενοι κομμουνιστικό κίνδυνο, κηρύσσουν δικτατορία.

Η δικτατορία της 4ης Αυγούστου (1936):

Ι. Μεταξάς: Επιθυμούσε καθεστώς παρόμοιο με της Ιταλίας ή της Γερμανίας.

Στην Ελλάδα δεν υπήρχε μαζικό φασιστικό κόμμα.

Ίδρυσε την Εθνική Οργάνωση Νεολαίας (ΕΟΝ).

Προσπάθησε να προσεταιριστεί τους αγρότες και τους εργάτες (συστηματική προπαγάνδα, λήψη κοινωνικών μέτρων).

Διαφορά με τα αντίστοιχα καθεστώτα Ιταλίας και Γερμανίας:

Στην Ελλάδα το καθεστώς της 4ης Αυγούστου δεν απέκτησε ποτέ κοινωνική στήριξη.

Έργο: Καταδίωξη των αντιπάλων του, κυρίως των κομμουνιστών.

Ο Μεταξάς ακολούθησε αγγλόφιλη πολιτική, αν και προτιμούσε το καθεστώς της Γερμανίας, λόγω της ισχυρής πίεσης του Γεωργίου (αγγλόφιλος).

Λέξεις κλειδιά: Σταλινισμός, Φασισμός, Ναζισμός, «Ντούτσε», «Φύρερ», δικτατορία 4ης Αυγούστου, ΕΟΝ.

Προτεινόμενες δραστηριότητες: Το Πανόραμα του 20ού αιώνα, επ. 022, Αρχείο ΕΡΤ (από 26:00): http://archive.ert.gr/7651/ -«4η Αυγούστου 1936», -Σχολιασμός της έννοιας του φασισμού, όπως τον οραματίζεται ο Μουσολίνι στην πηγή αρ. 1 του σχολικού βιβλίου. -Άσκηση/δραστηριότητα 1 του σχολικού βιβλίου. -Άσκηση/δραστηριότητα 2 του σχολικού βιβλίου.

[Πηγές:

http://ebooks.edu.gr/ebooks/v/html/8547/5204/Istoria_G-Gymnasiou_html-empl/

https://edu.klimaka.gr/mathimata/gymnasiou/3037-odhgies-istoria-g-gymnasiou

http://iep.edu.gr/el/graf-b-yliko-2022-2023/gymnasio-3 ]

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9. Ενότητα 40: Τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια, η παγκόσμια οικονομική κρίση του 1929 και η Μεγάλη Ύφεση. Ενότητα 41. Κοινωνικές διαστάσεις της κρίσης του 1929 (Ενιαία διδασκαλία)

Sat, 06 Sep 2025 16:08:47 +0300

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9. Ενότητα 40: Τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια, η παγκόσμια οικονομική κρίση του 1929 και η Μεγάλη Ύφεση. Ενότητα 41. Κοινωνικές διαστάσεις της κρίσης του 1929 (Ενιαία διδασκαλία)

Ενότητα 40: Τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια, η παγκόσμια οικονομική κρίση του 1929 και η Μεγάλη Ύφεση

Τα αποτελέσματα του Α ́ Παγκόσμιου πολέμου:

Ορατά αποτελέσματα: 8.000.000 νεκροί, 6.000.000 ανάπηροι, τεράστιες υλικές ζημιές.

Οικονομία: Η Μ. Βρετανία και η Γαλλία δανείστηκαν από τις ΗΠΑ.

Κοινωνία: Μεγάλες μεταβολές. Ο μεγάλος χαμένος: μισθωτοί, μικρομεσαίοι επιχειρηματίες, ελεύθεροι επαγγελματίες (όλοι καταστράφηκαν οικονομικά).

Ο πόλεμος ευνόησε τη είσοδο των γυναικών στην αγορά εργασίας. Οι γυναίκες απέκτησαν δικαίωμα ψήφου σε Σοβιετική Ένωση, Γερμανία και Μ. Βρετανία.

Πολιτική: Η Ευρώπη, ως παγκόσμια ηγεμονία, εξαρθρώθηκε. Τα οικονομικά προβλήματα της Μ. Βρετανίας και της Γαλλίας τις αποδυνάμωσαν και έπληξαν τη συνοχή του αποικιακού συστήματος. Πολλοί στρατιώτες των αποικιών που συμμετείχαν στον πόλεμο γύρισαν πίσω

φέρνοντας μαζί τους ιδέες της Ευρώπης (δικαίωμα αυτοδιάθεσης των λαών,

αντιιμπεριαλιστικές ιδέες). Ο πόλεμος έπληξε κυρίως το κύρος του φιλελεύθερου αστικού

κράτους, το οποίο θα χτυπηθεί εις διπλούν: α. από την αριστερά (κομμουνισμός) και β. από τη δεξιά (εθνικιστικά κινήματα).

Η έκρηξη της οικονομικής κρίσης του 1929 (απλή αναφορά):

Η διεθνής διπλωματική προσέγγιση στηρίχθηκε: στην οικονομική ευημερία που σημειώθηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1920.

1921-1929: Βιομηχανική παραγωγή και μέσο εισόδημα διπλασιάστηκαν στις ΗΠΑ.

Συνεχής άνοδος των τιμών των μετοχών στο χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης.

Φθινόπωρο 1929: Μεγάλοι επενδυτές αρχίζουν να πουλούν τις μετοχές τους. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να επικρατήσει πανικός ανάμεσα στους μικροεπενδυτές και να αρχίσει κατάρρευση των τιμών.

24 Οκτωβρίου 1929: Αρχή της κατάρρευσης (Μαύρη Πέμπτη). Παγκόσμια οικονομική κρίση (κραχ). Μέσα σε λίγες εβδομάδες πολλές περιουσίες χάθηκαν.

1931: Η αμερικανική οικονομία κατέρρευσε εντελώς. Όμως: μερικές επιχειρήσεις, που κατόρθωσαν να κρατηθούν αγόραζαν άλλες μικρότερες, δημιουργώντας έτσι μεγάλα οικονομικά συγκροτήματα.

Η επέκταση της κρίσης - Η Μεγάλη Ύφεση (απλή αναφορά):

Η κρίση επεκτάθηκε γρήγορα και στην Ευρώπη. Η απόφαση των αμερικανικών τραπεζών να αποσύρουν τα κεφάλαιά τους δημιούργησε μεγάλα προβλήματα στη Γερμανία, η οποία είχε στηρίξει τη μεταπολεμική της οικονομία πάνω σε δάνεια από την Αμερική, καθώς και στην

Αγγλία, η οποία δεν είχε αγορά να διαθέσει τα προϊόντα της. Η γενικευμένη κάμψη των ετών 1929-1933 ονομάστηκε Μεγάλη Ύφεση και έκανε αισθητή την παρουσία της και στην Ελλάδα.

Ενότητα 41: Κοινωνικές διαστάσεις της κρίσης του 1929

Αποτελέσματα της Κρίσης του 1929:

Ένα τμήμα των ανώτερων τάξεων ισχυροποιήθηκε.

Οι αγρότες είδαν τα προϊόντα τους να μένουν απούλητα και τα εισοδήματά τους να εξανεμίζονται.

Οι βιομηχανικοί εργάτες και οι εμποροϋπάλληλοι βρέθηκαν με μειωμένους μισθούς, περιορισμό των ωρών εργασίας και απολύσεις.

Οι μικρομεσαίοι επιχειρηματίες υποχρεώθηκαν να πουλήσουν ή να κλείσουν τις επιχειρήσεις τους.

Οι δημόσιοι υπάλληλοι αναγκάστηκαν να δεχθούν δραστικές μειώσεις των μισθών.

Κύμα εξαθλίωσης (ανεργία) κάλυψε τόσο την Αμερική όσο και την Ευρώπη.

Φραγκλίνος Ρούσβελτ (Πρόεδρος των ΗΠΑ):

Πίστευε ότι το κράτος θα έπρεπε να παρεμβαίνει στην οικονομία κάνοντας μεγάλες επενδύσεις: οι άνεργοι θα έβρισκαν δουλειά, με τα εισοδήματά τους θα αγόραζαν προϊόντα και θα αναθερμαινόταν συνολικά η οικονομία. Ανάθεση μεγάλων δημόσιων έργων από την αμερικανική κυβέρνηση σε ιδιωτικές επιχειρήσεις.

1934: Η οικονομικά κατάσταση των ΗΠΑ αρχίζει να καλυτερεύει.

Πολιτική new deal (πολιτική εξόδου από την κρίση):

Η πολιτική του new deal βρήκε υποστηρικτές και στην Ευρώπη. Το κράτος παύει να εποπτεύει απλώς την τήρηση των κανόνων του οικονομικού παιχνιδιού, όπως υπαγόρευε μέχρι τότε ο φιλελευθερισμός, και αναλαμβάνει ρόλο ρυθμιστή της οικονομικής ζωής (διευθυνόμενη οικονομία).

Ιδιαίτερες περιπτώσεις: Ιταλία, Γερμανία: Μετά την επικράτηση του φασισμού στην πρώτη και του ναζισμού στη δεύτερη, οι κυβερνήσεις των κρατών αυτών ακολούθησαν ακραία πολιτική αυτάρκειας, προκειμένου να αντιμετωπιστεί η κρίση. Η πολιτική αυτή συνοδευόταν από μια επιθετική εθνικιστική ρητορεία, που εξυπηρετούσε και πολιτικούς στόχους αυτών των καθεστώτων.

Λέξεις- κλειδιά: δικαίωμα αυτοδιάθεσης λαών, κινήματα ανεξαρτητοποίησης, ενίσχυση αυταρχικών και εθνικιστικών ιδεολογιών, Μεγάλη Ύφεση – «Κραχ», ανεργία, New Deal (πολιτική εξόδου από την κρίση).

Προτεινόμενες δραστηριότητες: Το Πανόραμα του 20ού αιώνα, επ. 021, Αρχείο ΕΡΤ (λεπτά 27:34-28:30): http://archive.ert.gr/7135/ -[η κρίση και οι συνέπειές της στις Η.Π.Α.], Το Πανόραμα του 20ού αιώνα, επ. 022, Αρχείο ΕΡΤ (αρχή του ντοκιμαντέρ): http://archive.ert.gr/7651/ , -Σχολιασμός της πηγής αρ. 2 του σχολικού βιβλίου, ώστε να αναδειχθούν οι τομείς παρέμβασης της πολιτικής του New deal του Ρούσβελτ. -Συζήτηση για την κρίση σήμερα. Αναζήτηση αναλογιών με την εποχή της Μεγάλης Ύφεσης.

Ποια ήταν τα αποτελέσματα του Α΄ Παγκόσμιου πολέμου;

Η Ευρώπη βγήκε από τον Α' Παγκόσμιο πόλεμο υλικά και ηθικά καταρρακωμένη: 8 εκατομμύρια νεκροί, 6 εκατομμύρια ανάπηροι και τεράστιες υλικές ζημιές ήταν τα ορατά αποτελέσματα. Σε οικονομικό επίπεδο, η Μ. Βρετανία και η Γαλλία, προκειμένου να βρουν τους οικονομικούς πόρους που ήταν απαραίτητοι για τον πόλεμο, δανείστηκαν από τις ΗΠΑ. Σε κοινωνικό επίπεδο, τα μεσαία στρώματα καταστράφηκαν οικονομικά, ο πόλεμος ευνόησε την είσοδο των γυναικών στην αγορά εργασίας. Σε χώρες όπως η Σοβιετική Ένωση, η Γερμανία και η Βρετανία οι γυναίκες απέκτησαν αυτή την εποχή δικαίωμα ψήφου. Σε πολιτικό επίπεδο, Τα οικονομικά προβλήματα της Μ. Βρετανίας και της Γαλλίας αποδυνάμωσαν τον διεθνή τους ρόλο. Ακόμη, αυτές οι δύο χώρες άρχισαν να έχουν προβλήματα με τις αποικίες τους, γιατί οι στρατιώτες των αποικιών που συμμετείχαν στον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο γύρισαν στις πατρίδες τους φέρνοντας μαζί τους ιδέες που γνώρισαν στην Ευρώπη, όπως το «δικαίωμα της αυτοδιάθεσης των λαών» και οι αντιιμπεριαλιστικές θέσεις των σοσιαλιστών και των κομμουνιστών, οι ιδέες αυτές ενίσχυσαν κινήματα ανεξαρτητοποίησης στις αποικίες κατά τον Μεσοπόλεμο. Επίσης δημιουργήθηκε το πρώτο σοσιαλιστικό κράτος. Αν και η νεαρή Σοβιετική Ένωση ήταν ακόμη αδύναμη, είχε πολλούς οπαδούς. Τέλος, το αστικό κράτος δεχόταν σφοδρή κριτική τόσο από τους κομμουνιστές, όσο και από τους εθνικιστές.

Ποια ήταν η κατάσταση στην Ευρώπη κατά τη δεκαετία του 1920;

Τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια υπήρχε καχυποψία και ανταγωνισμός μεταξύ της Γαλλίας και της Γερμανίας. Η βελτίωση, όμως, της οικονομίας είχε ως αποτέλεσμα να γίνουν δύο συμφωνίες. Έτσι, το 1925 υπογράφηκαν, με πρωτεργάτες τους υπουργούς Εξωτερικών της Γαλλίας Μπριάν και της Γερμανίας Στρέζεμαν, οι συνθήκες του Λοκάρνο (1925), για τον σεβασμό των συνόρων. Λίγο αργότερα, το 1928, υπογράφτηκε το σύμφωνο Κέλογκ-Μπριάν (υπουργοί Εξωτερικών των ΗΠΑ και της Γαλλίας αντίστοιχα), με το οποίο καταδικαζόταν ο πόλεμος.

Ποια ήταν τα αίτια της οικονομικής κρίσης του 1929;

Στη δύση υπήρχε οικονομική ευημερία. Κέντρο αυτής της ευημερίας ήταν οι ΗΠΑ, όπου την περίοδο 1921-1929 η βιομηχανική παραγωγή και το μέσο εισόδημα διπλασιάστηκαν. Επίσης, σημειώθηκε άνοδος των τιμών των μετοχών στο χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης. Το φθινόπωρο του 1929, ωστόσο, μεγάλοι επενδυτές άρχισαν να πωλούν μετοχές. Γρήγορα επικράτησε πανικός, κυρίως στους μικροεπενδυτές, που έσπευσαν να πουλήσουν τις μετοχές τους. Αποτέλεσμα ήταν η γενική κατάρρευση των τιμών στο χρηματιστήριο, η οποία ξεκίνησε στις 24 Οκτωβρίου του 1929, τη «Μαύρη Πέμπτη». Το φαινόμενο ονομάστηκε κραχ και ήταν η αρχή μιας οικονομικής κρίσης που εξαπλώθηκε ραγδαία σχεδόν σε ολόκληρο τον κόσμο.

Ποιο ήταν το αποτέλεσμα της κρίσης;

Σε διάστημα λίγων εβδομάδων είχαν χαθεί πολλές περιουσίες. Επιχειρήσεις έκλεισαν, χιλιάδες επιχειρηματίες καταστράφηκαν, εκατομμύρια εργαζόμενοι έμειναν άνεργοι. Οι μεγάλες επιχειρήσεις, που άντεξαν στην κρίση, εξαγόραζαν μικρότερες επιχειρήσεις σχηματίζοντας πανίσχυρα οικονομικά συγκροτήματα.

Τι γνωρίζετε για την επέκταση της κρίσης – Μεγάλη Ύφεση;

Η κρίση επεκτάθηκε γρήγορα και στην Ευρώπη, όπου είχαν επενδυθεί αμερικανικά κεφάλαια με τη μορφή δανείων. Η απόφαση των αμερικανικών τραπεζών να αποσύρουν τα δάνεια αυτά κλόνισε την ευρωπαϊκή οικονομία. Το πλήγμα ήταν ισχυρό, ιδίως για τη Γερμανία και τη Βρετανία. Η οικονομική κρίση ονομάστηκε Μεγάλη Ύφεση και αργότερα έπληξε και την Ελλάδα.

Ποιες ήταν οι κοινωνικές επιπτώσεις της κρίσης;

Η κρίση του 1929 επηρέασε όλες τις κοινωνίες του δυτικού κόσμου. Οι πλούσιοι έγιναν πιο ισχυροί εξαγοράζοντας χρεοκοπημένες επιχειρήσεις. Οι αγρότες δεν μπορούσαν να πουλήσουν τα προϊόντα τους. Οι εργάτες και οι εμποροϋπάλληλοι βρέθηκαν αντιμέτωποι με μειώσεις των μισθών τους, περιορισμό των ωρών εργασίας και απολύσεις. Οι μικρομεσαίοι επιχειρηματίες πούλησαν ή έκλεισαν τις επιχειρήσεις τους. Μειώθηκαν οι μισθοί των δημοσίων υπαλλήλων. Ένα κύμα εξαθλίωσης κάλυψε τις ΗΠΑ, την Ευρώπη και πολλές άλλες χώρες του δυτικού κόσμου, προκαλώντας έντονες διαμαρτυρίες ειδικά στις Η.ΠΑ, καθώς 12.000.000 άνθρωποι έμειναν άνεργοι, πάνω από 1.600 τράπεζες πτώχευσαν, 20.000 μικρομεσαίες επιχειρήσεις έκλεισαν, 1 στους 20 γεωργούς έχασε την περιουσία του και -το πιο τραγικό απ' όλα- 23.000 άνθρωποι αυτοκτόνησαν.

Τι γνωρίζετε για την πολιτική του new deal;

Ο Φραγκλίνος Ρούζβελτ, πρόεδρος των ΗΠΑ από το 1933 έλαβε μια σειρά μέτρων για την ανακούφιση από την κρίση που έγιναν γνωστά ως new deal (νιου ντιλ). Ο Ρούζβελτ πίστευε ότι το κράτος θα έπρεπε να παρεμβαίνει στην οικονομία κάνοντας μεγάλες επενδύσεις. Πράγματι, αυτή η πολιτική, έφερε αποτελέσματα και η οικονομική κατάσταση στις ΗΠΑ άρχισε να βελτιώνεται. Σύντομα η πολιτική του new deal βρήκε υποστηρικτές και στην Ευρώπη. Ιδιαίτερες περιπτώσεις υπήρξαν η Ιταλία και η Γερμανία που ακολούθησαν πολιτική αυτάρκειας, προκειμένου να αντιμετωπίσουν την κρίση.

[Πηγές:

http://ebooks.edu.gr/ebooks/v/html/8547/5204/Istoria_G-Gymnasiou_html-empl/

https://edu.klimaka.gr/mathimata/gymnasiou/3037-odhgies-istoria-g-gymnasiou

http://iep.edu.gr/el/graf-b-yliko-2022-2023/gymnasio-3 ]

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8. Ενότητα 39: Εξελίξεις σε Ελλάδα και Τουρκία μετά τον μικρασιατικό πόλεμο ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9. Ενότητα 44: Το προσφυγικό ζήτημα στην Ελλάδα κατά τον Μεσοπόλεμο (Ενιαία διδασκαλία)

Sat, 06 Sep 2025 15:52:43 +0300

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8. Ενότητα 39: Εξελίξεις σε Ελλάδα και Τουρκία μετά τον μικρασιατικό πόλεμο ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9. Ενότητα 44: Το προσφυγικό ζήτημα στην Ελλάδα κατά τον Μεσοπόλεμο (Ενιαία διδασκαλία)

Το Σεπτέμβριο του 1922 εκδηλώθηκε στρατιωτικό κίνημα στη Χίο και

τη Μυτιλήνη που ζητούσε:

Την παραίτηση του βασιλιά Κωνσταντίνου.
Τη διάλυση της Βουλής.
Το σχηματισμό νέας κυβέρνησης που θα είχε την εμπιστοσύνη της Αντάντ.
Την ενίσχυση του μετώπου στη Θράκη για να μη χαθούν κι άλλα εδάφη.

Επικεφαλής του κινήματος ήταν οι Νικόλαος Πλαστήρας και Στυλιανός Γονατάς.

Η επαναστατική κυβέρνηση:

1. Υπό την πίεση των κεμαλικών απειλών και της Αγγλίας αποδέχτηκε την ανακωχή των Μουδανιών (Οκτώβριος 1922) με την οποία η Α. Θράκη ενσωματωνόταν στην Τουρκία.
Σύστησε έκτακτο στρατοδικείο στο οποίο παραπέμφθηκαν ως υπαίτιοι της ήττας οκτώ κορυφαία στελέχη της βασιλικής παράταξης: Δ. Γούναρης, Ν. Στράτος, Π. Πρωτοπαπαδάκης, Γ. Μπαλτατζής, Ν. Θεοτόκης, Γ. Χατζηανέστης, Μ. Γούδας και Ξ. Στρατηγός.Το Νοέμβριο του 1922 καταδικάστηκαν σε θάνατο και εκτελέστηκαν οι

έξι πρώτοι (Η Δίκη των Έξι)

Η Συνθήκη της Λωζάνης (1923)

Υπογράφτηκε στις 24 Ιουλίου 1923 στη Λοζάνη της Ελβετίας και προέβλεπε:

Την αναγνώριση της τουρκικής κυριαρχίας σε Μικρά Ασία και Α. Θράκη.
Την παραχώρηση της Ίμβρου και της Τενέδου στην Τουρκία.

Στη συνθήκη ενσωματώθηκε ελληνοτουρκική σύμβαση ανταλλαγής πληθυσμών (Ιανουάριος 1923), σύμφωνα με την οποία όλοι οι ορθόδοξοι χριστιανοί της Τουρκίας έπρεπε να μετοικήσουν στην Ελλάδα και όλοι οι μουσουλμάνοι της Ελλάδας στην Τουρκία. Εξαιρέθηκαν: 1. Το Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως και οι Έλληνες της Κωνσταντινούπολης, της Ίμβρου και της Τενέδου. 2. Οι μουσουλμάνοι της Δ. Θράκης.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9. Ενότητα 44: Το προσφυγικό ζήτημα στην Ελλάδα κατά τον Μεσοπόλεμο

Προσφυγικό Ζήτημα: Στέγαση και επαγγελματική αποκατάσταση των προσφύγων.

Επιτροπή Αποκατάστασης Προσφύγων (Ε.Α.Π.): Αυτόνομος οργανισμός που δρούσε με τη συνεργασία του ελληνικού κράτους. Λειτούργησε από το 1923 έως το 1930. Ασχολήθηκε κυρίως με την αποκατάσταση των προσφύγων στην ύπαιθρο. Οδηγήθηκαν στη Μακεδονία και τη Θράκη, δημιουργία προσφυγικών συνοικισμών (Αθήνα, Πειραιάς).

Προβλήματα:

Αρνητική στάση των γηγενών.

Οι πρόσφυγες πήραν γη που οι γηγενείς τη θεωρούσαν δική τους.

Οι πρόσφυγες δούλευαν έναντι χαμηλότερου μεροκάματου.

Οι πρόσφυγες στη συντριπτική τους πλειοψηφία ήταν βενιζελικοί (γεγονός που τούς έφερνε σε αντίθεση με την αντιβενιζελική ομάδα).

Πολλοί γηγενείς θεωρούσαν τους πρόσφυγες παράδοξους (διαφορετικά ονόματα, διαφορετικά φαγητά, οι γυναίκες τους εργάζονταν). Πρόσφυγας: αρνητικός απαξιωτικός χαρακτηρισμός.

Η σφραγίδα των Προσφύγων στην ελληνική κοινωνία:

Πολιτικό επίπεδο:

Η συγκέντρωση των Ελλήνων μέσα στα όρια της Ελλάδας σήμανε την εγκατάλειψη της Μεγάλης Ιδέας.
Χάρη στην εγκατάσταση των προσφύγων στη Μακεδονία και στη Θράκη ενισχύθηκε όχι μόνο η ελληνική παρουσία σε αυτές τις περιοχές, αλλά και η εθνική ομοιογένεια της Ελλάδας.
Οι πρόσφυγες τάχθηκαν στο χώρο του βενιζελισμού (αρκετοί αργότερα έγιναν σοσιαλιστές και κομμουνιστές).

Οικονομικό επίπεδο:

Η αγροτική οικονομία αναζωογονήθηκε (οι πρόσφυγες αξιοποίησαν ακαλλιέργητες εκτάσεις).
Η συγκέντρωση προσφύγων στα αστικά κέντρα έδωσε νέες δυνατότητες στο εμπόριο και τη βιομηχανία.
Όσοι διέθεταν κεφάλαιο, ασχολήθηκαν με το εμπόριο και τη βιοτεχνία.

Κοινωνικό επίπεδο:

Οι πρόσφυγες έφεραν στην Ελλάδα τον τρόπο ζωής τους, τις συνήθειές τους, τη μουσική τους, την κουζίνα τους.
Καθώς πολλές γυναίκες δούλευαν, τα στερεότυπα που ήθελαν τη γυναίκα στο σπίτι καταργήθηκαν.

Γράμματα και Τέχνες:

Οι πρόσφυγες έδωσαν νέα πνοή στα Γράμματα και τις Τέχνες. Σημαντικοί μικρασιάτες λογοτέχνες: Γιώργος Σεφέρης (Νόμπελ Λογοτεχνίας 1963), Ηλίας Βενέζης, Κοσμάς Πολίτης, Στρατής Δούκας, Διδώ Σωτηρίου.

Λέξεις κλειδιά: Σύμβαση ανταλλαγής πληθυσμών, τέλος Μεγάλης Ιδέας

Προτεινόμενες δραστηριότητες: -Η Συνθήκη της Λωζάνης (πλήρες κείμενο στα ελληνικά), Ιμβριακή Ένωση Μακεδονίας- Θράκης: http://imbrosunion.com/174-2/ -μαρτυρίες Μικρασιατών προσφύγων, Αρχείο ΕΡΤ: http://archive.ert.gr/97149/ , -Άσκηση/ δραστηριότητα 1 του σχολικού βιβλίου -Άσκηση/ δραστηριότητα 2 του σχολικού βιβλίου.

Τι γνωρίζετε για το κίνημα του 1922;

Στις αρχές Σεπτεμβρίου 1922 έγινε ένα κίνημα που ζητούσε την παραίτηση του βασιλιά Κωνσταντίνου, το σχηματισμό νέας κυβέρνησης που θα είχε την εμπιστοσύνη της Αντάντ και την ενίσχυση του μετώπου της Θράκης για να μην χαθούν και άλλα εδάφη. Επικεφαλής του κινήματος ήταν ο Νικόλαος Πλαστήρας και ο Στυλιανός Γονατάς που με 12.000 αξιωματικούς και στρατιώτες αποβιβάστηκαν στο Λαύριο και κινήθηκαν προς την Αθήνα. Ο βασιλιάς δεν μπορούσε να τους αντιμετωπίσει, εγκατέλειψε τη χώρα και στο θρόνο ανέβηκε ο γιος του Γεώργιος Β,’ ενώ οι κινηματίες εγκατέστησαν επαναστατική κυβέρνηση.

Τι γνωρίζετε για την ανακωχή των Μουδανιών;

Η Ελλάδα για να διατηρήσει την ανατολική Θράκη αναδιοργάνωσε τον ελληνικό στρατό στη Θράκη. Όμως μετά από τις απειλές των κεμαλικών για νέο πόλεμο αναγκάστηκε να δεχτεί την ανακωχή των Μουδανιών σύμφωνα με την οποία την ανατολική Θράκη την έπαιρνε η Τουρκία.

Τι γνωρίζετε για τη δίκη των έξι;

Η επαναστατική κυβέρνηση σύστησε στρατοδικείο για να δικαστούν οι υπεύθυνοι την ήττα στη Μ. Ασία. Δικάστηκαν οχτώ, αλλά καταδικάστηκαν σε θάνατο έξι κορυφαία στελέχη της βασιλικής παράταξης, ο Δ. Γούναρης, ο Ν. Στράτος, ο Π. Πρωτοπαπαδάκης, ο Γ. Μπαλτατζής, ο Ν. Θεοτόκης και ο Γ. Χατζηανέστης.

Τι γνωρίζετε για τη συνθήκη της Λωζάνης;

Η συνθήκη της Λωζάνης (1923) όριζε ότι η Τουρκία θα έπαιρνε την Α. Θράκη, τη Μ. Ασία και τα νησιά Ίμβρο και Τένεδο. Επίσης, οι ορθόδοξοι χριστιανοί της Τουρκίας θα έπρεπε να μετοικήσουν στην Ελλάδα και οι μουσουλμάνοι της Ελλάδας να μετοικήσουν στη Τουρκία. Εξαιρέθηκαν το Οικουμενικό πατριαρχείο, οι Έλληνες της Κωνσταντινούπολης, της Ίμβρου και της Τενέδου, καθώς και οι μουσουλμάνοι της Δ. Θράκης.

Ποιες ήταν οι κοινωνικές και πολιτικές εξελίξεις στην Ελλάδα;

Κοινωνικές: Η ελληνική επαναστατική κυβέρνηση είχε να αντιμετωπίσει πολλά και σοβαρά προβλήματα, όπως η πτώση των μισθών, η αποκατάσταση των παλαιών πολεμιστών και των προσφύγων και η ανάγκη αύξησης της αγροτικής παραγωγής. Για να λύσει αυτά τα προβλήματα, η επαναστατική κυβέρνηση άρχισε αμέσως την διανομή γαιών σε πρόσφυγες και ακτήμονες. Παράλληλα, οι εργάτες ζητούσαν αυξήσεις και οδηγήθηκαν στο μεγαλύτερο κύμα απεργιών που είχε γνωρίσει η Ελλάδα από την ίδρυσή της. Ακόμη, η επαναστατική κυβέρνηση υιοθέτησε το γρηγοριανό ημερολόγιο που ίσχυε στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες.

Πολιτικές: Στις εκλογές του Δεκεμβρίου του 1923 τα φιλοβασιλικά κόμματα απείχαν. Έτσι στη βουλή συμμετείχε μόνο το κόμμα των Φιλελευθέρων του Ελ. Βενιζέλου και η Δημοκρατική Ένωση του Αλ. Παπαναστασίου. Ο Γεώργιος Β' εξαναγκάστηκε να φύγει στο εξωτερικό. Προσωρινός αντιβασιλέας ορίστηκε ο ναύαρχος Παύλος Κουντουριώτης.

Ποιες ήταν οι κοινωνικές και πολιτικές εξελίξεις στην Τουρκία;

Μετά τον μικρασιατικό πόλεμο ο Μουσταφά Κεμάλ ο οποίος έγινε πρόεδρος της Τουρκικής Δημοκρατίας, υποχρέωσε τον σουλτάνο να φύγει από τη χώρα, εδραίωσε τον κοσμικολαϊκό (και όχι θρησκευτικό) χαρακτήρα του πολιτεύματος και στη συνέχεια θέλησε να μετατρέψει την Τουρκία σε σύγχρονο κράτος δυτικού τύπου: προσπάθησε να οργανώσει συστήματα υγείας και εκπαίδευσης, αντικατέστησε το οθωμανικό αλφάβητο με το λατινικό, κατάργησε την πολυγαμία, παραχώρησε δικαίωμα ψήφου στις γυναίκες, απαγόρευσε στους άνδρες να φορούν φέσι και στις γυναίκες φερετζέ και επέβαλε τη χρήση οικογενειακών επιθέτων (ο ίδιος υιοθέτησε το Ατατούρκ, πατέρας των Τούρκων), όμως, παρά τις κεμαλικές μεταρρυθμίσεις, οι φτωχότερες τάξεις, δηλαδή η πλειονότητα του τουρκικού λαού, συνέχισαν να ζουν όπως και πριν από την «κεμαλική επανάσταση».

Ποιο είναι το σημαντικότερο θέμα που είχε να αντιμετωπίσει η ελληνική κοινωνία του Μεσοπολέμου;

Ένα από τα σημαντικότερα θέματα που είχε να αντιμετωπίσει η ελληνική κοινωνία του Μεσοπολέμου ήταν το προσφυγικό ζήτημα, δηλαδή η στέγαση και η επαγγελματική αποκατάσταση των προσφύγων.

Πώς επιχειρήθηκε η αποκατάσταση των προσφύγων στην ύπαιθρο;

Το ελληνικό κράτος απευθύνθηκε στην Κοινωνία των Εθνών (ΚτΕ), η οποία βοήθησε την Ελλάδα να συνάψει δάνειο και ίδρυσε την Eπιτρoπή Αποκαταστάσεως Προσφύγων (ΕΑΠ). Η ΕΑΠ λειτούργησε από το 1923 έως το 1930 και ασχολήθηκε κυρίως με τους πρόσφυγες στην ύπαιθρο. Περίπου 750.000 πρόσφυγες οδηγήθηκαν στη Μακεδονία και στη Θράκη, γιατί εκεί υπήρχαν διαθέσιμες γαίες, αλλά και για να εξασφαλιστεί η αριθμητική υπεροχή του ελληνικού στοιχείου σε αυτές τις περιοχές.

Πώς επιχειρήθηκε η αποκατάσταση των προσφύγων στις πόλεις;

Η αποκατάσταση των προσφύγων στις πόλεις ήταν κυρίως έργο του ελληνικού κράτους, που δημιούργησε προσφυγικούς συνοικισμούς. Οι πλούσιοι πρόσφυγες προτίμησαν περιοχές της αρεσκείας τους (Νέα Σμύρνη, Καλλίπολη του Πειραιά). Όσοι φτωχοί πρόσφυγες δεν μπόρεσαν να πάρουν κάποια από τις κατοικίες που έδινε το κράτος συνέχισαν να μένουν σε άθλια σπίτια στους προσφυγικούς συνοικισμούς.

Ποια προβλήματα δημιουργήθηκαν ανάμεσα στους πρόσφυγες και τους γηγενείς; Παρά τα κρατικά μέτρα, τα προβλήματα δεν έλειπαν, καθώς συχνά η στάση των γηγενών Ελλήνων απέναντι στους πρόσφυγες ήταν αρνητική. Οι πρόσφυγες πήραν γη που πολλοί γηγενείς θεωρούσαν δική τους, πρόσφεραν την εργασία τους φτηνά πιέζοντας προς τα κάτω τις αμοιβές και των ντόπιων, ήταν στη συντριπτική τους πλειονότητα βενιζελικοί κι αυτό τους έφερνε σε αντίθεση με την αντιβενιζελική Παλαιά Ελλάδα. Τέλος, πολλοί γηγενείς θεωρούσαν τους πρόσφυγες παράδοξους, καθώς είχαν πρωτάκουστα ονόματα, έτρωγαν άγνωστα φαγητά και οι γυναίκες τους εργάζονταν σε ξένες δουλειές. Το αποτέλεσμα ήταν η λέξη «πρόσφυγας» να είναι για χρόνια απαξιωτικός χαρακτηρισμός μεταξύ των γηγενών Ελλήνων.

Πώς η άφιξη των προσφύγων σφράγισε τη νεοελληνική κοινωνία σε πολιτικό επίπεδο;

Σε πολιτικό επίπεδο: Η συγκέντρωση της πλειονότητας των Ελλήνων μέσα στα όρια της Ελλάδας σήμανε την εγκατάλειψη της Μεγάλης Ιδέας. Με την εγκατάσταση των προσφύγων στη Μακεδονία και στη Θράκη ενισχύθηκε η ελληνική παρουσία σε αυτές τις περιοχές Πολιτικά, οι πρόσφυγες τάχθηκαν στον χώρο του βενιζελισμού. Αργότερα, αρκετοί από αυτούς έγιναν σοσιαλιστές και κομμουνιστές και διακρίθηκαν στους κοινωνικούς αγώνες.

Πώς η άφιξη των προσφύγων σφράγισε τη νεοελληνική κοινωνία σε οικονομικό επίπεδο;

Σε οικονομικό επίπεδο η αγροτική οικονομία αναζωογονήθηκε, καθώς οι πρόσφυγες αξιοποίησαν ακαλλιέργητες εκτάσεις εφαρμόζοντας και νέες μεθόδους. Οι περισσότεροι γνώριζαν κάποια τέχνη και, έχοντας μεγάλη ανάγκη από χρήματα, εργάζονταν ακόμη και με χαμηλές αμοιβές. Όσοι διέθεταν κεφάλαιο ασχoλήθηκαν με το εμπόριο και τη βιοτεχνία.

Πώς η άφιξη των προσφύγων σφράγισε τη νεοελληνική κοινωνία σε κοινωνικό επίπεδο;

Σε κοινωνικό επίπεδο: οι πρόσφυγες έφεραν στην κοινωνία της Ελλάδας τον τρόπο ζωής τους, τις συνήθειές τους, τη μουσική τους (ρεμπέτικο τραγούδι), την κουζίνα τους. Καθώς πολλές από τις γυναίκες πρόσφυγες υποχρεώθηκαν να εργαστούν, αρκετές από τις γηγενείς έκαναν το ίδιο, αλλάζοντας τα στερεότυπα που ήθελαν τη γυναίκα κλεισμένη στο σπίτι και υποχείριο του άντρα.

Πώς η άφιξη των προσφύγων σφράγισε τη νεοελληνική κοινωνία στα γράμματα και στις τέχνες;

Οι πρόσφυγες έδωσαν νέα πνοή στα Γράμματα και στις Τέχνες. Σημαντικοί λογοτέχνες, όπως ο Γιώργος Σεφέρης (Νόμπελ Λογοτεχνίας 1963), ο Ηλίας Βενέζης, ο Κοσμάς Πολίτης, ο Στρατής Δούκας και n Διδώ Σωτηρίου, ήταν Μικρασιάτες.

[Πηγές:

http://ebooks.edu.gr/ebooks/v/html/8547/5204/Istoria_G-Gymnasiou_html-empl/

https://edu.klimaka.gr/mathimata/gymnasiou/3037-odhgies-istoria-g-gymnasiou

http://iep.edu.gr/el/graf-b-yliko-2022-2023/gymnasio-3 ]

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8. Ενότητα 38: Ο Μικρασιατικός Πόλεμος (1919-1922)

Sat, 06 Sep 2025 15:50:13 +0300

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8. Ενότητα 38: Ο Μικρασιατικός Πόλεμος (1919-1922)

Η ελληνική διοίκηση της Μικράς Ασίας:

Η ελληνική διοίκηση εγκαταστάθηκε στη Σμύρνη παράλληλα με την απόβαση του ελληνικού στρατού.Ύπατος αρμοστής ορίστηκε ο Αριστείδης Στεργιάδης, η πολιτική του οποίου προκάλεσε αντιδράσεις μεταξύ των Ελλήνων.

Οι ελληνικές αρχές επιτέλεσαν σημαντικό έργο στην οικονομία, στην εκπαίδευση, στην υγεία και στην επανεγκατάσταση των προσφύγων.

Οι επιχειρήσεις του ελληνικού στρατού έως το καλοκαίρι του 1920:

Ο ελληνικό στρατός κατέλαβε τα εδάφη για τα οποία είχε εντολή.

Ο Βενιζέλος πήρε από το συνέδριο του Παρισιού άδεια επέκτασης της ελληνικής ζώνης κατοχής και έτσι ο ελληνικός στρατός κατέλαβε την Α. Θράκη και προέλασε σε βάθος 100-150 χλμ. στη Μικρά Ασία.

Η απόρριψη της συνθήκης των Σεβρών από το τουρκικό κίνημα αντίστασης:

Ο Κεμάλ απέρριψε τη συνθήκη και οι σύμμαχοι άρχισαν να επιφυλάσσονται για την ελληνική παρουσία στη Μ. Ασία.

Οι εκλογές του 1920 και η επάνοδος του Κωνσταντίνου:

Το οξυμμένο πολιτικό κλίμα:

Δολοφονική απόπειρα κατά του Βενιζέλου στο Παρίσι.
Δολοφονία του αντιβενιζελικού Ίωνα Δραγούμη στην Αθήνα.

Οι εκλογές:

Ο Βενιζέλος προκήρυξε εκλογές αμέσως μετά την επιτυχία των Σεβρών. Απέναντι στον Βενιζέλο σχηματίστηκε μια αντιβενιζελική συμμαχία με ηγέτη τον Δημήτριο Γούναρη που υποσχόταν τον τερματισμό του πολέμου. Ο αιφνίδιος θάνατος του Αλέξανδρου, που εκτελούσε χρέη βασιλιά, έδωσε στις εκλογές μορφή δημοψηφίσματος για την επιστροφή ή όχι του Κωνσταντίνου στην Ελλάδα. Οι εκλογές έγιναν τελικά το Νοέμβριο του 1920 και ο Βενιζέλος ηττήθηκε. Η φιλοβασιλική κυβέρνηση οργάνωσε δημοψήφισμα και ο Κωνσταντίνος επανήλθε το Δεκέμβριο του 1920.

Διπλωματικές επιτυχίες του τουρκικού κινήματος αντίστασης:

Οι Δυνάμεις χρησιμοποίησαν ως πρόφαση την επιστροφή του Κωνσταντίνου,

προκειμένου να αλλάξουν τη στάση τους απέναντι στην Ελλάδα.

Διπλωματικές κινήσεις του Κεμάλ:

Συμφωνία συνεργασίας με τη Σοβιετική Ένωση (Μάρτιος 1921).

Συμφωνίες με Γαλλία (Μάρτιος και Οκτώβριος 1921) και Ιταλία (Μάρτιος 1921).

Οι ελληνικές δυνάμεις είχαν πλέον μόνο την αγγλική υποστήριξη, αλλά και αυτή σε διπλωματικό επίπεδο.

Οι εξελίξεις έως τον Αύγουστο του 1922:

Η κυβέρνηση και ο Κωνσταντίνος αποφάσισαν να συνεχίσουν τον πόλεμο.

Επίθεση του ελληνικού στρατού το καλοκαίρι του 1921 μέχρι το Σαγγάριο, ισχυρή αντίσταση των Τούρκων, υποχώρηση στη γραμμή Εσκί Σεχίρ - Κιουτάχεια - Αφιόν Καραχισάρ. Ο Κεμάλ, ενισχυμένος πλέον, εμφανιζόταν αδιάλλακτος.

Στην Αθήνα ενισχύονταν οι αντιπολιτευτικές φωνές και οξυνόταν η οικονομική κρίση. Ο Αλ. Παπαναστασίου και έξι συνεργάτες του δημοσίευσαν, τον Μάρτιο του 1922, το Δημοκρατικό Μανιφέστο, στο οποίο ασκούσαν κριτική στις βασιλικές επιλογές.

Στις 13 Αυγούστου 1922 εκδηλώθηκε η τουρκική αντεπίθεση, η ελληνική άμυνα κατέρρευσε, στις 27 Αυγούστου οι Τούρκοι μπήκαν στη Σμύρνη, ο μικρασιατικός ελληνισμός πήρε το δρόμο της προσφυγιάς.

Λέξεις- κλειδιά: ελληνική διοίκηση Σμύρνης, Συνθήκη Σεβρών, δημοψήφισμα 1920, επέλαση στον Σαγγάριο, Δημοκρατικό Μανιφέστο

Προτεινόμενες δραστηριότητες: -Απόβαση στη Σμύρνη, Το Πανόραμα του 20ού αιώνα, ΕΡΤ, βίντεο (01.48΄): https://www.youtube.com/watch?v=1oK-2NLSXPY, -Άσκηση/δραστηριότητα 1 και 2 του σχολικού βιβλίου.

Τι γνωρίζετε για την ελληνική διοίκηση της Μικράς Ασίας;

Στη Σμύρνη εγκαταστάθηκε η ελληνική διοίκηση με ύπατο αρμοστή τον Αριστείδη Στεργιάδη, που είχε εντολή να αντιμετωπίζει ισότιμα όλους τους κατοίκους. Με την πολιτική του διαφωνούσε πολλές φορές η ελληνική στρατιωτική ηγεσία, ο μητροπολίτης Σμύρνης Χρυσόστομος και κάποιοι Έλληνες. Γι’ αυτόν τον λόγο, αλλά και επειδή ο Στεργιάδης είχε αυταρχικό χαρακτήρα, ήταν αντιπαθής σε πολλούς Έλληνες. Όμως οι ελληνικές αρχές επιτέλεσαν σημαντικό έργο στην οικονομία στην εκπαίδευση, στην υγεία και στην επανεγκατάσταση των Ελλήνων προσφύγων.

Ποιες ήταν οι επιχειρήσεις του ελληνικού στρατού έως το 1920;

Ο ελληνικός στρατός κατέλαβε αρχικά τα εδάφη της Μ. Ασίας. Αργότερα, ο Βενιζέλος πήρε εντολή από το συνέδριο του Παρισιού να επεκτείνει την ελληνική ζώνη κατοχής. Έτσι κατέλαβε την Α. Θράκη και στη συνέχεια μια ζώνη εδαφών στη Μ. Ασία, που ήταν πολύ μεγαλύτερη από αυτή που όριζε η συνθήκη των Σεβρών.

Ποιες ήταν οι εξελίξεις στην Ελλάδα μετά την υπογραφή της συνθήκης των Σεβρών; Λίγες μέρες μετά την υπογραφή της συνθήκης των Σεβρών, ο Βενιζέλος δέχτηκε δολοφονική επίθεση στο Παρίσι από Έλληνες φιλοβασιλικούς, αλλά σώθηκε. Στην Αθήνα ξέσπασαν ταραχές και δολοφονήθηκε ο αντιβενιζελικός Ίων Δραγούμης. Ο Βενιζέλος, όταν επέστρεψε στην Ελλάδα, προκήρυξε εκλογές. Ο αντίπαλος του Βενιζέλου, Δημήτριος Γούναρης, υποσχόταν να σταματήσει τον πόλεμο και να απαλλάξει την Ελλάδα από την «Βενιζελική τυραννία». Στις εκλογές οι Φιλελεύθεροι ηττήθηκαν. Η νέα κυβέρνηση έκανε δημοψήφισμα για την επιστροφή ή όχι του Κωνσταντίνου. Το υψηλό ποσοστό υπέρ του Κωνσταντίνου δημιούργησε υποψίες για νοθεία. Ο Κωνσταντίνος έτσι επέστρεψε στην Ελλάδα τον Δεκέμβριο του 1920.

Ποιες ήταν οι διπλωματικές επιτυχίες του τουρκικού κινήματος αντίστασης;

Οι Δυνάμεις της Αντάντ άρχισαν να πιστεύουν ότι οι δυνάμεις του Κεμάλ θα νικήσουν και με αφορμή την επιστροφή του Κωνσταντίνου στην Ελλάδα, που ήταν πολέμιος της Αντάντ στον Α’ Παγκόσμιο πόλεμο, άλλαξαν την στάση τους απέναντι στην Ελλάδα. Έτσι, ο Κεμάλ υπέγραψε συμφωνία συνεργασίας με τη Ρωσία, τη Γαλλία και την Ιταλία. Μετά από αυτά ,η Ελλάδα είχε μόνο τη στήριξη της Αγγλίας.

Ποιες ήταν οι εξελίξεις έως τον Αύγουστο του 1922;

Η νέα κυβέρνηση δεν τήρησε την υπόσχεσή της και συνέχισε τον πόλεμο. Το καλοκαίρι του 1921 ο ελληνικός στρατός έφτασε μέχρι το ποταμό Σαγγάριο, λίγα χιλιόμετρα πριν την Άγκυρα, όμως συνάντησαν ισχυρή αντίσταση και υποχώρησαν στη γραμμή που ορίζονταν από τις πόλεις Εσκί Σεχίρ- Κιουτάχεια- Αφιόν Καραχισάρ. Στις 13 Αυγούστου οι Τούρκοι έκαναν μια ισχυρή επίθεση και η ελληνική άμυνα κατέρρευσε. 27 Αυγούστου 1922 οι Τούρκοι μπήκαν στη Σμύρνη, η πόλη παραδόθηκε στις φλόγες και οι Έλληνες στη σφαγή. Όσοι σώθηκαν έγιναν πρόσφυγες. Η ήττα του ελληνικού στρατού σήμανε και το τέλος του πολέμου.

[Πηγές:

http://ebooks.edu.gr/ebooks/v/html/8547/5204/Istoria_G-Gymnasiou_html-empl/

https://edu.klimaka.gr/mathimata/gymnasiou/3037-odhgies-istoria-g-gymnasiou

http://iep.edu.gr/el/graf-b-yliko-2022-2023/gymnasio-3 ]

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8. Ενότητα 36. Ο ελληνισμός της δυτικής Μικράς Ασίας και του Πόντου. Ενότητα 35. Οι διεκδικήσεις της Αντάντ και της Ελλάδας στην Οθωμανική Αυτοκρατορία (Συνοπτική παρουσίαση).

Sat, 06 Sep 2025 15:48:11 +0300

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8. Ενότητα 38: Ο Μικρασιατικός Πόλεμος (1919-1922) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9. Ενότητα 44: Το προσφυγικό ζήτημα στην Ελλάδα κατά τον Μεσοπόλεμο (Ενιαία διδασκαλία)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8. Ενότητα 36. Ο ελληνισμός της δυτικής Μικράς Ασίας και του Πόντου.

Ο ελληνισμός της δυτικής Μικράς Ασίας:

Από τα μέσα του 19ου αιώνα πολλοί Έλληνες μετανάστευσαν στη Μικρά Ασία εξαιτίας των μεταρρυθμίσεων του Χάτι Χουμαγιούν και των θετικών οικονομικών προοπτικών.

Αν και οι μουσουλμανικοί πληθυσμοί αποτελούσαν την πλειονότητα, οι ελληνορθόδοξες κοινότητες είχαν έντονη παρουσία. Οι Έλληνες ήταν πλειονότητα στη Σμύρνη, ενώ διέθεταν σημαντική παρουσία και σε άλλες πόλεις.

Η οικονομική και πνευματική δραστηριότητα των Ελλήνων:

Ασχολούνταν κυρίως με το εμπόριο και τις επιχειρήσεις.

Λειτουργούσαν πολλά ελληνικά σχολεία.

Υπήρχαν τυπογραφεία, όπου εκδίδονταν ελληνικά βιβλία και εφημερίδες.

Ο ελληνισμός του Πόντου:

Ζούσε οργανωμένος σε ελληνορθόδοξες κοινότητες.

Μεγάλα εμπορικά κέντρα: Τραπεζούντα, Κερασούντα, Σαμψούντα.

Κέντρο της ελληνικής παιδείας υπήρξε το «Φροντιστήριον» της Τραπεζούντας, που είχε ιδρυθεί στα τέλη του 17ου αιώνα.

Οι διωγμοί του μικρασιατικού ελληνισμού:

Αιτίες:

Η ενίσχυση του τουρκικού εθνικισμού.
Η επιδίωξη ισχυρών συμφερόντων να κερδίσουν κυρίαρχη θέση στην οθωμανική οικονομία.

Μέτρα εκδίωξης των Μικρασιατών Ελλήνων:

150.000 Έλληνες εκτοπίστηκαν στην ενδοχώρα με το επιχείρημα ότι θα έθεταν σε κίνδυνο τις τουρκικές πόλεις αν δέχονταν ελληνική επίθεση.
Οργανώθηκαν τα τάγματα εργασίας, στα οποία κατατάσσονταν άνδρες άνω των 45 ετών, που οδηγούνταν για αγγαρείες σε λατομεία και δημόσια έργα στο εσωτερικό της χώρας, όπου εξοντώθηκαν κατά χιλιάδες.

Η κίνηση αυτονόμησης στον Πόντο:

Στα τέλη του Α ́ Παγκοσμίου πολέμου εκδηλώθηκε αυτονομιστική κίνηση των Ελλήνων του Πόντου στη βάση του δικαιώματος της αυτοδιάθεσης των λαών. Τον Ιανουάριο του 1920 ιδρύθηκε ομόσπονδο ποντοαρμενικό κράτος σε εδάφη που κατοικούσαν Πόντιοι και Αρμένιοι, το οποίο αναγνωρίστηκε από τη συνθήκη των Σεβρών, αλλά η ζωή του υπήρξε σύντομη.

Λέξεις-κλειδιά: Τάγματα εργασίας, ποντοαρμενικό κράτος.

Προτεινόμενη δραστηριότητα: -Άσκηση/ δραστηριότητα 1 του βιβλίου.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8. Ενότητα 35. Οι διεκδικήσεις της Αντάντ και της Ελλάδας στην Οθωμανική Αυτοκρατορία (Συνοπτική παρουσίαση)

Οθωμανική αυτοκρατορία:

Οκτώβριος 1918: Συνθηκολόγηση σουλτάνου κατάληψη σημαντικών σημείων της Οθωμανικής αυτοκρατορίας από τις Δυνάμεις της Αντάντ.

Συμμετοχή Ελλάδας στην κατάληψη της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, το θωρηκτό Γ. Αβέρωφ αγκυροβολεί στο Βόσπορο, προβολή των ελληνικών διεκδικήσεων.

Διεκδικήσεις του Βενιζέλου στο Συνέδριο του Παρισιού:

Ολόκληρη η παραλιακή ζώνη της Δυτικής Μικράς Ασίας.
Η Ίμβρος, η Τένεδος και η Α. Θράκη σχεδόν έως την Κωνσταντινούπολη.

Για να ενισχύσει αυτές τις διεκδικήσεις, ο Βενιζέλος έστειλε δυνάμεις στην εκστρατεία της Αντάντ εναντίον των μπολσεβίκων.

Υποστήριξη των ελληνικών διεκδικήσεων από την Βρετανία, που θεωρεί ότι η ελληνική παρουσία στη Μ. Ασία:

Θα λειτουργήσει ως εμπόδιο για τις ιταλικές επιδιώξεις στην περιοχή.
Θα παρέχει στήριξη στις μικρές βρετανικές δυνάμεις που ελέγχουν τα Στενά.

Απρίλιος 1919: Εντολή της Αντάντ για αποστολή ελληνικών στρατευμάτων στην περιοχή της Σμύρνης.

2 Μαΐου 1919: Αποβίβαση ελληνικού στρατού στη Σμύρνη και κατάληψη της γύρω περιοχής (17.000 τ.χλμ.). Οι Έλληνες υποδέχονται με ενθουσιασμό τον ελληνικό στρατό ≠ Οι Τούρκοι αντιδρούν αρνητικά. Σημειώνονται επεισόδια μικρής έκτασης με ευθύνη και των δύο πλευρών νεκροί και τραυματίες.

Οι Ιταλοί, που κατέχουν την περιοχή νότια της ελληνικής ζώνης της Σμύρνης, πολλές φορές υποκινούν ή υποβοηθούν τις τουρκικές αντιδράσεις και τα επεισόδια.

Προτεινόμενη δραστηριότητα: -Άσκηση/ δραστηριότητα 1 του βιβλίου.

Το Πανόραμα του 20ού αι., ΕΡΤ, βίντεο https://www.youtube.com/watch?v=XVfRxF8heng

Τι γνωρίζετε για τον Ελληνισμό της δυτικής Μικράς Ασίας;

Από τα μέσα του 19ου αιώνα πολλοί Έλληνες είχαν μεταναστεύσει στη Μ. Ασία λόγω των ευνοϊκών συνθηκών που είχαν δημιουργηθεί στη περιοχή από τις μεταρρυθμίσεις του Χάτι Χουμαγιούν. Στη Σμύρνη οι περισσότεροι κάτοικοι ήταν Έλληνες, ενώ οι Έλληνες είχαν σημαντική παρουσία και σε άλλες πόλεις. Οι Έλληνες ασχολούνταν με το εμπόριο και στη περιοχή λειτουργούσαν πολλά σχολεία και τυπογραφεία

Τι γνωρίζετε για τον ελληνισμό του Πόντου;

Οι Έλληνες του Πόντου ασχολούνταν με το εμπόριο και την γεωργία. Σημαντικά εμπορικά κέντρα ήταν η Τραπεζούντα, η Σαμψούντα και η Κερασούντα, ενώ κέντρο της ελληνικής παιδείας υπήρξε το «φροντιστήριον της Τραπεζούντας» που είχε ιδρυθεί τον 17ο αιώνα.

Τι γνωρίζετε για τους διωγμούς του μικρασιατικού ελληνισμού;

Οι ελληνορθόδοξοι πληθυσμοί εκδιώχθηκαν συστηματικά από το 1913. Έτσι, στα χρόνια των Βαλκανικών και του Α’ Παγκοσμίου πολέμου 150.000 Έλληνες εκτοπίστηκαν στην ενδοχώρα, οι άνδρες άνω των 45 χρόνων κατατάσσονταν σε τάγματα εργασίας και οδηγούνταν για αγγαρείες σε λατομεία ή δημόσια έργα στην ενδοχώρα, εξοντώθηκαν εκατοντάδες χιλιάδες Έλληνες της Μικράς Ασίας και του Πόντου. Την ίδια τύχη είχαν και οι Αρμένιοι.

Τι γνωρίζετε για την προσπάθεια αυτονόμησης του Πόντου;

Στα τέλη του Α’ Παγκόσμιου πολέμου έγινε μια κίνηση αυτονόμησης των Ελλήνων του Πόντου. Τον Ιανουάριο του 1920 ιδρύθηκε ένα ποντοαρμενικό κράτος, που όμως η ζωή του ήταν σύντομη.

Ποιες ήταν οι διεκδικήσεις της Ελλάδας στην Οθωμανική αυτοκρατορία;

Ο Βενιζέλος με υπόμνημα που έστειλε στο συνέδριο του Παρισιού ζητούσε: Εδάφη στη Μικρά Ασία με κέντρο τη Σμύρνη. Την ανατολική Θράκη. Τα νησιά Ίμβρο και Τένεδο. Μάλιστα, ο Βενιζέλος, για να κερδίσει την εύνοια των Συμμάχων, έστειλε δυνάμεις, για να βοηθήσει την Αντάντ στην εκστρατεία της εναντίον των Μπολσεβίκων στη νότια Ρωσία

Ποια συμφέροντα εξυπηρετούσε η στρατιωτική παρουσία της Ελλάδας στη Μ. Ασία;

Ο ελληνικός στρατός στη Μ. Ασία θα περιόριζε τις ιταλικές επιδιώξεις στην περιοχή και θα στήριζε τις βρετανικές δυνάμεις που βρίσκονταν στα Στενά.

Τι γνωρίζετε για την απόβαση του ελληνικού στρατού στη Σμύρνη και τις αντιδράσεις που προκάλεσε;

Μετά από απόφαση του συμβουλίου του Παρισιού ο ελληνικός στρατός αποβιβάστηκε στη Σμύρνη στις 2 Μαΐου 1919 και κατέλαβε τη Σμύρνη και μια περιοχή 17.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων. Οι Έλληνες της Μ. Ασίας δέχτηκαν με ενθουσιασμό το γεγονός. Οι Τούρκοι αντέδρασαν αρνητικά. Έγιναν επεισόδια με νεκρούς και τραυματίες. Οι Ιταλοί, που διεκδικούσαν τη Σμύρνη, δυσαρεστήθηκαν και ενίσχυαν τις τουρκικές επιθέσεις εναντίον των Ελλήνων.

[Πηγές:

http://ebooks.edu.gr/ebooks/v/html/8547/5204/Istoria_G-Gymnasiou_html-empl/

https://edu.klimaka.gr/mathimata/gymnasiou/3037-odhgies-istoria-g-gymnasiou

http://iep.edu.gr/el/graf-b-yliko-2022-2023/gymnasio-3 ]

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8. Ενότητα 36. Ο ελληνισμός της δυτικής Μικράς Ασίας και του Πόντου. Ενότητα 35. Οι διεκδικήσεις της Αντάντ και της Ελλάδας στην Οθωμανική Αυτοκρατορία (Συνοπτική παρουσίαση).

Sat, 06 Sep 2025 15:39:52 +0300

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8. Ενότητα 36. Ο ελληνισμός της δυτικής Μικράς Ασίας και του Πόντου.

Ενότητα 35. Οι διεκδικήσεις της Αντάντ και της Ελλάδας στην Οθωμανική Αυτοκρατορία (Συνοπτική παρουσίαση).

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8. Ενότητα 36. Ο ελληνισμός της δυτικής Μικράς Ασίας και του Πόντου.

Ο ελληνισμός της δυτικής Μικράς Ασίας:

Η οικονομική και πνευματική δραστηριότητα των Ελλήνων:

Ασχολούνταν κυρίως με το εμπόριο και τις επιχειρήσεις.

Λειτουργούσαν πολλά ελληνικά σχολεία.

Υπήρχαν τυπογραφεία, όπου εκδίδονταν ελληνικά βιβλία και εφημερίδες.

Ο ελληνισμός του Πόντου:

Ζούσε οργανωμένος σε ελληνορθόδοξες κοινότητες.

Μεγάλα εμπορικά κέντρα: Τραπεζούντα, Κερασούντα, Σαμψούντα.

Οι διωγμοί του μικρασιατικού ελληνισμού:

Αιτίες:

Η ενίσχυση του τουρκικού εθνικισμού.
Η επιδίωξη ισχυρών συμφερόντων να κερδίσουν κυρίαρχη θέση στην οθωμανική οικονομία.

Μέτρα εκδίωξης των Μικρασιατών Ελλήνων:

150.000 Έλληνες εκτοπίστηκαν στην ενδοχώρα με το επιχείρημα ότι θα έθεταν σε κίνδυνο τις τουρκικές πόλεις αν δέχονταν ελληνική επίθεση.
Οργανώθηκαν τα τάγματα εργασίας, στα οποία κατατάσσονταν άνδρες άνω των 45 ετών, που οδηγούνταν για αγγαρείες σε λατομεία και δημόσια έργα στο εσωτερικό της χώρας, όπου εξοντώθηκαν κατά χιλιάδες.

Η κίνηση αυτονόμησης στον Πόντο:

Λέξεις-κλειδιά: Τάγματα εργασίας, ποντοαρμενικό κράτος.

Προτεινόμενη δραστηριότητα: -Άσκηση/ δραστηριότητα 1 του βιβλίου.

Οθωμανική αυτοκρατορία:

Διεκδικήσεις του Βενιζέλου στο Συνέδριο του Παρισιού:

Ολόκληρη η παραλιακή ζώνη της Δυτικής Μικράς Ασίας.
Η Ίμβρος, η Τένεδος και η Α. Θράκη σχεδόν έως την Κωνσταντινούπολη.

Υποστήριξη των ελληνικών διεκδικήσεων από την Βρετανία, που θεωρεί ότι η ελληνική παρουσία στη Μ. Ασία:

Θα λειτουργήσει ως εμπόδιο για τις ιταλικές επιδιώξεις στην περιοχή.
Θα παρέχει στήριξη στις μικρές βρετανικές δυνάμεις που ελέγχουν τα Στενά.

Απρίλιος 1919: Εντολή της Αντάντ για αποστολή ελληνικών στρατευμάτων στην περιοχή της Σμύρνης.

Προτεινόμενη δραστηριότητα: -Άσκηση/ δραστηριότητα 1 του βιβλίου.

Το Πανόραμα του 20ού αι., ΕΡΤ, βίντεο https://www.youtube.com/watch?v=XVfRxF8heng

Τι γνωρίζετε για τον Ελληνισμό της δυτικής Μικράς Ασίας;

Τι γνωρίζετε για τον ελληνισμό του Πόντου;

Τι γνωρίζετε για τους διωγμούς του μικρασιατικού ελληνισμού;

Τι γνωρίζετε για την προσπάθεια αυτονόμησης του Πόντου;

Ποιες ήταν οι διεκδικήσεις της Ελλάδας στην Οθωμανική αυτοκρατορία;

Ποια συμφέροντα εξυπηρετούσε η στρατιωτική παρουσία της Ελλάδας στη Μ. Ασία;

Τι γνωρίζετε για την απόβαση του ελληνικού στρατού στη Σμύρνη και τις αντιδράσεις που προκάλεσε;

[Πηγές:

http://ebooks.edu.gr/ebooks/v/html/8547/5204/Istoria_G-Gymnasiou_html-empl/

https://edu.klimaka.gr/mathimata/gymnasiou/3037-odhgies-istoria-g-gymnasiou

http://iep.edu.gr/el/graf-b-yliko-2022-2023/gymnasio-3 ]

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7. Ενότητα 34: Η λήξη του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου και οι μεταπολεμικές ρυθμίσεις

Sat, 06 Sep 2025 15:37:04 +0300

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7. Ενότητα 34: Η λήξη του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου και οι μεταπολεμικές ρυθμίσεις

Το Συνέδριο του Παρισιού - Γενικό πλαίσιο:

Φθινόπωρο 1918: Λήξη Α ́ Παγκοσμίου Πολέμου.

Ιανουάριος 1919 - Ιανουάριος 1920: Συνέδριο του Παρισιού ή Συνέδριο ειρήνης. Οι νικητές του πολέμου αποφασίζουν τους όρους της ειρήνης. Οι ηττημένοι, οι ουδέτεροι και η Σοβιετική Ένωση δεν προσκαλούνται στο Συνέδριο.

Παράγοντες που επηρεάζουν καθοριστικά τις αποφάσεις του Συνεδρίου:

Η ανάγκη αναδιαμόρφωσης των ευρωπαϊκών συνόρων διάλυση των αυτοκρατοριών.
Η επιδίωξη της Γαλλίας για εξουθένωση και απομόνωση της Γερμανίας.
Η επιθυμία για απομόνωση και εγκλωβισμό της Σοβιετικής Ένωσης εκτός Ευρώπης.
Η «αρχή της αυτοδιάθεσης» (ιδέα του Αμερικανού Προέδρου Ουίλσον)

το δικαίωμα κάθε λαού να αποφασίζει μόνος του για το μέλλον του.

Οι συνθήκες ειρήνης που επιβλήθηκαν στους ηττημένους του πολέμου από το Συνέδριο του Παρισιού:

Η συνθήκη των Βερσαλλιών:

Ιούνιος 1919. Επιβάλλεται στη Γερμανία.

Όροι:

Παραχώρηση γερμανικών εδαφών στη Γαλλία, στο Βέλγιο, στη Δανία και στις

νεοσύστατες Πολωνία, Τσεχοσλοβακία και Λιθουανία.

Αναγνώριση της Ρηνανίας και του Σάαρ ως αποστρατιωτικοποιημένης ζώνης.
Πληρωμή βαριών πολεμικών αποζημιώσεων.
Εγκατάλειψη αποικιών που είχε κερδίσει από τη Ρωσία το 1918 (Συνθήκη

Μπρεστ-Λιτόφσκ).

Ελαχιστοποίηση των ενόπλων δυνάμεων, σχεδόν αφοπλισμός της Γερμανίας.

Η συνθήκη του Αγίου Γερμανού (1919. Επιβάλλεται στην Αυστροουγγαρία).

Η συνθήκη του Νεϊγύ:

Νοέμβριος 1919. Επιβάλλεται στη Βουλγαρία.

Όροι:

Παραχώρηση Α. Μακεδονίας και Δ. Θράκης στην Ελλάδα.
Παραχώρηση εδαφών στη Ρουμανία και τη Σερβία.
Είναι δυνατή η ανταλλαγή πληθυσμών μεταξύ Ελλάδας και Βουλγαρίας.

Η συνθήκη του Τριανόν (1920. Επιμέρους συνθήκη που αφορά την Ουγγαρία).

Η συνθήκη των Σεβρών:

28 Ιουλίου - 10 Αυγούστου 1920 Επιβάλλεται στην Οθωμανική αυτοκρατορία.

Όροι:

Παραχώρηση της Μεσοποταμίας, της Παλαιστίνης και της Υπεριορδανίας στη Βρετανία.
Παραχώρηση της Συρίας και του Λιβάνου στη Γαλλία.
Το Κουρδιστάν και η Αρμενία ανεξαρτητοποιούνται.
Τα νησιά Ίμβρος, Τένεδος και η Α. Θράκη (σχεδόν μέχρι την Κωνσταντινούπολη) παραχωρούνται στην Ελλάδα.
Ο σουλτάνος αναγνωρίζει την ελληνική κυριαρχία στα νησιά του Β. και Α. Αιγαίου.
Η Ιταλία παραχωρεί τα Δωδεκάνησα εκτός της Ρόδου στην Ελλάδα.
Η Αντάντ αναθέτει στην Ελλάδα τη διοίκηση της περιοχής της Σμύρνης για

πέντε χρόνια με την προοπτική να γίνει δημοψήφισμα για την τύχης της.

Η περιοχή των Στενών (Ελλήσποντος, Προποντίδα, Βόσπορος) τίθενται υπό διεθνή έλεγχο.

Η Κοινωνία των Εθνών:

Διεθνής οργανισμός με στόχο την ειρηνική επίλυση των εθνικών - κρατικών διαφορών και την αποφυγή έκρηξης νέου πολέμου.

Διαλυτικά στοιχεία:

Η δυνατότητα κάθε κράτους άσκησης βέτο (αρνησικυρίας) στις αποφάσεις του οργανισμού.
Η δυνατότητα κάθε κράτους για μη συμμόρφωση στις υποδείξεις του οργανισμού.

Λέξεις- κλειδιά: παγκόσμιος πόλεμος, τα «14 σημεία» του Γουίλσον, Συνθήκη Βερσαλλιών, Συνθήκη Σεβρών, Κοινωνία των Εθνών.

Προτεινόμενες δραστηριότητες: -Η Συνθήκη των Σεβρών, Το Πανόραμα του 20ού αι., https://www.youtube.com/watch?v=vN1ekQ6dKsE ΕΡΤ, -Άσκηση/δραστηριότητα 1 και 2 του βιβλίου.

Τι γνωρίζετε για το συνέδριο της ειρήνης στο Παρίσι;

Οι εκπρόσωποι των νικητών του Α΄ Παγκοσμίου πολέμου συγκεντρώθηκαν στο Παρίσι (συνέδριο της Ειρήνης 1919- 1920), για να συζητήσουν τους όρους των συνθηκών ειρήνης. Οι αποφάσεις καθορίστηκαν από: την ανάγκη αναδιαμόρφωσης του πολιτικού χάρτη της Ευρώπης, την επιδίωξη της Γαλλίας να εξουθενώσει τη Γερμανία, την επιθυμία των Δυνάμεων να εγκλωβίσουν το νέο σοβιετικό καθεστώς της Ρωσίας. Σημαντικό ρόλο έπαιξε η αρχή της αυτοδιάθεσης των λαών, σύμφωνα με την οποία κάθε λαός είχε το δικαίωμα να αποφασίζει μόνος του για το μέλλον του.

Τι γνωρίζετε για τη συνθήκη των Βερσαλλιών;

Η συνθήκη των Βερσαλλιών (Ιούνιος 1919) υποχρέωνε τη Γερμανία: να παραχωρήσει εδάφη της στη Γαλλία, στο Βέλγιο, στη Δανία, στη Πολωνία, στη Τσεχοσλοβακία και στη Λιθουανία, να αναγνωρίσει τη Ρηνανία και το Σάαρ ως αποστρατιωτικοποιημένη ζώνη, να πληρώσει βαριές πολεμικές αποζημιώσεις, να εγκαταλείψει τα εδάφη που είχε κερδίσει από τη Ρωσία και να περιορίσει στο ελάχιστο τις ένοπλες δυνάμεις της.

Τι γνωρίζετε για τη συνθήκη του Αγίου Γερμανού;

Η συνθήκη του Αγίου Γερμανού (1919) εξανάγκαζε την Αυστροουγγαρία να αναγνωρίσει την ανεξαρτησία της Ουγγαρίας, της Τσεχοσλοβακίας, της Γιουγκοσλαβίας και της Πολωνίας και να παραχωρήσει σε αυτές πολλά εδάφη. Έτσι, η Αυστροουγγρική αυτοκρατορία διαλυόταν.

Τι γνωρίζετε για τη συνθήκη του Νεϊγύ;

Η συνθήκη του Νεϊγύ (Νοέμβριος 1919) υποχρέωνε τη Βουλγαρία: να παραιτηθεί από τις διεκδικήσεις της στην Α. Μακεδονία και τη Δ. Θράκη (τα εδάφη αυτά δόθηκαν στην Ελλάδα), να παραχωρήσει εδάφη της στη Ρουμανία και στη Σερβία. Παράλληλα, προβλεπόταν η δυνατότητα αμοιβαίας ανταλλαγής πληθυσμών ανάμεσα σε Ελλάδα και Βουλγαρία.

Τι γνωρίζετε για τη συνθήκη των Σεβρών;

Η συνθήκη των Σεβρών (28 lουλίου/10 Αυγούστου 1920) επιβλήθηκε στην Οθωμανική αυτοκρατορία. Ο σουλτάνος παραχωρούσε την Μεσοποταμία, την Παλαιστίνη και την Υπεριορδανία στη Βρετανία, ενώ τη Συρία και τον Λίβανο στη Γαλλία. Το Κουρδιστάν και η Αρμενία θα γίνονταν ανεξάρτητα κράτη. Τα νησιά Ίμβρος, Τένεδος και η Θράκη παραχωρούνταν στην Ελλάδα. Η Ιταλία παραχωρούσε στην Ελλάδα τα Δωδεκάνησα, εκτός από τη Ρόδο. Η Αντάντ ανέθεσε στην Ελλάδα τη διοίκηση της Σμύρνης για πέντε χρόνια. Στη συνέχεια, οι κάτοικοι της περιοχής θα αποφάσιζαν με δημοψήφισμα για την τύχη της. Τα Στενά τέθηκαν υπό διεθνή έλεγχο.

Τι ήταν η Κοινωνία των Εθνών;

Η Κοινωνία των Εθνών ήταν ένας διεθνής οργανισμός, όπου θα μπορούσαν να απευθύνονται τα κράτη για να επιλύουν ειρηνικά τις μεταξύ τους διαφορές. Ωστόσο, κάθε κράτος-μέλος της Κοινωνίας των Εθνών είχε δικαίωμα να ασκήσει βέτο εμποδίζοντας τη λήψη μιας απόφασης, αλλά και να μη συμμορφωθεί προς τις υποδείξεις που θα του γίνονταν. Τα δύο αυτά στοιχεία έμελλε να λειτουργήσουν διαλυτικά για την Κοινωνία των Εθνών.

[Πηγές:

http://ebooks.edu.gr/ebooks/v/html/8547/5204/Istoria_G-Gymnasiou_html-empl/

https://edu.klimaka.gr/mathimata/gymnasiou/3037-odhgies-istoria-g-gymnasiou

http://iep.edu.gr/el/graf-b-yliko-2022-2023/gymnasio-3 ]

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7. Ενότητα 33: Η ρωσική Επανάσταση

Sat, 06 Sep 2025 15:35:27 +0300

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7. Ενότητα 33: Η ρωσική Επανάσταση

Η κρίση του τσαρικού καθεστώτος:

Τέλη 19ου αιώνα - αρχές 20ού αιώνα το 85% του πληθυσμού ήταν αγρότες.

Μεγάλα κτήματα γαιοκτήμονες ≠ μικροκαλλιεργητές ζούσαν σε άσχημες συνθήκες.

Συχνές εξεγέρσεις με αίτημα τον αναδασμό της γης.

Μερικές περιοχές είχαν γνωρίσει αξιόλογη βιομηχανική ανάπτυξη.

Οι εργάτες ζούσαν το ίδιο άθλια με τους αγρότες.

Η κοινωνική ένταση κλιμακώθηκε μετά την ήττα της Ρωσίας στον ρωσοϊαπωνικό πόλεμο (1904-1905).

1905: Ο τσάρος Νικόλαος Β ́ θεσπίζει νομοθετικό σώμα (συνταγματική

μοναρχία).

1905-1906: Η επανάσταση στη Μόσχα καταπνίγεται στο αίμα.

Η επιστράτευση Ρώσων (Α ́ Παγκόσμιος πόλεμος) παρέλυσε την οικονομία.

Τα τσαρικά στρατεύματα αντιμετώπιζαν και την ήττα στα στρατόπεδα μαχών.

Η αστική επανάσταση του Φεβρουαρίου 1917: (απλή αναφορά)

Φεβρουάριος 1917: Νέα επανάσταση που επιβλήθηκε του τσάρου.

Τη διακυβέρνηση του κράτους ασκούσαν μετριοπαθείς φιλελεύθεροι αστοί.

Οργανώθηκαν τα σοβιέτ = συμβούλια εργατών και στρατιωτών σε διάφορες πόλεις.

Μάρτιος 1917: Ο τσάρος παραιτείται.

Η προσωρινή κυβέρνηση:

Αναγνώρισε κάποια ατομικά δικαιώματα.
Νομιμοποίησε τα σοβιέτ.
Προετοίμασε τη σύγκληση συνέλευσης για την κατάρτιση συντάγματος.

Αρνήθηκε:

Να αποσύρει τα στρατεύματα της Ρωσίας από τον πόλεμο.
Να προχωρήσει σε αναδασμό της γης.

Αιτήματα των κομμουνιστών (μπολσεβίκων) με επικεφαλής τον Βλαντιμίρ Ίλιτς Ουλιάνοφ ή Λένιν:

Κατάργηση της φιλελεύθερης προσωρινής κυβέρνησης.
Όλη η εξουσία να περάσει στα σοβιέτ.
Η γη να μοιραστεί στους αγρότες.
Η Ρωσία να αποσυρθεί αμέσως από τον πόλεμο.

Η σοσιαλιστική οκτωβριανή επανάσταση του 1917:

Μάιος 1917: Οι Ρώσοι κομμουνιστές (μπολσεβίκοι) κατόρθωσαν να πάρουν την πλειοψηφία στα σοβιέτ.

25-26 Οκτωβρίου 1917: Οργανώνεται νέα επανάσταση (Οκτωβριανή

επανάσταση), η οποία παίρνει την εξουσία από τους μετριοπαθείς.

Πράξεις της νέας κυβέρνησης:

Αφαίρεσε από τους ιδιοκτήτες τους κι έθεσε υπό τον έλεγχό της όλες τις

μεγάλες οικονομικές μονάδες.

Ανέθεσε τη διοίκηση των εργοστασίων στα σοβιέτ των εργατών και των

μεγάλων αγροκτημάτων στα σοβιέτ των αγροτών.

Αναγνώρισε το δικαίωμα της αυτοδιάθεσης στις διάφορες εθνότητες της χώρας.
Απέσυρε τη χώρα (Συνθήκη Μπρεστ-Λιτόφσκ, 3 Μαρτίου 1918) από

τον πόλεμο (αφενός γιατί δεν είχαν δυνάμεις και αφετέρου διότι τον θεωρούσαν

ιμπεριαλιστικό), παραχωρώντας όμως πολλά εδάφη στη Γερμανία.

Ο εμφύλιος πόλεμος και η ξένη επέμβαση:

Λίγο αργότερα ξέσπασε εμφύλιος πόλεμος ανάμεσα στους τσαρικούς και

τους μπολσεβίκους. Η Αντάντ έστειλε στρατό στο πλευρό του τσάρου, μαζί και η Ελλάδα

(εκστρατεία στην Ουκρανία). 1921: Τελικά οι μπολσεβίκοι επικράτησαν. (απλή αναφορά)

Η ίδρυση της Σοβιετικής Ένωσης: (απλή αναφορά)

Λίγο αργότερα το κράτος πήρε τη μορφή ομοσπονδίας και ονομάστηκε Ένωση

Σοβιετικών Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών (ΕΣΣΔ) ή Σοβιετική

Ένωση, το πρώτο σοσιαλιστικό κράτος το κόσμου.

Η επίδραση της οκτωβριανής επανάστασης στην Ευρώπη:

Ενίσχυσε την κινητικότητα στις γραμμές των λαϊκών τάξεων σε πολλές χώρες της Ευρώπης.

1919: Στη Μόσχα ιδρύεται η Γ ́ Διεθνής ή Κομμουνιστική Διεθνής ή Κομιτέρν.

1918-1919: Στη Γερμανία οργανώθηκε επανάσταση (Οκτώβριος 1918) από τους σπαρτακιστές, αλλά τελικά ηττήθηκαν.

1919: Επανάσταση ξέσπασε στην Ουγγαρία, επικράτησε σοβιετικό καθεστώς για λίγο, αλλά τελικά ανατράπηκε.

Στις χώρες της Αντάντ εκδηλώθηκαν απεργίες και άρχισαν να ιδρύονται τα κομμουνιστικά κόμματα. Ένα από αυτά ήταν και το Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα Ελλάδας (Σ.Ε.Κ.Ε.) [1918], το επονομαζόμενο σήμερα Κ.Κ.Ε.

Λέξεις- κλειδιά: Τσαρικό καθεστώς, μπολσεβίκοι, Οκτωβριανή επανάσταση, σοβιέτ, κομμουνιστικά κόμματα

Προτεινόμενες δραστηριότητες: Πανόραμα του αιώνα, ΕΡΤ (βίντεο: 15:54΄-16:53΄) :http://archive.ert.gr/621/ -«Σοβιετική επανάσταση», -Άσκηση/ δραστηριότητα 1, του σχολικού βιβλίου. -Ποιες από τις διακηρύξεις και τα μέτρα που πήραν οι μπολσεβίκοι σχετίζονται με τις διακηρύξεις και τα μέτρα που είχε πάρει η Γαλλική Επανάσταση; -Συζήτηση για την Οκτωβριανή Επανάσταση και τη σημασία της.

Ποια ήταν η κατάσταση στη Ρωσία στα τέλη του 19ου αιώνα;

Τα μεγαλύτερα και πιο εύφορα κτήματα ανήκαν σε μεγάλους γαιοκτήμονες, ενώ οι καλλιεργητές ζούσαν σε άθλιες συνθήκες. Οι εξεγέρσεις ήταν συχνές και το αίτημα για αναδασμό της γης είχε πολλούς υποστηρικτές. Οι εργάτες ζούσαν εξίσου άθλια με τους αγρότες. Έτσι, ήταν συχνές και οι εργατικές εξεγέρσεις, που συνήθως καταστέλλονταν με αιματηρό τρόπο. Ο Α' Παγκόσμιος πόλεμος επιδείνωσε την κατάσταση. Η επιστράτευση εκατομμυρίων Ρώσων παρέλυσε την οικονομία, κάνοντας τις συνθήκες ζωής των λαϊκών τάξεων αληθινά τραγικές. Την ίδια στιγμή, ο ρωσικός στρατός αντιμετώπιζε σοβαρά προβλήματα στα πεδία των μαχών.

Τι γνωρίζετε για την αστική επανάσταση τον Φεβρουάριο του 1917;

Τον Φεβρουάριο του 1917 ξέσπασε νέα επανάσταση. Τη διακυβέρνηση του κράτους ανέλαβε μια προσωρινή κυβέρνηση. Παράλληλα, οργανώθηκαν τα σοβιέτ, συμβούλια εργατών και στρατιωτών που ανέλαβαν την εξουσία στην πρωτεύουσα Πετρούπολη, στη Μόσχα και σε άλλες μεγάλες πόλεις. Έτσι, η εξουσία μοιραζόταν ανάμεσα στην προσωρινή κυβέρνηση και τα σοβιέτ. Η προσωρινή κυβέρνηση αναγνώρισε κάποια ατομικά δικαιώματα, νομιμοποίησε τα σοβιέτ, αλλά αρνήθηκε να ικανοποιήσει τα λαϊκά αιτήματα για απόσυρση της Ρωσίας από τον πόλεμο και αναδασμό της γης.

Τι ζητούσαν οι μπολσεβίκοι;

Οι Ρώσοι κομμουνιστές, οι μπολσεβίκοι με επικεφαλής τον Λένιν, υποστήριζαν ότι έπρεπε να καταργηθεί η φιλελεύθερη προσωρινή κυβέρνηση, όλη η εξουσία να περάσει στα σοβιέτ, η γη να μοιραστεί στους αγρότες και η Ρωσία να αποσυρθεί αμέσως από τον πόλεμο.

Τι γνωρίζετε για την οκτωβριανή επανάσταση του 1917;

Οι μπολσεβίκοι οργάνωσαν επανάσταση στην Πετρούπολη 25 προς 26 Οκτωβρίου 1917, που επικράτησε και έμεινε γνωστή ως οκτωβριανή επανάσταση. Η νέα κυβέρνηση, με πρόεδρο τον Λένιν, αφαίρεσε από τους ιδιοκτήτες τους όλες τις μεγάλες οικονομικές μονάδες (μεγάλα αγροκτήματα, εργοστάσια, τράπεζες, μεταφορικά μέσα κ.ά.), ανέθεσε τη διοίκηση των εργοστασίων στα σοβιέτ των εργατών και των μεγάλων αγροκτημάτων στα σοβιέτ των αγροτών. Η νέα κυβέρνηση υπέγραψε με τη Γερμανία τη συνθήκη ειρήνης του Μπρεστ-Λιτόφσκ (3 Μαρτίου 1918), με την οποία σταματούσε ο γερμανορωσικός πόλεμος, αλλά η Ρωσία υποχρεωνόταν να παραχωρήσει πολλά εδάφη της στη Γερμανία.

Τι γνωρίζετε για τον εμφύλιο πόλεμο στη Ρωσία;

Στη Ρωσία ξέσπασε εμφύλιος πόλεμος ανάμεσα στους οπαδούς του τσάρου και τους υποστηρικτές της επανάστασης. Οι χώρες της Αντάντ, ανάμεσά τους και η Ελλάδα, συμμετείχαν στον πόλεμο υποστηρίζοντας τους τσαρικούς. Οι συγκρούσεις έληξαν το 1921, με την επικράτηση των μπολσεβίκων. Λίγο αργότερα το κράτος πήρε τη μορφή ομοσπονδίας και ονομάστηκε Σοβιετική Ένωση,. Αυτό ήταν το πρώτο σοσιαλιστικό κράτος του κόσμου.

Ποια ήταν η επίδραση της οκτωβριανής επανάστασης στην Ευρώπη;

Στη Μόσχα ιδρύθηκε το 1919 η Γ΄ Διεθνής, μια οργάνωση στην οποία εντάχθηκαν όλα τα κομμουνιστικά κόμματα με σκοπό την αποτελεσματικότερη οργάνωση της δράσης τους. Στη Γερμανία ριζοσπάστες σοσιαλιστές, οργάνωσαν επανάσταση (Οκτώβριος 1918), αλλά τελικά ηττήθηκαν. Στην Ουγγαρία εκδηλώθηκε επανάσταση και επικράτησε για λίγο σοβιετικό καθεστώς, που, όμως, ανατράπηκε. Στις νικήτριες χώρες της Αντάντ (Βρετανία, Γαλλία, Ιταλία) εκδηλώθηκαν μεγάλες απεργίες. Τότε άρχισαν να δημιουργούνται στην Ευρώπη τα πρώτα κομμουνιστικά κόμματα. Τα κόμματα αυτά μάχονταν για την αναμόρφωση της κοινωνίας όχι μέσα από μεταρρυθμίσεις αλλά με επανάσταση. Ένα από αυτά ήταν και το Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα Ελλάδας (ΣΕΚΕ), που ιδρύθηκε το 1918 και μετονομάστηκε αργότερα σε Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας.

[Πηγές:

http://ebooks.edu.gr/ebooks/v/html/8547/5204/Istoria_G-Gymnasiou_html-empl/

https://edu.klimaka.gr/mathimata/gymnasiou/3037-odhgies-istoria-g-gymnasiou

http://iep.edu.gr/el/graf-b-yliko-2022-2023/gymnasio-3 ]

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7. Ενότητα 32: Η Ελλάδα στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο – Ο Εθνικός Διχασμός

Sat, 06 Sep 2025 15:33:44 +0300

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7. Ενότητα 32: Η Ελλάδα στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο – Ο Εθνικός Διχασμός

Η σύγκρουση Βενιζέλου - Κωνσταντίνου:

Η θέση του Βενιζέλου:

Η Αντάντ θα αναδειχθεί νικήτρια του πολέμου.

Συμμετοχή στον πόλεμο στο πλευρό της Αντάντ, διεκδίκηση εδαφικών ανταλλαγμάτων μετά τον πόλεμο.

Υποστηρικτές της θέσης του Βενιζέλου: τμήματα των λαϊκών τάξεων και μεγαλοαστική τάξη (κυρίως της Διασποράς).

Η θέση του Κωνσταντίνου:

Επιθυμία συμμαχίας με τις Κεντρικές Δυνάμεις. Λόγω της συμμετοχής της Βουλγαρίας και της Οθωμανικής αυτοκρατορίας στην Κεντρική Συμμαχία, ο Κωνσταντίνος τελικά υποστηρίζει την «διαρκή ουδετερότητα», ουσιαστικά εξυπηρετεί τα γερμανικά συμφέροντα.

Υποστηρικτές της θέσης του Κωνσταντίνου: μικροαστοί (φοβούνται την ένταξη των οικονομικά ισχυρών ετεροχθόνων στον πόλεμο) και τμήματα λαϊκών τάξεων που δεν επιθυμούν νέους πολέμους.

Φεβρουάριος 1915: Κατάληψη Δαρδανελίων από την Αντάντ.

Προσπάθεια Βενιζέλου να βάλει την Ελλάδα στον πόλεμο Αντίδραση Κωνσταντίνου Παραίτηση Βενιζέλου.

Μάιος 1915: Εκλογές - Νίκη Βενιζέλου - Κήρυξη επιστράτευσης - Νέα

διαφωνία με τον Κωνσταντίνο - Νέα παραίτηση Βενιζέλου.

Δεκέμβριος 1915: Νέες εκλογές - Απέχουν οι Φιλελεύθεροι του Βενιζέλου - Ανάδειξη φιλοβασιλικής Κυβέρνησης.

Η εμπλοκή της Ελλάδας στον Α ́ Παγκόσμιο πόλεμο:

Οκτώβριος 1915: Απόβαση και στρατοπέδευση δυνάμεων της Αντάντ στη Θεσσαλονίκη - Κατάρρευση σερβικού στρατού υπό την πίεση του βουλγαρικού στρατού.

Μάιος 1916: Εισβολή γερμανικών και βουλγαρικών στρατευμάτων στην Α. Μακεδονία Απώλεια των εδαφικών κερδών των Βαλκανικών πολέμων Ο ελληνικός στρατός δεν αντιδρά τηρώντας την εντολή για «ουδετερότητα» του Κωνσταντίνου Αιχμαλωτίζεται και οδηγείται στη Γερμανία ολόκληρο το Δ ́ Σώμα Στρατού.

Οι Επίστρατοι και το κίνημα της Εθνικής Άμυνας:

Ιούνιος 1916: Απαίτηση της Αντάντ για αφοπλισμό των φιλοβασιλικών ενόπλων δυνάμεων της Ελλάδας. Υποχώρηση Κωνσταντίνου - Απόλυση των φιλοβασιλικών στρατιωτικών.

Ταυτόχρονη ίδρυση παραστρατιωτικών φιλοβασιλικών οργανώσεων («Επίστρατοι»: 200.000 μέλη). Παράλληλη δράση βενιζελικών στρατιωτικών - ίδρυση του κινήματος της

«Εθνικής Άμυνας» στη Θεσσαλονίκη - Απαίτηση για συμμετοχή της Ελλάδας στον πόλεμο στο πλευρό της Αντάντ.

Η Προσωρινή Κυβέρνηση της Θεσσαλονίκης:

Εγκατάσταση Προσωρινής Κυβέρνησης υπό τον Βενιζέλο στη Θεσσαλονίκη (καλοκαίρι 1916) Διαταγή επιστράτευσης στο πλευρό της Αντάντ.

Ο Εθνικός Διχασμός:

Φεβρουάριος 1915 - Καλοκαίρι 1916: Διαρκής κλιμάκωση της έντασης και της διαφωνίας ανάμεσα στον Βενιζέλο και τον Κωνσταντίνο.

Αποτέλεσμα: Δημιουργία δύο ταυτόχρονων αντίπαλων κέντρων εξουσίας: «Κράτος των Αθηνών» (= Κωνσταντίνος) και «Κράτος της Θεσσαλονίκης» (= Βενιζέλος).

Πολιτικός και κοινωνικός διχασμός των Ελλήνων - «Εθνικός Διχασμός»

Πρώτη ελληνική εμφύλια σύγκρουση του 20ού αιώνα.

Η δυναμική επέμβαση της Αντάντ και η έξωση του Κωνσταντίνου:

Φθινόπωρο 1916: Στρατιωτική επίθεση της Αντάντ στην Αθήνα με απόβαση στον Πειραιά Απόκρουση από τις φιλοβασιλικές δυνάμεις.

Νοέμβριος 1916: Διώξεις στην Αθήνα σε βάρος βενιζελικών από το βασιλικό καθεστώς (Νοεμβριανά, 35 νεκροί).

Νοέμβριος 1916 - Ιούνιος 1917: Ναυτικός και εμπορικός αποκλεισμός του Πειραιά (= «Κράτος Αθηνών») από την Αντάντ. Άσκηση πίεσης προς τον Κωνσταντίνο για να αποχωρήσει.

Ιούνιος 1917: Αποχώρηση Κωνσταντίνου από την Ελλάδα. Δεν παραιτείται και στη θέση του αφήνει τον γιο του Αλέξανδρο.

Η ανάληψη της εξουσίας από τον Βενιζέλο:

Καλοκαίρι 1917:

Επιστροφή Βενιζέλου στην Αθήνα. Κήρυξη πολέμου στις Κεντρικές Δυνάμεις.

Συμμετοχή ελληνικών στρατιωτικών δυνάμεων στον πόλεμο. Σύγκρουση με

βουλγαρικές δυνάμεις στη Μακεδονία (Μάχες του Σκρα και της Δοϊράνης το

1918). Νίκες ελληνικού στρατού. Επαναφορά της Βουλής που διαλύθηκε το 1915 («Βουλή των Λαζάρων»). Απολύσεις φιλοβασιλικών υπαλλήλων και στρατιωτικών - Εκτοπισμός

φιλοβασιλικών στην Κορσική.

Λέξεις- κλειδιά: Εθνικός Διχασμός, Κυβέρνηση Θεσσαλονίκης, Κράτος των Αθηνών.

Προτεινόμενες δραστηριότητες: -Το Πανόραμα του 20ού αιώνα, ΕΡΤ: https://archive.ert.gr/625/ «Η κυβέρνηση της Θεσσαλονίκης», -Σχολιασμός των πηγών του σχολικού βιβλίου, ώστε να αναδειχθεί η στάση των δύο εμπλεκομένων (βασιλιά- Βενιζέλου) στο ζήτημα του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου -Άσκηση/ δραστηριότητα 3 του σχολικού βιβλίου.

Ποια ήταν η θέση του Βενιζέλου για τον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο;

Ο πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος, που θεωρούσε ότι οι Αγγλογάλλοι θα επικρατούσαν, έκρινε ότι η Ελλάδα θα έπρεπε να συμμαχήσει με την Αντάντ, για να διαφυλάξει τα κέρδη της από τους βαλκανικούς πολέμους, αλλά και να διευρύνει τα σύνορά της.

Ποια ήταν η θέση του βασιλιά Κωνσταντίνου για τον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο;

Ο βασιλιάς Κωνσταντίνος ήθελε την Ελλάδα σύμμαχο των Κεντρικών Δυνάμεων. Επειδή, όμως, η Οθωμανική αυτοκρατορία και η Βουλγαρία είχαν ήδη ταχθεί στο πλευρό της Γερμανίας, ο βασιλιάς υποστήριζε, σε συνεννόηση με τον Γερμανό αυτοκράτορα, τη «διαρκή ουδετερότητα» με το επιχείρημα ότι έτσι η Ελλάδα θα προστατευόταν από τον πόλεμο.

Τι γνωρίζετε για τη σύγκρουση Βενιζέλου-Κωνσταντίνου;

Ο βασιλιάς Κωνσταντίνος ήθελε την Ελλάδα σύμμαχο των Κεντρικών Δυνάμεων. Ο πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος, που θεωρούσε ότι οι Αγγλογάλλοι θα επικρατούσαν, έκρινε ότι η Ελλάδα θα έπρεπε να συμμαχήσει με την Αντάντ. Όταν η Αντάντ επιχείρησε να καταλάβει τα Δαρδανέλια, ο Βενιζέλος έκρινε ότι η Ελλάδα θα έπρεπε να πάρει μέρος στην προσπάθειά της. Η άρνηση του βασιλιά οδήγησε τον Βενιζέλο σε παραίτηση. Στις εκλογές που ακολούθησαν ο Βενιζέλος αναδείχθηκε νικητής. Όταν, όμως, κήρυξε την Ελλάδα σε επιστράτευση, ο βασιλιάς διαφώνησε και πάλι και τότε ο Βενιζέλος παραιτήθηκε για δεύτερη φορά. Ακολούθησαν νέες εκλογές από τις οποίες οι Φιλελεύθεροι απείχαν. Έτσι, η νέα κυβέρνηση που προέκυψε ήταν απολύτως πιστή στα Ανάκτορα.

Τι γνωρίζετε για την εμπλοκή της Ελλάδας στον Α' παγκόσμιο πόλεμο;

Η Αντάντ, για να αντιμετωπίσει τη γερμανική επιρροή στα Βαλκάνια, αποβίβασε στρατεύματα στη Θεσσαλονίκη. Η Σερβία δέχτηκε βουλγαρική επίθεση, κατέρρευσε και τα σερβικά στρατεύματα μεταφέρθηκαν στη Μακεδονία. Λίγο αργότερα, γερμανικά και βουλγαρικά στρατεύματα εισέβαλαν στην Α. Μακεδονία. Οι ελληνικές δυνάμεις δεν αντέδρασαν, καθώς εφάρμοζαν τις εντολές του Κωνσταντίνου περί «ουδετερότητας». Έτσι, το Δ' Σώμα Στρατού διατάχτηκε να παραδοθεί δίχως να αντισταθεί, αιχμαλωτίστηκε και μεταφέρθηκε στη Γερμανία. Σχεδόν παράλληλα, βενιζελικοί δημιούργησαν στη Μακεδονία μια οργάνωση, την Εθνική Άμυνα, και πραγματοποίησαν κίνημα στη Θεσσαλονίκη (17 Αυγούστου 1916) ζητώντας τη συμμετοχή της Ελλάδας στον πόλεμο στο πλευρό της Αντάντ. Μπροστά σε αυτές τις εξελίξεις, ο Βενιζέλος εγκατέστησε Προσωρινή Κυβέρνηση στη Θεσσαλονίκη και διέταξε επιστράτευση, ώστε ελληνικά στρατεύματα να πολεμήσουν στο πλευρό της Αντάντ. Στην Ελλάδα διαμορφώθηκαν δύο αντίπαλα κέντρα εξουσίας (Εθνικός Διχασμός). Σε αυτό το πλαίσιο, η Αντάντ επιδίωξε να καταλάβει την Αθήνα, αλλά τα συμμαχικά στρατεύματα που κινήθηκαν από τον Πειραιά προς την πρωτεύουσα αποκρούστηκαν από δυνάμεις πιστές στον βασιλιά. Παράλληλα, η Αντάντ κατέλαβε τον Πειραιά, επιβάλλοντας αυστηρό αποκλεισμό στη «βασιλική» Ελλάδα, και αξίωσε την απομάκρυνση του Κωνσταντίνου, ο οποίος εξαναγκάστηκε να εγκαταλείψει τη χώρα (2/15 Ιουνίου 1917). Στον θρόνο άφησε τον γιο του Αλέξανδρο, δίχως, ωστόσο, ο ίδιος να παραιτηθεί. Ο Βενιζέλος ήρθε στην Αθήνα, σχημάτισε νέα κυβέρνηση και κήρυξε τον πόλεμο στις Κεντρικές Δυνάμεις. Ελληνικά στρατεύματα πήραν μέρος, στο πλευρό των δυνάμεων της Αντάντ, στις τελευταίες μάχες που έγιναν στη Μακεδονία (1918).

Τι ήταν οι επίστρατοι;

Η Αντάντ απαίτησε από τον βασιλιά τον αφοπλισμό των ελληνικών ενόπλων δυνάμεων. Εκείνος αποδέχθηκε το αίτημα, αλλά έδωσε εντολή οι έφεδροι που απολύονταν να οργανώνονται σε συνδέσμους. Έτσι δημιουργήθηκαν οι Επίστρατοι, μια φιλοβασιλική παραστρατιωτική οργάνωση με περίπου 200.000 μέλη.

Τι ήταν η Εθνική Άμυνα;

Οι Βενιζελικοί δημιούργησαν στη Μακεδονία μια οργάνωση, την Εθνική Άμυνα, και πραγματοποίησαν κίνημα στη Θεσσαλονίκη, ζητώντας τη συμμετοχή της Ελλάδας στον πόλεμο στο πλευρό της Αντάντ. Στην Ελλάδα διαμορφώθηκαν δύο αντίπαλα κέντρα εξουσίας (Εθνικός Διχασμός).

Τι γνωρίζετε για την προσωρινή κυβέρνηση της Θεσσαλονίκης;

Ο Βενιζέλος εγκατέστησε Προσωρινή Κυβέρνηση στη Θεσσαλονίκη και διέταξε επιστράτευση, ώστε Ελληνικά στρατεύματα να πολεμήσουν στο πλευρό της Αντάντ. Στην Ελλάδα διαμορφώθηκαν δύο αντίπαλα κέντρα εξουσίας (Εθνικός Διχασμός), το «κράτος των Αθηνών» υπό τον Κωνσταντίνο και το «κράτος της Θεσσαλονίκης» υπό τον Βενιζέλο και υπήρξε, ουσιαστικά, η πρώτη εμφύλια σύγκρουση στην Ελλάδα του 20ού αιώνα.

Τι γνωρίζετε για τον Εθνικό Διχασμό;

Το καλοκαίρι του 1916 διαμορφώθηκαν στην Ελλάδα δύο αντίπαλα κέντρα εξουσίας. Το φαινόμενο αυτό ονομάστηκε Εθνικός Διχασμός. Έτσι, υπήρχε το «κράτος των Αθηνών» υπό τον Κωνσταντίνο και το «κράτος της Θεσσαλονίκης» υπό τον Βενιζέλο.

Τι γνωρίζετε για την έξωση του Κωνσταντίνου;

Η Αντάντ επιδίωξε να καταλάβει την Αθήνα, αλλά τα συμμαχικά στρατεύματα αποκρούστηκαν από δυνάμεις πιστές στον βασιλιά. Τον Νοέμβριο του 1916, το «κράτος των Αθηνών» εξαπέλυσε διώξεις σε βάρος βενιζελικών με τουλάχιστον 35 νεκρούς (Νοεμβριανά). Παράλληλα, η Αντάντ κατέλαβε τον Πειραιά, και ζήτησε την απομάκρυνση του Κωνσταντίνου, ο οποίος εξαναγκάστηκε να εγκαταλείψει τη χώρα. Στον θρόνο άφησε τον γιο του Αλέξανδρο, δίχως, ωστόσο, ο ίδιος να παραιτηθεί.

Τι γνωρίζετε για την ανάληψη της εξουσίας από τον Βενιζέλο;

Ο Βενιζέλος ήρθε στην Αθήνα, σχημάτισε νέα κυβέρνηση και κήρυξε τον πόλεμο στις Κεντρικές Δυνάμεις. Ο Βενιζέλος επανέφερε τη Βουλή που είχε εκλεγεί τον Μάιο του 1915. Απολύθηκαν χιλιάδες δημόσιοι υπάλληλοι και στρατιωτικοί που θεωρήθηκαν φιλοβασιλικοί και αρκετά στελέχη της βασιλικής παράταξης εξορίστηκαν σ' ένα γαλλικό νησί, την Κορσική.

[Πηγές:

http://ebooks.edu.gr/ebooks/v/html/8547/5204/Istoria_G-Gymnasiou_html-empl/

https://edu.klimaka.gr/mathimata/gymnasiou/3037-odhgies-istoria-g-gymnasiou

http://iep.edu.gr/el/graf-b-yliko-2022-2023/gymnasio-3 ]

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7. Ενότητα 31: Τα αίτια, η έκρηξη και τα μέτωπα του Α΄ Παγκόσμιου πολέμου, Οι συνέπειες του πολέμου

Sat, 06 Sep 2025 15:32:13 +0300

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7. Ενότητα 31: Τα αίτια, η έκρηξη και τα μέτωπα του Α΄ Παγκόσμιου πολέμου

Τα αίτια:

Ο ιμπεριαλισμός: Πολιτική επέκτασης των βιομηχανικά αναπτυγμένων

κρατών με στόχο:

α. Την εξεύρεση πρώτων υλών.

β. Την διάθεση των παραγόμενων προϊόντων. Σταδιακή σύγκρουση της αναδυόμενης Γερμανίας με την Αγγλία και τη Γαλλία.

Ο εθνικισμός: Η πίστη στην ανωτερότητα ενός έθνους σε σχέση με όλα τα

υπόλοιπα.

Ο μιλιταρισμός: Η έμφαση στον στρατιωτικό τομέα και στην αξία του

πολέμου ως μέσου επιβολής των οικονομικών και εθνικών επιδιώξεων ενός κράτους

Πρωταγωνιστεί η Γερμανία (αύξηση πολεμικών εξοπλισμών και ανάπτυξη της

πολεμικής βιομηχανίας) Εξοπλίζονται, όμως, σταδιακά όλα τα ευρωπαϊκά κράτη.

Τα αντίπαλα στρατόπεδα:

«Κεντρικές Δυνάμεις» ή «Τριπλή Συμμαχία»: Γερμανία,

Αυστροουγγαρία, Ιταλία (αρχικά).

«Εγκάρδια Συνεννόηση» ή «Τριπλή Συνεννόηση» [Entente Cordiale]: Αγγλία, Γαλλία, Ρωσία, Σερβία, Ιταλία (αργότερα) Γνωστή και ως Αντάντ (= συνεννόηση στα γαλλικά).

Η αφορμή:

Η δολοφονία στο Σεράγεβο του διαδόχου του αυστροουγγρικού θρόνου Φραγκίσκου Φερδινάνδου από έναν Σέρβο εθνικιστή φοιτητή στις 28 Ιουνίου 1914.

Κήρυξη πολέμου

από την Αυστροουγγαρία στη Σερβία.

Υποστήριξη της Αγγλίας και της Γαλλίας στη Σερβία και της Γερμανίας στην Αυστροουγγαρία.

Αλυσιδωτές κηρύξεις πολέμων και μετάδοση του πολέμου σε πολλές περιοχές του κόσμου εκτός της Ευρώπης.

Πολεμικές συγκρούσεις των αποικιών των Μεγάλων Δυνάμεων.

Τα κύρια μέτωπα:

Δυτικό μέτωπο: Εισβολή των Γερμανών στο Βέλγιο με στόχο το Παρίσι (Σεπτέμβριος

1914). Απόκρουση της επίθεσης από τους Γάλλους (Μάχη του Μάρνη). Σταδιακή στασιμότητα του μετώπου χωρίς να αναδεικνύεται νικητής. Δημιουργία σταθερών «γραμμών πολέμου», χαρακώματα (πόλεμος χαρακωμάτων), άθλιες συνθήκες διαβίωσης στρατιωτών.

Ανατολικό μέτωπο: Εισβολή των Ρώσων στην ανατολική Πρωσία (= Αν. Γερμανία).

Ανακοπή της επίθεσης από τους Γερμανούς (Αύγουστος 1914). Σταδιακή στασιμότητα και σε αυτό το μέτωπο χωρίς νικητή.

Συμμαχίες και ανακατατάξεις (απλή αναφορά):

1914: Είσοδος της Οθωμανικής αυτοκρατορίας στον πόλεμο με το πλευρό των Κεντρικών Δυνάμεων.

1915: Είσοδος της Βουλγαρίας στον πόλεμο με το πλευρό των Κεντρικών Δυνάμεων.

Κυριαρχία των Κεντρικών Δυνάμεων στα Βαλκάνια.

Απάντηση της Αντάντ: προσπάθεια κατάληψης των Δαρδανελίων (Στενών) αποτυχία (Φεβρουάριος 1915).

Νέα προσπάθεια της Αντάντ: απόβαση συμμαχικών στρατευμάτων στη Θεσσαλονίκη (Οκτώβριος 1915) μεταφορά του πολέμου στην Ελλάδα, η οποία παραμένει ακόμα ουδέτερη. Αποχώρηση της Ιταλίας από την Κεντρική Συμμαχία και προσχώρηση

στην Αντάντ αντάλλαγμα: παραχώρηση εδαφών στο τέλος του πολέμου.

Οι επιχειρήσεις το 1916:

Νέα μεγάλη γερμανική επίθεση στο δυτικό μέτωπο Μάχη του Βερντέν (Φεβρουάριος-Ιούνιος 1916). Αποτυχία της επίθεσης με τεράστιο κόστος σε νεκρούς (515.000). Αντεπίθεση των Γάλλων και των Βρετανών στο Σομ, επαναφορά του μετώπου στις αρχικές θέσεις.

Η καμπή του 1917: Εμφάνιση αντιδράσεων κατά της φρίκης του πολέμου, ανταρσία Γάλλων

στρατιωτών (καταπνίγεται).

Εξελίξεις στη Ρωσία:

Φεβρουάριος 1917: Φιλελεύθερη επανάσταση που ανατρέπει τον τσάρο.
Οκτώβριος 1917: Σοσιαλιστική επανάσταση ανατρέπει την προηγούμενη κυβέρνηση Προχωρά άμεσα σε συνθήκη ειρήνης με τη Γερμανία (Συνθήκη του Μπρεστ-Λιτόφσκ, 3 Μαρτίου 1918) Αποχώρηση Ρωσίας από τον πόλεμο.

Απρίλιος 1917: Είσοδος των ΗΠΑ στον πόλεμο στο πλευρό της Αντάντ αποστολή 1.000.000 στρατιωτών και άφθονου πολεμικού υλικού καθοριστική εξέλιξη για την τελική έκβαση του πολέμου.

Ιούνιος 1917: Είσοδος της Ελλάδας στον πόλεμο με την Αντάντ ύστερα από έντονες διαφωνίες και πολιτικό διχασμό.

Προς το τέλος του πολέμου:

Ιούλιος 1918: Επίθεση των Δυνάμεων της Αντάντ στο Μάρνη ήττα των Γερμανών.

Φθινόπωρο 1918: Σταδιακή συνθηκολόγηση των Κεντρικών Δυνάμεων και των συμμάχων τους υπό την πίεση των τεράστιων οικονομικών και κοινωνικών προβλημάτων και των κοινωνικών εξεγέρσεων (π.χ. σοσιαλιστική επανάσταση στη Γερμανία ανατροπή του αυτοκράτορα Γουλιέλμου του Β ́ [Kaiser]).

Οι συνέπειες του πολέμου:

Τεράστιος αριθμός νεκρών (8.000.000) και τραυματιών (20.000.000).

Τεράστιες υλικές καταστροφές (σε υποδομές, οικίες, καλλιεργήσιμες

εκτάσεις, βιομηχανίες κ.λπ.).

Ηθική, πολιτική και κοινωνική εξάντληση της Ευρώπης.

Αντίδραση στη φρίκη και τη βαρβαρότητα του πολέμου:

Αμφισβήτηση και κριτική πολλών αξιών.

Αναθεώρηση παλαιότερων αντιλήψεων.

Εμφάνιση νέων ιδεών και ρευμάτων:

α. Στην πολιτική (π.χ. σοσιαλισμός - διεθνισμός - πασιφισμός).

β. Στα γράμματα (π.χ. υπερρεαλισμός).

γ. Στις τέχνες (π.χ. ντανταϊσμός - κυβισμός).

δ. Στη φιλοσοφία (π.χ. υπαρξισμός).

Λέξεις-κλειδιά: Ιμπεριαλισμός, εθνικισμός, μιλιταρισμός, Εγκάρδια Συνεννόηση–Entente (Αντάντ), Κεντρικές Δυνάμεις, πόλεμος χαρακωμάτων, Ρωσική Επανάσταση.

Προτεινόμενες δραστηριότητες: Το Πανόραμα του 20ού αι., ΕΡΤ, βίντεο https://www.youtube.com/watch?v=XVfRxF8heng, -Άσκηση/ δραστηριότητα 1 του σχολικού βιβλίου. -Σχολιασμός της εικόνας αρ. 3 του σχολικού βιβλίου.

Ποια ήταν τα αίτια του Α΄ Παγκοσμίου πολέμου;

Ο ιμπεριαλισμός ήταν η κυριότερη αιτία του πολέμου. Η Γερμανία ήθελε να καλύψει τις ανάγκες της σε πρώτες ύλες, καύσιμα και αγορές. Έτσι, ήρθε αντιμέτωπη με τη Βρετανία και τη Γαλλία, που έλεγχαν τότε τις πλουσιότερες αποικίες. Ο εθνικισμός. Οι λαοί της Ευρώπης δεν επιθυμούσαν τον πόλεμο. Δεν ήταν, ωστόσο, και διατεθειμένοι να καταπνίξουν τα εθνικά τους αισθήματα για να διατηρηθεί η ειρήνη. Ο μιλιταρισμός (ο υπερτονισμός των στρατιωτικών αξιών). Η ανάπτυξη της γερμανικής πολεμικής βιομηχανίας ώθησε και τις άλλες ευρωπαϊκές Δυνάμεις στην απόκτηση στρατιωτικών εξοπλισμών.

Ποιες ήταν οι αντίπαλες δυνάμεις;

Τα αντίπαλα στρατόπεδα στην Ευρώπη ήταν: οι Κεντρικές Δυνάμεις ή Τριπλή Συμμαχία -Γερμανία, Αυστροουγγαρία, Ιταλία και η Εγκάρδια ή Τριπλή Συνεννόηση ( Αντάντ) Αγγλία, Γαλλία, Ρωσία.

Ποια ήταν η αφορμή για την κήρυξη του Α΄ Παγκοσμίου πολέμου;

Η αφορμή για την κήρυξη του πολέμου δόθηκε, όταν στο Σεράγεβο της Βοσνίας δολοφονήθηκε ο διάδοχος του αυστριακού θρόνου Φραγκίσκος Φερδινάνδος από έναν νεαρό Σέρβο (Ιούνιος 1914). Σχεδόν αμέσως η Αυστροουγγαρία κήρυξε τον πόλεμο στη Σερβία. Η Ρωσία και η Γαλλία εκδήλωσαν τη συμπαράστασή τους στη Σερβία, ενώ η Γερμανία τάχθηκε στο πλευρό της Αυστροουγγαρίας.

Ποια ήταν τα κύρια μέτωπα του πολέμου;

Το δυτικό μέτωπο. Οι Γερμανοί εισέβαλαν στο Βέλγιο και κινήθηκαν προς το Παρίσι, η Βρετανία κήρυξε τον πόλεμο στη Γερμανία. Το ανατολικό μέτωπο. Παράλληλα, η ρωσική προέλαση στην Α. Πρωσία ανακόπηκε από γερμανικές δυνάμεις. Τον Οκτώβριο του 1914 μπήκε στον πόλεμο και η Οθωμανική αυτοκρατορία στο πλευρό των Κεντρικών Δυνάμεων.

Ποιες συμμαχίες έγιναν στον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο;

Η Βουλγαρία συμμάχησε με τις Κεντρικές Δυνάμεις, οι οποίες, έχοντας και τη συνεργασία του σουλτάνου, σχεδόν κυριάρχησαν στα Βαλκάνια. Η Avτάvτ, για να ανοίξει τα Στενά και να βοηθήσει τη Ρωσία, οργάνωσε μεγάλη επιχείρηση κατάληψης των Δαρδανελίων. Τότε η Αντάντ αποβίβασε στρατεύματά της στη Θεσσαλονίκη (Οκτώβριος 1915) και μετέφερε τον πόλεμο στην Ελλάδα. Η Ιταλία συμμάχησε με την Avτάvτ, αφού έλαβε υποσχέσεις ότι μετά το τέλος του πολέμου θα της παραχωρηθούν εδάφη.

Τι γνωρίζετε για τις επιχειρήσεις του 1916;

Τον Φεβρουάριο του 1916 οι Γερμανοί έκαναν μεγάλη επίθεση στο Βερντέν, η οποία κόστισε χιλιάδες νεκρούς, ενώ η γαλλοβρετανική επίθεση στο Σομ επανέφερε το δυτικό μέτωπο στην αρχική θέση του.

Τι γνωρίζετε για την καμπή του 1917;

Στη Γαλλία, είχε αναπτυχθεί ένα ισχυρό αντιπολεμικό κίνημα. Η Ρωσία σύναψε συνθήκη ειρήνης με τη Γερμανία. Οι ΗΠΑ συμμάχησαν με την Αντάντ που με τους 1.000.000 περίπου στρατιώτες και τα άφθονα υλικά μέσα που διέθεσαν επηρέασαν την έκβαση του πολέμου. Τον Ιούνιο του 1917 εισήλθε στον πόλεμο και η Ελλάδα ως σύμμαχος της Αντάντ.

Ποιες ήταν οι συνέπειες του Α΄ Παγκοσμίου πολέμου;

Ο πόλεμος άφησε πίσω του περίπου 8.000.000 νεκρούς, περίπου 20.000.000 τραυματίες και τεράστιες υλικές καταστροφές. Η Ευρώπη έβγαινε από αυτόν αλλαγμένη, εξαντλημένη και με την παγκόσμια πρωτοκαθεδρία της κλονισμένη.

[Πηγές:

http://ebooks.edu.gr/ebooks/v/html/8547/5204/Istoria_G-Gymnasiou_html-empl/

https://edu.klimaka.gr/mathimata/gymnasiou/3037-odhgies-istoria-g-gymnasiou

http://iep.edu.gr/el/graf-b-yliko-2022-2023/gymnasio-3 ]

Ενότητα 29: Οι Βαλκανικοί Πόλεμοι (1912 – 1913) - Ενότητα 30: Η Ελλάδα και τα Βαλκάνια μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους

Sat, 06 Sep 2025 15:28:51 +0300

Ενότητα 29: Οι Βαλκανικοί Πόλεμοι (1912 – 1913)

Τα αίτια:

Ο εθνικισμός των Νεότουρκων: Πλήρης εκτουρκισμός οθωμανικού

κράτους. Αποτέλεσμα: Διώξεις σε βάρος αλλοεθνών πληθυσμών της Οθωμανικής

αυτοκρατορίας.

Η αναζωπύρωση των εθνικών αισθημάτων των βαλκανικών

λαών (Ελλήνων, Βουλγάρων, Σέρβων, Μαυροβούνιων) διάθεση προστασίας των

ομοεθνών τους και ενσωμάτωσής τους στα υπάρχοντα κράτη.

Η ανάμειξη των Μ. Δυνάμεων στο «ανατολικό ζήτημα»:

α. Η Γερμανία είχε διεισδύσει οικονομικά στην Οθωμανική αυτοκρατορία από

τα τέλη του 19ου αιώνα.

β. Η Ιταλία επιτίθεται το Σεπτέμβριο του 1911 στη Λιβύη (οθωμανική κτήση).

γ. Η Αυστροουγγαρία που είχε αναλάβει από το 1878 τη διοίκηση της

Βοσνίας-Ερζεγοβίνης προχώρησε το 1908 σε πλήρη προσάρτηση της περιοχής.

Όλα αυτά: α. Πλήττουν συμφέροντα άλλων δυνάμεων (Αγγλία, Γαλλία, Ρωσία)

και β. Αποκαλύπτουν τις αδυναμίες της Οθωμανικής αυτοκρατορίας.

Προς τη σύγκρουση - Οι βαλκανικές συμμαχίες:

Ελ. Βενιζέλος: Αρχικά τηρεί μετριοπαθή και ήπια στάση (προσπάθεια κατευνασμού της έντασης) από το 1911, όμως, θεωρεί την πολεμική σύγκρουση αναπόφευκτη.

Υιοθέτηση από την Ελλάδα της ιδέας της βαλκανικής συνεννόησης, συνένωση των βαλκανικών δυνάμεων εναντίον της Οθωμανικής αυτοκρατορίας.

Άνοιξη 1912: Συνθήκη βαλκανικής συμμαχίας μεταξύ Ελλάδας, Βουλγαρίας, Σερβίας και Μαυροβουνίου («έβδομη μεγάλη δύναμη»).

Ο Α ́ βαλκανικός πόλεμος (Οκτώβριος 1912-Μάιος 1913):

Η αφορμή:

Η απροθυμία του σουλτάνου να αποδεχτεί το αίτημα των Βαλκανίων συμμάχων για σεβασμό προς τις χριστιανικές εθνότητες της Οθωμανικής αυτοκρατορίας και για μεταρρυθμίσεις προς όφελός τους.

Κήρυξη πολέμου: 5 Οκτωβρίου 1912.

Οι στρατιωτικές επιχειρήσεις-εξελίξεις (απλή αναφορά):

Οι Έλληνες προελαύνουν στη Μακεδονία (με αρχηγό τον πρίγκιπα Κωνσταντίνο) - εξαίρεση η ήττα στο Σαραντάπορο. Οι Σέρβοι καταλαμβάνουν τα Σκόπια, το Μοναστήρι και μέρος της σημερινής Αλβανίας. Οι Βούλγαροι φτάνουν κοντά στην Κωνσταντινούπολη, καταλαμβάνουν τη Δ. Θράκη και την Αν. Μακεδονία.

Η διεκδίκηση της Θεσσαλονίκης: Οι Βούλγαροι κατευθύνονται στις 25 Οκτωβρίου 1912 προς τη Θεσσαλονίκη. Οι Έλληνες έχουν ήδη κυριεύσει τη Μακεδονία και στοχεύουν επίσης στην κατάληψη της Θεσσαλονίκης. Ο Βενιζέλος προσπαθεί να προλάβει αρνητικές εξελίξεις διατάζει τον Κωνσταντίνο να οδηγήσει άμεσα το στρατό προς τη Θεσσαλονίκη.

Παρά τις αρχικές διαφωνίες, το σχέδιο του Βενιζέλου επικρατεί, ο ελληνικός στρατός μπαίνει πρώτος στη Θεσσαλονίκη στις 26 Οκτωβρίου 1912.

Άλλες ελληνικές στρατιωτικές επιτυχίες του Α ́ Βαλκανικού Πολέμου:

Πολύμηνη πολιορκία και κατάληψη των Ιωαννίνων (1913) Έλεγχος όλης της Ηπείρου (και της Βόρειας Ηπείρου). Έντονη δράση του ελληνικού πολεμικού ναυτικού στο Β. και Αν. Αιγαίο (1912). Περιορισμός του τουρκικού στόλου στα στενά. Πέρασμα όλων των νησιών του Β. και Αν. Αιγαίου σε ελληνικό έλεγχο (πρωτοστατεί ο ναύαρχος Παύλος Κουντουριώτης με το θωρηκτό «Αβέρωφ» και το αντιτορπιλικό «Έλλη»).

Η συνθήκη του Λονδίνου (17 Μαΐου 1913):

Οι Οθωμανοί ήδη από το Νοέμβριο του 1912 ζητούν ανακωχή. Το Δεκέμβριο του 1912 ξεκινούν διαπραγματεύσεις. Μόνο η Ελλάδα πολεμά ακόμα στο μέτωπο της Ηπείρου.

Επίσημος τερματισμός Α ́ Βαλκανικού πολέμου: Συνθήκη Λονδίνου (17 Μαΐου 1913) Ταπεινωτική ήττα Οθωμανικής αυτοκρατορίας.

Βασικός όρος: Υποχρεώνεται να εγκαταλείψει όλα σχεδόν τα ευρωπαϊκά της εδάφη.

Άλλοι όροι:

Τα νησιά του Β. και Αν. Αιγαίου και ο Άθως δεν επιδικάζονται ακόμα στην

Ελλάδα.

Οι Αλβανοί δεν ιδρύουν ακόμα κράτος (αυτό θα γίνει λίγο αργότερα: 29

Ιουλίου 1913).

Τα Δωδεκάνησα παραμένουν υπό ιταλική κατοχή.

Η δολοφονία του βασιλιά Γεωργίου:

5 Μαρτίου 1913 από τον Αλέξανδρο Σχινά. Υποψίες για υποκίνηση της δολοφονίας από τη Βουλγαρία ή από τη Γερμανία, ώστε να ανέλθει την εξουσία ο γερμανόφιλος Κωνσταντίνος (είχε παντρευτεί την κόρη του Γερμανού Αυτοκράτορα [Kaiser] Γουλιέλμου, Σοφία).

Ο Β ́ βαλκανικός πόλεμος (Ιούνιος-Ιούλιος 1913):

Η αιτία:

Βασική εκκρεμότητα της Συνθήκης του Λονδίνου: Η τύχη της Μακεδονίας

Τριπλή διεκδίκηση από Ελλάδα, Βουλγαρία, Σερβία.

Οι αφορμές:

Σταδιακή διάλυση της «βαλκανικής συμμαχίας». Δημιουργία νέας

συμμαχίας μεταξύ Ελλάδας και Σερβίας εναντίον της Βουλγαρίας με καθαρά αμυντικό χαρακτήρα (σε περίπτωση βουλγαρικής πρόκλησης).

Μέσα Ιουνίου 1913: Επίθεση Βουλγάρων σε ελληνικές και σερβικές θέσεις - Κήρυξη Β ́ Βαλκανικού πολέμου.

Οι πολεμικές επιχειρήσεις (απλή αναφορά):

Ο ελληνικό στρατός καταλαμβάνει όλη την Αν. Μακεδονία και τη Δ. Θράκη

(μέχρι την Αλεξανδρούπολη) Κυριότερες μάχες: Κιλκίς, Λαχανάς, Δοϊράνη (Ιούνιος 1913).

Οι Σέρβοι προελαύνουν στη Δ. Μακεδονία. Οι Ρουμάνοι εισβάλλουν και προελαύνουν στη Βουλγαρία (μέχρι σχεδόν τη Σόφια). Οι Τούρκοι ανακαταλαμβάνουν μέρος της Αν. Θράκης.

Οι ηττημένοι Βούλγαροι ζητούν ανακωχή στις 28 Ιουλίου 1913 - Λήξη Β ́ Βαλκανικού πολέμου.

Ενότητα 30: Η Ελλάδα και τα Βαλκάνια μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους

Η συνθήκη του Βουκουρεστίου (28 Ιουλίου 1913):

Συνθήκη του Βουκουρεστίου: Λήξη των Βαλκανικών πολέμων.

Τα εδαφικά κέρδη της Ελλάδας:

Μακεδονία (το μεγαλύτερο τμήμα της).
Νότια Ήπειρος. Νέες Χώρες.
Νησιά του Βόρειου και Ανατολικού Αιγαίου.
Κρήτη.

Σχεδόν διπλασιάζεται το ελληνικό κράτος και ο πληθυσμός του.

Τα εδαφικά κέρδη των άλλων βαλκανικών κρατών:

Σερβία: Μέρος της ΒΔ Μακεδονίας (περιοχή Σκοπίων και Μοναστηρίου).
Βουλγαρία: Δυτική Θράκη.
3. Οθωμανική αυτοκρατορία: Ανατολική Θράκη.
Δωδεκάνησα υπό ιταλικό έλεγχο.
Πρωτόκολλο της Φλωρεντίας (4 Δεκεμβρίου 1913): Η Βόρεια Ήπειρος, ελληνόφωνη περιοχή, παραχωρήθηκε στην Αλβανία.

Τα νέα δεδομένα για το ελληνικό κράτος: προοπτικές και ιδιομορφίες:

«Νέες Χώρες»: Περιοχές με ακμαία οικονομικά κέντρα (π.χ. Θεσσαλονίκη, Ιωάννινα, Καβάλα, Μυτιλήνη, Χίος, Ηράκλειο).

Ιδιαιτερότητα «Νέων Χωρών»: περιλαμβάνουν και αλλοεθνείς πληθυσμούς ανάγκη αφομοίωσης με την υπόλοιπη Ελλάδα.

Αρχικά προβλήματα με: 1. Τους μουσουλμάνους και Σλάβους μεγαλογαιοκτήμονες.

Τους Εβραίους (ειδικά της Θεσσαλονίκης).

Δυσπιστία και καχυποψία απέναντι στην καινούρια ελληνική διοίκηση.

Μεταρρυθμίσεις του Βενιζέλου κατά τη διάρκεια των βαλκανικών πολέμων:

Αναγνώριση εργατικών σωματείων (συνδικάτων).

Θέσπιση μέτρων για την ασφάλεια των εργαζομένων.

Καθιέρωση της οκτάωρης εργασίας.

Ίδρυση αγροτικών συνεταιρισμών.

Εκκρεμότητες και προβλήματα στον τομέα της εξωτερικής πολιτικής:

Άρνηση σουλτάνου να αποδεχθεί την ελληνική κυριαρχία στα νησιά του Βόρειου και Ανατολικού Αιγαίου. Διατήρηση της ιταλικής κατοχής στα Δωδεκάνησα.

Παρουσία αλύτρωτων ελληνικών πληθυσμών στη Βόρεια Ήπειρο, στη Θράκη και στη Μικρά Ασία. Όλα αυτά λειτουργούν ως αφορμές για περισσότερες διεκδικήσεις και

πολεμικές αναμετρήσεις στο μέλλον.

Λέξεις κλειδιά: Κρητικό ζήτημα, Μακεδονικό ζήτημα, κομιτατζήδες, κίνημα Νεοτούρκων, Συνθήκη Βουκουρεστίου, απελευθέρωση Θεσσαλονίκης, νέα σύνορα Ελλάδος, Νέες Χώρες.

Προτεινόμενες δραστηριότητες: -Ανάδειξη των διαστάσεων του μακεδονικού αγώνα μέσα από τον σχολιασμό των πηγών 1α και 1β του σχολικού βιβλίου. -Άσκηση/ δραστηριότητα 1 του σχολικού βιβλίου -Άσκηση/ δραστηριότητα 1 και 3 του σχολικού βιβλίου. «Η συνθήκη του Βουκουρεστίου», Το Πανόραμα του 20ού αι., βίντεο https://www.youtube.com/watch?v=r8Z4-r1McM8

Ποια ήταν τα αίτια των Βαλκανικών πολέμων;

Τα αίτια των Βαλκανικών πολέμων ήταν: 1. Οι Νεότουρκοι άρχισαν διώξεις σε βάρος των αλλοεθνών πληθυσμών της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. 2. Οι βαλκανικοί λαοί (Έλληνες, Βούλγαροι, Σέρβοι) επεδίωκαν την προστασία των ομοεθνών τους που διέμεναν στο οθωμανικό κράτος, αλλά και την ενσωμάτωση των εδαφών τους στα δικά τους κράτη. 3. Η Γερμανία είχε διεισδύσει οικονομικά στην Οθωμανική αυτοκρατορία. 4. Η Ιταλία, επιτέθηκε εναντίον της Λιβύης (οθωμανική κτήση) και κατέλαβε τα Δωδεκάνησα που ήταν υπό οθωμανική διοίκηση. 5. Η Αυστροουγγαρία προσάρτησε την Βοσνίας-Ερζεγοβίνης.

Ποια ήταν η πολιτική του Βενιζέλου;

Ο Βενιζέλος αρχικά δεν αντέδρασε στις νεοτουρκικές προκλήσεις, εκτιμώντας ότι η Ελλάδα δεν ήταν προετοιμασμένη για πόλεμο. Καθώς, όμως, έκρινε ότι μια πολεμική σύγκρουση δεν ήταν μακριά, υιοθέτησε την τακτική της βαλκανικής συνένωσης. Έτσι, υπογράφτηκαν την άνοιξη του 1912 συνθήκες συμμαχίας ανάμεσα στη Σερβία, τη Βουλγαρία, την Ελλάδα και το Μαυροβούνιο.

Ποια ήταν η αφορμή για να ξεκινήσει ο Α΄ βαλκανικός πόλεμος;

Οι σύμμαχοι απαίτησαν από τον σουλτάνο να σέβεται τα δικαιώματα των χριστιανών που ζούσαν στην Οθωμανική αυτοκρατορία και να προχωρήσει σε μεταρρυθμίσεις προς όφελός τους. Η απροθυμία του σουλτάνου να συζητήσει τέτοιου είδους ζητήματα στάθηκε η αφορμή του πολέμου που ονομάστηκε Α' βαλκανικός πόλεμος.

Ποια ήταν τα στρατιωτικά γεγονότα; Ο ελληνικός στρατός κατέλαβε πολλές περιοχές της Μακεδονίας Τα σερβικά στρατεύματα κατέλαβαν τα Σκόπια και το Μοναστήρι και έφτασαν μέχρι το Δυρράχιο. Οι βουλγαρικές δυνάμεις έφτασαν κοντά στην Κωνσταντινούπολη και, αφού κατέλαβαν τη Δ. Θράκη και την Α. Μακεδονία, κατευθύνονταν στη Θεσσαλονίκη. Ο Βενιζέλος. για να μην καταλάβουν οι Βούλγαροι τη Θεσσαλονίκη. διέταξε τον διάδοχο Κωνσταντίνο να κινηθεί προς τη Θεσσαλονίκη. Πράγματι, στις 26 Οκτωβρίου 1912 ελληνικός στρατός έμπαινε στην πόλη. Στη συνέχεια, καταλήφθηκαν τα Ιωάννινα και εξασφαλίστηκε ο έλεγχος της Ηπείρου. Παράλληλα, ο ελληνικός στόλος πήρε τα νησιά του Β. και Α. Αιγαίου.

Με ποια συνθήκη τελείωσε ο Α΄ βαλκανικός πόλεμος;

Ο Α' βαλκανικός πόλεμος τερματίστηκε με την συνθήκη του Λονδίνου, με την οποία η Οθωμανική αυτοκρατορία υποχρεώθηκε να εγκαταλείψει σχεδόν όλα τα ευρωπαϊκά και βαλκανικά εδάφη της. Οι Δυνάμεις θα καθόριζαν το μέλλον των νησιών του Β. και Α. Αιγαίου, της χερσονήσου του Αγίου Όρους και το καθεστώς της Αλβανίας. Τα Δωδεκάνησα παρέμειναν υπό ιταλική κατοχή.

Τι γνωρίζετε για τη δολοφονία του βασιλιά Γεώργιου;

Ο βασιλιάς Γεώργιος δολοφονήθηκε στη Θεσσαλονίκη. Υποστηρίχθηκε ότι πίσω από αυτή βρισκόταν η Γερμανία, που ήθελε την άνοδο στον θρόνο του γερμανόφιλου διαδόχου Κωνσταντίνου, ο οποίος λίγο αργότερα έγινε βασιλιάς.

Πως ξεκίνησε ο Β΄ Βαλκανικός πόλεμος;

Η συνθήκη του Λονδίνου άφησε πολλές εκκρεμότητες που αφορούσαν κυρίως τη Μακεδονία που κάποια τμήματά της τα διεκδικούσαν η Βουλγαρία και η Σερβία. Η Ελλάδα και η Σερβία συμμάχησαν, για να αντιμετωπίσουν τις απαιτήσεις της Βουλγαρίας. Πράγματι, στα μέσα Ιουνίου 1913 ο βουλγαρικός στρατός επιτέθηκε ταυτόχρονα εναντίον της Ελλάδας και της Σερβίας. Έτσι ξεκίνησε ο Β' βαλκανικός πόλεμος. Ο ελληνικός στρατός κατέλαβε την Α. Μακεδονία και τη Δ. Θράκη. Επιτυχίες σημείωσαν οι Σέρβοι στη Δυτική Μακεδονία. οι Ρουμάνοι εισέβαλαν στη Βουλγαρία.

Τι γνωρίζετε για τη συνθήκη του Βουκουρεστίου;

Με τη συνθήκη του Βουκουρεστίου (28 lουλίου 1913) τερματίστηκαν οι βαλκανικοί πόλεμοι. Η Ελλάδα πήρε το μεγαλύτερο μέρος της Μακεδονίας, τη νότια Ήπειρο, σημαντικά νησιά στο Β. και Α. Αιγαίο και την Κρήτη. Τα εδάφη αυτά ονομάστηκαν Νέες Χώρες. Έτσι, η Ελλάδα διπλασίασε σχεδόν τα εδάφη της και τον πληθυσμό της. Η Σερβία κέρδισε ένα σημαντικό τμήμα της ΒΔ. Μακεδονίας. Στη Βουλγαρία αποδόθηκε το μεγαλύτερο μέρος της Δ. Θράκης. Η Οθωμανική αυτοκρατορία ανέκτησε τηv Α. Θράκη. Τα Δωδεκάνησα παρέμειναν υπό ιταλικό έλεγχο. Λίγους μήνες αργότερα (πρωτόκολλο της Φλωρεντίας, 4 Δεκεμβρίου 1913), η Β. Ήπειρος παραχωρήθηκε στην Αλβανία.

Ποιες ήταν οι συνέπειες των βαλκανικών πολέμων για την Ελλάδα;

Οι Νέες Χώρες διέθεταν θετικές προοπτικές. Πόλεις, όπως η Θεσσαλονίκη, τα Ιωάννινα, η Καβάλα, ήταν ακμαία οικονομικά Κέντρα. Παράλληλα, το ελληνικό κράτος βρέθηκε αντιμέτωπο με το έργο της αφομοίωσης των Νέων Χωρών, διότι οι μουσουλμανικοί και σλαβικοί πληθυσμοί, που κατείχαν τις περισσότερες καλλιεργήσιμες γαίες, και η εβραϊκή κοινότητα της Θεσσαλονίκης αντιμετώπισαν τις ελληνικές αρχές με κάποια δυσπιστία. Σε λίγο, οι διεθνείς εξελίξεις θα έδιναν σε όλα τα βαλκανικά κράτη την ευκαιρία να εκδηλώσουν τις διαθέσεις τους. Παράλληλα, σε πολιτικό επίπεδο συνεχίστηκαν αποφασιστικά από τις κυβερνήσεις Βενιζέλου οι μεταρρυθμίσεις που είχαν αρχίσει πριν από το 1912. Στο πλαίσιο αυτό, αναγνωρίστηκαν τα εργατικά σωματεία, θεσπίστηκαν μέτρα για την ασφάλιση των εργαζομένων, καθιερώθηκε η οκτάωρη εργασία και ιδρύθηκαν αγροτικοί συνεταιρισμοί.

[Πηγές:

http://ebooks.edu.gr/ebooks/v/html/8547/5204/Istoria_G-Gymnasiou_html-empl/

https://edu.klimaka.gr/mathimata/gymnasiou/3037-odhgies-istoria-g-gymnasiou

http://iep.edu.gr/el/graf-b-yliko-2022-2023/gymnasio-3 ]

1. ΕΘΝΙΚΟΙ ΚΑΙ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. Ενότητα 21. Το κρητικό ζήτημα (1821-1905) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. Ενότητα 22. Τα Βαλκάνια των αλληλοσυγκρουόμενων εθνικών επιδιώξεων

Sat, 06 Sep 2025 00:06:14 +0300

1. ΕΘΝΙΚΟΙ ΚΑΙ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. Ενότητα 21. Το κρητικό ζήτημα (1821-1905) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. Ενότητα 22. Τα Βαλκάνια των αλληλοσυγκρουόμενων εθνικών επιδιώξεων

Ενότητα 21. Το κρητικό ζήτημα (1821-1905) (ορισμός)

Κρητικό ζήτημα: Οι προσπάθειες των Κρητών και του ελληνικού κράτους

για ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα και η εμπλοκή της Οθωμανικής αυτοκρατορίας

και των Μ. Δυνάμεων σε αυτές τις προσπάθειες (ορισμός, σ. 64).

Οι κρητικές επαναστάσεις του 19ου αιώνα μέχρι την αυτονόμηση της Κρήτης:

1823-1824, 1841, 1858, 1866-1869, 1878 (Η Κρήτη μπαίνει σε καθεστώς ημιαυτονομίας), 1889, 1896-1897 (Η αυτονόμηση της Κρήτης: «Κρητική Πολιτεία»).

Ως Υπουργός Δικαιοσύνης ορίζεται ο νέος πολιτικός Ελευθέριος Βενιζέλος.Τελική διευθέτηση του κρητικού ζητήματος - Ένωση με την Ελλάδα: 1913 (τέλος Βαλκανικών πολέμων).

Ενότητα 22. Τα Βαλκάνια των αλληλοσυγκρουόμενων εθνικών επιδιώξεων (απλή αναφορά)

Η ιστορία των Βαλκανίων κατά τον 19ο αιώνα σφραγίστηκε από την ανάδυση των αλληλοσυγκρουόμενων βαλκανικών εθνικών επιδιώξεων:

1812-1815: Αυτονόμηση Σερβίας.
1830: Ανεξαρτησία Ελλάδας.
1870: Ίδρυση Βουλγαρικής Εξαρχίας (Αυτοκέφαλης Εκκλησίας).

Αποφάσεις Συνεδρίου Βερολίνου (Ιούνιος 1878):

Δημιουργία μικρότερης Βουλγαρίας και της Ανατολικής Ρωμυλίας.
Ανεξαρτησία Σερβίας, Ρουμανίας, Μαυροβουνίου.
Βοσνία - Ερζεγοβίνη υπό αυστρο-ουγγρική κυριαρχία.
Μακεδονία, Θράκη, Ήπειρος παραμένουν οθωμανικές.
Παραχώρηση της Κύπρου στην Αγγλία.

Η ενσωμάτωση της Θεσσαλίας και της Άρτας στην Ελλάδα (1881):

Η Ελλάδα εκμεταλλεύεται τον ρωσοτουρκικό πόλεμο (1877-1878), επανάσταση στη Θεσσαλία και αποστολή στρατού. Μετά την ήττα των Οθωμανών από τους Ρώσους η Ελλάδα διεκδικεί στο Συνέδριο του Βερολίνου μερίδιο από την Οθωμανική αυτοκρατορία.

1880-1881: Ελληνοτουρκικές διαπραγματεύσεις 1881: Απόφαση παραχώρησης της Θεσσαλίας (εκτός της Ελασσόνας) και της Άρτας στην Ελλάδα.

Η προσάρτηση της Α. Ρωμυλίας (σημερινή νότια Βουλγαρία) από τη Βουλγαρία (1885):

Παραβίαση Συνεδρίου του Βερολίνου από τη Βουλγαρία - προσάρτηση

Ανατολικής Ρωμυλίας (περιείχε πολλούς Έλληνες).

Κήρυξη πολέμου από τη Σερβία στη Βουλγαρία.

Απαίτηση του ελληνικού λαού για κήρυξη πολέμου στη Βουλγαρία.

Τελικά τηρείται ουδέτερη στάση.

Μακεδονικό ζήτημα και μακεδονικός αγώνας:

Μακεδονικό ζήτημα: Ο πολιτικός - διπλωματικός - εκπαιδευτικός και αργότερα ένοπλος αγώνας για τον έλεγχο της Μακεδονίας από την Ελλάδα, τη Σερβία και τη Βουλγαρία.

1893: Ίδρυση στη Θεσσαλονίκη από Βούλγαρους της «Εσωτερικής Μακεδονικής Επαναστατικής Οργάνωσης» (Ε.Μ.Ε.Ο.): Προσπάθεια των Βουλγάρων να ενώσουν όλο τον πληθυσμό της Μακεδονίας για την αποτίναξη του οθωμανικού ζυγού και την αυτονόμηση της Μακεδονίας Βαθύτερος στόχος: η μελλοντική προσάρτηση της Μακεδονίας.

1895: Ίδρυση στη Σόφια της «Ανώτατης Μακεδονικής Επιτροπής»

(Komitet) Στόχοι ίδιοι με αυτούς της Ε.Μ.Ε.Ο.

1898: Δημιουργία ένοπλων βουλγαρικών σωμάτων («Κομιτατζήδες»). Επιδρομές και λεηλασίες σε ελληνόφωνα χωριά της βόρειας Μακεδονίας και της Δυτικής Θράκης.

Η ελληνική αντίδραση:

1896-1897: Αποστολή πρώτων ελληνικών ένοπλων ομάδων στη Μακεδονία Σποραδικές συγκρούσεις με τους «Κομιτατζήδες». Ανεπίσημος πόλεμος με τη Βουλγαρία.

Πολιτική διπλωματική δραστηριοποίηση των Ελλήνων: Πρωταγωνιστές:

Μητροπολίτης Καστοριάς Γερμανός Καραβαγγέλης.
Ίων Δραγούμης.
Λάμπρος Κορομηλάς.

1903: Όξυνση του Μακεδονικού Ζητήματος. Εξέγερση Βουλγάρων στις 20

Ιουλίου (Εξέγερση του Ίλιντεν). Κατάπνιξη από τους Οθωμανούς.

1904: Άφιξη τακτικού ελληνικού στρατού στη Μακεδονία και συμμετοχή

και τουρκικού στρατού Ένταση και εξάπλωση των ένοπλων συγκρούσεων.

Κεντρική μορφή των Ελλήνων: Παύλος Μελάς. Πεθαίνει μετά από

προδοσία και συνεργασία Οθωμανών και Βουλγάρων στα Σιάτιστα (13 Οκτωβρίου

1904).

Το κίνημα των Νεοτούρκων (1908):

Παρακμή Οθωμανικής αυτοκρατορίας:

Διοικητικά προβλήματα.
Περιορισμός εδαφών.
Οικονομική κυριαρχία μη οθωμανικών πληθυσμών (π.χ. Ελλήνων, Αρμενίων,

Εβραίων).

Αντίδραση: Δημιουργία της οργάνωσης «Ένωση και Πρόοδος» από Τούρκους αξιωματικούς, αστούς και διανοούμενους «Νεότουρκοι» (δίνουν έμφαση πλέον στην εθνική και όχι στη θρησκευτική ταυτότητα).

Καλοκαίρι 1908: Κίνημα Νεοτούρκων στη Θεσσαλονίκη.

Απαίτηση συντάγματος από το σουλτάνο Προβολή φιλελεύθερων ιδεών:

Ισότητα - αδελφότητα βαλκανικών λαών (πρόσχημα για την επιβολή

τουρκικής κυριαρχίας).

Φθινόπωρο 1908:

Παραχώρηση συντάγματος από το σουλτάνο.
Αμνηστία στους ένοπλους Έλληνες και Βούλγαρους.

Λήξη Μακεδονικού Αγώνα.

[Πηγές:

http://ebooks.edu.gr/ebooks/v/html/8547/5204/Istoria_G-Gymnasiou_html-empl/

https://edu.klimaka.gr/mathimata/gymnasiou/3037-odhgies-istoria-g-gymnasiou

http://iep.edu.gr/el/graf-b-yliko-2022-2023/gymnasio-3 ]

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6. Ενότητα 27: Το κίνημα στο Γουδί (1909). Ενότητα 28: Ο Ελευθέριος Βενιζέλος πρωθυπουργός: η βενιζελική πολιτική της περιόδου 1910-1912 (Ενιαία διδασκαλία)

Sat, 06 Sep 2025 00:03:50 +0300

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6. Ενότητα 27: Το κίνημα στο Γουδί (1909). Ενότητα 28: Ο Ελευθέριος Βενιζέλος πρωθυπουργός: η βενιζελική πολιτική της περιόδου 1910-1912

(Ενιαία διδασκαλία)

Ενότητα 27: Το κίνημα στο Γουδί (1909)

Οι ιστορικές αιτίες της εμφάνισης του κινήματος στο Γουδί:

Οικονομικά προβλήματα: πτώχευση (1893), Δ.Ο.Ε. (1898), μείωση

εξαγωγών, ελάττωση εξωελλαδικών κεφαλαίων.

Πολιτική κρίση: αδράνεια και ανικανότητα πολιτικής ηγεσίας, ταπεινωτική

ήττα 1897, πολιτική αστάθεια (συχνή αλλαγή κυβερνήσεων).

Διάχυτη κοινωνική δυσαρέσκεια.

Λαϊκή αμφισβήτηση των πολιτικών και της μοναρχίας (ειδικά των

πριγκίπων Κωνσταντίνου και Γεώργιου Β ́).

Η εκδήλωση του κινήματος στο Γουδί: (απλή αναφορά)

Μάιος 1909: Ίδρυση «Στρατιωτικού Συνδέσμου»: Οργάνωση

κατώτερων αξιωματικών που αντιδρά για την διαφθορά και την παρακμή του ελληνικού στρατεύματος. Προσπάθειες διαπραγματεύσεων με την κυβέρνηση αποτυχία.

12 Αυγούστου 1909: Προσπάθεια σύλληψης της ηγεσίας του «Συνδέσμου»

Ανάληψη ηγεσίας από τον συνταγματάρχη Νικόλαο Ζορμπά.

15 Αυγούστου 1909: Εκδήλωση στρατιωτικού κινήματος στο στρατόπεδο στο

Γουδί. Υποχώρηση κυβέρνησης υπό το φόβο πραξικοπήματος Επιστροφή

στρατιωτικών στις θέσεις τους.

Τα αιτήματα του «Στρατιωτικού Συνδέσμου»: (απλή αναφορά)

Αναδιοργάνωση ενόπλων δυνάμεων.
Απομάκρυνση από το στράτευμα των πριγκίπων (Κωνσταντίνου,

Αλέξανδρου, Γεώργιου Β ́) Κατάργηση ευνοιοκρατίας και αναξιοκρατίας

στο στράτευμα Ανεμπόδιστη βαθμολογική εξέλιξη στρατιωτικών.

Γενικότερα, αλλά αόριστα αιτήματα για μεταρρυθμίσεις στη διοίκηση

του κράτους, στην οικονομία, στη δικαιοσύνη και στην εκπαίδευση.

Οι κοινωνικές και πολιτικές συνέπειες του κινήματος στο Γουδί (απλή αναφορά):

Άμεση υιοθέτηση από την ελληνική κοινωνία των γενικότερων πολιτικοκοινωνικών αιτημάτων του «Συνδέσμου». Κίνημα στο Γουδί: καταλύτης για ευρύτερη κοινωνική εξέγερση με

κεντρικό αίτημα την «Ανόρθωση».

14 Σεπτεμβρίου 1909: Μαζικό λαϊκό συλλαλητήριο έξω από τα ανάκτορα (απλή αναφορά) με οργανωτές τον «Σύνδεσμο» και διάφορες επαγγελματικές οργανώσεις (κυρίως μεγαλέμπορους και εξαγωγείς). Τεράστια συμμετοχή του κόσμου.

Άμεση αντίδραση βασιλιά Γεωργίου, διορισμός του Κυριακούλη Μαυρομιχάλη ως πρωθυπουργού.

Αμοιβαία καχυποψία «Συνδέσμου» και Κυβέρνησης Μαυρομιχάλη, αδυναμία

υλοποίησης των αιτημάτων.

Λύση: Πρόσκληση του Ελευθέριου Βενιζέλου από την Κρήτη για να

αναλάβει την πρωθυπουργία.

Λέξεις- κλειδιά: στρατιωτικός σύνδεσμος, κίνημα στο Γουδί

Ενότητα 28: Ο Ελευθέριος Βενιζέλος πρωθυπουργός: η βενιζελική πολιτική της περιόδου 1910-1912

Η ανάδειξη του Βενιζέλου ως πρωθυπουργού της Ελλάδας:

Φθινόπωρο 1909: Πρόσκληση του Βενιζέλου από τον «Στρατιωτικό Σύνδεσμο». Άρνηση Βενιζέλου. Αρνητική στάση Βενιζέλου σχετικά με το αίτημα για κατάργηση της μοναρχίας .

Φόβοι για διχασμό του λαού. Προσπάθεια διατήρησης των πολιτικών

ισορροπιών και της κοινωνικής συνοχής.

Τελική συμφωνία μεταξύ βασιλιά, Βενιζέλου, «Συνδέσμου» και κομμάτων:

Διεξαγωγή εκλογών για ανάδειξη Αναθεωρητικής Βουλής

Διατήρηση του υπάρχοντος πολιτεύματος, αλλά μεταβολή των άρθρων του Συντάγματος.

Εκλογές: Αύγουστος και Νοέμβριος 1910

Νίκη κόμματος Βενιζέλου («Φιλελεύθεροι»). Ο Βενιζέλος πρωθυπουργός.

Το νέο σύνταγμα του 1911:

Προστασία ατομικών ελευθεριών και δικαιωμάτων (π.χ. ιδιοκτησία, ελευθεροτυπία, ελευθερία λόγου).
Δυνατότητα κρατικής απαλλοτρίωσης τσιφλικιών με στόχο την αναδιανομή της γης σε ακτήμονες (κολίγους).
Θέσπιση μονιμότητας δημοσίων υπαλλήλων.
Αφαίρεση δικαιώματος του «εκλέγεσθαι» από στρατιωτικούς και δημοσίους υπαλλήλους.
Καθιέρωση υποχρεωτικής δωρεάν εκπαίδευσης.

Επίδραση από τις προοδευτικές και ριζοσπαστικές ιδέες της μικρής κοινοβουλευτικής ομάδας των «Κοινωνιολόγων» (Αλέξανδρου Παπαναστασίου) - Ίδρυση των δύο νέων κομμάτων αρχών: Κόμμα φιλελευθέρων, Κόμμα Κοινωνιολόγων

Η γενικότερη πολιτική του Βενιζέλου ως πρωθυπουργού:

Αναδιοργάνωση ενόπλων δυνάμεων (στο ναυτικό από Άγγλους, στο πεζικό

από Γάλλους).

Άσκηση προσωπικής επιρροής στο στράτευμα.

Αξιοποίηση όλων των αξιωματικών.

Επαναφορά του πρίγκιπα Κωνσταντίνου στην ηγεσία του στρατού (συμβιβασμός με τη μοναρχία).

Στόχος της πολιτικής του Βενιζέλου: Η καλύτερη δυνατή κοινωνική, οικονομική και στρατιωτική προετοιμασία της Ελλάδας ώστε, όταν συμμετάσχει σε πόλεμο, να υλοποιήσει το όραμα της «Μεγάλης Ιδέας».

Η αποδοχή της πολιτικής του Βενιζέλου:

Μάρτιος 1912:

Εκλογική νίκη του κόμματος του Βενιζέλου με συντριπτική υπεροχή.

Ριζική ανανέωση του Κοινοβουλίου. Είσοδος δεκάδων νέων βουλευτών.

Ανανέωση του πολιτικού συστήματος.

Γενική αποδοχή του Βενιζέλου από τους Έλληνες ως ηγέτη ικανού να διευρύνει και να εκσυγχρονίσει το ελληνικό κράτος. Προετοιμασία για τις εθνικές διεκδικήσεις.

Λέξεις- κλειδιά: στρατιωτικός σύνδεσμος, κίνημα στο Γουδί, Αναθεωρητική Βουλή, κόμμα Φιλελευθέρων, Κόμμα Κοινωνιολόγων.

Προτεινόμενες δραστηριότητες: -Καταγραφή των προβλημάτων του ελληνικού κράτους των αρχών του 20ου αι. -Συζήτηση για τον ρόλο του Ελευθερίου Βενιζέλου στην ανασυγκρότηση της χώρας.

Ποια ήταν τα αίτια που οδήγησαν στο κίνημα στο Γουδί;

Κατά την τελευταία δεκαετία του 19ου αιώνα η Ελλάδα Αντιμετώπιζε σοβαρά οικονομικά προβλήματα. Η πολιτική ηγεσία δεν μπορούσε να διαχειριστεί αποτελεσματικά τις εθνικές διεκδικήσεις. Επικρατούσε πολιτική αστάθεια, καθώς οι κυβερνήσεις διαδέχονταν η μία την άλλη, χωρίς καμιά να μπορεί να αντιμετωπίσει τα προβλήματα της χώρας. Υπήρχε δυσαρέσκεια στην ελληνική κοινωνία. Η μοναρχία κατηγορούνταν για συνεχείς παρεμβάσεις στις ένοπλες δυνάμεις.

Τι ήταν ο Στρατιωτικός Σύνδεσμος;

Τον Μάιο του 1909, ιδρύθηκε ο Στρατιωτικός Σύνδεσμος, μια οργάνωση κατώτερων αξιωματικών. Τα μέλη του Συνδέσμου αντιδρούσαν, γιατί η βασιλική οικογένεια προωθούσε τους ευνοούμενους της στο στράτευμα, αλλά και για την κακή κατάσταση των ενόπλων δυνάμεων.

Ποια ήταν τα αιτήματα του Συνδέσμου;

Ο Σύνδεσμος ζητούσε: 1.Την αναδιοργάνωση των ενόπλων δυνάμεων. Αυτό σήμαινε την απομάκρυνση από το στράτευμα των πριγκίπων, δηλαδή του Κωνσταντίνου και των άλλων γιων του βασιλιά, αίτημα που ικανοποιήθηκε αμέσως. 2. Μεταρρυθμίσεις στη διοίκηση του κράτους, στην οικονομία, στη δικαιοσύνη και στην εκπαίδευση.

Ποιες ενέργειες έγιναν για την υλοποίηση των αιτημάτων; Αρχικά, ο Σύνδεσμος δοκίμασε να υλοποιήσει τις επιδιώξεις του μέσω της κυβέρνησης Μαυρομιχάλη, χωρίς κάποιο ουσιαστικό αποτέλεσμα. Έτσι, ο Σύνδεσμος κάλεσε στην Αθήνα τον Ελευθέριο Βενιζέλο.

Τι γνωρίζετε για την άνοδο του κόμματος των φιλελευθέρων στην εξουσία;

Μετά το κίνημα του 1909, ο Σύνδεσμος κάλεσε τον Ελευθέριο Βενιζέλο στην Αθήνα και του πρότεινε την πρωθυπουργία. Ο Βενιζέλος όμως αρνήθηκε. Επίσης, δεν συμφώνησε με εκείνους που ζητούσαν την κατάργηση της μοναρχίας. Έτσι, συμφωνήθηκε ανάμεσα στον Σύνδεσμο, τον βασιλιά, τα παλαιά κόμματα και τον Βενιζέλο να γίνουν εκλογές για την ανάδειξη αναθεωρητικής Βουλής. Τελικά, μετά από δύο εκλογικές αναμετρήσεις τις εκλογές κέρδισε το Κόμμα των Φιλελευθέρων, που μόλις είχε ιδρυθεί από τον Βενιζέλο.

Τι προέβλεπε το σύνταγμα του 1911 που ψηφίστηκε από την αναθεωρητική βουλή; Το σύνταγμα του 1911: προστάτευε τις ατομικές ελευθερίες, επέτρεπε στο κράτος να αφαιρεί από τους ιδιοκτήτες τους με αποζημίωση μεγάλες εκτάσεις γης, για να μοιραστούν σε ακτήμονες, θέσπιζε τη μονιμότητα των δημοσίων υπαλλήλων, απαγόρευε στους στρατιωτικούς και στους δημοσίους υπαλλήλους να εκλέγονται βουλευτές και καθιέρωνε την υποχρεωτική δωρεάν εκπαίδευση.

Ποιες ήταν οι ενέργειες του Βενιζέλου για την αναδιοργάνωση του στρατού;

Ο Βενιζέλος ασχολήθηκε με την αναδιοργάνωση των ενόπλων δυνάμεων: 1.Φρόντισε να αποκτήσει ισχυρή επιρροή στο στράτευμα. 2. Επεδίωξε την αξιοποίηση όλων των αξιωματικών. 3. Επανέφερε στην ηγεσία του στρατού τον διάδοχο Κωνσταντίνο.

Πώς ερμηνεύετε τις πολιτικές πρωτοβουλίες του Βενιζέλου;

Οι πολιτικές πρωτοβουλίες του Βενιζέλου συνδέονταν με την εκτίμηση του ότι η Ελλάδα σύντομα θα έπρεπε να πάρει μέρος σε πόλεμο, για να επιτύχει τους εθνικούς της στόχους. Έτσι εξηγείται η συμβιβαστική στάση του απέναντι στη μοναρχία, τα μέτρα που προώθησε υπέρ των ασθενέστερων κοινωνικών τάξεων και η στρατιωτική ανασυγκρότηση της χώρας.

Τι γνωρίζετε για τις εκλογές του 1912;

Οι εκλογές του Μαρτίου 1912 εξελίχθηκαν σε θρίαμβο των Φιλελευθέρων. Εκλέχτηκε μεγάλος αριθμός νέων βουλευτών και φάνηκε ότι μεγάλο μέρος της ελληνικής κοινωνίας πίστευε ότι ο Βενιζέλος μπορούσε να λύσει τα μεγάλα κοινωνικά και εθνικά ζητήματα.

[Πηγές:

http://ebooks.edu.gr/ebooks/v/html/8547/5204/Istoria_G-Gymnasiou_html-empl/

https://edu.klimaka.gr/mathimata/gymnasiou/3037-odhgies-istoria-g-gymnasiou

http://iep.edu.gr/el/graf-b-yliko-2022-2023/gymnasio-3 ]

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΕΝΟΤΗΤΑ 23: Η ελληνική οικονομία και κοινωνία κατά τον 19ο αιώνα (Συνοπτική παρουσίαση)

Fri, 05 Sep 2025 23:59:36 +0300

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΕΝΟΤΗΤΑ 23: Η ελληνική οικονομία και κοινωνία κατά τον 19ο αιώνα (Συνοπτική παρουσίαση)

Η εδαφική και πληθυσμιακή εξέλιξη της Ελλάδας κατά τον 19ο αιώνα:

Έκταση: Μικρή Πρώτη επέκταση: 1864 (Επτάνησα) - Δεύτερη επέκταση: 1881

(Θεσσαλία - Άρτα).

Πληθυσμός: 1830: 750.000 - Ομαλή αύξηση σε όλο το 19ο αιώνα (λόγω χαμηλής

οικονομικής ανάπτυξης).

Αστικά κέντρα: 1. Αθήνα (20.000 κάτοικοι το 1834 - 200.000 κάτοικοι το 1907). 2. Πάτρα.

Σύρος. 4. Πειραιάς (προς τα τέλη του 19ου αιώνα).

Η ελληνική οικονομία κατά τον 19ο αιώνα:

Αγροτικός τομέας:

Κυρίαρχος στην ελληνική οικονομία.

Ύπαρξη πολλών εθνικών γαιών (5 εκατομ. στρέμματα), παλιές οθωμανικές περιουσίες αρχικά μένουν ανεκμετάλλευτες ή καταπατώνται, τελικά διανέμονται το 1871 (Αλ. Κουμουνδούρος).

Πρόβλημα τσιφλικιών της Θεσσαλίας: μεγάλες οθωμανικές γαιοκτησίες

που καλλιεργούνταν από δουλοπάροικους (κολίγους) περνούν στα χέρια Ελλήνων

γαιοκτημόνων το 1881.

Κυριαρχία του μικρού κλήρου (οικογενειακές μικρές ιδιοκτησίες).

Κυριότερα προϊόντα: σταφίδα, ελιές, καπνά, σιτηρά.

Κυριαρχία σταφίδας από τα μέσα του 19ου αιώνα μονοκαλλιέργεια στη ΒΔ Πελοπόννησο συσσώρευση πλούτου, αλλά και απουσία εναλλακτικής καλλιέργειας, οικονομία ευάλωτη σε κρίσεις (σταφιδικές κρίσεις).

Εμπόριο:

Τομέας με μεγάλη βαρύτητα (ειδικά ως προς τις εξαγωγές).

Εξαγόμενα προϊόντα: σταφίδες, λάδι (άλλα αγροτικά προϊόντα: καπνά,

εσπεριδοειδή, βαμβάκι).

Εισαγόμενα προϊόντα: δημητριακά (σιτάρι), υφάσματα, νήματα - αργότερα:

άνθρακας, ξυλεία, μηχανήματα.

Ναυτιλία:

Κύριος μοχλός οικονομικής ανάπτυξης.

Αλματώδης αύξηση της χωρητικότητας του ελληνικού εμπορικού στόλου μετά το 1860.

Πάτρα: κύριο λιμάνι εξαγωγής σταφίδας.

Σύρος: κύριο εμπορικό κέντρο της χώρας και όλης της Αν. Μεσογείου.

Πειραιάς: αναπτύσσεται γρήγορα τις τελευταίες δεκαετίες του 19ου αιώνα.

Τραπεζικό σύστημα:

1841: Ίδρυση Εθνικής Τράπεζας της Ελλάδος (ΕΤΕ).

Ευρύτερη δυνατότητα δανεισμού (μέχρι τότε ήταν ιδιωτικός ο δανεισμός).

Δυνατότητα έκδοσης χαρτονομισμάτων.

Βιομηχανία:

Αναπτύσσεται με αργούς ρυθμούς.

Αιτίες καθυστέρησης: 1. Έλλειψη κεφαλαίων. 2. Μικρή αγορά. 3. Έλλειψη πρώτων υλών και καυσίμων. 4. Έλλειψη εργατικών χεριών. 5. Αδυναμία ανταγωνισμού με τα φθηνότερα εισαγόμενα προϊόντα.

Ρόλος του κράτους:

Επενδύσεις σε έργα υποδομής (π.χ. σιδηρόδρομος, οδικά δίκτυα, διώρυγα

Κορίνθου). Δημιουργία ευνοϊκού θεσμικού πλαισίου για επενδύσεις (χαμηλή φορολογία

επιχειρήσεων).

Ελληνικό εξωτερικό κεφάλαιο:

Στρέφεται προς την Ελλάδα μετά το 1870. Ευνοείται από την πολιτική του Τρικούπη.

Πραγματοποιεί ευκαιριακές επενδύσεις.

Γενικός χαρακτηρισμός της ελληνικής οικονομίας κατά τον 19ο αιώνα:

Αργή ανάπτυξη, χαμηλότερη από αυτή της Δυτικής Ευρώπης, αλλά υψηλότερη

σε σχέση με αυτή των υπόλοιπων βαλκανικών κρατών.

Η ελληνική κοινωνία κατά τον 19ο αιώνα:

Γενικά: Αργή αλλά συνεχής κοινωνική μεταβολή. Βαθμιαία αστικοποίηση ενίσχυση των αστικών στρωμάτων.

Αγρότες: Συντριπτική πλειονότητα του πληθυσμού (70-80%).

Κυρίως μικροϊδιοκτήτες - εργάζονται οι ίδιοι με τις οικογένειάς τους στα χωράφια.

Εξαίρεση: κολίγοι της Θεσσαλίας οικονομικά εξαρτημένοι από τους τσιφλικάδες.

Αστικά στρώματα: Όσοι ασχολούνται με: εμπόριο, ναυτιλία, τραπεζικές εργασίες, βιομηχανία-

βιοτεχνία και ορισμένοι υψηλόβαθμοι δημόσιοι υπάλληλοι. Έχουν δυναμική παρουσία και διαρκώς ενισχύονται.

Εργάτες: Κυρίως γυναίκες και παιδιά. Εμφανίζονται αργά λόγω της αργής εκβιομηχάνισης της ελληνικής οικονομίας. Ζουν σε άθλιες συνθήκες.

Κοινωνικοί μετασχηματισμοί

Μετανάστευση: Συνηθισμένο φαινόμενο στα φτωχά κοινωνικά στρώματα. Εντείνεται το 19ο αιώνα κυρίως προς τις πλούσιες ελληνικές παροικίες του εξωτερικού (Αίγυπτος).

Στα τέλη 19ου αιώνα κακές σοδειές σταφίδας αναγκάζουν πολλούς αγρότες

να μεταναστεύσουν στις ΗΠΑ.

Αγώνες των κολίγων: Απαίτηση αναδιανομής των κτημάτων. Ένοπλη σύγκρουση με το κράτος (Κιλελέρ 1910).

Τελικά αναδιανέμονται αργότερα τα κτήματα.

Εργατικό κίνημα:

1870: Πρώτες εργατικές απεργίες (καπνεργάτες στην Καβάλα).

Κυκλοφορία φιλεργατικών εντύπων και εφημερίδων.

Διάδοση σοσιαλιστικών ιδεών.

1891: Πρώτος εορτασμός της Εργατικής Πρωτομαγιάς.

Γυναικείο ζήτημα: Αναγνώριση δικαιωμάτων στις γυναίκες. Έμφαση στο ζήτημα εκπαίδευσης των γυναικών, που ήταν παραμελημένη.

Λέξεις-κλειδιά: Εθνικές γαίες, τσιφλίκια, κολίγοι, Κιλελέρ, σταφιδική κρίση, μετανάστευση, εξωελλαδικό κεφάλαιο, έργα υποδομής, αστικοποίηση, βιομηχανία και εργατικό κίνημα, γυναικείο ζήτημα.

Προτεινόμενες δραστηριότητες: -«Βρωμοέλληνες», Ρεπορτάζ χωρίς σύνορα, (αποσπάσματα από το ντοκιμαντέρ για τις συνθήκες που αντιμετώπισαν στις ΗΠΑ οι Έλληνες), Αρχείο ΕΡΤ : http://archive.ert.gr/37512/ . -«Η εξέγερση της Σερίφου», Μηχανή του χρόνου: https://www.youtube.com/watch?v=UvHewkEJGK0. -Άσκηση/δραστηριότητα 1 του βιβλίου.

Ποια ήταν η έκταση και ο πληθυσμός της Ελλάδας τον 19ο αιώνα;

Η έκταση της Ελλάδας ήταν μικρή, παρόλο που μεγάλωσαν δυο φορές τα σύνορά της: το 1864 περιλαμβάνοντας τα Επτάνησα και το 1881 περιλαμβάνοντας τη Θεσσαλία και την Άρτα. Ο πληθυσμός ήταν περίπου 750.000 το 1830, αλλά αυξήθηκε κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα. Παράλληλα, διπλάσιοι Έλληνες ζούσαν έξω από τα σύνορα.

Ποια ήταν η κατάσταση στον αγροτικό τομέα;

Ένα μεγάλο μέρος της καλλιεργήσιμης γης αποτελούσαν οι εθνικές γαίες, δηλαδή τα κτήματα που πριν την επανάσταση ήταν οθωμανικές ιδιοκτησίες. Το ελληνικό κράτος δεν τόλμησε ούτε να τις μοιράσει δωρεάν στους αγρότες ούτε να τις πουλήσει. Έτσι, ένα μεγάλο μέρος τους καταπατήθηκε. Το 1871 ο πρωθυπουργός Αλέξανδρος Κουμουνδούρος μοίρασε όσες εθνικές γαίες είχαν απομείνει. Μετά την ενσωμάτωση της Θεσσαλίας στο ελληνικό κράτος, δημιουργήθηκε το πρόβλημα των τσιφλικιών, δηλ. των κτημάτων που ανήκαν σε Τούρκους και τα καλλιεργούσαν οι κολίγοι (ακτήμονες Έλληνες ). Οι κολίγοι πίστευαν ότι θα μοιραστούν σ’ αυτούς. Όμως η Ελλάδα είχε δεσμευτεί με διεθνή συνθήκη και οι Τούρκοι πούλησαν τα τσιφλίκια σε Έλληνες κεφαλαιούχους. Τα κυριότερα προϊόντα που παράγονταν ήταν η σταφίδα, οι ελιές, τα καπνά και τα σιτηρά.

Ποια ήταν η κατάσταση στο εμπόριο;

Μεγάλη βαρύτητα είχε το εξωτερικό εμπόριο. Εξάγονταν σταφίδες, λάδι και άλλα αγροτικά προϊόντα. Εισάγονταν σιτάρι, υφάσματα, και νήματα.

Τι γνωρίζετε για τη ναυτιλία στην Ελλάδα;

Η Πάτρα ήταν το κύριο λιμάνι εξαγωγής σταφίδας. Η Σύρος ήταν σημαντικό εμπορικό κέντρο, ενώ στα τέλη του 19ου αιώνα άρχισε και η γρήγορη ανάπτυξη του Πειραιά.

Τι γνωρίζετε για το τραπεζικό σύστημα;

Το 1841 ιδρύθηκε η Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος με πρωτοβουλία του κράτους και της δόθηκε το δικαίωμα να εκδίδει χαρτονομίσματα.

Τι γνωρίζετε για τη βιομηχανία;

Η βιομηχανία αναπτύχθηκε με αργούς ρυθμούς λόγω έλλειψης κεφαλαίων, πρώτων υλών, καυσίμων και εργατικών χεριών.

Ποιος ήταν ο ρόλος του κράτους στην ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας;

Το ελληνικό κράτος προσπάθησε να αναπτύξει την οικονομία με έργα υποδομής και δημιουργώντας ευνοϊκό θεσμικό πλαίσιο για τους επενδυτές. Οι ρυθμοί ανάπτυξης ήταν χαμηλότεροι από εκείνους της δυτικής Ευρώπης, αλλά υψηλότεροι από την περιοχή των Βαλκανίων. Το εξωελλαδικό ελληνικό κεφάλαιο στράφηκε στην Ελλάδα μετά το 1870.

Τι γνωρίζετε για την ελληνική κοινωνία;

Οι αγρότες αποτελούσαν τη συντριπτική πλειονότητα. Οι περισσότεροι ήταν μικροϊδιοκτήτες. Ιδιαίτερη περίπτωση ήταν οι κολίγοι της Θεσσαλίας, που οι Έλληνες τσιφλικούχοι μπορούσαν να τους διώξουν ανά πάσα στιγμή. Τα αστικά στρώματα ήταν οι επιχειρηματίες που ασχολούνταν με το εμπόριο, τη ναυτιλία, τις τραπεζικές εργασίες, τη βιομηχανία και οι δημόσιοι υπάλληλοι. Οι εργάτες εμφανίστηκαν στην ελληνική κοινωνία αργά λόγω της καθυστερημένης εκβιομηχάνισης και ζούσαν σε άθλιες συνθήκες.

Ποιοι ήταν οι σημαντικότεροι κοινωνικοί μετασχηματισμοί;

Η μετανάστευση εντάθηκε τον 19ο αιώνα με προορισμό τις παροικίες του εξωτερικού, κυρίως την Αίγυπτο. Στα τέλη του 19ου αιώνα οι άσχημες σοδειές σταφίδας δημιούργησαν ένα έντονο μεταναστευτικό ρεύμα κυρίως από την Πελοπόννησο προς τις ΗΠΑ. Οι αγώνες των κολίγων έφτασαν μέχρι την ένοπλη σύγκρουση με το κράτος στο Κιλελέρ. Το εργατικό κίνημα: κατά τη δεκαετία του 1870 έγιναν οι πρώτες εργατικές απεργίες και κυκλοφόρησαν εφημερίδες που υπερασπίζονταν τα αιτήματα των εργατών. Το γυναικείο ζήτημα τέθηκε, με κύριο αίτημα την εκπαίδευση των γυναικών.

[Πηγές:

http://ebooks.edu.gr/ebooks/v/html/8547/5204/Istoria_G-Gymnasiou_html-empl/

https://edu.klimaka.gr/mathimata/gymnasiou/3037-odhgies-istoria-g-gymnasiou

http://iep.edu.gr/el/graf-b-yliko-2022-2023/gymnasio-3 ]

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. Ενότητα 20: Από την έξωση του Όθωνα (1862) ως το κίνημα στο Γουδί (1909)

Fri, 05 Sep 2025 23:53:21 +0300

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. Ενότητα 20: Από την έξωση του Όθωνα (1862) ως το κίνημα στο Γουδί (1909)

Ο Γεώργιος Α ́ βασιλιάς των Ελλήνων - Η ενσωμάτωση των Επτανήσων:

1863:

Αναγόρευση του Δανού πρίγκιπα Γουλιέλμου-Γεωργίου Γκλύξμπουργκ

Βασιλιά των Ελλήνων Γεώργιος Α ́.

Αγώνες Επτανησίων για ένωση με την Ελλάδα (Αγγλική κατοχή από το 1809).
Η Αγγλία μη μπορώντας να κρατήσει άλλο τα Επτάνησα τα προσφέρει δώρο

στην Ελλάδα.

1864: Επίσημη προσάρτηση Επτανήσων από την Αγγλία στην Ελλάδα.

— Το σύνταγμα του 1864:

Χαρακτηριστικά του συντάγματος του 1864:

Δημοκρατική αρχή (λαϊκή κυριαρχία) Ο βασιλιάς ανώτατος άρχοντας.

Νέο Πολίτευμα: Βασιλευόμενη Δημοκρατία.

α. Νομοθετική εξουσία: βασιλιάς και Βουλή (καταργήθηκε η Γερουσία ως

αντιδημοκρατικός θεσμός). Καθολικό δικαίωμα ψήφου στους άνδρες άνω

των 21 ετών.

β. Εκτελεστική εξουσία: βασιλιάς και υπουργοί (διορίζονται από τον βασιλιά).

γ. Δικαστική εξουσία: ανεξάρτητη (δεν διορίζεται από τον βασιλιά).

— Εσωτερικές πολιτικές εξελίξεις:

1864-1881: Κυρίαρχο πολιτικό πρόσωπο: Αλέξανδρος Κουμουνδούρος

(δέκα φορές πρωθυπουργός).

Έργο Κουμουνδούρου:

Διανομή αδιάθετων εθνικών γαιών (1871).
Επέκταση ελληνικών συνόρων (προσάρτηση Θεσσαλίας 1881).
Υποστήριξη αλυτρωτικών επιδιώξεων (π.χ. ενίσχυση Κρητικής Επανάστασης

1866-1869) Αντίδραση Γεωργίου και απομάκρυνση Κουμουνδούρου από την

πρωθυπουργία.

Προσπάθεια εκσυγχρονισμού και ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας.

— Προβλήματα του κοινοβουλευτισμού μετά το 1864:

Πελατειακές σχέσεις πολιτών - βουλευτών.
Απουσία κομμάτων.
Αυθαιρεσία βασιλιά διορίζει ή ανατρέπει κυβερνήσεις.

1874: Κριτική στην αυθαιρεσία του βασιλιά: Χαρίλαος Τρικούπης

προτείνει την αρχή της «δεδηλωμένης»: δικαίωμα σχηματισμού κυβέρνησης

έχει όποιος διαθέτει τη δεδηλωμένη εμπιστοσύνη της πλειοψηφίας των βουλευτών

(Άρθρο «Τις πταίει;» στην εφημερίδα «Καιροί»).

1875:

Διορισμός του Χ. Τρικούπη ως προσωρινού πρωθυπουργού από τον Γεώργιο.
Διεξαγωγή εκλογών Νίκη του κόμματος του Χ. Τρικούπη.
Αποδοχή της αρχής της «δεδηλωμένης» από τον Γεώργιο (Λόγος του Θρόνου)

Νέα πολιτική εποχή για την Ελλάδα κατάργηση βασιλικής αυθαιρεσίας - δημοκρατική πρόοδος.

— Ο δικομματισμός:

Αρχή «δεδηλωμένης»: ενίσχυση μεγάλων κομμάτων - αποδυνάμωση μικρών (λόγω έλλειψης πλειοψηφίας).

1885-1895: Κυριαρχία δύο βασικών «κομμάτων εξουσίας»(Δικομματισμός):

«Νέον ή Νεωτεριστικόν» (Χαρίλαος Τρικούπης).
«Εθνικόν» (Θεόδωρος Δηλιγιάννης).

Το πρόγραμμα του Χαρίλαου Τρικούπη: Βασικός στόχος: Δημιουργία σύγχρονου και ανεπτυγμένου κράτους (εκσυγχρονισμός).

— Πρόγραμμα Τρικούπη:

Κατασκευή μεγάλων δημόσιων έργων (σιδηρόδρομος, διώρυγα Ισθμού

Κορίνθου κ.ά.).

Ανασυγκρότηση ένοπλων δυνάμεων: α. Οργάνωση στρατού από

Γάλλους ειδικούς. β. Σχολή Ευελπίδων - Σχολή Ναυτικών Δοκίμων.

Εξυγίανση δημόσιας διοίκησης αξιοκρατία στις προσλήψεις.
Ειρηνική συμβίωση με την Οθωμανική αυτοκρατορία.

Παρενέργειες του προγράμματος του Τρικούπη:

Βαρύτατη φορολογία (για την κατασκευή των έργων).
Υπέρογκος δανεισμός του ελληνικού κράτους.
Προνομιακή μεταχείριση των πλούσιων Ελλήνων του εξωτερικού, ώστε να επενδύσουν στην Ελλάδα.

— Οι θέσεις του Θεόδωρου Δηλιγιάννη:

Χαμηλή φορολόγηση.

Υπεράσπιση αδύναμων οικονομικά στρωμάτων της ελληνικής κοινωνίας.

Κατηγορίες προς τον Τρικούπη για εύνοια προς τους πλουσίους.

Κατάργηση του νόμου «περί προσόντων των δημοσίων υπαλλήλων», κατάργηση αξιοκρατικών κριτηρίων.

Υποστήριξη της Μεγάλης Ιδέας (επέκταση του ελληνικού κράτους).

— Η πορεία προς την οικονομική και εθνική κρίση:

1893: Αδυναμία Ελλάδας να αποπληρώνει τα χρέη της Πτώχευση (Χ.Τρικούπης: «Δυστυχώς επτωχεύσαμεν»).

1895: Εκλογές Ήττα Τρικούπη (δεν εκλέγεται ούτε βουλευτής). Νίκη Δηλιγιάννη.

1896: Επανάσταση στην Κρήτη.

1897: Αποστολή ελληνικού στρατού στην Κρήτη (Φεβρουάριος).

— Ο πόλεμος του 1897 και οι πολιτικές εξελίξεις έως το 1908:

5 Απριλίου 1897: Κήρυξη πολέμου από την Τουρκία στην Ελλάδα (λόγω της βοήθειας προς την Κρήτη).

Απρίλιος - Μάιος 1897: Επέλαση Τούρκων και κατάκτηση της Θεσσαλίας - Υποχώρηση ελληνικού στρατού μέχρι τη Λαμία.

20 Μαΐου 1897: Λήξη πολέμου - Ήττα Ελλήνων (αιτίες: αριθμητική υπεροχή και οργάνωση τουρκικού στρατού - αποδιοργάνωση ελληνικού στρατού και έλλειψη σχεδιασμού).

22 Νοεμβρίου 1897: Συνθήκη Λονδίνου - Ταπεινωτικός όρος για την

Ελλάδα: υπέρογκη πολεμική αποζημίωση προς την Τουρκία (100 εκατομμύρια χρυσά φράγκα). Αδυναμία πληρωμής αποζημίωσης - Σύναψη νέου δανείου - Επιβολή

Διεθνούς Οικονομικού Ελέγχου (Δ.Ο.Ε.) από τις Μ. Δυνάμεις (διαχείριση των εσόδων του ελληνικού κράτους, ώστε να αποπληρωθούν τα δάνεια).

— 1897 και εξής:

Αυξανόμενη δυσαρέσκεια και απογοήτευση του ελληνικού λαού για τους πολιτικούς και τον βασιλιά.
Συνεχείς παρεμβάσεις του βασιλιά στην πολιτική (εσωτερική και εξωτερική).
Εκδήλωση κινήματος αντίδρασης το 1909 από το Στρατιωτικό Σύνδεσμο

Αθηνών στο Γουδί.

Λέξεις- κλειδιά: Βασιλευόμενη Δημοκρατία, Κοινοβουλευτισμός, Αρχή Δεδηλωμένης, Δικομματισμός, εκσυγχρονισμός, πτώχευση, Δ.Ο.Ε.

Προτεινόμενες Δραστηριότητες: -Πηγή 1: Χ. Τρικούπη, «Τίς πταίει;» (με επιλογή σημείων και γλωσσική εξομάλυνση), σ. 61 του σχολικού βιβλίου, προκειμένου να γίνει αντιληπτός ο ρόλος του βασιλιά στην πολιτική αστάθεια. -Παιχνίδι ρόλων: Πολιτική αντιπαράθεση (debate) οπαδών του Τρικούπη και του Δηλιγιάννη, ενόψει επικείμενων εκλογών.

Ποιος έγινε βασιλιάς της Ελλάδας μετά την έξωση του Όθωνα;

Μετά την έξωση του Όθωνα, οι Δυνάμεις όρισαν βασιλιά της Ελλάδας τον 18χρονο Δανό πρίγκιπα Γεώργιο Γλύξμπουργκ. Παράλληλα, η Αγγλία πρόσφερε στον νέο βασιλιά τα Επτάνησα (1863), που ενσωματώθηκαν επίσημα στο ελληνικό κράτος το 1864.

Τι γνωρίζετε για το σύνταγμα του 1864;

Αναγνώριζε τον λαό ως κυρίαρχο παράγοντα του πολιτεύματος. Ο βασιλιάς αναγνωριζόταν ως ανώτατος άρχοντας. Θεσπιζόταν το πολίτευμα της βασιλευόμενης δημοκρατίας. Η γερουσία καταργήθηκε. Δικαίωμα ψήφου είχαν όλοι οι άνδρες που είχαν συμπληρώσει το 20ο έτος. Η νομοθετική εξουσία ασκούνταν από τον βασιλιά και τη Βουλή. Η εκτελεστική εξουσία ασκούνταν από τον βασιλιά και τους υπουργούς. Η δικαστική εξουσία κηρύχθηκε ανεξάρτητη.

Τι γνωρίζετε για την πολιτική του Αλέξανδρου Κουμουνδούρου;

Ο Αλέξανδρος Κουμουνδούρος ως πρωθυπουργός προχώρησε στη διανομή των εθνικών κτημάτων. Προσπάθησε να μεγαλώσει τα σύνορα της χώρας. Ο βασιλιάς Γεώργιος, όμως, τον απομάκρυνε, όταν έστειλε στρατό για να ενισχύσει την επανάσταση της Κρήτης.

Ποια προβλήματα παρουσιάστηκαν στον κοινοβουλευτισμό;

Οι πολίτες πίεζαν τους βουλευτές, για να εξασφαλίσουν μια θέση στο δημόσιο. Οι βουλευτές στήριζαν στη βουλή εκείνον τον πολιτικό αρχηγό που θα διόριζε τους οπαδούς τους. Ο βασιλιάς, όταν δεν συμφωνούσε με τις ενέργειες της κυβέρνησης, μπορούσε να τις ανατρέψει.

Τι ήταν η αρχή της δεδηλωμένης;

Ο Χαρίλαος Τρικούπης διαφωνούσε με τις παρεμβάσεις του βασιλιά και εξέφρασε τις αντιρρήσεις του στο άρθρο του «Τις πταίει». Πίστευε ότι ο βασιλιάς θα έπρεπε να διορίζει πρωθυπουργό μόνο εκείνον που έχει τους περισσότερους βουλευτές στη βουλή. Αυτή η άποψη ονομάστηκε «Αρχή της δεδηλωμένης».

Πώς προήλθε ο δικομματισμός;

Η καθιέρωση της αρχής της δεδηλωμένης είχε ως αποτέλεσμα τα μικρά κόμματα ή να διαλυθούν ή να ενωθούν με άλλα μεγαλύτερα. Έτσι, τη δεκαετία 1885-1895 υπήρχαν μόνο δύο κόμματα. Στο ένα ήταν επικεφαλής ο Τρικούπης και στο άλλο ο Δηλιγιάννης. Το σύστημα αυτό ονομάστηκε δικομματισμός.

Ποιο ήταν το πολιτικό πρόγραμμα του Χαρίλαου Τρικούπη;

Οι στόχοι του Χαρίλαου Τρικούπη ήταν: Η κατασκευή μεγάλων έργων. Η ανασυγκρότηση των ενόπλων δυνάμεων. Η εξυγίανση της δημόσιας διοίκησης. Η ειρηνική συμβίωση με την Οθωμανική αυτοκρατορία. Για να τα πετύχει όλα αυτά, ο Τρικούπης επέβαλε βαριά φορολογία, πήρε δάνεια από τράπεζες του εξωτερικού και πρόσφερε ευνοϊκούς όρους στους Έλληνες του εξωτερικού που ήθελαν να επενδύσουν στην Ελλάδα.

Ποιες ήταν οι απόψεις του Θεόδωρου Δηλιγιάννη;

Ο Θεόδωρος Δηλιγιάννης υποστήριζε ότι η φορολόγηση θα έπρεπε να είναι μικρότερη. Κατηγορούσε τον Τρικούπη ότι ευνοεί τους οικονομικά ισχυρούς, ενώ, όταν έγινε πρωθυπουργός, κατάργησε τον νόμο του Τρικούπη.

Τι γνωρίζετε για την οικονομική και εθνική κρίση στην Ελλάδα;

Η Ελλάδα δεν μπορούσε να ανταποκριθεί στις οικονομικές της υποχρεώσεις και γι’ αυτό ο Τρικούπης αποφάσισε, το 1893, να κηρύξει τη χώρα υπό πτώχευση. Στις εκλογές του 1895 ο Τρικούπης δεν εκλέχτηκε ούτε βουλευτής. Ο νέος πρωθυπουργός Θ. Δηλιγιάννης ήρθε αντιμέτωπος με πολλά προβλήματα. Το 1896 ξέσπασε και η επανάσταση στην Κρήτη και, πιεζόμενος από την κοινή γνώμη, έστειλε στρατό στην Κρήτη. Το 1897 άρχισε στη Θεσσαλία ελληνοτουρκικός πόλεμος Οι Οθωμανικές δυνάμεις έφτασαν μέχρι τη Λαμία. Ο σουλτάνος σταμάτησε τις επιχειρήσεις, όταν οι Δυνάμεις τον διαβεβαίωσαν ότι η Ελλάδα θα πλήρωνε πολεμική αποζημίωση. Η Ελλάδα, για να πληρώσει την αποζημίωση, αναγκάστηκε να πάρει νέο δάνειο. Ο βασιλιάς συνέχισε να παρεμβαίνει στην εσωτερική και εξωτερική πολιτική και αυτό είχε ως αποτέλεσμα το στρατιωτικό κίνημα στο Γουδί το 1909.

[Πηγές:

http://ebooks.edu.gr/ebooks/v/html/8547/5204/Istoria_G-Gymnasiou_html-empl/

https://edu.klimaka.gr/mathimata/gymnasiou/3037-odhgies-istoria-g-gymnasiou

http://iep.edu.gr/el/graf-b-yliko-2022-2023/gymnasio-3 ]

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. Ενότητα 19: Από την 3η Σεπτεμβρίου 1843 έως την έξωση του Όθωνα (1862)

Fri, 05 Sep 2025 23:50:57 +0300

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. Ενότητα 19: Από την 3η Σεπτεμβρίου 1843 έως την έξωση του Όθωνα (1862)

Η καθιέρωση της συνταγματικής μοναρχίας - Σύνταγμα 1844:

Πολίτευμα: Συνταγματική μοναρχία:

α. Νομοθετική εξουσία (βασιλιάς, Γερουσία, Βουλή).

β. Εκτελεστική εξουσία (βασιλιάς - υπουργοί).

γ. Δικαστική εξουσία (δικαστές).

Αυξημένες εξουσίες βασιλιά: Διορίζει Γερουσία, υπουργούς, δικαστές -

συμμετέχει στην Εκτελεστική εξουσία.

Γενικός χαρακτηρισμός συντάγματος 1844: Συντηρητικό με λίγα φιλελεύθερα στοιχεία.

Η διαμάχη αυτοχθόνων-ετεροχθόνων:

Αυτόχθονες: Έλληνες εντός Ελλάδας - Ετερόχθονες: Έλληνες εκτός Ελλάδας.

Αίτημα αυτοχθόνων: Μεγαλύτερη συμμετοχή στη διοίκηση.

Αποτελέσματα: 1. Αποκλεισμός ετεροχθόνων από τη διοίκηση. 2. Περιορισμός πολιτικών δικαιωμάτων ετεροχθόνων.

Η λειτουργία του πολιτεύματος:

Δυσλειτουργία πολιτεύματος.

Αιτίες: 1. Οι υπερεξουσίες του βασιλιά 2. Ανεπίσημη δράση κομμάτων.

Παράδειγμα πολιτειακής δυσλειτουργίας: Εκλογές 1844: νοθεία, βία, διαφθορά.

Νικητής πρώτων εκλογών: Γαλλικό κόμμα. Πρωθυπουργός: Ι. Κωλέττης.

Χαρακτηριστικά της πρωθυπουργίας Κωλέττη (1844 -1847):

Συνεργασία με τον Όθωνα.
Παραβίαση συντάγματος.
Κατάχρηση δημόσιου πλούτου για κομματικούς σκοπούς.

Αρνητική περίοδος για το ελληνικό κράτος.

Μεγάλη Ιδέα και αλυτρωτισμός:

Μεγάλη Ιδέα: Άποψη που θεωρεί τη διεύρυνση των ελληνικών συνόρων και την ενσωμάτωση των εκτός Ελλάδας Ελλήνων απαραίτητες προϋποθέσεις για την ανάπτυξη της Ελλάδας ως χώρας.

Εισηγητής-εμπνευστής Μεγάλης Ιδέας: Ι. Κωλέττης (1844).

Μαζική αποδοχή της Μεγάλης Ιδέας και υιοθέτησή της ως κρατικής πολιτικής μέχρι και το 1922.

Αλυτρωτισμός: Πολιτική με στόχο την ένταξη των «αλύτρωτων» Ελλήνων

στην Ελλάδα (μέσω της επέκτασής της).

Αντίθεση με τη Μεγάλη Ιδέα: Αγγλικό κόμμα (Αλ. Μαυροκορδάτος): Η Ελλάδα να αναπτυχθεί πρώτα οικονομικά και μετά να επεκταθεί εδαφικά, περιορισμένη υποστήριξη.

Ο Κριμαϊκός πόλεμος (1854-1856) και ο ελληνισμός:

1854: Έναρξη ρωσοτουρκικού πολέμου Πεδίο σύγκρουσης: Χερσόνησος Κριμαίας (Νότια Ρωσία).

Ελλάδα: ευκαιρία για διεύρυνση των συνόρων Εξεγέρσεις (Θεσσαλία,

Ήπειρος, Μακεδονία). Κατάληψη και ναυτικός αποκλεισμός του Πειραιά (1854-1857) από

Αγγλία και Γαλλία (σύμμαχοι Τούρκων).

1856: Αποτυχία ελληνικών εξεγέρσεων - Ήττα Ρώσων στον Κριμαϊκό πόλεμο.

Ευνοϊκή εξέλιξη: Μεταρρυθμίσεις - Εκσυγχρονισμός Οθωμανικής

αυτοκρατορίας - «Χάτι Χουμαγιούν» (1856): Εξασφάλιση της ισότητας όλων

των υπηκόων. Έναρξη περιόδου ανάπτυξης του Ελληνισμού της Οθωμανικής

Αυτοκρατορίας.

Κατάργηση «ευρωπαϊκών» κομμάτων στην Ελλάδα, έντονη δυσαρέσκεια

Ελλήνων για τις Μ. Δυνάμεις.

Η έξωση του Όθωνα (1862):

Βαθμιαία αστικοποίηση Ελλάδας. Εμφάνιση νέων φιλελεύθερων

πολιτικών. Ενίσχυση αντιοθωνικού ρεύματος.

1859-1862: Κορύφωση αντίδρασης Εξέγερση στο Ναύπλιο (1η Φεβρουαρίου 1862, Ναυπλιακά).

1862: Εξέγερση της βασιλικής φρουράς της Αθήνας. Ο Όθωνας κηρύσσεται έκπτωτος.

12 Οκτωβρίου 1862: Αποχώρηση Όθωνα. Καταφεύγει στο Μόναχο, όπου πεθαίνει το 1867.

Λέξεις- κλειδιά: Απόλυτη Μοναρχία, Επανάσταση 3ης Σεπτεμβρίου 1843, Συνταγματική Μοναρχία, Μεγάλη Ιδέα, αλυτρωτισμός, έξωση.

Προτεινόμενες δραστηριότητες: Ασκήσεις/δραστηριότητες 1 και 2, σ. 60 του σχολικού βιβλίου (Πηγή α, β, με επιλογή σημείων και γλωσσική εξομάλυνση).

Τι γνωρίζετε για το σύνταγμα του 1844;

Η Εθνοσυνέλευση ψήφισε το 1844 σύνταγμα, σύμφωνα με το οποίο θεσπίστηκε το πολίτευμα της συνταγματικής μοναρχίας. Τη νομοθετική εξουσία ασκούσαν ο βασιλιάς, η Γερουσία και η Βουλή. Η εκτελεστική εξουσία ασκούνταν από τον Βασιλιά μέσω των υπουργών. Η δικαστική εξουσία από τους δικαστές που διόριζε ο Βασιλιάς.

Ποια διαμάχη προκλήθηκε κατά την διάρκεια της Εθνοσυνέλευσης;

Στη διάρκεια της Εθνοσυνέλευσης προκλήθηκε μια διαμάχη μεταξύ των αυτοχθόνων και των ετεροχθόνων. Οι αυτόχθονες (Έλληνες εντός Ελλάδας) διαμαρτύρονταν, επειδή οι ετερόχθονες (Έλληνες εκτός Ελλάδας) είχαν καταλάβει πολλές θέσεις της δημόσιας διοίκησης. Μετά από πιέσεις των αυτοχθόνων, που αποτελούσαν και την πλειοψηφία της Εθνοσυνέλευσης αποφασίστηκε: οι ετερόχθονες να μη διορίζονται σε θέσεις της διοίκησης και να μπορούν να εκλέγουν βουλευτές μόνο σε οικισμούς ετεροχθόνων.

Ποια ήταν η λειτουργία του πολιτεύματος;

Το θετικό ήταν η καθιέρωση των κοινοβουλευτικών θεσμών. Τα αρνητικά ήταν οι υπερεξουσίες του βασιλιά που νόθευαν τον δημοκρατικό χαρακτήρα του πολιτεύματος. Τα κόμματα συνέχιζαν τη δράση τους χωρίς να είναι επίσημα αναγνωρισμένα. Στις εκλογές χρησιμοποιήθηκαν αθέμιτα μέσα για να επηρεαστούν οι ψηφοφόροι. Τέτοια μέσα χρησιμοποίησε κυρίως το Γαλλικό κόμμα με τον Ιωάννη Κωλέττη, που ήταν και νικητής των εκλογών.

Τι ήταν η Μεγάλη Ιδέα;

Μεγάλη ιδέα ήταν η άποψη ότι, για να αναπτυχθεί η χώρα, θα έπρεπε πρώτα να μεγαλώσουν τα σύνορά της. Αν και η ιδέα αυτή κυκλοφορούσε σχεδόν από την ίδρυση του ελληνικού κράτους, ο Κωλέττης ήταν ο πρώτος που χρησιμοποίησε τον όρο Μεγάλη ιδέα σε ομιλία του στην Εθνοσυνέλευση του 1844.

Ποιοι ονομάστηκαν αλύτρωτοι και τι ήταν ο αλυτρωτισμός;

Αλύτρωτοι ονομάστηκαν όσοι ζούσαν στην Οθωμανική αυτοκρατορία και δεν είχαν ακόμη ελευθερωθεί. Αλυτρωτισμός ήταν η πολιτική που είχε στόχο την ένταξη των αλύτρωτων και των εδαφών τους στο ελληνικό κράτος.

Τι γνωρίζετε για τον Κριμαϊκό πόλεμο και τι συνέπειες είχε για τους Έλληνες;

Το 1854 ξέσπασε ρωσοτουρκικός πόλεμος. Η Αγγλία και η Γαλλία τάχθηκαν με το μέρος του σουλτάνου και ο πόλεμος μεταφέρθηκε στη χερσόνησο της Κριμαίας. Οι Έλληνες θεώρησαν ότι ήταν μια καλή ευκαιρία να μεγαλώσουν τα σύνορα της χώρας, γι’ αυτό οργάνωσαν εξεγέρσεις στη Θεσσαλία, την Ήπειρο και τη Μακεδονία. Αμέσως, όμως, τα αγγλικά και γαλλικά στρατεύματα κατέλαβαν τον Πειραιά και ζήτησαν από τον Όθωνα να τηρήσει η Ελλάδα ουδετερότητα. Τελικά, η Ρωσία έχασε. Ό σουλτάνος, όμως, ύστερα από πιέσεις των Δυνάμεων, προχώρησε σε μεταρρυθμίσεις γνωστές ως Χάτι Χουμαγιούν, με στόχο την ισότητα όλων των υπηκόων, ανεξάρτητα από φυλή ή θρήσκευμα.

Ποια ήταν τα αίτια της έξωσης του Όθωνα από την Ελλάδα;

Οι νέοι πολιτικοί θεωρούσαν ότι ο Όθωνας δεν είχε τίποτα να προσφέρει στην Ελλάδα. Την 1η Φεβρουαρίου ξέσπασε μία επανάσταση που, αν και δεν πέτυχε, έδειξε τη φθορά του καθεστώτος. Τον Οκτώβριο του 1862 στασίασε η φρουρά της Αθήνας. Ο Όθωνας κηρύχθηκε έκπτωτος και έφυγε για το Μόναχο, όπου και πέθανε το 1867.

[Πηγές:

http://ebooks.edu.gr/ebooks/v/html/8547/5204/Istoria_G-Gymnasiou_html-empl/

https://edu.klimaka.gr/mathimata/gymnasiou/3037-odhgies-istoria-g-gymnasiou

http://iep.edu.gr/el/graf-b-yliko-2022-2023/gymnasio-3 ]

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. Ενότητα 18: Από την άφιξη Όθωνα (1833) ως την 3η Σεπτεμβρίου 1843, οι υποενότητες «Εκλογή και άφιξη του Όθωνα» και «Περίοδος της Αντιβασιλείας»

Fri, 05 Sep 2025 23:48:25 +0300

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. Ενότητα 18: Από την άφιξη Όθωνα (1833) ως την 3η Σεπτεμβρίου 1843, οι υποενότητες «Εκλογή και άφιξη του Όθωνα» και «Περίοδος της Αντιβασιλείας»

(Συνοπτική διδασκαλία με απλή αναφορά στην εκλογή και άφιξη του Όθωνα και στον ρόλο της Αντιβασιλείας)

Η εκλογή και η άφιξη του Όθωνα στην Ελλάδα:

Εμφύλιος Καποδιστριακών - Αντικαποδιστριακών (1832). Κίνδυνος αναταραχής στη ΝΑ Μεσόγειο.

Παρέμβαση Μ. Δυνάμεων:

Ορισμός του Βαυαρού πρίγκιπα Όθωνα ως βασιλιά της Ελλάδας (συνθήκη

Λονδίνου 1832).

Πολίτευμα: Απόλυτη μοναρχία.
Δανειοδότηση Ελλάδας με 60 εκατομμύρια φράγκα (σε 3 δόσεις).

Η περίοδος της Αντιβασιλείας (1833-1835):

Άφιξη Όθωνα: Ναύπλιο (25 Ιανουαρίου 1833).

Αντιβασιλεία: Επιτροπή Βαυαρών αξιωματούχων που διοικούν μέχρι την ενηλικίωση του Όθωνα (1835).

Μέλη και αρμοδιότητες:

Άρμανσμπεργκ (πρωθυπουργός - υπουργός Εξωτερικών).
Μάουρερ (εκπαίδευση, δικαιοσύνη, εκκλησία).
Χάιντεκ (στρατός).

Στόχοι Αντιβασιλείας:

Εθνική ανεξαρτησία.
Βασιλική απολυταρχία.
Συγκεντρωτική διακυβέρνηση.

Διοίκηση: 1. Διαίρεση σε 10 νομούς. 2. Μεταφορά πρωτεύουσας από το Ναύπλιο στην Αθήνα (1834).

Στρατός: Οργάνωση με βάση Βαυαρούς στρατιώτες (3.500). Αποκλεισμός Ελλήνων αγωνιστών. Δυσαρέσκεια και σταδιακή στροφή στη ληστεία.

Δικαιοσύνη: Ίδρυση δικαστηρίων και σύνταξη νέων νόμων.

Εκπαίδευση:

Πρωτοβάθμια: Αλληλοδιδακτικά δημοτικά σχολεία (7ετούς φοίτησης).
Δευτεροβάθμια: α. Ελληνικά σχολεία (3ετούς φοίτησης) στις πρωτεύουσες επαρχιών.

β. Γυμνάσια (4ετούς φοίτησης) στις πρωτεύουσες νομών.

Τριτοβάθμια: Πανεπιστήμιο στην Αθήνα (1837) και Πολυτεχνική Σχολή.

Εκκλησία: 1. Δημιουργία Αυτοκέφαλης Εκκλησίας (απεξάρτηση από το Οικουμενικό

Πατριαρχείο). 2. Κλείσιμο μικρών μοναστηριών.

Στάση Ελλήνων απέναντι στην Αντιβασιλεία: Δύσπιστη και σταδιακά

ξεκάθαρα εχθρική, συνωμοτικές κινήσεις για ανατροπή της.

Η περίοδος της απόλυτης μοναρχίας του Όθωνα (1835-1843):

Μάιος 1835: Συνέχιση της πολιτικής της Αντιβασιλείας από τον Όθωνα.

Προσπάθεια περιορισμού κομμάτων - απόλυτα συγκεντρωτική εξουσία.

Εξεγέρσεις τοπικού χαρακτήρα (Ύδρα, Μεσσηνία).

Η 3η Σεπτεμβρίου 1843: Κινητοποίηση όλων των κομμάτων για παραχώρηση συντάγματος προς εκτόνωση της κρίσης. 2-3 Σεπτεμβρίου 1843: Συγκέντρωση έξω από τα Ανάκτορα με

επικεφαλής τους Δημήτριο Καλλέργη και Ιωάννη Μακρυγιάννη.

Αρχικά ο Όθωνας αρνείται. Τελικά υποχωρεί: εκλογές για Εθνοσυνέλευση.

Λήξη απόλυτης μοναρχίας του Όθωνα.

Λέξεις- κλειδιά: Αντιβασιλεία, Απόλυτη Μοναρχία, Επανάσταση 3ης Σεπτεμβρίου 1843.

Προτεινόμενες δραστηριότητες: -Εντοπισμός των διαφορετικών απόψεων για το έργο της Αντιβασιλείας στις πηγές του σχολικού βιβλίου, Πίνακας Χ. Μάρτενς, Η νύχτα της 3ης Σεπτεμβρίου 1843), σ. 58 του σχολικού βιβλίου.

Τι γνωρίζετε για την εκλογή και την άφιξη του Όθωνα στην Ελλάδα;

Μετά την δολοφονία του Καποδίστρια ξέσπασε εμφύλιος πόλεμος στην Ελλάδα. Αυτό έκανε τις Δυνάμεις να επέμβουν και με τη συνθήκη του Λονδίνου να ορίσουν Βασιλιά της Ελλάδας τον 17χρονο Όθωνα. Ορίστηκε το πολίτευμα να είναι μοναρχία. Ακόμη οι Δυνάμεις έδωσαν δάνειο 60.000.000 φράγκων στην Ελλάδα.

Ποιος ασκούσε την εξουσία μέχρι την ενηλικίωση του Όθωνα;

Επειδή ο Όθωνας ήταν ανήλικος, την εξουσία θα ασκούσε, μέχρι την ενηλικίωσή του, η Αντιβασιλεία. Η Αντιβασιλεία είχε τρία μέλη: Τον Άρμανσμπεργκ, που ήταν πρωθυπουργός και υπουργός εξωτερικών. Τον Μάουερ, που ήταν αρμόδιος για την εκπαίδευση, την εκκλησία και τη δικαιοσύνη, Τον Χάιντεκ, που ήταν υπεύθυνος για τις ένοπλες δυνάμεις.

Ποιοι ήταν οι στόχοι της Αντιβασιλείας;

Οι επιδιώξεις της Αντιβασιλείας ήταν: Η εθνική ανεξαρτησία. Η βασιλική απολυταρχία. Το συγκεντρωτικό σύστημα διακυβέρνησης.

Ποιο ήταν το έργο της Αντιβασιλείας στη διοίκηση και στο στρατό;

Στη διοίκηση η αντιβασιλεία χώρισε την Ελλάδα σε 10 νομούς και μετέφερε το 1834 την πρωτεύουσα από το Ναύπλιο στην Αθήνα. Ο στρατός στηρίχθηκε στους 3.500 Βαυαρούς που είχαν έρθει στην Ελλάδα μαζί με τον Όθωνα. Οι Έλληνες αγωνιστές δεν έγιναν δεκτοί στις ένοπλες δυνάμεις και πολλοί στράφηκαν στη ληστεία.

Ποια ήταν η πολιτική της Αντιβασιλείας στη δικαιοσύνη και στην εκπαίδευση;

Στη δικαιοσύνη ιδρύθηκαν δικαστήρια και συντάχθηκαν νέοι νόμοι. Στην εκπαίδευση ιδρύθηκαν: Αλληλοδιδακτικά Δημοτικά σχολεία, Ελληνικά τριτάξια σχολεία και τετρατάξια Γυμνάσια. Το 1837 ιδρύθηκε Πανεπιστήμιο στην Αθήνα και το Πολυτεχνικό σχολείο.

Ποια ήταν η πολιτική της Αντιβασιλείας απέναντι στην Εκκλησία;

Η εκκλησία ορίστηκε αυτοκέφαλη, δηλαδή χωρίστηκε διοικητικά από το Οικουμενικό Πατριαρχείο και έκλεισαν τα μοναστήρια με μικρό αριθμό μοναχών.

Ποια ήταν η στάση των Ελλήνων απέναντι στην Αντιβασιλεία;

Η στάση των Ελλήνων απέναντι στην Αντιβασιλεία αρχικά ήταν δύσπιστη και στη συνέχεια ήταν εχθρική.

Ποια ήταν τα αίτια, τα γεγονότα και το αποτέλεσμα της 3ης Σεπτεμβρίου 1843;

Τα αίτια της 3ης Σεπτεμβρίου 1843: Η οικονομική κατάσταση των αγροτών χειροτέρευε. Στην ύπαιθρο αναπτυσσόταν η ληστεία. Η Ελλάδα δεν μπορούσε να ξεπληρώσει τα δάνειά της και οι Δυνάμεις επέβαλλαν περικοπή των δαπανών. Τα πρώτα θύματα των περικοπών ήταν οι στρατιωτικοί, οι οποίοι στράφηκαν εναντίον του Όθωνα. Οι πολιτικοί όλων των κομμάτων ζητούσαν την παραχώρηση συντάγματος. Έτσι, τη νύχτα της 2ης προς 3η Σεπτεμβρίου 1843 δυνάμεις της φρουράς της Αθήνας και πολλοί πολίτες με επικεφαλής τον Δημήτριο Καλλέργη και τον Μακρυγιάννη συγκεντρώθηκαν έξω από τα ανάκτορα και απαίτησαν από τον Όθωνα σύνταγμα. Ο βασιλιάς στην αρχή αρνήθηκε, αλλά στη συνέχεια προκήρυξε εκλογές για Εθνοσυνέλευση, που θα ψήφιζε σύνταγμα.

[Πηγές:

http://ebooks.edu.gr/ebooks/v/html/8547/5204/Istoria_G-Gymnasiou_html-empl/

https://edu.klimaka.gr/mathimata/gymnasiou/3037-odhgies-istoria-g-gymnasiou

http://iep.edu.gr/el/graf-b-yliko-2022-2023/gymnasio-3 ]

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. Ενότητα 17: Ο Ι. Καποδίστριας ως κυβερνήτης της Ελλάδας (1828-1831). Η ολοκλήρωση της Ελληνικής Επανάστασης.

Fri, 05 Sep 2025 23:45:13 +0300

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. Ενότητα 17: Ο Ι. Καποδίστριας ως κυβερνήτης της Ελλάδας (1828-1831). Η ολοκλήρωση της Ελληνικής Επανάστασης

1827: Εκλογή Ι. Καποδίστρια ως Κυβερνήτη της Ελλάδας.

1828: Άφιξη Ι. Καποδίστρια στο Ναύπλιο.

Κατάσταση Ελλάδας: Καταστροφές, πείνα, ληστεία, πειρατεία, παρουσία Τούρκων και Αιγυπτίων.

Πολίτευμα και διοίκηση:

Αναστολή Συντάγματος Τροιζήνας.

Συγκέντρωση όλων των εξουσιών στον Κυβερνήτη (συγκεντρωτική διακυβέρνηση).

Η Δ ́ Εθνοσυνέλευση (Άργος 1829) επικύρωσε αυτές τις αποφάσεις.

Ένοπλες δυνάμεις:

Συγκρότηση τακτικού στρατού ξηράς. Στόχος: εκδίωξη Τούρκων, αντιμετώπιση ληστείας.

Ίδρυση του Λόχου των Ευελπίδων (στρατιωτική σχολή).

Οργάνωση τακτικού ναυτικού. Στόχος: αντιμετώπιση πειρατείας (Ανδρέας Μιαούλης).

Οικονομία:

Σχηματισμός κρατικού ταμείου (από εισφορές Ελλήνων παροίκων και φιλελλήνων).

Ίδρυση Τράπεζας (βοηθά ο Γαλλοελβετός τραπεζίτης Εϋνάρδος).

Κοπή ελληνικού νομίσματος, του «Φοίνικα» (σύμβολο εθνικής αναγέννησης).

Αυστηρή λιτότητα στις δημόσιες δαπάνες.

Εκσυγχρονισμός γεωργίας, εισαγωγή νέων καλλιεργειών (πατάτα) - χρήση σιδερένιου αρότρου.

Εκπαίδευση:

Ίδρυση:

α. Ορφανοτροφείου Αίγινας. Περιέχει και 3 αλληλοδιδακτικά σχολεία

(4ετούς φοίτησης).

β. 3 ελληνικών σχολείων (3ετούς φοίτησης).

γ. Χειροτεχνείων (επαγγελματικές σχολές).

δ. Πρότυπου Σχολείου (σπουδές για δασκάλους αλληλοδιδακτικών σχολείων).

ε. Κεντρικού Σχολείου (προετοιμασία για σπουδές σε πανεπιστήμιο).

στ. Πρότυπου Αγροκήπιου (γεωργική σχολή).

Εκπαιδευτικοί στόχοι Καποδίστρια: 1. Παροχή βασικών γνώσεων. 2. Επαγγελματική κατάρτιση.

Η ολοκλήρωση της επανάστασης 1829:

Τελευταία μάχη: στην Πέτρα της Βοιωτίας (12 Σεπτεμβρίου 1829) Νίκη Ελλήνων με Δ. Υψηλάντη.

Διεύρυνση συνόρων Ελλάδας: Συνθήκη Κωνσταντινούπολης («Καλεντέρ Κιόσκ») 9/21-7-1832. Όρια του κράτους: Παγασητικός - Αμβρακικός κόλπος. Διπλωματικές επιτυχίες Καποδίστρια.

Η αντιπολίτευση κατά του Καποδίστρια (αντικαποδιστριακές κινήσεις):

Δυσαρέσκεια από προκρίτους (Π. Μαυρομιχάλης), πλοιοκτήτες (Γ. Κουντουριώτης) και Φαναριώτες (Α. Μαυροκορδάτος) για τη συγκεντρωτική εξουσία του Καποδίστρια κατάργηση τοπικών εξουσιών και προνομίων.

Απαίτηση Αδ. Κοραή για παραχώρηση Συντάγματος.

Υποκίνηση αντιδράσεων από Αγγλία και Γαλλία.

1830: Πρώτες εξεγέρσεις.

1831: Ανατίναξη δύο ελληνικών πολεμικών πλοίων από τον Μιαούλη στον Πόρο.

Αντικυβερνητική προπαγάνδα από την εφημερίδα Απόλλων (Ύδρα), προετοιμασία δολοφονίας Καποδίστρια.

Κορύφωση σύγκρουσης: φυλάκιση Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη (προκρίτου) για αντικυβερνητική δράση.

Δολοφονία Καποδίστρια: Ναύπλιο (27 Σεπτεμβρίου 1831) - Κωνσταντίνος και Γεώργιος Μαυρομιχάλης.

Λέξεις- κλειδιά: Συγκεντρωτική διακυβέρνηση, αντικαποδιστριακές κινήσεις, φοίνικας, Λόχος Ευελπίδων, Ορφανοτροφείο της Αίγινας, αλληλοδιδακτικά σχολεία, Πρότυπον Αγροκήπιον, χειροτεχνεία.

Προτεινόμενη δραστηριότητα: Άσκηση/δραστηριότητα 1 του σχολικού βιβλίου.

Τι γνωρίζετε για την άφιξη του Καποδίστρια στην Ελλάδα. Ποια η κατάσταση της Ελλάδας;

Ο Καποδίστριας εκλέχθηκε κυβερνήτης της Ελλάδας από την Εθνοσυνέλευση της Τροιζήνας το 1827 και ήρθε στο Ναύπλιο το 1828. Η κατάσταση της Ελλάδας ήταν τραγική. Ο λαός ήταν εξαθλιωμένος Ληστές και πειρατές έλεγχαν μεγάλες περιοχές της χώρας. Ο αιγυπτιακός στρατός κατείχε τη ΝΔ Πελοπόννησο. Ο τουρκικός στρατός κατείχε εδάφη της Στερεάς Ελλάδας.

Ποια μέτρα πήρε ο Καποδίστριας στη διοίκηση;

Ο Καποδίστριας συγκέντρωσε όλες τις εξουσίες, για να αντιμετωπίσει τα προβλήματα της χώρας. Ανέστειλε την ισχύ του συντάγματος της Τροιζήνας και συγκέντρωσε στα χέρια του όλες τις εξουσίες. Η Δ’ Εθνοσυνέλευση (Άργος, καλοκαίρι 1829) επικύρωσε αυτές τις αποφάσεις και έθεσε τις βασικές αρχές μιας μελλοντικής συνταγματικής αναθεώρησης.

Ποια μέτρα πήρε ο Καποδίστριας στις ένοπλες δυνάμεις;

Οργάνωσε τον τακτικό στρατό για να εκκαθαρίσει την Στερεά Ελλάδα από τον οθωμανικό στρατό και να αντιμετωπίσει τη ληστεία και την πειρατεία, δημιούργησε τον Λόχο των Ευελπίδων, οργάνωσε το πολεμικό ναυτικό και καταπολεμήθηκε η πειρατεία χάρη στη δράση του Μιαούλη.

Ποια μέτρα πήρε ο Καποδίστριας στην οικονομία;

Ο Καποδίστριας ίδρυσε ένα κρατικό ταμείο με εισφορές Ελλήνων του εξωτερικού και φιλελλήνων. Ίδρυσε τράπεζα. Έκοψε νόμισμα, τον φοίνικα. Εφάρμοσε λιτότητα στις δαπάνες. Εκσυγχρόνισε τη γεωργία με νέες καλλιέργειες (πατάτα) και μεθόδους.

Ποια μέτρα πήρε ο Καποδίστριας στην εκπαίδευση;

Ίδρυσε το ορφανοτροφείο της Αίγινας στο οποίο λειτούργησαν τρία αλληλοδιδακτικά σχολεία, αντίστοιχα σημερινών δημοτικών τετραετούς φοίτησης, τρία ελληνικά, αντίστοιχα σημερινών γυμνασίων τριετούς φοίτησης, χειροτεχνεία, επαγγελματικές σχολές και το Πρότυπο σχολείο, που σπούδαζαν όσοι ήθελαν να γίνουν δάσκαλοι στα αλληλοδιδακτικά σχολεία, το Κεντρικόν Σχολείον, που φοιτούσαν όσοι θα σπούδαζαν σε πανεπιστήμια του εξωτερικού. Ίδρυσε στην Τίρυνθα το Πρότυπο Αγροκήπιο, γεωργική σχολή. Ο Καποδίστριας δεν ίδρυσε πανεπιστήμιο, γιατί πίστευε ότι η εκπαίδευση θα έπρεπε να παρέχει τις βασικές γνώσεις και επαγγελματική κατάρτιση.

Τι γνωρίζετε για την ολοκλήρωση της επανάστασης το 1829;

Στην Ελλάδα εκκρεμούσαν σοβαρά ζητήματα: Ο βαθμός ανεξαρτησίας του κράτους, ο καθορισμός των συνόρων και οι πολεμικές επιχειρήσεις που συνεχίζονταν. Η τελευταία μάχη δόθηκε στη Πέτρα της Βοιωτίας στις 12 Σεπτεμβρίου, όπου οι ελληνικές δυνάμεις επικράτησαν με επικεφαλής τον Δ. Υψηλάντη.

Τι γνωρίζετε για το Πρωτόκολλο της Ανεξαρτησίας;

Λίγο αργότερα με το Πρωτόκολλο της Ανεξαρτησίας η Ελλάδα έγινε ανεξάρτητο κράτος. Τα σύνορα στο βορρά ήταν η γραμμή Παγασητικού- Αμβρακικού. Έτσι, το ελληνικό κράτος περιελάμβανε την Πελοπόννησο, τη Στερεά Ελλάδα, τις Κυκλάδες, τα νησιά του Αργοσαρωνικού, την Εύβοια και τις Σποράδες.

Τι γνωρίζετε για την αντιπολίτευση κατά του Καποδίστρια και το τέλος του Κυβερνήτη;

Ο Ιωάννης Καποδίστριας ήθελε να δημιουργήσει ένα συγκεντρωτικό κράτος. Στην πολιτική αυτή αντέδρασαν οι πρόκριτοι, οι πλοιοκτήτες και οι Φαναριώτες Η Αγγλία και η Γαλλία ήταν αντίθετες με τον Καποδίστρια, επειδή τον θεωρούσαν όργανο της Ρωσίας. Το 1831 έγιναν εξεγέρσεις και ο Μιαούλης ανατίναξε στον Πόρο τα δύο μεγαλύτερα πολεμικά πλοία. Στην Ύδρα η εφημερίδα ¨ Απόλλων¨ δημοσίευε άρθρα εναντίον του Κυβερνήτη. Η ένταση κορυφώθηκε όταν ο Καποδίστριας φυλάκισε τον Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη. Στις 27 Σεπτεμβρίου ο αδερφός και ο γιος του Πετρόμπεη δολοφόνησαν τον Καποδίστρια.

[Πηγές:

http://ebooks.edu.gr/ebooks/v/html/8547/5204/Istoria_G-Gymnasiou_html-empl/

https://edu.klimaka.gr/mathimata/gymnasiou/3037-odhgies-istoria-g-gymnasiou

http://iep.edu.gr/el/graf-b-yliko-2022-2023/gymnasio-3 ]

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. Ενότητα 15: Αποικιοκρατία και αποικιακοί ανταγωνισμοί

Fri, 05 Sep 2025 23:43:04 +0300

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. Ενότητα 15: Αποικιοκρατία και αποικιακοί ανταγωνισμοί

α) Ιμπεριαλισμός και αποικιοκρατία:

Ορισμένα από τα ευρωπαϊκά κράτη που πέτυχαν υψηλούς ρυθμούς καπιταλιστικής ανάπτυξης άρχισαν να αναζητούν περιοχές και εκτός Ευρώπης για εκμετάλλευση. Το φαινόμενο, στα πλαίσια του καπιταλισμού, ονομάστηκε ιμπεριαλισμός (από τη λατινική

λέξη imperium: ισχύς, εξουσία), εκφράστηκε με την προσπάθεια απόκτησης αποικιών,

την αποικιοκρατία, και εκδηλώθηκε με ένταση την περίοδο 1870-1914.

β) Κύρια αίτια: Η ανάγκη των εκβιομηχανισμένων κρατών της Ευρώπης να βρουν:

– νέες αγορές για τα βιομηχανικά προϊόντα τους,

– νέες πηγές πρώτων υλών (μεταλλεύματα, μαλλί, βαμβάκι) και καυσίμων (πετρέλαιο),

– νέες περιοχές επένδυσης των κεφαλαίων τους,

– ο έλεγχος των θαλασσών,

– ο απρόσκοπτος εφοδιασμός των πολεμικών πλοίων,

– παράγοντας ενίσχυσης του εθνικού γοήτρου.

γ) Κοινωνική βάση της αποικιοκρατίας:

Περιλάμβανε τόσο την αστική τάξη όσο και ευρύτερα κοινωνικά στρώματα.

Η αποικιακή πολιτική υπαγορευόταν, σε μεγάλο βαθμό, από τους αστούς, που

ωφελούνταν περισσότερο από αυτήν. Υποστηριζόταν, όμως, και από άλλες κοινωνικές ομάδες: έβλεπαν την οικονομική και κοινωνική τους θέση να ενισχύεται και η κατάκτηση αποικιών επιβεβαίωνε την «ανωτερότητα» των κατακτητών.

Οι μέθοδοι αποικιοκρατικής πολιτικής ήταν δύο:

– Η κατάκτηση εδαφών και η καθυπόταξη των κατοίκων τους, πρακτική που εφαρμόστηκε στις περισσότερες περιπτώσεις.

– Η οικονομική διείσδυση σε ανεξάρτητα κράτη και η μετατροπή τους σε ημιαποικίες,

τακτική που εφαρμόστηκε όπου ήταν αδύνατη η κατάκτηση (π.χ. η γερμανική διείσδυση

στην Οθωμανική αυτοκρατορία, στα τέλη του 19ου αιώνα και στις αρχές του 20ού αιώνα).

δ) Αποικιακή εξάπλωση: (απλή αναφορά)

Τα ευρωπαϊκά κράτη κατέλαβαν εδάφη στην Ασία και στην Αφρική. Η τελευταία μετατράπηκε, μέσα σε λίγα χρόνια, σε μια μεγάλη αποικία.

Η Μ. Βρετανία ήταν, αναμφισβήτητα, η ισχυρότερη αποικιακή δύναμη, μια τεράστια αποικιακή αυτοκρατορία: Καναδάς, Αυστραλία, Νέα Ζηλανδία, Ινδία, Πακιστάν, Αφγανιστάν, Νότια Αφρική, ενώ έλεγχε Γιβραλτάρ, Μάλτα, Κύπρο κ.ά.

Η Γαλλία: αποικίες στην Αφρική (Τυνησία, Αλγερία, Μαρόκο, Σενεγάλη, Μαυριτανία κ.ά.) και στην Άπω Ανατολή (Ινδοκίνα: Βιετνάμ, Λάος, Καμπότζη).

Βέλγιο, Πορτογαλία, Ισπανία, Ιταλία, Ολλανδία,Γερμανία διέθεταν μικρό αριθμό αποικιών.

Ρωσία: καταλαμβάνοντας ολόκληρη τη βόρεια Ασία, επέκτεινε την κυριαρχία της μέχρι τις ακτές του Ειρηνικού ωκεανού.

Επίσης, αυτή την περίοδο, η Αγγλία και η Γαλλία άρχισαν να διεισδύουν στην Κίνα.

ε) Αποτελέσματα της αποικιοκρατίας:

Η αποικιακή εξάπλωση επηρέασε καταλυτικά τόσο τις περιοχές που εντάχθηκαν στο αποικιακό σύστημα όσο και την Ευρώπη. Οι αποικίες σφραγίστηκαν από την αποικιοκρατία: – Ο πλούτος τους λεηλατήθηκε.

– Οι λαοί τους αντιμετωπίστηκαν σαν να ήταν κατώτεροι και μετατράπηκαν, σχεδόν, σε δούλους.

– Οι πολιτισμοί τους υποτιμήθηκαν.

– Οι αποικιοκράτες έφεραν στις αποικίες όλα τα στοιχεία των πολιτισμών τους: γλώσσες, τεχνολογικά επιτεύγματα (σιδηρόδρομος, ατμόπλοιο), θρησκείες, θεσμούς, ιδεολογίες (φιλελευθερισμός, εθνικισμός, σοσιαλισμός), τρόπο ζωής.

Οι λαοί των αποικιών εκδήλωσαν όλες τις αντιδράσεις, από την απόλυτη υποταγή έως την επανάσταση

Λέξεις-κλειδιά: αποικιοκρατία, ιμπεριαλισμός

Προτεινόμενη δραστηριότητα: Σύγκριση του χάρτη της Αφρικανικής ηπείρου της περιόδου της αποικιοκρατίας με σημερινό χάρτη και εξαγωγή συμπερασμάτων.

Τι εννοούμε με τους όρους «ιμπεριαλισμό» και «αποικιοκρατία»;

Ορισμένα από τα ευρωπαϊκά κράτη, που αναπτύχθηκαν πολύ με τον καπιταλισμό, άρχισαν να αναζητούν, περιοχές και εκτός Ευρώπης για να τις εκμεταλλευτούν. Το φαινόμενο ονομάστηκε ιμπεριαλισμός και εκφράστηκε με την απόκτηση αποικιών, την αποικιοκρατία, η οποία εκδηλώθηκε την περίοδο 1870-1914.

Ποια είναι τα κύρια αίτια της αποικιοκρατίας;

Τα κύρια αίτια του φαινομένου είναι: Η ανάγκη των εκβιομηχανισμένων κρατών της Ευρώπης να βρουν νέες αγορές για τα βιομηχανικά προϊόντα τους, νέες πηγές πρώτων υλών (μεταλλεύματα, μαλλί, βαμβάκι) και καυσίμων (πετρέλαιο), νέες περιοχές επένδυσης των κεφαλαίων τους. Η απόκτηση αποικιών εξασφάλιζε στα ευρωπαϊκά κράτη τον έλεγχο των θαλασσών και τον εφοδιασμό των πολεμικών τους πλοίων. Αποτελούσε και παράγοντα ενίσχυσης του εθνικού γοήτρου.

Ποια κοινωνικά στρώματα προωθούσαν την αποικιακή πολιτική και γιατί;

Η αποικιοκρατία ενδιέφερε τόσο την αστική τάξη όσο και ευρύτερα κοινωνικά στρώματα, που έβλεπαν την οικονομική και κοινωνική τους θέση να ενισχύεται. Παράλληλα, η κατάκτηση αποικιών επιβεβαίωνε την «ανωτερότητα» των κατακτητών, ενισχύοντας την εθνική τους αυταρέσκεια.

Ποιες μεθόδους χρησιμοποιούσε η αποικιακή πολιτική;

Οι μέθοδοι της αποικιακής πρακτικής ήταν: Η κατάκτηση εδαφών και η καθυπόταξη των κατοίκων τους. Η οικονομική διείσδυση σε ανεξάρτητα κράτη και η μετατροπή τους σε ημιαποικίες, τακτική που εφαρμόστηκε όπου ήταν αδύνατη η κατάκτηση.

Ποιες ήταν οι συνέπειες της αποικιοκρατίας για τις αποικίες;

Οι κυριότερες συνέπειες για τις αποικίες ήταν: Ο πλούτος τους λεηλατήθηκε. Οι λαοί τους αντιμετωπίστηκαν σαν να ήταν κατώτεροι και μετατράπηκαν, σχεδόν, σε δούλους. Οι πολιτισμοί τους υποτιμήθηκαν. Οι αποικιοκράτες έφεραν στις αποικίες τη δική τους γλώσσα, τα δικά τους τεχνολογικά επιτεύγματα (σιδηρόδρομος, ατμόπλοιο), τη δική τους θρησκεία, και γενικά τον δικό τους τρόπο ζωής.

Ποια ήταν τα αποτελέσματα της αποικιακής εξάπλωσης για τους αποικιοκράτες;

Τα αποτελέσματα για τους αποικιοκράτες ήταν ιδιαίτερα θετικά: Τα αποικιοκρατικά κράτη είδαν τη θέση τους να ενισχύεται Η Ευρώπη έγινε το κέντρο του κόσμου. Ο ευρωπαϊκός πολιτισμός θεωρήθηκε ανώτερος. Δημιουργήθηκε, όμως, ανταγωνισμός ανάμεσα στους αποικιοκράτες: η Γερμανία, θεωρούσε ότι είχε αδικηθεί στην αποικιακή διανομή και γι’ αυτό στράφηκε εναντίον της Αγγλίας και της Γαλλίας.

[Πηγές:

http://ebooks.edu.gr/ebooks/v/html/8547/5204/Istoria_G-Gymnasiou_html-empl/

https://edu.klimaka.gr/mathimata/gymnasiou/3037-odhgies-istoria-g-gymnasiou

http://iep.edu.gr/el/graf-b-yliko-2022-2023/gymnasio-3 ]

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. Ενότητα 12: Η ωρίμανση της βιομηχανικής επανάστασης (Συνοπτική παρουσίαση), ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. Ενότητα 13: Κοινωνικές και πολιτικές διαστάσεις της βιομηχανικής επανάστασης

Fri, 05 Sep 2025 23:34:34 +0300

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. Ενότητα 12: Η ωρίμανση της βιομηχανικής επανάστασης (Συνοπτική παρουσίαση)

Το φαινόμενο βιομηχανική επανάσταση:

Πρώτες βιομηχανίες Μ. Βρετανία (1750-1780).

Κύρια γνωρίσματα της εκβιομηχάνισης:

Αλλαγές στις διαδικασίες παραγωγής, χρήση νέων τεχνικών μέσων (ατμομηχανή).
Νέες μορφές ενέργειας (άνθρακας), ανακάλυψη φυσικών νόμων.
Καινοτομίες στη μεταλλουργία.
Συγκέντρωση εργαζομένων σε εργοστάσια.
Έντονη ανάπτυξη, συγκέντρωση κεφαλαίων.

Εξάπλωση εκβιομηχάνισης αρχικά στη Δυτική Ευρώπη. Μετάβαση από την αγροτική-χειροτεχνική οικονομία στη βιομηχανική: Ιστορικό φαινόμενο με

πολλαπλές συνέπειες (Βιομηχανική Επανάσταση).

Η εξάπλωση της βιομηχανικής επανάστασης:

Γεωγραφική εξάπλωση εκβιομηχάνισης: Έως τα μέσα του 19ου αιώνα Μ. Βρετανία, Βορειοανατολική Γαλλία, Βέλγιο, Ολλανδία, Δυτική Γερμανία, Βόρεια Ιταλία.

Από τα μέσα του 19ου αιώνα Νέες περιοχές της Ευρώπης και ΗΠΑ.

Σύνδεση βιομηχανίας και επιστήμης:

Νέες επιστημονικές ανακαλύψεις (π.χ. οργανική χημεία - ηλεκτρισμός). Δημιουργία νέων βιομηχανικών κλάδων και αύξηση της παραγωγής (βαφές, λιπάσματα, πλαστικές ύλες, εκρηκτικά, κινητήρες, λαμπτήρες κ.ά.).

Η επανάσταση στις συγκοινωνίες και στις επικοινωνίες:

Σιδηρόδρομος: πρώτη ατμάμαξα 1825 (Μ. Βρετανία - Stephenson). Διαρκείς βελτιώσεις κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα κατασκευή και ηλεκτροκίνητων σιδηροδρόμων.

Χρήση ατμομηχανής, αντικατάσταση ξύλινων ιστιοφόρων με σιδερένια ατμόπλοια.

Ηλεκτρικοί κινητήρες δημιουργία οχημάτων (αυτοκινήτων) και ιπτάμενων μηχανών (αεροπλάνων). Ηλεκτρικός τηλέγραφος, τηλέφωνο, ασύρματος τηλέγραφος.

Αποτέλεσμα: Διαρκής ανάπτυξη ενός διεθνούς δικτύου μεταφορών, ραγδαία οικονομική εξέλιξη.

Οικονομικός φιλελευθερισμός και καπιταλισμός:

Νέος τρόπος οικονομικής οργάνωσης: Οικονομία της ελεύθερης αγοράς ή καπιταλισμός ή κεφαλαιοκρατία.

Απόλυτη ελευθερία κέρδους για τους επιχειρηματίες - Αποτελέσματα: Πλουτισμός και συσσώρευση χρημάτων για τους λίγους - επιδίωξη ατομικού συμφέροντος και αδιαφορία για το κοινωνικό σύνολο.

Σύμπραξη κεφαλαιούχων για ίδρυση μεγάλων βιομηχανιών.

Δημιουργία εταιρειών, μετατροπή του κεφαλαίου σε μετοχές (τα μερίδια του κάθε συνέταιρου με βάση τα χρήματα που έχει διαθέσει).

Δημιουργία μεγάλων τραπεζών (ιδρύματα που δανείζουν με τόκο χρήματα σε επιχειρηματίες).

Ανταγωνισμός βιομηχανιών - Αποτέλεσμα: Συγχωνεύσεις - ολιγοπώλια - μονοπώλια.

Πρόβλημα του καπιταλισμού: Αδυναμία απορρόφησης της παραγωγής

από τους καταναλωτές - Ανάγκη κρατικής παρέμβασης για περιορισμό του

ανεξέλεγκτου κέρδους των βιομηχάνων.

Λέξεις- κλειδιά: αλλαγές στις διαδικασίες παραγωγής, χρήση νέων μηχανών, δημιουργία μεγάλων εργοστασίων, συγκέντρωση κεφαλαίων, ανακάλυψη φυσικών νόμων, ενίσχυση αστικής τάξης, μορφές ενέργειας, επικοινωνία, συγκοινωνίες και εμπόριο, καπιταλισμός και οικονομικός φιλελευθερισμός.

Προτεινόμενες δραστηριότητες: -Δημιουργία γλωσσαρίου «Βιομηχανικής επανάστασης», -Σχολιασμός της πηγής αρ.3 του σχολικού βιβλίου.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. Ενότητα 13: Κοινωνικές και πολιτικές διαστάσεις της βιομηχανικής επανάστασης

Πληθυσμιακές μεταβολές: Ραγδαία αύξηση του πληθυσμού μετά το 1850.

Μετανάστευση: 1. Εσωτερική: συγκέντρωση εργατών σε πόλεις. 2. Εξωτερική: ΗΠΑ, Καναδάς, Αυστραλία (εσωτερική και εξωτερική μετανάστευση).

Κοινωνικοί μετασχηματισμοί:

Αριστοκράτες-μεγαλογαιοκτήμονες. Διατηρούν την ισχύ τους στην ανατολική και μεσογειακή Ευρώπη. Στην Αγγλία ασχολούνται με βιομηχανικές επιχειρήσεις. Στη Γαλλία χάνουν σταδιακά την επιρροή τους.

Αστοί. Κυρίαρχη κοινωνική τάξη. Διακρίνονται σε:

Μεγαλοαστούς (βιομήχανοι, μεγαλέμποροι, τραπεζίτες).
Μεσοαστούς (βιοτέχνες, ελεύθεροι επαγγελματίες).
Μικροαστούς (δημόσιοι και ιδιωτικοί υπάλληλοι).

Κυριαρχούν οικονομικά, πολιτικά, πολιτιστικά οι μεγαλοαστοί. Ενίσχυση αστικής τάξης.

Αγρότες. Το μεγαλύτερο ποσοστό των Ευρωπαίων. Ζουν σε ασταθείς συνθήκες. Μεταναστεύουν.

Εργάτες. Άνδρες, γυναίκες, παιδιά. Διαρκώς αυξάνονται. Εργάζονται πολλές ώρες (12-16) σε αντίξοες συνθήκες. Δεν αμείβονται καλά. Αντιμετωπίζουν προβλήματα υγείας και πεθαίνουν νέοι.

Σοσιαλιστικές θεωρίες:

Εμφάνιση οικονομικών και πολιτικών θεωριών που προβάλλουν το κοινωνικό συμφέρον αντί του οικονομικού.

Πρώτοι σοσιαλιστές: Σαιν Σιμόν, Φουριέ, Όουεν, Μπλαν, Προυντόν. Οραματίζονται μια ιδανική κοινωνία ουτοπικός (= ανέφικτος) σοσιαλισμός.

Καρλ Μαρξ - Φρίντριχ Ένγκελς: Κομμουνιστικό Μανιφέστο (1848). Προτροπή προς τους εργάτες για κοινωνική επανάσταση.

Καρλ Μαρξ: Το Κεφάλαιο (1867). Πρόταση για ανατροπή του καπιταλιστικού συστήματος και δημιουργία ενός νέου συστήματος χωρίς κοινωνικές τάξεις, στο οποίο αυτοί που παράγουν (εργάτες) θα είναι και ιδιοκτήτες των μέσων παραγωγής. Αταξική κοινωνία, δεν υπάρχει η

εκμετάλλευση του ανθρώπου από τον συνάνθρωπο - Μαρξισμός.

Η ανάπτυξη του συνδικαλισμού:

Αρχικά οι εργάτες αντιδρούν χωρίς οργάνωση (αυθόρμητα) για τις αντίξοες συνθήκες εργασίας. Μετά το 1830 οργανώνονται σωματεία (συνδικάτα) για την καλύτερη διεκδίκηση των δικαιωμάτων τους (π.χ. λιγότερες ώρες εργασίας, 8 ώρες, καλύτερος μισθός, καλύτερες συνθήκες εργασίας, πολιτικά δικαιώματα).

1838: Χάρτα του Λαού (Αγγλική Ένωση Εργατών) οι Χαρτιστές διατυπώνουν πολιτικά αιτήματα. Κύριος τρόπος διεκδίκησης απεργίες, καταστέλλονται βίαια (π.χ. 1 Μαΐου 1886) αιματοχυσία στην απεργία των εργατών του Σικάγο: Καθιέρωση Πρωτομαγιάς ως εργατικής εορτής.

Επιτεύγματα συνδικαλιστικού κινήματος έως το 1900:
Μείωση ωρών εργασίας σε 10.
Δημιουργία ασφαλιστικών ταμείων.
Υπογραφή συλλογικών συμβάσεων με τους εργοδότες για τις κατώτερες

αμοιβές των εργατών.

Η πολιτική οργάνωση των εργατών:

Λονδίνο 1864: Πρώτη Διεθνής Ένωση Εργατών Διαλύεται λόγω διαφωνιών.

Παρίσι 1889: Δεύτερη Διεθνής, Συμμετοχή μόνο μαρξιστών.

Δημιουργία διαφόρων σοσιαλιστικών και εργατικών πολιτικών κομμάτων - Διαμόρφωση δύο τάσεων:

Άνοδος στην εξουσία μέσω εκλογών.
Άνοδος στην εξουσία με επανάσταση (Καρλ Λίμπκνεχτ - Ρόζα Λούξεμπουργκ στη Γερμανία, Λένιν στη Ρωσία).

Το κίνημα για τη χειραφέτηση της γυναίκας:

Τον 19ο αιώνα οι γυναίκες εργάζονται και αποκτούν οικονομική ανεξαρτησία. Διεκδικούν νομική και πολιτική χειραφέτηση.

1903: Η Έμελιν Πάνκχορστ ιδρύει την Κοινωνική και Πολιτική Ένωση Γυναικών (Αγγλία), μαχόταν για την παραχώρηση πολιτικών δικαιωμάτων στις γυναίκες (δικαίωμα ψήφου και συμμετοχής στην πολιτική).

Λέξεις-κλειδιά: Κοινωνικοί μετασχηματισμοί, αστικοποίηση, εσωτερική και εξωτερική μετανάστευση, εργάτες, σοσιαλισμός - μαρξισμός, συνδικαλισμός, Πρωτομαγιά, γυναικείο κίνημα.

Προτεινόμενες δραστηριότητες: -Άσκηση/ δραστηριότητα 2 του βιβλίου -Ίδρυμα της Βουλής, Δημοκρατία και Εκπαίδευση, «Γυναίκες, το μισό της ανθρωπότητας»

Ποια ήταν τα κύρια γνωρίσματα της εκβιομηχάνισης; Σε ποιες περιοχές εξαπλώθηκε η εκβιομηχάνιση;

Κύρια γνωρίσματα της εκβιομηχάνισης (βιομηχανική επανάσταση, πρώτες βιομηχανίες Μ. Βρετανία, 1750-1780):

Αλλαγές στις διαδικασίες παραγωγής, χρήση νέων τεχνικών μέσων (ατμομηχανή).
Νέες μορφές ενέργειας (άνθρακας), ανακάλυψη φυσικών νόμων.
Καινοτομίες στη μεταλλουργία.
Συγκέντρωση εργαζομένων σε εργοστάσια.
Έντονη ανάπτυξη, συγκέντρωση κεφαλαίων.

Εξάπλωση εκβιομηχάνισης αρχικά στη Δυτική Ευρώπη. Μετάβαση από την αγροτική-χειροτεχνική οικονομία στη βιομηχανική: Ιστορικό φαινόμενο με πολλαπλές συνέπειες (Βιομηχανική Επανάσταση).

Στα μέσα του 19ου αι. η εκβιομηχάνιση περιοριζόταν στη Μ. Βρετανία, στη βόρεια και ανατολική Γαλλία, στο Βέλγιο, στις Κάτω Χώρες, σε περιοχές γύρω από το Ρήνο, και σε ορισμένα κέντρα στη βόρεια Ιταλία. Από τα μέσα του 19ου αιώνα εξαπλώθηκε σε νέες περιοχές της Ευρώπης και στις ΗΠΑ.

Ποια ήταν η συμβολή της επιστημονικής έρευνας στην εκβιομηχάνιση;

Μετά το 1880 πρωτοπόροι έγιναν βιομηχανικοί κλάδοι που σχετίζονταν με την επιστημονική έρευνα: Η χημεία πέρασε στη μαζική παραγωγή. Επιστημονικές ανακαλύψεις γέννησαν την οργανική χημεία και επέτρεψαν την παραγωγή συνθετικών βαφών, λιπασμάτων, πλαστικών υλών και εκρηκτικών. Χάρη στη χημεία αναπτύχθηκαν, ακόμη, οι βιομηχανίες φαρμάκων, ψυγείων, φωτογραφικών και κινηματογραφικών ειδών. Πρωτοπόρος αναδείχθηκε η Γερμανία.

Ποια ήταν η κυριότερη καινοτομία εκείνης της περιόδου;

Ο ηλεκτρισμός αποτέλεσε την κυριότερη καινοτομία του δεύτερου μισού του 19ου αιώνα και χρησιμοποιήθηκε τόσο ως πηγή ενέργειας για τους ηλεκτρικούς κινητήρες όσο και ως μέσο φωτισμού. Αυτή την εποχή επινοήθηκαν ο ηλεκτρικός λαμπτήρας πυρακτώσεως, καθώς και μέθοδοι μετατροπής της ενέργειας των υδάτων σε ηλεκτρική ενέργεια και μεταφοράς της σε μεγάλες αποστάσεις.

Ποια επαναστατικά επιτεύγματα σημειώθηκαν στον χώρο των συγκοινωνιών;

Η πιο σημαντική πρόοδος έγινε με τον σιδηρόδρομο. Το 1825 ο Άγγλος μηχανικός Στίβενσον κίνησε την πρώτη ατμάμαξα στη σιδηροδρομική γραμμή Λίβερπουλ - Μάντσεστερ. Στα τέλη του 19ου αιώνα κατασκευάστηκαν τα ηλεκτροκίνητα τραμ και υπόγειοι ηλεκτρικοί σιδηρόδρομοι (μετρό). Η χρησιμοποίηση ατμομηχανής για την κίνηση στη θάλασσα οδήγησε στο σιδερένιο ατμόπλοιο, που αντικατέστησε το ξύλινο ιστιοφόρο πλοίο. Έτσι, ο χρόνος και το κόστος του ταξιδιού μειώθηκαν θεαματικά. Στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα, η εξέλιξη των κινητήρων είχε ως αποτέλεσμα τη δημιουργία του αυτοκινήτου, αλλά και τον πειραματισμό στη δημιουργία ιπτάμενων μηχανών, των πρώτων αεροπλάνων. Παράλληλα, το καύσιμο των κινητήρων, το πετρέλαιο, άρχιζε να αποκτά μεγάλη σημασία.

Ποια είναι τα καινούρια επιτεύγματα στον χώρο των επικοινωνιών;

Η επανάσταση συνεχίστηκε και στα μέσα μετάδοσης ήχου σε μεγάλες αποστάσεις (ηλεκτρικός τηλέγραφος, τηλέφωνο, ασύρματος τηλέγραφος), που είχε ξεκινήσει από το πρώτο μισό του 19ου αιώνα, συνεχιζόταν κάνοντας ευκολότερη την επικοινωνία.

Τι εννοούμε με τον όρο «καπιταλισμό»;

Σύμφωνα με την οικονομία της ελεύθερης αγοράς ή καπιταλισμό ή κεφαλαιοκρατία, οι επιχειρηματίες είχαν το δικαίωμα να πράττουν ό,τι εκείνοι έκριναν αναγκαίο για να κερδίζουν. Το ατομικό συμφέρον θεωρούνταν σημαντικότερο του κοινωνικού.

Πώς λειτουργούσε το σύστημα του καπιταλισμού;

Η ανάγκη συγκέντρωσης τεράστιων κεφαλαίων για να ιδρυθούν μεγάλες βιομηχανίες οδήγησε στη δημιουργία εταιρειών με τη συμμετοχή πολλών κεφαλαιούχων. Το κεφάλαιο αυτών των επιχειρήσεων εκφραζόταν σε μετοχές. Την ίδια εποχή δημιουργήθηκαν μεγάλες τράπεζες που συγκέντρωναν κεφάλαια, τα οποία δάνειζαν σε επιχειρηματίες με τόκο. Η ανάγκη μείωσης του κόστους παραγωγής προκάλεσε συγχωνεύσεις και οδήγησε στη δημιουργία ολιγοπωλίων και μονοπωλίων, δηλαδή τεράστιων επιχειρήσεων που κατόρθωναν να επικρατήσουν μόνο αυτές στην αγορά. Άρχισαν, όμως, να ξεσπούν οικονομικές κρίσεις κι έτσι άρχισε να αμφισβητείται ο απόλυτος οικονομικός φιλελευθερισμός και να σκέφτονται να επιστρέψουν στον κρατικό παρεμβατισμό.

Τι είδους πληθυσμιακές μεταβολές συνέβησαν μετά το 1850;

Η βελτίωση του βιοτικού επιπέδου προκάλεσε στην Ευρώπη πληθυσμιακή αύξηση, ένα μέρος της οποίας διοχετεύτηκε στη μετανάστευση. Η εσωτερική μετανάστευση προς τις βιομηχανικές πόλεις πύκνωσε τις στρατιές των εργατών. Τότε, άρχισαν να δημιουργούνται εργατικά προάστια, κοντά ή και ανάμεσα στα εργοστάσια. Η εξωτερική μετανάστευση κατευθύνθηκε στις ΗΠΑ, στον Καναδά και στην Αυστραλία.

Πώς επηρέασαν οι αλλαγές τις κοινωνικές ομάδες;

Τα κοινωνικά δεδομένα άλλαξαν:

Αριστοκράτες – μεγαλογαιοκτήμονες: Παρέμεναν πανίσχυροι στην ανατολική και μεσογειακή Ευρώπη, καθώς η περιορισμένη διάδοση της βιομηχανίας στις περιοχές αυτές δεν επηρέαζε το προηγούμενο καθεστώς. Στην Αγγλία έπαιζαν σημαντικό ρόλο. Αντιθέτως, στη Γαλλία, όπου η αριστοκρατία δεν έδειξε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για νέου τύπου οικονομικές δραστηριότητες, η επιρροή της περιοριζόταν διαρκώς.

Αστοί: Ήταν η κυρίαρχη κοινωνική τάξη. Διακρίνονταν σε μεγαλοαστούς (βιομήχανοι, μεγαλέμποροι, τραπεζίτες), μεσοαστούς (βιοτέχνες, ελεύθεροι επαγγελματίες) και μικροαστούς(δημόσιοι και ιδιωτικοί υπάλληλοι). Οι μεγαλοαστοί διέθεταν πλούτο, κύρος και πολιτική επιρροή.

Αγρότες: Αποτελούσαν την πλειονότητα των Ευρωπαίων κατά τον 19ο αιώνα και ζούσαν υπό εξαιρετικά ασταθείς συνθήκες, εκτεθειμένοι στις διαθέσεις των μεγαλοκτηματιών και στις διακυμάνσεις των τιμών. Πολλοί μετανάστευαν αναζητώντας καλύτερη τύχη.

Εργάτες: Άνδρες, γυναίκες και παιδιά, αυξάνονταν όσο αναπτυσσόταν η βιομηχανία. Εργάζονταν 12-16 ώρες καθημερινά, δίχως ούτε μια μέρα ανάπαυσης, και έπαιρναν μισθούς πείνας. Ζούσαν, στριμωγμένοι πολλοί μαζί, σε μικρά και ανθυγιεινά σπίτια και πέθαιναν νέοι.

Τι εννοούμε με τον όρο σοσιαλισμό;

Οι θεωρίες οι οποίες τονίζουν την προτεραιότητα του κοινωνικού συμφέροντος (social) έναντι του ατομικού έγιναν γνωστές με το γενικό όρο σοσιαλισμός.

Τι είναι ο ουτοπικός σοσιαλισμός;

Οι πρώτοι σοσιαλιστές (Σαιν Σιμόν, Φουριέ, Όουεν, Μπλαν, Προυντόν) μιλούσαν για μια εξιδανικευμένη μορφή κοινωνίας που θα έπρεπε, κατά τη γνώμη τους, να επικρατήσει. Γι' αυτό και οι απόψεις τους ονομάστηκαν ουτοπικός σοσιαλισμός.

Τι γνωρίζετε για τον μαρξισμό;

Το 1848 οι Γερμανοί Καρλ Μαρξ και Φρίντριχ Ένγκελς δημοσίευσαν το Κομμουνιστικό Μανιφέστο. Αργότερα ο Μαρξ δημοσίευσε ένα τρίτομο έργο,Το Κεφάλαιο. Σε αυτό υποστήριζε την άποψη ότι κύρια αιτία της κοινωνικής αδικίας ήταν το γεγονός ότι οι ολιγάριθμοι αστοί ήταν ιδιοκτήτες των μέσων παραγωγής. Κατά τον Μαρξ, η εργατική τάξη θα έπρεπε να οργανωθεί σ’ ένα δικό της πολιτικό κόμμα, να ανατρέψει τον καπιταλισμό και να πάρει στα χέρια της τα μέσα παραγωγής. Έτσι, θα δημιουργούνταν μια νέα κοινωνία δίχως τάξεις (αταξική κοινωνία), όπου δεν θα υπήρχε εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο. Οι θέσεις αυτές έγιναν γνωστές ως μαρξισμός.

Τι γνωρίζετε για την ανάπτυξη του συνδικαλισμού;

Μετά το 1830 οι εργάτες άρχισαν να διεκδικούν οργανωμένα τα αιτήματά τους, π.χ οκτάωρη εργασία. Το 1838 η αγγλική Ένωση Εργατών δημοσίευσε τη Χάρτα του Λαού με την οποία οι χαρτιστές διατύπωναν πολιτικά αιτήματα (καθολική ψηφοφορία για τους άνδρες κ.ά). Κύριος τρόπος διεκδίκησης ήταν οι απεργίες, που συχνά καταστέλλονταν βίαια. Η Πρωτομαγιά από το 1890 καθιερώθηκε ως η παγκόσμια των εργατών, επειδή την 1η Μαΐου 1886 μια εργατική απεργία στο Σικάγο των ΗΠΑ με αίτημα την καθιέρωση οκτάωρης εργασίας πνίγηκε στο αίμα.

Τι πέτυχε το εργατικό κίνημα μέχρι τα τέλη του 19ου αιώνα;

Το εργατικό κίνημα είχε πετύχει: Τη μείωση των ωρών εργασίας σε δέκα, τη δημιουργία ταμείων ασφάλισης που στήριζαν οικονομικά τους εργάτες σε περίπτωση εργατικού ατυχήματος, ασθένειας ή απόλυσης, την υπογραφή συμβάσεων εργασίας με τους εργοδότες που όριζαν τις κατώτερες αμοιβές.

Τι γνωρίζετε για την πολιτική οργάνωση των εργατών;

1864: Ιδρύθηκε στο Λονδίνο η πρώτη Διεθνής Ένωση Εργατών(πρώτη Διεθνής), που διαλύθηκε το 1876 εξαιτίας διαφωνιών μεταξύ των σοσιαλιστών.

1889: Στο Παρίσι, ιδρύθηκε η δεύτερη Διεθνής, με τη συμμετοχή μόνο πολιτικών κομμάτων που δέχονταν τον μαρξισμό. Τα επόμενα χρόνια δημιουργήθηκαν σε ευρωπαϊκές χώρες σοσιαλιστικά και εργατικά κόμματα. Πολλά από αυτά επιδίωκαν να ανέλθουν στην κυβέρνηση μέσα από εκλογές. Με την τακτική αυτή διαφωνούσαν οι Καρλ Λίμπκνεχτ και Ρόζα Λούξεμπουργκ στη Γερμανία, ο Λένιν στη Ρωσία και άλλοι σοσιαλιστές που πίστευαν ότι έπρεπε να επιδιώκεται η ανατροπή του καπιταλισμού με επανάσταση και η εγκαθίδρυση νέου σοσιαλιστικού καθεστώτος.

Πώς ξεκίνησε το κίνημα για τη χειραφέτηση της γυναίκας;

Στη διάρκεια του 19ου αιώνα πολλές γυναίκες άρχισαν να εργάζονται σε εργοστάσια και άλλες επιχειρήσεις. Απέκτησαν, έτσι, οικονομική ανεξαρτησία και άρχισαν να διεκδικούν τη νομική και πολιτική τους χειραφέτηση. Το 1903 η Αγγλίδα Έμελιν Πάνκχορστ ίδρυσε την Κοινωνική και Πολιτική Ένωση Γυναικών, που μαχόταν για την παραχώρηση πολιτικών δικαιωμάτων στις γυναίκες, πράγμα που επιτεύχθηκε, στη διάρκεια του 20ου αιώνα, σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες.

[Πηγές:

http://ebooks.edu.gr/ebooks/v/html/8547/5204/Istoria_G-Gymnasiou_html-empl/

https://edu.klimaka.gr/mathimata/gymnasiou/3037-odhgies-istoria-g-gymnasiou

http://iep.edu.gr/el/graf-b-yliko-2022-2023/gymnasio-3 ]

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. Ενότητα 10: Ελληνική Επανάσταση και Ευρώπη (Συνοπτική παρουσίαση)

Fri, 05 Sep 2025 23:29:56 +0300

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. Ενότητα 10: Ελληνική Επανάσταση και Ευρώπη (Συνοπτική παρουσίαση)

Ελληνική επανάσταση και ευρωπαϊκή διπλωματία (1821-1826):

Στόχος επαναστατημένων Ελλήνων συμπαράσταση και βοήθεια των Ευρωπαίων.

Προβολή της επανάστασης ως εθνικού κινήματος με στόχο την ελευθερία, όχι ως κοινωνικής ανατροπής.

Η αρχική στάση των Μεγάλων Δυνάμεων:

Αρνητική στάση Ευρωπαίων (Αγγλίας, Ρωσίας, Αυστρίας, Γαλλίας, Πρωσίας).

Αιτίες της αρνητικής στάσης:

Επάνοδος της μοναρχίας στην Ευρώπη μετά το 1815 δυσαρέσκεια

Μεγάλων Δυνάμεων για επαναστάσεις και πολέμους.

Κοινή επιθυμία για διατήρηση του οθωμανικού κράτους. Η πρώτη διεθνής απόρριψη της επανάστασης Η Ρωσία καταδικάζει την επανάσταση στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες και αποκηρύσσει από το στρατό της τον Αλέξανδρο Υψηλάντη.

Η σταδιακή αλλαγή της στάσης των Μεγάλων Δυνάμεων:

1823: Ο Τζορτζ Κάνιγκ (Άγγλος Υπουργός Εξωτερικών) αναγνωρίζει τους Έλληνες ως εμπόλεμη δύναμη. Η Αγγλία αρχίζει να βλέπει θετικά τη δημιουργία ελληνικού κράτους.

Αιτίες αγγλικής μεταστροφής:

Προώθηση αγγλικών συμφερόντων στη νοτιοανατολική Μεσόγειο.
Αποκλεισμός της Ρωσίας από τη Μεσόγειο.

1824: Αντίδραση Ρωσίας: «Σχέδιο τριών τμημάτων» (δημιουργία τριών αυτόνομων ελληνικών ηγεμονιών), αποτυχημένη προσπάθεια.

1824-1825: Έντονη επιρροή της Αγγλίας στους Έλληνες:

Σύναψη δύο δανείων (1824, 1825).
«Πράξη προστασίας» (1825) αποδοχή της Αγγλίας από τους Έλληνες ως προστάτιδας δύναμης.

Σχηματισμός ελληνικών φιλοευρωπαϊκών κομμάτων:

α. Αγγλικό (Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος).

β. Γαλλικό (Ιωάννης Κωλέττης).

γ. Ρωσικό (Ανδρέας Μεταξάς - Θεόδωρος Κολοκοτρώνης).

Το κίνημα του φιλελληνισμού:

Στην Ευρώπη και στην Αμερική, ένα κίνημα συμπαράστασης στους Έλληνες.

Κύριοι παράγοντες που γέννησαν τον φιλελληνισμό:

Ο φιλελευθερισμός από τη γαλλική επανάσταση, ο θαυμασμός για τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό, ο αποτροπιασμός για τις βιαιότητες των Τούρκων σε βάρος αμάχων Ελλήνων, η συγκίνηση που είχαν προκαλέσει οι ελληνικές επιτυχίες.

Προσφορά του φιλελληνισμού:

Ενίσχυση οικονομική (χρήματα, εφόδια) και ηθική (ποικίλες εκδηλώσεις συμπαράστασης), προσωπική συμμετοχή στον Αγώνα και στις προσπάθειες συγκρότησης κράτους (Άγγλος λόρδος Μπάιρον στο Μεσολόγγι).

Προς την ίδρυση ανεξάρτητου ελληνικού κράτους (1826-1830):

Η ιουλιανή συνθήκη του Λονδίνου (6 Ιουλίου 1827: Αγγλία, Ρωσία, Γαλλία) προέβλεπε την ίδρυση αυτόνομου ελληνικού κράτους.

Η ναυμαχία του Ναβαρίνου (8 Οκτωβρίου 1827): οι στόλοι της Αγγλίας, της Ρωσίας και της Γαλλίας συνέτριψαν τον τουρκοαιγυπτιακό στόλο.

Ο ρωσοτουρκικός πόλεμος που ακολούθησε (1828-1829) υποχρέωσε τον σουλτάνο να αποδεχτεί όλες τις μέχρι τότε αποφάσεις των Δυνάμεων σχετικά με το ελληνικό ζήτημα (συνθήκη της Αδριανούπολης, 14 Σεπτεμβρίου 1829).

Η Αγγλία και η Γαλλία πρότειναν τη δημιουργία ενός ανεξάρτητου ελληνικού κράτους. Πράγματι, στις 22 Ιανουαρίου / 3 Φεβρουαρίου (ν.η.) 1830 υπογράφτηκε από την Αγγλία, τη Ρωσία και τη Γαλλία το πρωτόκολλο της Ανεξαρτησίας, η πρώτη επίσημη διεθνής διπλωματική πράξη που αναγνώρισε την Ελλάδα ως κράτος κυρίαρχο και ανεξάρτητο.

Λέξεις- κλειδιά: Τοπικοί Οργανισμοί, Εθνοσυνελεύσεις, Σύνταγμα της Επιδαύρου, Πολιτικό Σύνταγμα της Ελλάδος / Μεγάλες Δυνάμεις, διπλωματικές ενέργειες, δάνεια, πράξη προστασίας, φιλέλληνες, πρωτόκολλο Ανεξαρτησίας.

Προτεινόμενες δραστηριότητες: -Εντοπισμός των επιρροών του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού στα Ελληνικά Συντάγματα (πηγές αρ. 2 και αρ. 4 του σχολικού βιβλίου). -Σχολιασμός των εμφύλιων συγκρούσεων, με βάση την πηγή αρ. 3 του βιβλίου). / -Πηγή αρ. 1, προκειμένου να αιτιολογηθεί ο τρόπος παρουσίασης της Ελληνικής Επανάστασης στους Ευρωπαίους. -Πηγή αρ. 2, προκειμένου να διαφανούν τα ερείσματα του φιλελληνικού ρεύματος. Αξιοποίηση του εικαστικού έργου Θ. Βρυζάκη, Η υποδοχή του Λόρδου Βύρωνα στο Μεσολόγγι, προκειμένου να σχολιαστεί η αντιμετώπιση των φιλελλήνων από τους ελληνικούς πληθυσμούς. -Τεκμηρίωση της άποψης του ιστορικού Hobsbawm (πηγή αρ. 3 του σχολικού βιβλίου) σχετικά με τη σημασία της Ελληνικής Επανάστασης.

Ποια ήταν τα δύο βασικότερα ζητήματα οργάνωσης που απασχολούσαν τους επαναστάτες;

Για να εδραιωθεί η επανάσταση χρειαζόταν: Ανεφοδιασμός των ελληνικών στρατευμάτων. Πολιτική οργάνωση των περιοχών που απελευθερώνονταν. Διαχείριση των εθνικών γαιών ή εθνικών κτημάτων, δηλαδή των ακινήτων οθωμανικών περιουσιών που είχαν περάσει στον έλεγχο των Ελλήνων.

Ποιοι ανέλαβαν να καλύψουν αυτές τις ανάγκες;

Αυτές τις ανάγκες ανέλαβαν να καλύψουν οι τοπικοί οργανισμοί, δηλαδή πολιτικοί σχηματισμοί τοπικού χαρακτήρα, ένα είδος τοπικών κυβερνήσεων. Οι περισσότεροι ελέγχονταν από προεστούς, Φαναριώτες και ιεράρχες.

Ποια ήταν τα σημαντικότερα πολιτικά σώματα που ιδρύθηκαν;

Πελοποννησιακή Γερουσία: Συστάθηκε με πρωτοβουλία Πελοποννήσιων προεστών Γερουσία της Δυτικής Χέρσου Ελλάδας (Δ. Στερεάς Ελλάδας): Είχε επικεφαλής τον έμπειρο Φαναριώτη πολιτικό Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο.

Άρειος Πάγος: Διοικούσε την Ανατολική Στερεά Ελλάδα και είχε επικεφαλής τον Φαναριώτη Θεόδωρο Νέγρη.

Ποιος ήταν ο ρόλος του Δημήτριου Υψηλάντη στις διαμάχες ανάμεσα στους Έλληνες;

Το καλοκαίρι του 1821, έφτασε στην Πελοπόννησο ο Δημήτριος Yψηλάvτης, αδερφός του Αλ. Yψηλάvτη, ως εκπρόσωπός του, για να αναλάβει την ηγεσία του Αγώνα. Ορισμένοι οπλαρχηγοί και Φιλικοί πήγαν με το μέρος του. Οι προεστοί της Πελοποννήσου αρνήθηκαν να συνεργαστούν με τον Υψηλάντη και απειλήθηκαν από εξοργισμένους αγωνιστές με σφαγή.

Τι γνωρίζετε για την Α΄ Εθνοσυνέλευση;

Η Α΄ Εθνοσυνέλευση (Δεκέμβριος 1821 – Ιανουάριος 1822) έγινε κοντά στην Επίδαυρο και ψήφισε το πρώτο ελληνικό σύνταγμα, γνωστό ως σύνταγμα της Επιδαύρου. Κείμενο έντονα επηρεασμένο από τα συντάγματα της γαλλικής επανάστασης Ανακηρυσσόταν η ελληνική ανεξαρτησία Θεσπιζόταν το πολίτευμα της αβασίλευτης δημοκρατίας. Η διοίκηση ορίστηκε ότι θα αποτελούνταν από δύο σώματα με ετήσια θητεία, το Εκτελεστικό, με πέντε μέλη, και το Βουλευτικό, με 70 μέλη. Πρόεδρος του εκτελεστικού ορίστηκε ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος και του Βουλευτικού ο Δημήτριος Υψηλάντης.

Τι γνωρίζετε για τη Β΄ Εθνοσυνέλευση;

Η Β΄ Εθνοσυνέλευση έγινε στο Άστρος της Κυνουρίας (Μάρτιος-Απρίλιος 1823). Εγκρίθηκε ο νόμος της Επιδαύρου, σύμφωνα με τον οποίο καταργήθηκαν οι τοπικοί οργανισμοί. Καταργήθηκε το αξίωμα του αρχιστράτηγου, που έφερε έως τότε ο Κολοκοτρώνης. Πρόεδρος του Εκτελεστικού ορίστηκε ο Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης και πρόεδρος του Βουλευτικού ο Α. Μαυροκορδάτος.

Πότε άρχισε ο εμφύλιος πόλεμος; Ποια ήταν αίτια της διαμάχης;

Ο εμφύλιος πόλεμος εκδηλώθηκε το φθινόπωρο του 1823, αρχικά ως πολιτική σύγκρουση και λίγο αργότερα ως ένοπλη αναμέτρηση. Τα αίτια της εμφύλιας διαμάχης ήταν τα εξής: Αντιθέσεις ανάμεσα στους προκρίτους, τους ιεράρχες και τους Φαναριώτες, που επεδίωκαν να διατηρήσουν την εξουσία που είχαν και πριν την επανάσταση και στους οπλαρχηγούς και τους Φιλικούς, που αναδείχθηκαν στα πεδία των μαχών και θεωρούσαν δικαίωμά τους να συμμετέχουν στα κοινά. Οι διαφωνίες για τη διαχείριση των χρημάτων του δανείου που είχε συναφθεί στην Αγγλία. Οι προσωπικές αντιπαλότητες και φιλοδοξίες.

Ποιες είναι οι δύο φάσεις της εμφύλιας διαμάχης;

Φθινόπωρο 1823 - καλοκαίρι 1824: Συγκρούστηκαν δύο παρατάξεις με επικεφαλής τους Θεόδωρο Κολοκοτρώνη, αντιπρόεδρο του Εκτελεστικού, και Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο, πρόεδρο του Βουλευτικού. Ο Μαυροκορδάτος εξασφάλισε την υποστήριξη των ισχυρότερων προκρίτων της Πελοποννήσου και της Ύδρας κι έτσι ο Κολοκοτρώνης αναγκαστικά υποχώρησε. Ιούλιος 1824-Ιανουάριος 1825: Ο Μαυροκορδάτος και οι Υδραίοι συμμάχησαν με τον Ιωάννη Κωλέττη, που επηρέαζε πολλούς οπλαρχηγούς της Στερεάς Ελλάδας, και απέκλεισαν τους Πελοποννήσιους από την εξουσία. Όταν οι τελευταίοι συνασπίστηκαν, στρατεύματα από τη Στερεά λεηλάτησαν τη βόρεια Πελοπόννησο αναγκάζοντας τους Πελοποννήσιους να συνθηκολογήσουν. Οι νικητές φυλάκισαν τον Κολοκοτρώνη και τον Οδυσσέα Ανδρούτσο, που λίγο αργότερα δολοφονήθηκε.

Τι γνωρίζετε για τη Γ΄ Εθνοσυνέλευση;

Η Γ΄ Εθνοσυνέλευση συγκλήθηκε το 1826 στην Επίδαυρο, αλλά, διαλύθηκε αμέσως, όταν έγινε γνωστή η έξοδος του Μεσολογγίου. Συγκλήθηκε ξανά την άνοιξη του 1827, όπου: Εξέλεξε Κυβερνήτη της Ελλάδος τον Ιωάννη Καποδίστρια. Ψήφισε το Πολιτικόν Σύνταγμα της Ελλάδος, το οποίο βασιζόταν στην αρχή της διάκρισης των εξουσιών και ήταν το πιο δημοκρατικό της εποχής του.

Ποια ήταν η κατάσταση στην Ευρώπη όταν ξεκίνησε η επανάσταση;

Κατά τα δύο πρώτα χρόνια της επανάστασης η Αγγλία, η Γαλλία και η Ρωσία κράτησαν αρνητική στάση απέναντι στην επανάσταση. Οι Δυνάμεις δεν ήθελαν να διαλυθεί η οθωμανική αυτοκρατορία, γιατί φοβούνταν ότι κάτι τέτοιο θα έφερνε νέες διαμάχες μεταξύ τους. Γι’ αυτό, όταν ο Αλ. Υψηλάντης κήρυξε την επανάσταση, η Ρωσία την καταδίκασε και χρειάστηκε μεγάλη προσπάθεια από τον Καποδίστρια, για να αλλάξει το δυσμενές κλίμα απέναντι στην Ελλάδα.

Πότε και γιατί άλλαξε το διπλωματικό κλίμα για τους επαναστατημένους Έλληνες; Το 1823 ο Άγγλος υπουργός εξωτερικών Τζορτζ Κάνιγκ, επειδή θεωρούσε ότι ένα ελληνικό κράτος θα ήταν χρήσιμο για τα συμφέροντα της Αγγλίας στη νοτιοανατολική Μεσόγειο, αναγνώρισε τους Έλληνες ως εμπόλεμη δύναμη. Στις αρχές του 1824 η Ρωσία, για να μη χάσει την επιρροή της απέναντι στους Έλληνες, δημιούργησε το σχέδιο των τριών τμημάτων, που προέβλεπε τη δημιουργία τριών αυτόνομων ελληνικών ηγεμονιών. Το σχέδιο απορρίφθηκε και από το Σουλτάνο αλλά και από τους Έλληνες.

Πώς ενίσχυσε η Αγγλία την επιρροή της στους Έλληνες;

Η κυβέρνηση Κουντουριώτη προώθησε στη σύναψη δύο δανείων με αγγλικές τράπεζες

(1824, 1825). Το 1825 οι αγγλόφιλοι, εξαιτίας της επέμβασης του αιγυπτιακού στρατού, έπεισαν τους περισσότερους Έλληνες ηγεμόνες να υπογράψουν την πράξη προστασίας, με την οποία ζητούσαν να αναλάβει η Αγγλία την προστασία της Ελλάδας.

Ποιες πολιτικές ομάδες-κόμματα δημιουργήθηκαν στην Ελλάδα;

Κατά την περίοδο 1823 – 1825 δημιουργήθηκαν πολιτικές ομάδες – κόμματα που συνδέονταν με τις Δυνάμεις. Αυτά ήταν: Αγγλικό με επικεφαλής τον Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο, Γαλλικό με τον Ιωάννη Κωλέττη, Ρωσικό με αρχηγούς τον Ανδρέα Μεταξά και το Θεόδωρο Κολοκοτρώνη. Τα κόμματα ονομάστηκαν έτσι ανάλογα με τη χώρα από την οποία πίστευαν ότι θα δοθεί η λύση στην Ελλάδα.

Τι είναι ο φιλελληνισμός; Ποιοι παράγοντες γέννησαν και ευνόησαν τον φιλελληνισμό;

Ο φιλελληνισμός ήταν ένα κίνημα συμπαράστασης στους Έλληνες. Παράλληλα, στρεφόταν εναντίον της Οθωμανικής αυτοκρατορίας και της Ιερής Συμμαχίας. Κύριοι παράγοντες που γέννησαν και ευνόησαν τον φιλελληνισμό ήταν: Ο θαυμασμός των Ευρωπαίων για τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό. Ο αποτροπιασμός για τις βιαιότητες των Τούρκων σε βάρος αμάχων Ελλήνων. Η συγκίνηση που είχαν προκαλέσει οι ελληνικές επιτυχίες. Βεβαίως, υπήρχαν και κάποιοι που, ενώ παρουσιάζονταν ως φιλέλληνες, συμπεριφέρονταν τυχοδιωκτικά ενδιαφερόμενοι μόνο για χρήματα και αξιώματα.

Ποια ήταν η προσφορά του φιλελληνισμού προς τους Έλληνες;

Ο φιλελληνισμός πρόσφερε ενίσχυση τόσο οικονομική (χρήματα, εφόδια) όσο και ηθική (ποικίλες εκδηλώσεις συμπαράστασης). Ιδιαίτερη αναφορά αξίζει στους φιλέλληνες που συμμετείχαν προσωπικά στον αγώνα. Πολλοί από αυτούς σκοτώθηκαν πολεμώντας για την ελευθερία των Ελλήνων. Ιδιαίτερη αναφορά αξίζει στον Άγγλο λόρδο Μπάιρον που πέθανε στο πολιορκημένο Μεσολόγγι (1824).

Ποια γεγονότα οδήγησαν στην ανεξαρτησίας;

Ιουλιανή συνθήκη του Λονδίνου (6 Ιουλίου 1827): Αγγλία, Ρωσία, Γαλλία): Προέβλεπε την ίδρυση αυτόνομου ελληνικού κράτους.

Ναυμαχία του Ναβαρίνου (8 Οκτωβρίου 1827): Ο Σουλτάνος αρνήθηκε την ίδρυση αυτόνομου κράτους και προτίμησε την ένοπλη επέμβαση. Οι στόλοι της Αγγλίας, της Ρωσίας και της Γαλλίας σύντριψαν τον τουρκοαιγυπτιακό στόλο.

Συνθήκη της Αδριανούπολης, 14 Σεπτεμβρίου 1829: Η τουρκική ήττα στον ρωσοτουρκικό πόλεμο που ακολούθησε (1828-1829) υποχρέωσε τον σουλτάνο να αποδεχτεί όλες τις μέχρι τότε αποφάσεις των Δυνάμεων σχετικά με το ελληνικό ζήτημα.

Τι γνωρίζετε για τον Πρωτόκολλο της ανεξαρτησίας;

Πρωτόκολλο της Ανεξαρτησίας (22 Ιανουαρίου / 3 Φεβρουαρίου 1830): Υπογράφτηκε από την Αγγλία, τη Ρωσία και τη Γαλλία και αναγνώρισε την Ελλάδα ως κράτος ανεξάρτητο. Το ελληνικό κράτος συμφωνήθηκε ότι θα εκτεινόταν νότια της συνοριακής γραμμής που ορίζεται από τους ποταμούς Αχελώο και Σπερχειό. Παράλληλα, οι Δυνάμεις επέλεξαν τον πρίγκιπα Λεοπόλδο του Σαξ Κόμπουργκ ως ηγεμόνα της Ελλάδας. Αυτός, όμως, δεν αποδέχτηκε την εκλογή του.

[Πηγές:

http://ebooks.edu.gr/ebooks/v/html/8547/5204/Istoria_G-Gymnasiou_html-empl/

https://edu.klimaka.gr/mathimata/gymnasiou/3037-odhgies-istoria-g-gymnasiou

http://iep.edu.gr/el/graf-b-yliko-2022-2023/gymnasio-3 ]

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. Ενότητα 9: Πρώτες προσπάθειες των επαναστατημένων Ελλήνων για συγκρότηση κράτους

Fri, 05 Sep 2025 23:27:59 +0300

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. Ενότητα 9: Πρώτες προσπάθειες των επαναστατημένων Ελλήνων για συγκρότηση κράτους

Μορφές πολιτικής οργάνωσης με τοπικό χαρακτήρα:

Ανάγκες της επανάστασης:

Ανεφοδιασμός των ελληνικών στρατευμάτων.

Πολιτική οργάνωση των περιοχών που απελευθερώνονταν.

Ανάγκη διαχείρισης των εθνικών γαιών ή εθνικών κτημάτων.

Τις παραπάνω ανάγκες ανέλαβαν να καλύψουν διάφοροι τοπικοί οργανισμοί (απλή αναφορά):

Πελοποννησιακή Γερουσία: Συστάθηκε με πρωτοβουλία Πελοποννησίων

προεστών, δίχως τη συμμετοχή κανενός άλλου φορέα του Αγώνα.

Γερουσία της Δυτικής Χέρσου Ελλάδος: Είχε επικεφαλής τον

Φαναριώτη πολιτικό Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο.

Άρειος Πάγος: Διοικούσε την Ανατολική Στερεά Ελλάδα και είχε επικεφαλής τον Φαναριώτη Θεόδωρο Νέγρη.

Καλοκαίρι 1821: Φθάνει στην Πελοπόννησο ο Δημήτριος Υψηλάντης

ως εκπρόσωπος του αδερφού του, για να αναλάβει την ηγεσία του Αγώνα· πολλοί

οπλαρχηγοί και Φιλικοί συσπειρώνονται γύρω του ενάντια σε Φαναριώτες,

προεστούς και ιεράρχες που επιθυμούσαν την εξουσία· τα πράγματα οδηγούσαν σε

σύρραξη και μόνο την τελευταία στιγμή αποφεύχθηκε χάρη στον Κολοκοτρώνη.

Α ́ Εθνοσυνέλευση (Δεκέμβριος 1821 - Ιανουάριος 1822, Επίδαυρος):

Ανάγκη ενιαίας διεύθυνσης της επανάστασης κατάργηση τοπικών

οργανισμών. Εκλογές για ανάδειξη αντιπροσώπων σε Εθνική Συνέλευση με στόχο τη

δημιουργία κεντρικής διοίκησης.

Ψήφιση πρώτου ελληνικού συντάγματος (σύνταγμα της Επιδαύρου).

Χαρακτηριστικά συντάγματος:

Επίδραση από τα γαλλικά συντάγματα.
Διακήρυξη ελληνικής ανεξαρτησίας.
Θέσπιση αβασίλευτης δημοκρατίας (μοναδικής στην Ευρώπη).
Ανάδειξη της επανάστασης ως εθνικής και όχι κοινωνικοανατρεπτικής.
Οργάνωση διοίκησης: α. Εκτελεστικό (κυβέρνηση): πενταμελές - πρόεδρος ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος. β. Βουλευτικό: 70 μέλη - πρόεδρος ο Δημήτριος Υψηλάντης - εκπροσωπούνται όμως κυρίως προεστοί.

Β ́ Εθνοσυνέλευση (Μάρτιος - Απρίλιος 1823, Άστρος Κυνουρίας):

Τροποποίηση του Συντάγματος του 1822 «Νόμος της Επιδαύρου»:

Κατάργηση τοπικών οργανισμών και θεσμού του αρχιστράτηγου.
Ορισμός του Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη στο Εκτελεστικό και του Αλέξανδρου Μαυροκορδάτου στο Βουλευτικό.

Ο εμφύλιος πόλεμος:

Σταδιακή ένταση των αντιθέσεων: αρχικά πολιτική σύγκρουση, αργότερα

ένοπλη σύρραξη.

Οι αιτίες του εμφυλίου:

Αντίθεση ανάμεσα στους προνομιούχους (Φαναριώτες, προεστούς ιεράρχες) και

στους πρωταγωνιστές του πολεμικού Αγώνα (οπλαρχηγούς, Φιλικούς).

Τοπικιστικές αντιθέσεις.
Διαφωνίες για διαχείριση του αγγλικού δανείου.
Προσωπικές αντιπαλότητες και φιλοδοξίες.

Οι φάσεις του εμφυλίου:

α. Πρώτη φάση (φθινόπωρο 1823 - καλοκαίρι 1824): Κολοκοτρώνης

(Εκτελεστικό) ≠ Μαυροκορδάτος (Βουλευτικό). Υποστήριξη Μαυροκορδάτου από τους προεστούς της Πελοποννήσου. Υποχώρηση Κολοκοτρώνη.

β. Δεύτερη φάση (Ιούλιος 1824 - Ιανουάριος 1825): Συνασπισμός Μαυροκορδάτου, Υδραίων και Ρουμελιωτών οπλαρχηγών. Απομόνωση Πελοποννησίων από το Βουλευτικό. Εισβολή στην Πελοπόννησο και ήττα Πελοποννησίων. Φυλάκιση Κολοκοτρώνη και Ανδρούτσου.

Γ ́ Εθνοσυνέλευση (Αρχική σύγκληση Άνοιξη 1826 (Επίδαυρος), διάλυση λόγω πτώσης του Μεσολογγίου (10 Απριλίου 1826), τελική σύγκληση Άνοιξη 1827, Τροιζήνα):

Αποφάσεις:

Εκλογή Ιωάννη Καποδίστρια ως Κυβερνήτη (7 χρόνια θητεία).
Ψήφιση νέου Συντάγματος («Πολιτικόν Σύνταγμα της Ελλάδος»):

α. Προβλέπει διάκριση εξουσιών.

β. Περιέχει φιλελεύθερες ιδέες (π.χ. ανεξιθρησκία, ατομικά δικαιώματα,

κατάργηση δουλείας).

γ. Είναι το πιο δημοκρατικό σύνταγμα της εποχής.

[Πηγές:

http://ebooks.edu.gr/ebooks/v/html/8547/5204/Istoria_G-Gymnasiou_html-empl/

https://edu.klimaka.gr/mathimata/gymnasiou/3037-odhgies-istoria-g-gymnasiou

http://iep.edu.gr/el/graf-b-yliko-2022-2023/gymnasio-3 ]

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. Ενότητα 8: Η εξέλιξη της Ελληνικής Επανάστασης (1821-1827)

Fri, 05 Sep 2025 23:26:01 +0300

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. Ενότητα 8: Η εξέλιξη της Ελληνικής Επανάστασης (1821-1827)

Η ευνοϊκή συγκυρία: Οι προϋποθέσεις επιτυχίας της επανάστασης ήταν περισσότερες στο

νοτιοελλαδικό χώρο (Πελοπόννησος - Στερεά) για τους εξής λόγους:

Οι ελληνικοί πληθυσμοί ήταν πυκνότεροι και η παρουσία οθωμανικού στρατού

δεν ήταν ιδιαίτερα ισχυρή.

Μεγάλο μέρος των οθωμανικών δυνάμεων (1820-1822) ήταν απασχολημένο

στην Ήπειρο (Αλή πασάς).

Πολυάριθμοι Φιλικοί προετοίμαζαν και ανέμεναν τον ξεσηκωμό.
Υπήρχαν ένοπλα σώματα Ελλήνων (κλέφτες), ελληνικά εμπορικά σκάφη (που

τότε ήταν εφοδιασμένα με κανόνια).

Πολλοί Έλληνες διέθεταν σημαντική εμπειρία ένοπλων συγκρούσεων τόσο

στην ξηρά όσο και στη θάλασσα.

Τα ορεινά εδάφη της Πελοποννήσου και της Στερεάς Ελλάδας διευκόλυναν τον

κλεφτοπόλεμο.

Επαναστατικές εστίες:

Μάρτιος 1821: Ξεσπούν επαναστάσεις σχεδόν σε όλη την Ελλάδα:

Πελοπόννησος, Στερεά Ελλάδα, Κρήτη, νησιά Αιγαίου, Θεσσαλία, Ήπειρος, Μακεδονία, Θράκη, Κύπρος, Μ. Ασία.

Παντού όμως καταπνίγηκαν: μόνο στην Πελοπόννησο και τη Στερεά Ελλάδα διατηρήθηκαν, καθώς και σε ορισμένα νησιά του Αιγαίου (Ύδρα, Σπέτσες, Ψαρά, Σάμος).

Δεν υπάρχει κεντρική στρατιωτική ηγεσία οι επαναστάτες ακολουθούν τοπικούς αρχηγούς.

Οι πρωταγωνιστές:

Στεριά: Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, Γεώργιος Καραϊσκάκης, Οδυσσέας Ανδρούτσος, Μάρκος Μπότσαρης.

Θάλασσα: Κωνσταντίνος Κανάρης, Ανδρέας Μιαούλης, Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα, Μαντώ Μαυρογένους.

Η φάση των επιτυχιών (1821-1824):

Οι Τούρκοι περιορίζονται στα κατά τόπους φρούρια. Οι Έλληνες καταλαμβάνουν την Καλαμάτα και την Πάτρα. Οι Οθωμανοί απαντούν με αντίποινα σκοτώνοντας άμαχο πληθυσμό (Κωνσταντινούπολη, Σμύρνη, Θράκη, Κύπρος)· ακόμη, απαγχονίζεται ο Πατριάρχης Γρηγόριος Ε ́ (10 Απριλίου 1821).

Ο αγώνας συνεχίζεται: Αλαμάνα, Γραβιά, Βασιλιά κ.ά. (Αθανάσιος Διάκος,Οδυσσέας Ανδρούτσος κατατροπώνουν τουρκικές δυνάμεις).

23 Σεπτεμβρίου 1821: Οι Έλληνες καταλαμβάνουν την Τριπολιτσά (τουρκικό διοικητικό κέντρο).

Στη θάλασσα οι ελληνικές δυνάμεις παρεμποδίζουν τις κινήσεις του τουρκικού

στόλου, υποστηρίζοντας τις χερσαίες δυνάμεις και συμμετέχουν σε πολιορκίες

παραλιακών φρουρίων.

Πάσχα 1822: Οι Τούρκοι σφάζουν τους Χιώτες και αιχμαλωτίζουν πολλούς. Σε απάντηση ο Κανάρης ανατινάζει την τουρκική ναυαρχίδα.

25-28 Ιουλίου 1822: Ο Κολοκοτρώνης διαλύει στα Δερβενάκια τη στρατιά του Δράμαλη.

1823: Σκοτώνεται ο Μάρκος Μπότσαρης.

1824: Ο Σουλτάνος συνάπτει συμμαχία με τον Αιγύπτιο Μοχάμετ Άλι (του προσφέρει Κρήτη και Πελοπόννησο)· ο αιγυπτιακός στρατός καταπνίγει την επανάσταση στην Κρήτη και καταστρέφει την Κάσο και ο τουρκικός τα Ψαρά.

29 Αυγούστου 1824: Οι Έλληνες στη ναυμαχία του Γέροντα (Ανδρέας Μιαούλης) καταφέρνουν ισχυρό πλήγμα στον τουρκοαιγυπτιακό στόλο.

Η φάση της κάμψης (1825-1827):

1825: Ο Ιμπραήμ αποβιβάζεται στην Πελοπόννησο χωρίς να βρει ισχυρή

αντίσταση.

20 Μαΐου 1825: Ο Παπαφλέσσας κάνει στο Μανιάκι μία τελευταία απέλπιδα προσπάθεια να σταματήσει τον Ιμπραήμ και αποτυγχάνει.

13 Ιουνίου 1825: Στους Μύλους οι Δημήτριος Υψηλάντης, Κωνσταντίνος Μαυρομιχάλης και Μακρυγιάννης καταφέρνουν πλήγμα στις δυνάμεις του Ιμπραήμ.

Απρίλιος 1825 - Απρίλιος 1826: Οι Τουρκοαιγύπτιοι πολιορκούν το Μεσολόγγι·

10-11 Απριλίου 1826: Επιχειρείται η ηρωική έξοδος του Μεσολογγίου (σφάζεται όλος ο πληθυσμός).

19-24 Νοεμβρίου 1826: Ο Γεώργιος Καραϊσκάκης προσπαθεί στη Στερεά Ελλάδα να διασώσει την επανάσταση (Μάχη Αράχωβας).

23 Απριλίου 1827: Ο Καραϊσκάκης σκοτώνεται, ενώ μάχεται, και λίγο μετά οι Τούρκοι καταλαμβάνουν την Ακρόπολη της Αθήνας.

6 Ιουλίου 1827 (Συνθήκη του Λονδίνου): Αγγλία, Γαλλία, Ρωσία αποφασίζουν την ειρήνευση και την ίδρυση ελληνικού κράτους.

Λέξεις κλειδιά: ένοπλα ελληνικά σώματα, αντίδραση των Οθωμανών

Προτεινόμενες δραστηριότητες: -Συζήτηση για τη σημασία των συμβολισμών κατά τη διάρκεια επαναστατικών κινήσεων και τη δημιουργία εθνικών μύθων, με αφόρμηση το εικαστικό έργο του Θ. Βρυζάκη, Ο Παλαιών Πατρών Γερμανός ευλογεί τη σημαία της επανάστασης. -Άσκηση/ δραστηριότητα 2, του σχολικού βιβλίου. Σχολιασμός της σχέσης της Ελληνικής Επανάστασης με τη Γαλλική, με βάση την πηγή αρ. 2, του σχολικού βιβλίου.

Για ποιους λόγους ήταν πιο ευνοϊκές οι συνθήκες για την έναρξη της επανάστασης στη νότια Ελλάδα;

Οι συνθήκες για την επιτυχία της ελληνικής επανάστασης ήταν καλύτερες στη νότια Ελλάδα γιατί: Οι ελληνικοί πληθυσμοί ήταν πυκνότεροι. Δεν υπήρχε ισχυρός οθωμανικός στρατός εκεί τη δεδομένη στιγμή, διότι μεγάλο μέρος των οθωμανικών δυνάμεων ήταν απασχολημένο στον πόλεμο εναντίον του Αλή πασά της Ηπείρου. Ακόμη, εδώ πολυάριθμοι Φιλικοί προετοίμαζαν τον ξεσηκωμό. Υπήρχαν ένοπλα σώματα Ελλήνων (κλέφτες) και εμπορικά σκάφη με κανόνια. Πολλοί Έλληνες είχαν εμπειρία ένοπλων συγκρούσεων στην ξηρά και στη θάλασσα. Τα ορεινά εδάφη της Πελοποννήσου και της Στερεάς διευκόλυναν τον κλεφτοπόλεμο.

Σε ποια σημεία της αυτοκρατορίας ξέσπασαν επαναστατικές εστίες;

Επαναστάσεις ξέσπασαν το Μάρτιο του 1821 στην Πελοπόννησο, έπειτα στη Στερεά Ελλάδα, στην Κρήτη, σε νησιά του Αιγαίου, στη Θεσσαλία, στην Ήπειρο, στη Μακεδονία και στη Θράκη. Επίσης, εξεγέρθηκαν και κάποιες περιοχές της Μ. Ασίας, καθώς και της Κύπρου. Στις περιοχές όπου ήταν εύκολο να φτάσει τουρκικός στρατός οι επαναστάσεις καταπνίγηκαν. Η επανάσταση όμως άντεξε στην Πελοπόννησο, τη Στερεά Ελλάδα και σε ορισμένα νησιά του Αιγαίου.

Ποιοι οπλαρχηγοί ξεχώρισαν για τις στρατιωτικές τους ικανότητες;

Από τους χιλιάδες Έλληνες που συμμετείχαν στην επανάσταση ξεχώρισαν κυρίως: Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, Γεώργιος Καραϊσκάκης, Μάρκος Μπότσαρης στη στεριά. Κωνσταντίνος Κανάρης και Ανδρέας Μιαούλης στη θάλασσα. Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα, Μαντώ Μαυρογένους.

Να περιγράψετε τα στρατιωτικά γεγονότα της περιόδου 1821 – 1824 στη στεριά.

Οι επαναστάτες περιόρισαν τους Τούρκους στα κατά τόπους φρούρια. Παράλληλα, καταλήφθηκαν από τους Έλληνες πόλεις της Πελοποννήσου (Καλαμάτα, Πάτρα). Οι οθωμανικές αρχές απάντησαν με σκληρά αντίποινα σε βάρος Ελλήνων αμάχων (Κωνσταντινούπολη, Σμύρνη, Θράκη, Κύπρο - απαγχονισμός πατριάρχη Γρηγορίου Ε’,10 Απριλίου 1821). Τουρκικά στρατεύματα που μετέβαιναν στην Πελοπόννησο για να καταπνίξουν την επανάσταση συνάντησαν γενναία αντίσταση σε διάφορα σημεία της Στερεάς Ελλάδας (Αλαμάνα, Γραβιά, Βασιλικά) από τις δυνάμεις οπλαρχηγών, όπως ο Αθανάσιος Διάκος και ο Οδυσσέας Ανδρούτσος (μάχες στην Αλαμάνα, στη Γραβιά, στα Βασιλικά). Γεγονός-σταθμός υπήρξε η άλωση της Τριπολιτσάς (23 Σεπτεμβρίου 1821) από δυνάμεις με επικεφαλής τον Θ. Κολοκοτρώνη. Ελληνικές δυνάμεις με επικεφαλής τον Κολοκοτρώνη διέλυσαν τη στρατιά του Δράμαλη στα Δερβενάκια (25 – 28 Ιουλίου 1822), που είχε φτάσει στην Πελοπόννησο για την ανακατάληψη της Τριπολιτσάς. 1823: σκοτώθηκε ο Μάρκος Μπότσαρης λίγο έξω από το Καρπενήσι.

Να αναφέρετε τα σημαντικότερα πολεμικά γεγονότα της περιόδου 1821 – 1824 στη θάλασσα.

Οι ελληνικές δυνάμεις παρεμπόδιζαν τον τουρκικό στόλο, και συμμετείχαν σε πολιορκίες παραλιακών φρουρίων. Πάσχα του 1822: οι Τούρκοι κατέλαβαν τη Χίο και κατέσφαξαν τον ελληνικό πληθυσμό. Σε απάντηση ο Κωνσταντίνος Κανάρης και οι άνδρες του ανατίναξαν την τουρκική ναυαρχίδα στο λιμάνι της Χίου. 1824: Ο σουλτάνος συμφώνησε με τον ηγεμόνα της Αιγύπτου Μωχάμετ Άλη να τον βοηθήσει στην καταστολή της επανάστασης με αντάλλαγμα την Κρήτη και την Πελοπόννησο. Αιγυπτιακός στρατός κατέπνιξε την επανάσταση στην Κρήτη, κατέστρεψε την Κάσο, ενώ οι Τούρκοι τα Ψαρά.

29 Αυγούστου 1824: Στη ναυμαχία του Γέροντα ελληνικές δυνάμεις με επικεφαλής τον Ανδρέα Μιαούλη, κατάφεραν ισχυρό πλήγμα στον τουρκοαιγυπτιακό στόλο.

Να περιγράψετε τα γεγονότα της περιόδου 1825 – 1827.

1825: ο Ιμπραήμ αποβιβάστηκε στην Πελοπόννησο και κατέλαβε μεγάλο μέρος της περιοχής, αφού οι Έλληνες ήταν καταπονημένοι από τον εμφύλιο. 20 Μαΐου 1825: Μάχη στο Μανιάκι. Η ηρωική προσπάθεια του Παπαφλέσσα δεν είχε αποτέλεσμα. 13 Ιουνίου 1825: Ο Δημήτριος Υψηλάντης, ο Κωνσταντίνος Μαυρομιχάλης και ο Μακρυγιάννης νίκησαν τις δυνάμεις του Ιμπραήμ στους Μύλους. Απρίλιος 1825– Απρίλιος 1826: Οι τουρκοαιγυπτιακές δυνάμεις πολιορκούν το Μεσολόγγι. 10 – 11 Απριλίου 1826: Η ηρωική έξοδος των πολιορκημένων του Μεσολογγίου κατέληξε σε σφαγή. Στη Στερεά Ελλάδα οι Έλληνες μάχονταν με επικεφαλής τον Γ. Καραϊσκάκη κατά των τουρκικών δυνάμεων που πολιορκούσαν την Ακρόπολη. Ο Γ. Καραϊσκάκης σκοτώθηκε στις 23 Απριλίου 1827.

6 Ιουλίου 1827:Συνθήκη του Λονδίνου, οι Δυνάμεις( Αγγλία, Γαλλία, Ρωσία) αποφασίζουν την ειρήνευση και τη δημιουργία ελληνικού κράτους.

[Πηγές:

http://ebooks.edu.gr/ebooks/v/html/8547/5204/Istoria_G-Gymnasiou_html-empl/

https://edu.klimaka.gr/mathimata/gymnasiou/3037-odhgies-istoria-g-gymnasiou

http://iep.edu.gr/el/graf-b-yliko-2022-2023/gymnasio-3 ]

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. Ενότητα 7: Η Φιλική Εταιρεία και η κήρυξη της Ελληνικής Επανάστασης στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες

Fri, 05 Sep 2025 23:21:24 +0300

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. Ενότητα 7: Η Φιλική Εταιρεία και η κήρυξη της Ελληνικής Επανάστασης στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες

Η ίδρυση και η ανάπτυξη της Φιλικής Εταιρείας:

Τόπος και χρόνος ίδρυσης: Οδησσός (Ρωσία) 1814.

Σκοπός: Προετοιμασία του ένοπλου αγώνα των Ελλήνων για ανεξαρτησία.

Ιδρυτές: Νικόλαος Σκουφάς, Αθανάσιος Τσακάλωφ, Εμμανουήλ Ξάνθος, Παναγιώτης Αναγνωστόπουλος.

Δυσκολίες οργάνωσης:

Ο ελληνισμός ήταν διάσπαρτος σ’ έναν ευρύ γεωγραφικό χώρο.

Ανάγκη δράσης με απόλυτη μυστικότητα λόγω της Ιερής συμμαχίας.

Υπερνίκηση δισταγμών των επιφυλακτικών Ελλήνων.

Ανάγκη να απευθυνθούν σε ανθρώπους διαφορετικών κοινωνικών ομάδων.

Ευνοϊκοί παράγοντες:

Σοβαρά εσωτερικά προβλήματα της Οθωμανικής αυτοκρατορίας τόσο από τη

διάδοση των ιδεών της γαλλικής επανάστασης όσο και από το γεγονός ότι υπήρχαν

αρκετοί Έλληνες που θεωρούσαν ότι είχε φθάσει ο καιρός του ξεσηκωμού.

Οργάνωση και λειτουργία της Φιλικής Εταιρείας:

Πρότυπο λειτουργίας ευρωπαϊκές μυστικές οργανώσεις (π.χ. καρμπονάροι).

Δοκιμασία υποψήφιων μελών, όρκος πίστης και αφοσίωσης (θάνατος σε

περίπτωση επιορκίας). Επικοινωνία κωδικοποιημένη (κρυπτογραφικό αλφάβητο) - Χρήση

ψευδωνύμων.

Μέλη Φιλικής Εταιρείας: αρχικά πλούσιοι Έλληνες έμποροι των παροικιών -

Αργότερα από όλες τις κοινωνικές τάξεις.

Ηγεσία της Φιλικής Εταιρείας: «Αόρατος Αρχή», σκόπιμα μυστική - χωρίς όμως πραγματικό πρόσωπο.

Αναζήτηση ισχυρού προσώπου: Πρόταση στον Ιωάννη Καποδίστρια (Υπουργός Εξωτερικών της Ρωσίας) Άρνηση. Ανάθεση ηγεσίας στον Αλέξανδρο Υψηλάντη (ανώτερος αξιωματικός ρωσικού στρατού), Γενικός Επίτροπος της Αρχής (1820).

Η κήρυξη της ελληνικής επανάστασης στις Ηγεμονίες:

Τόπος: Παραδουνάβιες Ηγεμονίες.

Αίτια: 1. Εκεί δεν υπήρχε τουρκικός στρατός. 2. Κοντά βρισκόταν ρωσικός στρατός (οι επαναστάτες ήλπιζαν ότι θα βοηθούσε). Προσπάθεια προσέγγισης βαλκάνιων ηγετών, αλλά χωρίς ουσιαστικό αποτέλεσμα.

Κήρυξη επανάστασης: 24 Φεβρουαρίου 1821. Ο Υψηλάντης από τη Ρωσία φτάνει στο Ιάσιο της Βλαχίας. Διάδοση επανάστασης με επαναστατικές προκηρύξεις Δημιουργία ελπίδας για ρωσική βοήθεια.

Προβλήματα:

Οι πλούσιοι Έλληνες της περιοχής δεν ανταποκρίθηκαν υλικά.
Η ελλιπής στρατολόγηση.
Ο τσάρος αποκήρυξε την επανάσταση και επέτρεψε στον Σουλτάνο να στείλει

στρατό στη Μολδοβλαχία.

Ο Πατριάρχης Γρηγόριος Ε ́ αφόρισε τους επαναστάτες.
Ο Βλαντιμηρέσκου θεωρούμενος προδότης εκτελέστηκε.

Τελική μάχη: Δραγατσάνι (7 Ιουνίου 1821). Ήττα ελληνικού στρατού - Διακρίνεται ο Ιερός Λόχος (μονάδα που είχε συγκροτηθεί από εθελοντές σπουδαστές). Ο Υψηλάντης διαφεύγει στην Αυστρία και συλλαμβάνεται.

Επίλογος εξέγερσης: Ο Γιωργάκης Ολύμπιος και ο Ιωάννης Φαρμάκης οχυρώνονται με λίγους αγωνιστές στη μονή Σέκκου. Ο πρώτος ανατινάσσεται, ο δεύτερος αιχμαλωτίζεται και θανατώνεται (αποκεφαλίστηκε).

Λέξεις- κλειδιά: Φιλική Εταιρεία, Αόρατη Αρχή, Αλ. Υψηλάντης, Ιερός Λόχος.

Προτεινόμενες δραστηριότητες: Αναζήτηση διαφωτιστικών επιρροών στην επαναστατική προκήρυξη της Φιλικής Εταιρείας (πηγή αρ. 2 της ενότητας 7).

Τι γνωρίζετε για την ίδρυση της Φιλικής Εταιρείας;

Η Φιλική Εταιρεία ήταν μια μυστική οργάνωση που δημιουργήθηκε το 1814 στην Οδησσό της Ρωσίας με σκοπό την προετοιμασία του ένοπλου αγώνα των Ελλήνων για ανεξαρτησία. Πρωτεργάτες της Φιλικής Εταιρείας υπήρξαν οι Νικόλαος Σκουφάς, Αθανάσιος Τσακάλωφ, Εμμανουήλ Ξάνθος και Παναγιώτης Αναγνωστόπουλος.

Ποιες ήταν οι δυσκολίες που είχαν να αντιμετωπίσουν οι Φιλικοί στο έργο τους;

Θα έπρεπε να κάνουν τεράστιες οργανωτικές προσπάθειες, καθώς ο ελληνισμός ήταν διάσπαρτος σ’ έναν ευρύ γεωγραφικό χώρο. Έπρεπε να δράσουν με μεγάλη μυστικότητα, ώστε να μη γίνουν αντιληπτοί από την οθωμανική διοίκηση, αλλά και από τα ευρωπαϊκά απολυταρχικά κράτη. Ακόμη, θα έπρεπε να υπερνικήσουν τους δισταγμούς εκείνων των Ελλήνων που είδαν προγενέστερα επαναστατικά κινήματα να αποτυγχάνουν. Επιπλέον, να κινητοποιήσουν ανθρώπους από διαφορετικές κοινωνικές ομάδες και με διαφορετικά οικονομικά- κοινωνικά συμφέροντα.

Ποιες συνθήκες ευνοούσαν το έργο των Φιλικών;

Το έργο των Φιλικών ευνοούνταν από τα εξής: Η Οθωμανική αυτοκρατορία αντιμετώπιζε σοβαρά εσωτερικά προβλήματα. Οι ιδέες της γαλλικής επανάστασης είχαν διαδοθεί μεταξύ των Ελλήνων. Για σημαντικό μέρος του πληθυσμού ήταν ώριμο αίτημα η δημιουργία ανεξάρτητου ελληνικού κράτους.

Τι γνωρίζετε για την οργάνωση της Φιλικής Εταιρείας;

Η Φιλική Εταιρεία υιοθέτησε το οργανωτικό πρότυπο των μυστικών εταιρειών. Τα υποψήφια μέλη δοκιμάζονταν για ένα διάστημα και στη συνέχεια εντάσσονταν στην οργάνωση, αφού ορκίζονταν πίστη και αφοσίωση σ’ αυτή. Για τους παραβάτες η προβλεπόμενη τιμωρία ήταν ο θάνατος. Οι Φιλικοί χρησιμοποιούσαν ψευδώνυμα και επικοινωνούσαν με κρυπτογραφικό αλφάβητο.

Σε ποιους κυρίως απευθύνονταν η Φιλική Εταιρεία;

Μέχρι τα 1817 – 1818 η Εταιρεία απευθυνόταν, κυρίως, σε πλούσιους Έλληνες εμπόρους, προκειμένου να εξασφαλιστούν τα οικονομικά μέσα για την ανάπτυξή της. Ωστόσο, οι περισσότεροι από αυτούς ήταν αρνητικοί. Αργότερα άρχισε να απευθύνεται σε όλες τις κοινωνικές ομάδες του ελληνισμού, ιδίως σε μικρέμπορους και διανοούμενους, έτσι αναπτύχθηκε γρήγορα. Γυναίκες γίνονταν δεκτές μόνο κατ’ εξαίρεση.

Ποια ήταν η ηγεσία της Φιλικής Εταιρείας;

Η ηγεσία της Φιλικής Εταιρείας, η Αόρατη Αρχή, παρέμενε μυστική και αφηνόταν σκόπιμα να εννοηθεί ότι αποτελούνταν από ισχυρά πρόσωπα. Αργότερα, οι ιδρυτές της Φιλικής Εταιρείας αποφάσισαν να αναθέσουν την ηγεσία σε έναν γνωστό Έλληνα. Αρχικά, απευθύνθηκαν στον Ιωάννη Καποδίστρια, τον υπουργό εξωτερικών της Ρωσίας, ο οποίος αρνήθηκε, γιατί πίστευε ότι δεν ήταν κατάλληλος ο καιρός ακόμη για επανάσταση. Τελικά, η αρχηγία ανατέθηκε στον Αλέξανδρο Υψηλάντη, ανώτερο αξιωματικό του ρωσικού στρατού, που ανακηρύχθηκε Γενικός Επίτροπος της Αρχής.

Από πού αποφασίστηκε να ξεκινήσει η ελληνική επανάσταση και γιατί;

Η επανάσταση αποφασίστηκε να ξεκινήσει από τις παραδουνάβιες ηγεμονίες, γιατί εκεί δεν υπήρχε τουρκικός στρατός (σύμφωνα με ρωσοτουρκικές συνθήκες), αλλά και γιατί λίγο βορειότερα βρισκόταν ρωσικός στρατός που υπήρχε ελπίδα ότι θα βοηθούσε.

Ποιοι άλλοι ηγέτες προσπάθησαν να βοηθήσουν την επανάσταση;

Ο Σέρβος ηγέτης Καραγεώργεβιτς έγινε μέλος της Φιλικής Εταιρείας. Οι οθωμανικές αρχές, ωστόσο, τον συνέλαβαν και τον εκτέλεσαν. Ο Βλαντιμηρέσκου, τοπικός ηγέτης στις ηγεμονίες, συμμετείχε, αλλά μόνο στην αρχή.

Πότε κήρυξε την επανάσταση ο Υψηλάντης;

Ο Αλέξανδρος Υψηλάντης, ξεκινώντας από ρωσικό έδαφος, πέρασε τον ποταμό Προύθο, μπήκε στις ηγεμονίες και στις 24 Φεβρουαρίου 1821 κήρυξε την επανάσταση στο Ιάσιο της Βλαχίας. Κυκλοφόρησε προκηρύξεις με τις οποίες κήρυττε την επανάσταση, αφήνοντας να εννοηθεί ότι πίσω απ’ αυτή βρισκόταν η Ρωσία. Παράλληλα, συγκροτούσε το στρατό του.

Ποια ήταν η πρώτη αντιμετώπιση της κήρυξης της επανάστασης;

Προέκυψαν σοβαρά προβλήματα: Οι πλούσιοι Έλληνες των ηγεμονιών δεν ανταποκρίθηκαν υλικά και η στρατολόγηση δεν προχωρούσε. Ο τσάρος αποκήρυξε την επανάσταση και επέτρεψε την είσοδο τουρκικού στρατού στις ηγεμονίες για την καταστολή της. Ο πατριάρχης Γρηγόριος Ε΄ πιεζόμενος από τον σουλτάνο αφόρισε όσους συμμετείχαν στο κίνημα. Επιπλέον, ο Βλαντιμηρέσκου θεωρήθηκε προδότης και με εντολή της Φιλικής Εταιρείας εκτελέστηκε.

Ποιο ήταν το τέλος αυτής της πρώτης επαναστατικής προσπάθειας;

Η κρίσιμη μάχη δόθηκε στο Δραγατσάνι (7 Ιουνίου 1821), όπου και διακρίθηκε, ο Ιερός Λόχος, μια μονάδα από εθελοντές σπουδαστές. Δυστυχώς όμως ο ελληνικός στρατός ηττήθηκε. Ο Υψηλάντης πέρασε στην Αυστρία, όπου οι αρχές τον συνέλαβαν. Ένα τελευταίο τμήμα αγωνιστών με επικεφαλής τους οπλαρχηγούς Γιωργάκη Ολύμπιο και Ιωάννη Φαρμάκη εγκλωβίστηκε στη μονή Σέκκου. Τότε, ο Ολύμπιος αποφάσισε να ανατιναχθεί μαζί με τους συμπολεμιστές του, ενώ ο Φαρμάκης, μετά από σκληρή αντίσταση δύο εβδομάδων, πιάστηκε αιχμάλωτος και αποκεφαλίστηκε.

[Πηγές:

http://ebooks.edu.gr/ebooks/v/html/8547/5204/Istoria_G-Gymnasiou_html-empl/

https://edu.klimaka.gr/mathimata/gymnasiou/3037-odhgies-istoria-g-gymnasiou

http://iep.edu.gr/el/graf-b-yliko-2022-2023/gymnasio-3 ]

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. Ενότητα 5: Ο Ελληνισμός από τα μέσα του 18ου αι. έως τις αρχές του 19ου αι. (Συνοπτική παρουσίαση)

Fri, 05 Sep 2025 22:40:44 +0300

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. Ενότητα 5: Ο Ελληνισμός από τα μέσα του 18ου αι. έως τις αρχές του 19ου αι. (Συνοπτική παρουσίαση της ενότητας 5)

Ενότητα 5: Ο Ελληνισμός από τα μέσα του 18ου αι. έως τις αρχές του 19ου αι.

Οικονομικοί και κοινωνικοί μετασχηματισμοί:

Οικονομικοί: Τούρκοι: Σταδιοδρομούν στον κρατικό τομέα.

Έλληνες, Εβραίοι, Αρμένιοι: Σταδιοδρομούν στο εμπόριο και τη ναυτιλία.

Λόγοι ανάπτυξης του ελληνικού εμπορίου:

Συνθήκη του Κιουτσούκ Καϊναρτζή (1774): Επιτρέπεται η ελεύθερη ναυσιπλοΐα

με ρωσική σημαία στα Στενά του Βοσπόρου.

Έλλειψη αγγλικών και γαλλικών πλοίων στη Μεσόγειο στα χρόνια των

Ναπολεόντειων πολέμων.

Εμπορικά κέντρα: Θεσσαλονίκη, Ιωάννινα, Σμύρνη, Χίος, πρωταγωνιστούν Έλληνες.

Ενίσχυση ελληνικών παροικιών (π.χ. Βενετία, Βιέννη, Τεργέστη).

Κοινωνικοί:

Ορθόδοξη εκκλησία: Εναντιωνόταν στις ιδέες του διαφωτισμού, καθώς και

στην επανάσταση, επειδή φοβόταν για τον ελληνισμό και για τον εαυτό της (παρ’ όλα

αυτά υπάρχουν και εξαιρέσεις (Μεθόδιος Ανθρακίτης, Ευγένιος Βούλγαρης).

Φαναριώτες: Ευκατάστατοι, γλωσσομαθείς, σπούδαζαν στην Ευρώπη.

Κατείχαν σημαντικές θέσεις στη διοίκηση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Ήταν

διορισμένοι ηγεμόνες στις παραδουνάβιες ηγεμονίες.

Προεστοί: Διοικούσαν τον υποδουλωμένο ελληνισμό της Ελλάδος, μάζευαν

φόρους και τούς απέδιδαν στους Τούρκους αξιωματούχους. Πολλοί είχαν κάνει

περιουσία.

Έμποροι - καραβοκύρηδες: Πολύ καλή οικονομική κατάσταση· οπαδοί

των ιδεών του διαφωτισμού· ιδρύουν σχολεία στις πατρίδες τους, τυπώνουν

εφημερίδες, βιβλία, περιοδικά, χορηγούν υποτροφίες.

Κλέφτες: Αγρότες που αναγκάζονται ή επιλέγουν να καταφύγουν στα βουνά·

για να ζήσουν κάνουν επιδρομές.

Αρματολοί: Ανήκαν σε ένοπλα σώματα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας για

την τήρηση της τάξης.

Αγρότες: Ήταν η πλειοψηφία του πληθυσμού (80%)· καλλιεργούσαν κτήματα

(ιδιωτικά ή κρατικά).

Απασχολούμενοι στο εμπόριο - ναύτες: Αυξάνονταν όσο αυξανόταν και το εμπόριο.

Κινήματα εναντίον της οθωμανικής κυριαρχίας:

Αρχές 18ου αιώνα: Αναζήτηση βοήθειας από την ομόδοξη Ρωσία.

1770: Αποτυχημένη επανάσταση στην Πελοπόννησο (Ορλωφικά).

Αιτίες: 1. Μειωμένη κινητοποίηση Ελλήνων. 2. Μικρός αριθμός ρωσικών πλοίων.

1770: 2η αποτυχημένη επανάσταση του Λάμπρου Κατσώνη στο Αιγαίο (Άνδρος).

1803: Επανάσταση κατοίκων Σουλίου (Ήπειρος) κατά του Αλή πασά εκδίωξη Ελλήνων

από την Ήπειρο.

Νεοελληνικός Διαφωτισμός:

Κίνημα που επιδίωκε τη διάδοση διαφωτιστικών ιδεών μεταξύ των Ελλήνων·

αποσκοπούσε στην ιδεολογική προετοιμασία του αγώνα για την ελευθερία.

Φορείς διάδοσης: Έμποροι και γενικότερα Έλληνες που ταξίδευαν στην Ευρώπη.

Στόχος: Η καλλιέργεια της ιδέας ότι η λογική μπορεί όχι μόνο να εξηγήσει τον

κόσμο αλλά και να τον αλλάξει: η εκπαίδευση συνδέεται άμεσα με τον αγώνα για

ελευθερία.

Τόπος διάδοσης: Κοσμοπολίτικα κέντρα (Σμύρνη, Χίος, Ιωάννινα κ.ά.).

Οι Έλληνες υποστηρικτές του Διαφωτισμού:

Θαύμαζαν τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό.
Τον συνέδεαν με την ελευθερία.
Πίστευαν ότι η εκπαίδευση πρέπει να επικεντρώνεται στις θετικές

επιστήμες, ότι ως μέσο διάδοσης πρέπει να χρησιμοποιηθεί η λαϊκή γλώσσα και

ότι η εκπαίδευση πρέπει να υπηρετεί την προοπτική του αγώνα για ελευθερία.

Αντίθετες (συντηρητικές) απόψεις (κυρίως από κληρικούς):

Απόρριψη διαφωτιστικών ιδεών.
Επικέντρωση της εκπαίδευσης σε εκκλησιαστικά μόνο κείμενα και στη

θρησκευτική παράδοση.

Χρήση της αρχαΐζουσας γλώσσας.

Κύριοι εκπρόσωποι του Νεοελληνικού Διαφωτισμού:

Ρήγας Φεραίος ή Βελεστινλής (1757-1798): «Νέα Πολιτική Διοίκηση»:

Έργο επηρεασμένο από τις ιδέες των Γάλλων Ιακωβίνων· προέβλεπε τη

δημιουργία μιας «Ελληνικής Δημοκρατίας» στην περιοχή των Βαλκανίων

με ισονομία και ισοπολιτεία για όλους τους κατοίκους της Προδόθηκαν τα

σχέδιά του και θανατώθηκε.

Ανώνυμος Έλλην: Ένας Ανώνυμος επηρεασμένος από τον Ρήγα· στο έργο

του «Ελληνική Νομαρχία» είναι έντονα επηρεασμένος από τις απόψεις του

παιδαγωγού και εθνομάρτυρα.

Αδαμάντιος Κοραής (1748-1833): Θεωρούσε ότι οι Έλληνες, για να κερδίσουν

την ελευθερία τους, έπρεπε πρώτα να μορφωθούν. Προσπαθεί να βρει μια μέση

λύση ανάμεσα στη λαϊκή και την αρχαΐζουσα ελληνική γλώσσα (καθαρεύουσα).

Άλλοι διαφωτιστές: Ιώσηπος Μοισιόδακας, Δημήτρης Καταρτζής, Κωνσταντίνος

Κούμας, Θεόφιλος Καΐρης.

Λέξεις- κλειδιά: ορθόδοξη εκκλησία, Φαναριώτες, προεστοί, έμποροι/ καραβοκύρηδες, κλέφτες, αρματολοί, παροικιακός ελληνισμός, Νεοελληνικός Διαφωτισμός, Ρ. Βελεστινλής, Αδ. Κοραής.

Προτεινόμενες δραστηριότητες: -Εντοπισμός των επιρροών του ευρωπαϊκού στον νεοελληνικό Διαφωτισμό με βάση την πηγή αρ. 3 (α & β) της ενότητας 1 (του σχολικού βιβλίου) και την πηγή αρ. 3 της ενότητας 5 ( του σχολικού βιβλίου).

Πώς διαμορφώνονται οι οικονομικές συνθήκες στην οθωμανική αυτοκρατορία τον 18ο αι.;

Ενισχύθηκαν οι εμπορικές συναλλαγές της δυτικής Ευρώπης με την Οθωμανική αυτοκρατορία. Έλληνες, Εβραίοι και Αρμένιοι διακρίθηκαν στο εμπόριο και στη ναυτιλία, ειδικά μετά τη ρωσοτουρκική συνθήκη του Κιουτσούκ Καϊναρτζή (1774), που επέτρεπε την ελεύθερη κίνηση πλοίων με ρωσική σημαία στα Στενά του Βοσπόρου. Η περιορισμένη παρουσία αγγλικών και γαλλικών πλοίων στη Μεσόγειο εξαιτίας των ναπολεόντειων πολέμων βοήθησε τους Έλληνες να αποκτήσουν τον έλεγχο του εμπορίου στη Μεσόγειο. Η Θεσσαλονίκη, τα Ιωάννινα, η Σμύρνη και η Χίος έγιναν σημαντικά εμπορικά κέντρα. Ενισχύθηκαν και οι ελληνικές παροικίες (παροικία: κοινότητα ομοεθνών που κατοικεί σε πόλη ξένης χώρας).

Τι είδους κοινωνικούς σχηματισμούς έχουμε τον 18ο αι. στην περιοχή;

Ορθόδοξη εκκλησία: Αναγνωριζόταν από την οθωμανική διοίκηση ως η ηγεσία όλων των υπόδουλων χριστιανών. Ήταν αντίθετη στη διάδοση των ιδεών του διαφωτισμού, επειδή θεωρούσε ότι μια επανάσταση έθετε σε κίνδυνο την ίδια, αλλά και τον ελληνισμό. Ωστόσο υπήρχαν και φωτισμένοι κληρικοί που εναντιώθηκαν στην οθωμανική κυριαρχία. Φαναριώτες: Έλληνες από παλιές αρχοντικές οικογένειες που κατοικούσαν στο Φανάρι της Κωνσταντινούπολης. Μάθαιναν ξένες γλώσσες, σπούδαζαν στη Δύση και πολλοί καταλάμβαναν υψηλές θέσεις στην οθωμανική διοίκηση. Από τον 18ο αι. διορίζονταν ηγεμόνες στις παραδουνάβιες ηγεμονίες.

Προεστοί: Διοικούσαν τις ελληνορθόδοξες κοινότητες, συγκέντρωναν τους φόρους από τους Έλληνες και τους απέδιδαν στην οθωμανική διοίκηση. Είχαν αποκτήσει πολιτική εμπειρία και μεγάλες περιουσίες. Αρκετοί διέθεταν και κάποια πολιτική επιρροή στους τοπικούς Τούρκους αξιωματούχους.

Έμποροι και καραβοκύρηδες: Μάλιστα, αρκετοί από τους Έλληνες εμπόρους των παροικιών ίδρυαν σχολεία στις πατρίδες τους, τύπωναν βιβλία, περιοδικά, εφημερίδες και χορηγούσαν υποτροφίες. Βοηθούσαν έτσι τους νέους να έρθουν σε επαφή με τις νέες ιδέες.

Κλέφτες: Αγρότες που αναγκάζονταν να καταφύγουν στα βουνά, όπου για να επιβιώσουν επιδίδονταν στη ληστεία. Υμνήθηκαν για την τόλμη τους ή θρηνήθηκαν για τον θάνατό τους στα κλέφτικα τραγούδια.

Αρματολοί: Ανήκαν σε ένοπλα σώματα οργανωμένα από την οθωμανική διοίκηση για την τήρηση της τάξης. Συχνά, κλέφτες γίνονταν αρματολοί και το αντίστροφο.

Αγρότες: Ξεπερνούσαν το 80% του πληθυσμού. Καλλιεργούσαν κτήματα κρατικά ή ιδιωτικά (τσιφλίκια) που ανήκαν, συνήθως, σε Τούρκους . Η ζωή τους ήταν δύσκολη και στερημένη. Απασχολούμενοι στο εμπόριο και οι ναύτες: Γίνονταν περισσότεροι στον βαθμό που αναπτύσσονταν το εμπόριο και η ναυτιλία.

Ποια απελευθερωτικά κινήματα είχαμε πριν την επανάσταση του 1821;

Ορλωφικά: Με την υποκίνηση της Ρωσίας το 1770 έγινε ελληνική επανάσταση με κέντρο την Πελοπόννησο με επικεφαλείς τους αδελφούς Ορλώφ, αποδείχθηκε ανεπαρκής. Έτσι η επανάσταση καταπνίγηκε.

Το κίνημα του Λάμπρου Κατσώνη: Παρόμοια τύχη με τα Ορλωφικά είχε η προσπάθεια του Έλληνα απεσταλμένου της Ρωσίας Λάμπρου Κατσώνη να ξεσηκώσει τους κατοίκους των νησιών του Αιγαίου.

Το κίνημα των Σουλιωτών: Οι κάτοικοι του Σουλίου, αυτόνομης περιοχής στην Ήπειρο, συγκρούστηκαν με τον Αλή πασά των Ιωαννίνων, αλλά, παρά τον αγώνα που έκαναν, υποχρεώθηκαν το 1803 να εγκαταλείψουν την περιοχή.

Τι ονομάζουμε Νεοελληνικό Διαφωτισμό;

Νεοελληνικός Διαφωτισμός ονομάστηκε το κίνημα το οποίο επεδίωκε τη διάδοση των ιδεών του διαφωτισμού και είχε στόχο την προετοιμασία των Ελλήνων για τον απελευθερωτικό αγώνα. Το κίνημα αυτό αναπτύχθηκε κυρίως στις παροικίες και σε κάποια μεγάλα εμπορικά κέντρα.

Ποιες ήταν οι βασικές θέσεις των υποστηρικτών του Διαφωτισμού;

Οι Έλληνες υποστηρικτές του Διαφωτισμού θαύμαζαν τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό και τον συνέδεαν με την ελευθερία. Πίστευαν ότι η εκπαίδευση θα έπρεπε να βασίζεται κυρίως στην ενασχόληση με τις θετικές επιστήμες. Θεωρούσαν ότι η εκπαίδευση θα έπρεπε να γίνεται στη λαϊκή γλώσσα. Υποστήριζαν ότι η παιδεία έπρεπε να υπηρετεί τον αγώνα για ελευθερία.

Ποιοι ήταν αντίθετοι με τις θέσεις του Διαφωτισμού;

Ορισμένοι Έλληνες λόγιοι, που συνήθως είχαν σχέση με την εκκλησία απέρριπταν τις ιδέες του διαφωτισμού. Πίστευαν ότι η εκπαίδευση πρέπει να βασίζεται σε εκκλησιαστικά κείμενα και πρέπει να γίνεται σε αρχαΐζουσα γλώσσα.

Τι γνωρίζετε για τον Ρήγα Βελεστινλή;

Ο Ρήγας Βελεστινλής (1757-1798) πρότεινε, στη Νέα Πολιτική Διοίκηση, τη δημιουργία μιας «Ελληνικής Δημοκρατίας» που θα απλωνόταν σε όλη τη Βαλκανική, εξασφαλίζοντας ισονομία στους κατοίκους της. Ο Ρήγας δοκίμασε να εφαρμόσει τα σχέδιά του, αλλά προδόθηκε και πλήρωσε με τη ζωή του το όραμά του.

Τι είναι η Ελληνική Νομαρχία;

Το 1806, ο Ανώνυμος συγγραφέας του έργου Ελληνική Νομαρχία υποστήριξε με πάθος ότι οι Έλληνες πρέπει να αγωνιστούν μόνοι τους για την ελευθερία τους. Ένας Ανώνυμος επηρεασμένος από τον Ρήγα· στο έργο του «Ελληνική Νομαρχία» είναι έντονα επηρεασμένος από τις απόψεις του παιδαγωγού και εθνομάρτυρα.

Τι γνωρίζετε για τον Αδαμάντιο Κοραή;

Ο Αδαμάντιος Κοραής (1748-1833) θεωρούσε ότι οι Έλληνες, για να κερδίσουν την ελευθερία τους, θα έπρεπε πρώτα να μορφωθούν. Αν και διαφωνούσε με τον εξαρχαϊσμό της γλώσσας, δεν δεχόταν αυτούσια τη δημοτική, από την οποία, όπως πίστευε, έπρεπε να αφαιρεθούν κάποιες λαϊκές και ξένες λέξεις.

Ποιους άλλους διαφωτιστές γνωρίζετε;

Ιώσηπος Μοισιόδακας και Δημήτριος Καταρτζής, ήταν υπερασπιστές της λαϊκής γλώσσας Κωνσταντίνος Κούμας, υποστήριζε την εισαγωγή νέων μεθόδων διδασκαλίας.

Θεόφιλος Καΐρης, οπαδός των φιλελεύθερων ιδεών της γαλλικής επανάστασης.

[Πηγές:

http://ebooks.edu.gr/ebooks/v/html/8547/5204/Istoria_G-Gymnasiou_html-empl/

https://edu.klimaka.gr/mathimata/gymnasiou/3037-odhgies-istoria-g-gymnasiou

http://iep.edu.gr/el/graf-b-yliko-2022-2023/gymnasio-3 ]

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. Ενότητα 4: η υποενότητα «Το συνέδριο της Βιέννης», ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. Ενότητα 6: Τα επαναστατικά κινήματα των ετών 1820-1821 στην Ευρώπη ναστατικά κινήματα των ετών 1820-1821 στην Ευρώπη,

Fri, 05 Sep 2025 22:33:48 +0300

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. Ενότητα 4: η υποενότητα «Το συνέδριο της Βιέννης»

Το συνέδριο της Βιέννης: Οι νικητές του Ναπολέοντα συγκάλεσαν το συνέδριο της Βιέννης (Σεπτέμβριος 1814-Ιούνιος 1815). Κυρίως τους απασχόλησαν η επαναχάραξη των συνόρων, η ανασυγκρότηση της απολυταρχίας, η καταστολή των επαναστατικών ιδεών.

Τον Νοέμβριο του 1815 ιδρύθηκε η Ιερή Συμμαχία, από Ρωσία, Αυστρία, Πρωσία, χώρες-προπύργια της απολυταρχίας και της αντεπανάστασης. Οι περισσότεροι εκθρονισμένοι ηγεμόνες επανήλθαν στους θρόνους τους. Τα χρόνια που ακολούθησαν ονομάστηκαν Παλινόρθωση (1815-1830).

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. Ενότητα 6: Τα επαναστατικά κινήματα των ετών 1820-1821 στην Ευρώπη

Τα επαναστατικά κινήματα των ετών 1820-1821 στην Ευρώπη

Οι ευρωπαϊκοί λαοί αμφισβήτησαν τις αποφάσεις του συνεδρίου της Βιέννης (1815), διατυπώνοντας πολιτικές και εθνικές διεκδικήσεις.

Οι αρχές της γαλλικής επανάστασης (ελευθερία, ισότητα, δικαίωμα εθνικής αυτοδιάθεσης) είχαν αποκτήσει τεράστια απήχηση στους ευρωπαϊκούς λαούς.

Η επιδίωξη συγκέντρωσης όλων των ομοεθνών σε ένα κράτος γέννησε την αρχή των εθνοτήτων (τα όρια του κράτους πρέπει να συμπίπτουν με τα όρια του έθνους). Διατυπώθηκε η θέση ότι το έθνος είναι μια διαχρονική κοινότητα βασισμένη σε τρία στοιχεία: την ιστορία, τη γλώσσα, τη θρησκεία.

Ξέσπασαν: 1. Η επανάσταση στην Ισπανία (1820), απαιτώντας την επαναφορά του συντάγματος. 2. Οι επαναστάσεις στην Ιταλία (1820-1821), που οργανώθηκαν από καρμπονάρους (μέλη μυστικής εταιρείας) και διεκδικούσαν εθνική ελευθερία και συνταγματικές μεταρρυθμίσεις.

Η επέμβαση της Ιερής Συμμαχίας είχε ως αποτέλεσμα την καταστολή τους. Η επανάσταση στην Ελλάδα (1821) ήταν το πρώτο εθνικό κίνημα του 19ου αιώνα που έμελλε να πετύχει.

Λέξεις κλειδιά: Συνέδριο της Βιέννης, Ιερή Συμμαχία, Παλινόρθωση, ατομικές ελευθερίες, πολιτικά δικαιώματα, αρχή των εθνοτήτων, καρμπονάροι

Προτεινόμενες δραστηριότητες: Πηγή αρ. 2 της ενότητας 6, ώστε να αναδειχθεί η επίδραση της γαλλικής επανάστασης στα επαναστατικά κινήματα του 19ου αι., Εύρεση ομοιοτήτων-διαφορών ανάμεσα στις επαναστατικές κινήσεις των ετών 1820- 1821. Προϊδεασμός για τον χαρακτήρα της Ελληνικής Επανάστασης.

Η εποχή του Ναπολέοντα, 1799-1815

Γιατί το Διευθυντήριο εμπιστεύτηκε την εξουσία στο Ναπολέοντα Βοναπάρτη;

Στις 9 Νοεμβρίου 1799 ο Ναπολέων Βοναπάρτης κατέλαβε την εξουσία, με τη συγκατάθεση του Διευθυντηρίου. Η μετριοπαθής αστική τάξη εμπιστεύτηκε έναν ηγέτη που έδειχνε ικανός να δημιουργήσει ένα σταθερό εσωτερικό καθεστώς και να πολεμήσει για να εδραιώσει την γαλλική κυριαρχία στην Ευρώπη. Αρχικά, ο Ναπολέων ανακηρύχθηκε Πρώτος Ύπατος και αργότερα Αυτοκράτορας (1804-1815). Αν και το πολίτευμα τυπικά δεν άλλαξε, ο Ναπολέων κυβερνούσε ως απόλυτος μονάρχης.

Τι γνωρίζετε για τον Ναπολεόντειο κώδικα;

Ο Ναπολέων έκανε κάποιες μεταρρυθμίσεις στη διοίκηση, στην εκπαίδευση και στην οικονομία. Το 1804 θεσπίστηκε ο Ναπολεόντειος Κώδικας, στον οποίο διατηρούνταν, με τη μορφή νόμων, ορισμένες από τις αρχές της γαλλικής επανάστασης. Ο Ναπολεόντειος Κώδικας διαδόθηκε σε όλη την Ευρώπη και παραμένει μέχρι σήμερα η βάση του νομικού συστήματος στη Γαλλία και σε άλλα κράτη.

Ποια εξωτερική πολιτική εφάρμοσε ο Ναπολέων;

Ο Ναπολέων λόγω των κατακτήσεών του δημιούργησε βασίλεια-δορυφόρους της Γαλλίας σε πολλές περιοχές της Ευρώπης.

Πότε και πώς τελείωσε η κυριαρχία του Ναπολέοντα στη Γαλλία, αλλά και στην υπόλοιπη Ευρώπη;

Το 1812 ο Ναπολέων αποφάσισε να επιτεθεί στη Ρωσία. Ο γαλλικός στρατός κατόρθωσε να φτάσει μέχρι τη Μόσχα, όμως λόγω του χειμώνα, των ασθενειών και των επιθέσεων, οι δυνάμεις του Ναπολέοντα άρχισαν να υποχωρούν. Η ήττα των Γάλλων στο Βέλγιο, στη μάχη του Βατερλό (1815), σήμανε και το τέλος της κυριαρχίας του Ναπολέοντα.

Για ποιους λόγους η Γαλλική επανάσταση και η εποχή του Ναπολέοντα αποτελούν τομή στην ευρωπαϊκά και στην παγκόσμια ιστορία;

Η αστική τάξη της Γαλλίας κατέλαβε την εξουσία. Τα συμφέροντα της αστικής τάξης προωθήθηκαν και η φιλελεύθερη οικονομία κέρδισε έδαφος. Οι αρχές του Διαφωτισμού έγιναν πολιτικά αιτήματα Η απολυταρχία γκρεμίστηκε στη Γαλλία και κλονίστηκε στην υπόλοιπη Ευρώπη. Αναπτύχθηκε η ιδέα ότι τα όρια του έθνους και του κράτους πρέπει να συμπίπτουν. Η εκκλησία διαχωρίστηκε από το κράτος. Τα προνόμια των ευγενών και του κλήρου καταργήθηκαν κι επικράτησε η άποψη ότι όλοι οι άνθρωποι έχουν ίσα δικαιώματα. Ο λαός αναδείχτηκε σε αποκλειστική πηγή εξουσίας. Αναπτύχθηκαν ιδέες και κινήματα που σφράγισαν την παγκόσμια ιστορία, όπως ο φιλελευθερισμός, ο εθνικισμός, ο κοινωνικός ριζοσπαστισμός, ο σοσιαλισμός.

Τι γνωρίζετε για το συνέδριο της Βιέννης;

Οι νικητές του Ναπολέοντα συγκάλεσαν το συνέδριο της Βιέννης. Κυρίως τους απασχόλησαν: η επαναχάραξη των συνόρων, η ανασυγκρότηση της απολυταρχίας και η καταστολή των επαναστατικών ιδεών. Στη Γαλλία εγκαθιδρύθηκε ξανά το πολίτευμα της βασιλείας και τα γαλλικά σύνορα επανήλθαν εκεί που ήταν το 1789.

Τι είναι η Ιερή Συμμαχία;

Το Νοέμβριο του 1815 η Ρωσία, η Αυστρία και η Πρωσία ίδρυσαν την Ιερή Συμμαχία με στόχο την προστασία της απολυταρχίας και την αντεπανάσταση. Παλινόρθωσαν όλους τους εκθρονισμένους ηγεμόνες στους, γι’ αυτό και τα χρόνια που ακολούθησαν ονομάστηκαν εποχή της Παλινόρθωσης ή Παλινόρθωση (1815 – 1830).

Ποια ήταν τα πολιτικά αιτήματα των ευρωπαϊκών λαών μετά το συνέδριο της Βιέννης(1815);

Σε πολιτικό επίπεδο ο ευρωπαϊκοί λαοί διεκδικούσαν: Παραχώρηση συντάγματος. Θέσπιση κοινοβουλευτικών θεσμών. Αναγνώριση ατομικών ελευθεριών και πολιτικών δικαιωμάτων.

Για ποιους λόγους λαοί που θεωρούσαν τον εαυτό τους έθνος δεν διέθεταν κράτος το 1815;

Οι λαοί της Ευρώπης δεν διέθεταν κράτη είτε γιατί ζούσαν σε μεγάλες πολυεθνικές αυτοκρατορίες (οθωμανική) είτε γιατί ζούσαν διάσπαρτοι σε διάφορα κράτη (γερμανικό, ιταλικό έθνος).

Τι εννοούμε με τον όρο αρχή των εθνοτήτων;

Σύμφωνα με την αρχή των εθνοτήτων, πληθυσμοί που ανήκουν στο ίδιο έθνος έχουν το δικαίωμα να ιδρύσουν κράτος. Επίσης, πληθυσμοί έθνους διαφορετικού από εκείνο που αποτελεί την πλειονότητα των κατοίκων ενός κράτους έχουν το δικαίωμα να αποσχιστούν. Τα όρια του κράτους πρέπει να συμπίπτουν με τα όρια του έθνους.

Τι είναι το έθνος σύμφωνα με το εθνικό αίσθημα εκείνης της εποχής;

Το έθνος είναι μια κοινότητα βασισμένη σε τρία, κυρίως, στοιχεία: Την ιστορία, η οποία επιβεβαιώνει την κοινή προέλευση των μελών του έθνους, τη γλώσσα, τη θρησκεία.

Τι γνωρίζετε για το επαναστατικό κίνημα στην Ισπανία;

Η επανάσταση στην Ισπανία(1820) ξεκίνησε από κάποια τμήματα του στρατού που εξεγέρθηκαν κατά του βασιλιά Φερδινάνδου Ζ΄ απαιτώντας την επαναφορά του συντάγματος. Ακολούθησε εμφύλιος πόλεμος, ώσπου η Ιερή Συμμαχία κατέπνιξε την επανάσταση.

Ποιες επαναστάσεις έγιναν στην Ιταλία το 1820 – 1821;

Οι επαναστάσεις στην Ιταλία, που τότε ήταν χωρισμένη σε πολλά μικρά κράτη, οργανώθηκαν από καρμπονάρους. Ξεκίνησαν από το βασίλειο της Νεάπολης και της Σικελίας το 1820, στρέφονταν κατά της αυστριακής κυριαρχίας και διεκδικούσαν εθνική ελευθερία και συνταγματικές μεταρρυθμίσεις. Η επέμβαση της Ιερής Συμμαχίας είχε ως αποτέλεσμα την καταστολή της επανάστασης.

Ποια ήταν η διαφορά της ελληνικής επανάστασης του 1821 σε σχέση με τα άλλα κινήματα στην Ευρώπη εκείνη την εποχή;

Η επανάσταση στην Ελλάδα (1821) ήταν το πρώτο εθνικό κίνημα του 19ου αιώνα που πέτυχε και δημιουργήθηκε ανεξάρτητο κράτος, σε αντίθεση με τις επαναστάσεις σε Ιταλία και Ισπανία, που καταπνίγηκαν.

[Πηγές:

http://ebooks.edu.gr/ebooks/v/html/8547/5204/Istoria_G-Gymnasiou_html-empl/

https://edu.klimaka.gr/mathimata/gymnasiou/3037-odhgies-istoria-g-gymnasiou

http://iep.edu.gr/el/graf-b-yliko-2022-2023/gymnasio-3 ]

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. Ενότητα 3: Η έκρηξη και η εξέλιξη της Γαλλικής Επανάστασης (1789- 1794), Ενότητα 4: (υποενότητα): Η τρίτη και τελευταία φάση της Γαλλικής Επανάστασης, 1794-1799 (Ενιαία διδασκαλία)

Fri, 05 Sep 2025 22:26:57 +0300

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. Ενότητα 3: Η έκρηξη και η εξέλιξη της Γαλλικής Επανάστασης (1789- 1794), Ενότητα 4: (υποενότητα): Η τρίτη και τελευταία φάση της Γαλλικής Επανάστασης, 1794-1799 (Ενιαία διδασκαλία)

Ενότητα 3: Η έκρηξη και η εξέλιξη της Γαλλικής Επανάστασης (1789- 1794)

Η έκρηξη και η εξέλιξη της γαλλικής επανάστασης (1789-1794)

Οι τάξεις της γαλλικής κοινωνίας το 18ο αιώνα:

Κλήρος: 0,5% (δεν πλήρωνε φόρους, αλλά είχε προνόμια).
Ευγενείς: 1,5% (δεν πλήρωναν φόρους, αλλά είχαν προνόμια).
Τρίτη τάξη: 98% (αστοί, αγρότες, εργάτες: πλήρωναν όλους τους φόρους,

αλλά δεν είχαν κανένα προνόμιο).

Η πρώτη φάση της γαλλικής επανάστασης, Μάιος 1789 - Αύγουστος 1792:

5 Μαΐου 1789: Σύγκληση συνέλευσης των τάξεων στο Παλάτι (επιβάλλονται

νέοι φόροι στην τρίτη τάξη). Η τρίτη τάξη συστήνει δική της Εθνική συνέλευση

(εκπροσωπεί το 98% του πληθυσμού).

20 Ιουνίου 1789: Ο βασιλιάς διαλύει τη συνέλευση και οι εκπρόσωποι ορκίζονται

ότι θα συντάξουν σύνταγμα (οι αντιπρόσωποι της τρίτης τάξης συγκεντρώθηκαν στην αίθουσα του σφαιριστηρίου, Όρκος του Σφαιριστηρίου).

9 Ιουλίου 1789: Η Εθνοσυνέλευση ανακηρύσσεται Συντακτική.

14 Ιουλίου 1789: Οι Γάλλοι εξοργισμένοι καταλαμβάνουν τη Βαστίλη.

Η Συντακτική συνέλευση:

Ανακοινώνει την κατάργηση των προνομίων (4 Αυγούστου 1789).
Ψηφίζει τη Διακήρυξη των δικαιωμάτων του ανθρώπου και του πολίτη (26

Αυγούστου 1789). 5 Οκτωβρίου 1789: Ο βασιλιάς αποδέχεται τις αποφάσεις.

Πολιτικά ρεύματα Συντακτικής συνέλευσης:

Δεξιά: Δεν επιθυμούσε καμία αλλαγή.
Κέντρο: Αποδεχόταν τη διατήρηση της μοναρχίας αλλά με την παράλληλη

συμμετοχή ευγενών και μεγαλοαστών στη λήψη αποφάσεων.

Αριστερά: Οραματιζόταν ένα πολίτευμα όπως το αμερικανικό.

Λέσχες: Δημιουργούνται εξαιτίας της συμμετοχής ευρύτερων κοινωνικών

στρωμάτων στις πολιτικές εξελίξεις· οι δύο μεγαλύτερες: Λέσχη των Ιακωβίνων και

Λέσχη των Κορδελιέρων.

1791: Ψηφίζεται το πρώτο σύνταγμα της Γαλλίας Πολίτευμα: Συνταγματική μοναρχία.

Το έθνος ανακηρύσσεται κυρίαρχο. Νομοθετικό σώμα ορίζεται η Νομοθετική συνέλευση (Βουλή): προκύπτει από εκλογές. Δικαίωμα ψήφου: Μόνο οι άνδρες που κατέχουν περιουσία ή πληρώνουν φόρους. Εκτελεστική εξουσία: Ανατίθεται στο βασιλιά και σε 6 υπουργούς.

Δικαστική εξουσία: Αφαιρείται από τον βασιλιά και γίνεται ανεξάρτητη (διάκριση των εξουσιών).

Άλλες αλλαγές: Εθνικοποίηση της περιουσίας του κλήρου που χρησιμοποιήθηκε ως εγγύηση για την έκδοση του χαρτονομίσματος. Οι κληρικοί ορίζονται λειτουργοί του κράτους οφείλοντας υπακοή στην πολιτεία. Καταργούνται οι συντεχνίες και απαγορεύονται οι απεργίες.

Τελευταία γεγονότα της α ́ φάσης:

20 Απριλίου 1792: Οι Γιρονδίνοι ωθούν στην κήρυξη πολέμου εναντίον Αυστρίας και Πρωσίας.

10 Αυγούστου 1792: Ο λαός του Παρισιού καταλαμβάνει τα ανάκτορα του

Κεραμεικού. Ο βασιλιάς καταφεύγει στη Νομοθετική· αυτή τον θέτει σε περιορισμό και η

εκτελεστική εξουσία ανατίθεται σε συμβούλιο (επικεφαλής: Δαντόν).

Η Νομοθετική αναγνωρίζει σε όλους τους άνδρες πολιτικά δικαιώματα,

δημεύει τις περιουσίες των αριστοκρατών που είχαν διαφύγει στο εξωτερικό,

θεσπίζει τον διαχωρισμό εκκλησίας και κράτους και κηρύσσει την πατρίδα σε κίνδυνο.

20 Σεπτεμβρίου 1792: Η νίκη κατά των Πρώσων σώζει την επανάσταση.

Η δεύτερη φάση της γαλλικής επανάστασης, Σεπτέμβριος 1792 - Ιούλιος 1794:

Συμβατική συνέλευση:

Καταργεί τη μοναρχία (21 Σεπτεμβρίου 1792).

Εγκαθιδρύεται (για πρώτη φορά στην Ευρώπη) η αβασίλευτη δημοκρατία.

Υιοθετείται νέο ημερολόγιο (αρχή του έτους I της Δημοκρατίας, I = 1793).

Το βασιλικό ζεύγος καταδικάζεται και αποκεφαλίζεται (1793).

Αποφασίζει τη συνέχιση του πολέμου (με σκοπό την ανακατάληψη γαλλικών

περιοχών στο Βέλγιο και στις όχθες του Ρήνου).

Λόγω οικονομικών προβλημάτων συστήνεται Επιτροπή Δημόσιας Σωτηρίας,

Επιτροπή Γενικής Ασφάλειας και επαναστατικά δικαστήρια με στόχο την καταστολή

αντεπαναστατικών ενεργειών.

Συνέπειες των παραπάνω αποφάσεων:

Πολλά ευρωπαϊκά κράτη συνασπίζονται εναντίον της Γαλλίας.

Οι Γιρονδίνοι αντέδρασαν στα οικονομικά μέτρα της συνέλευσης, με αποτέλεσμα

να συλληφθούν οι αρχηγοί τους και να εκτελεστούν.

24 Ιουνίου 1793: Εγκρίνεται το σύνταγμα του έτους I (1793).

Οι Ορεινοί μετά την πτώση των Γιρονδίνων συνασπίζονται με αρχηγό τον

Ροβεσπιέρο, σχηματίζοντας επαναστατική κυβέρνηση· αναδιοργανώνουν τον

στρατό.

Εκτελούνται 40.000 άνθρωποι στο όνομα της προστασίας της επανάστασης

(περίοδος της Τρομοκρατίας).

Η χριστιανική θρησκεία αντικαθίσταται από τη λατρεία του Ανώτατου Όντος.

Δίνονται νέα ονόματα στους μήνες.

Συμπέρασμα: Τα παραπάνω μέτρα βελτίωσαν αρκετά το βιοτικό επίπεδο των

κατοίκων (ιδίως της τρίτης τάξης) αλλά τα ακραία μέτρα προκάλεσαν αντιδράσεις και

προβλήματα: στις 28 Ιουλίου 1794 ο Ροβεσπιέρος και άλλοι 20 εκτελούνται.

Ενότητα 4: (υποενότητα): Η τρίτη και τελευταία φάση της Γαλλικής Επανάστασης, 1794-1799

Η τρίτη και τελευταία φάση της γαλλικής επανάστασης, 1794-1799:

Μετά την εκτέλεση του Ροβεσπιέρου, ο έλεγχος της Συμβατικής πέρασε στα χέρια των μετριοπαθών, των Θερμιδοριανών.Τα περισσότερα από τα ριζοσπαστικά μέτρα των Ορεινών καταργήθηκαν και η επανάσταση επέστρεψε στις αρχικές θέσεις της. Οι Θερμιδοριανοί ψήφισαν νέο σύνταγμα (1795). Σύμφωνα με αυτό, η άσκηση της εκτελεστικής εξουσίας ανατέθηκε σ’ ένα πενταμελές συμβούλιο, το Διευθυντήριο. Αυτό, προκειμένου να αντιμετωπίσει τη δύσκολη κατάσταση, αναζήτησε τη στήριξη των στρατηγών που είχαν αναδειχθεί στα χρόνια της επανάστασης.

Λέξεις- κλειδιά: Όρκος του Σφαιριστηρίου, Διακήρυξη των δικαιωμάτων του ανθρώπου και του πολίτη, συνταγματική μοναρχία, αβασίλευτη δημοκρατία, περίοδος Τρομοκρατίας, Διευθυντήριο.

Προτεινόμενες δραστηριότητες: -΄Ασκηση/ δραστηριότητα 1 του σχολικού βιβλίου. -Παρακολούθηση και συζήτηση αποσπασμάτων από την ταινία της Εκπαιδευτικής Τηλεόρασης: «Η Γαλλική Επανάσταση», μέρος Α΄ (ενδεικτικά: 08:30΄ έως 10:45΄, από 13:50΄ έως 15:55΄, από 21:00΄ έως 23:04΄): https://www.youtube.com/watch?v=Gc9R4PyH-Ic

Ποιες ήταν οι τρεις κοινωνικές τάξεις στη Γαλλία τον 18ο αιώνα;

Η γαλλική κοινωνία του 18ου αιώνα ήταν οργανωμένη σε τρεις τάξεις, στις οποίες οι άνθρωποι κατατάσσονταν με κριτήριο την καταγωγή τους και τα προνόμια που είχαν:

τον κλήρο (0,5% του πληθυσμού), τους ευγενείς (1,5% του πληθυσμού), την τρίτη τάξη (98% του πληθυσμού), που την αποτελούσαν όλοι όσοι δεν ανήκαν στις δύο προηγούμενες τάξεις, δηλαδή οι αστοί, οι αγρότες και οι εργάτες. Ο κλήρος και οι ευγενείς είχαν προνόμια, ενώ η τρίτη τάξη είχε μόνο υποχρεώσεις· πλήρωνε τους φόρους, ενώ οι άλλες τάξεις δεν φορολογούνταν.

Ποιες αιτίες οδήγησαν στην έκρηξη της Γαλλικής επανάστασης;

Αιτίες: Το παλαιό καθεστώς, όπως ονομαζόταν ο ταξικός διαχωρισμός με βάση τα κοινωνικά και οικονομικά κριτήρια, γεννούσε τη δυσαρέσκεια, ιδίως της αστικής τάξης. Η αστική τάξη, που ήταν το ανώτερο τμήμα της τρίτης τάξης, αν και ήταν πολύ ανεπτυγμένη οικονομικά, δεν είχε δικαίωμα να πάρει μέρος στη λήψη των πολιτικών αποφάσεων. Αλλά και όλη η Τρίτη τάξη ήταν δυσαρεστημένη, καθώς από τα μέσα του 18ου αιώνα οι συνθήκες ζωής επιδεινώνονταν διαρκώς. Η πρώτη φάση της Γαλλικής επανάστασης: Μάιος 1789 – Αύγουστος 1792.

Πώς προσπάθησε ο βασιλιάς να αντιμετωπίσει την κρίση;

Ο βασιλιάς Λουδοβίκος ΙΣΤ΄ συγκάλεσε συνέλευση των τάξεων στο ανάκτορο των Βερσαλλιών στις 5 Μαΐου 1789. Εκεί, οι αντιπρόσωποι της τρίτης τάξης απαίτησαν μεταρρυθμίσεις, αλλά ο βασιλιάς ζήτησε να επιβληθούν νέοι φόροι που θα πλήρωναν αποκλειστικά τα μέλη της τρίτης τάξης.

Πώς αντέδρασε η τρίτη τάξη στις αποφάσεις του Λουδοβίκου;

Οι αντιπρόσωποι της τρίτης τάξης αντέδρασαν και, με το επιχείρημα ότι εκπροσωπούσαν το 98% των Γάλλων, αυτοανακηρύχθηκαν Εθνική συνέλευση. Ο βασιλιάς δεν τους αναγνώρισε και διέταξε να κλείσει η αίθουσα όπου συνεδρίαζαν οι τάξεις. Τότε, οι αντιπρόσωποι της τρίτης τάξης συγκεντρώθηκαν στην αίθουσα του σφαιριστηρίου, όπου ορκίστηκαν ότι θα συντάξουν σύνταγμα. Στο πλευρό τους τάχθηκαν ορισμένοι κληρικοί και ευγενείς. Ο βασιλιάς αναγκάστηκε να υποχωρήσει και η Εθνοσυνέλευση στις 3 Ιουλίου 1789 ανακηρύχτηκε Συντακτική, με σκοπό να ψηφίσει Σύνταγμα.

Πώς εξελίχθηκε η Επανάσταση;

Ο Λουδοβίκος συγκέντρωνε κρυφά στρατό, για να διαλύσει την Εθνοσυνέλευση. Όταν έγιναν γνωστές οι κινήσεις του βασιλιά, ο λαός του Παρισιού οργισμένος στις 14 Ιουλίου 1789 κατέλαβε τη Βαστίλη, τόπο φυλάκισης και βασανιστηρίων. Παράλληλα, όλο και περισσότερες περιοχές της υπαίθρου επαναστατούσαν. Η 14η Ιουλίου αποτελεί εθνική εορτή των Γάλλων.

Τι μέτρα πήρε η Συντακτική συνέλευση;

Ανακοίνωσε την κατάργηση των προνομίων (4 Αυγούστου 1789). Ψήφισε την Διακήρυξη των δικαιωμάτων του ανθρώπου και του πολίτη (26 Αυγούστου 1789), σύμφωνα με τις αρχές του Διαφωτισμού. Στις 5 Οκτωβρίου 1789 ο λαός κατέλαβε τα ανάκτορα των Βερσαλλιών και ανάγκασε το Λουδοβίκο να δεχτεί τις αποφάσεις της Συντακτικής.

Ποια είναι τα τρία πολιτικά ρεύματα που διαμορφώθηκαν στη Συντακτική;

Η δεξιά, η οποία δεν επιθυμούσε μεταβολές στο παλαιό καθεστώς. Το κέντρο, που ήθελε να διατηρηθεί η μοναρχία, αλλά με τη συμμετοχή ευγενών και μεγαλοαστών στη λήψη των αποφάσεων. Η αριστερά, η οποία ήθελε ένα πολίτευμα σαν το αμερικανικό, δηλαδή ανεξάρτητο. Τα τρία πολιτικά ρεύματα πήραν τα ονόματά τους από τις θέσεις στις οποίες κάθονταν οι υποστηρικτές τους στην αίθουσα συνεδριάσεων.

Τι ήταν οι λέσχες;

Οι λέσχες ήταν πολιτικές οργανώσεις που δημιουργήθηκαν από τη συμμετοχή ευρύτερων κοινωνικών στρωμάτων στις πολιτικές εξελίξεις. Οι πιο γνωστές ήταν η λέσχη των Ιακωβίνων και η λέσχη των Κορδελιέρων, που είχαν πολλούς υποστηρικτές.

Πότε ψηφίστηκε το πρώτο Σύνταγμα της Γαλλίας και τι προέβλεπε;

Η Συντακτική ψήφισε το 1791 το πρώτο σύνταγμα της Γαλλίας, εγκαθιδρύοντας το πολίτευμα της συνταγματικής μοναρχίας. Το έθνος ανακηρύχτηκε κυρίαρχο. Νομοθετικό σώμα ορίστηκε η Νομοθετική συνέλευση (Βουλή). Δικαίωμα ψήφου είχαν μόνο όσοι κατείχαν περιουσία και πλήρωναν φόρους. Η εκτελεστική εξουσία ανατέθηκε στο βασιλιά και σε έξι υπουργούς. Η δικαστική εξουσία κηρύχθηκε ανεξάρτητη.

Ποιες άλλες ρυθμίσεις έκανε η Επανάσταση;

Η περιουσία του κλήρου χρησιμοποιήθηκε για την έκδοση χαρτονομίσματος. Οι κληρικοί ορίστηκαν λειτουργοί του κράτους Καταργήθηκαν οι συντεχνίες* και απαγορεύτηκαν οι απεργίες. *Συντεχνία: Ένωση τεχνιτών ή εμπόρων με σκοπό την προάσπιση των επαγγελματικών τους συμφερόντων και την αλληβοήθειά τους.

Πώς προσπάθησε να αντιμετωπίσει ο βασιλιάς την επανάσταση;

Ο βασιλιάς δεν αποδέχτηκε τις ρυθμίσεις τις επανάστασης και προσπάθησε να διαφύγει, αλλά το ανακάλυψε ο λαός και δεν τα κατάφερε. Η Νομοθετική συνέλευση, που ελεγχόταν από τους Γιρονδίνους3 , είχε να λύσει σοβαρά προβλήματα. Ο βασιλιάς, σχεδίαζε μαζί με κάποιους αριστοκράτες να επέμβει στρατιωτικά και να καταλύσει την επανάσταση, ζητώντας βοήθεια από την Πρωσία και την Αυστρία. Οι Γιρονδίνοι, όμως, ώθησαν την κήρυξη πολέμου εναντίον της Αυστρίας και της Πρωσίας, για να μην συσπειρωθεί ο λαός γύρω από το επαναστατικό καθεστώς. 3 Πολιτική ομάδα στη Γαλλία κατά την περίοδο της επανάστασης με μετριοπαθείς πολιτικές θέσεις.

Ποιες ήταν οι τελευταίες εξελίξεις της πρώτης φάσης της επανάστασης;

Οι πρώτες αποτυχίες του γαλλικού στρατού, η ύποπτη στάση του βασιλιά και η πείνα ώθησαν τα λαϊκά στρώματα σε επαναστατική δράση. Στις 10 Αυγούστου 1792 ο λαός του Παρισιού κατέλαβε τα ανάκτορα του Κεραμικού. Ο βασιλιάς κατέφυγε στη Νομοθετική, η οποία, όμως, τον έθεσε υπό περιορισμό και ανέθεσε την εκτελεστική εξουσία σε συμβούλιο με επικεφαλής τον Δαντόν, στέλεχος της λέσχης των Κορδελιέρων. Η νίκη των Πρώσων στο Βαλμί έσωσε την επανάσταση την τελευταία στιγμή.

Ποια μέτρα πήρε η νομοθετική μετά τον περιορισμό του βασιλιά;

Η Νομοθετική αναγνώρισε σε όλους τους άνδρες πολιτικά δικαιώματα. Δήμευσε τις περιουσίες των αριστοκρατών που είχαν διαφύγει στο εξωτερικό. Χώρισε την εκκλησία από το κράτος και κήρυξε την πατρίδα σε κίνδυνο. Η δεύτερη φάση της Γαλλικής επανάστασης: Σεπτέμβριος 1792 – Ιούλιος 1794.

Ποιες ήταν οι αλλαγές που έκανε η Συμβατική συνέλευση;

Μετά από εκλογές, αναδείχθηκε η Συμβατική συνέλευση και θέσπισε τα παρακάτω: Κατάργησε τη μοναρχία (21 Σεπτεμβρίου 1792) και εγκαθίδρυσε, για πρώτη φορά στην Ευρώπη, το πολίτευμα της αβασίλευτης δημοκρατίας. Υιοθετήθηκε νέο ημερολόγιο. Έτσι άρχισε το έτος Ι της Δημοκρατίας (1793). Ο βασιλιάς και η βασίλισσα καταδικάστηκαν και αποκεφαλίστηκαν (1793).

Ποιες ενέργειες έκανε η Συμβατική για να αντιμετωπίσει τις αντεπαναστατικές εξεγέρσεις που είχαν ξεσπάσει;

Η Συμβατική, μετά από πίεση των Ορεινών και των Ιακωβίνων, σύστησε την Επιτροπή Δημόσιας Σωτηρίας, την Επιτροπή Γενικής Ασφάλειας και επαναστατικά δικαστήρια με στόχο την καταστολή αντεπαναστατικών ενεργειών. Οι Γιρονδίνοι αντέδρασαν, αλλά αυτό είχε σαν αποτέλεσμα τη σύλληψη των ηγετών τους.

Ποια μέτρα πήρε η επαναστατική κυβέρνηση του Ροβεσπιέρου και των Ορεινών για την καταστολή των αντεπαναστατικών εξεγέρσεων;

Αναδιοργάνωσαν το στρατό και τον έκαναν ισχυρό. Στο όνομα της προστασίας της επανάστασης εκτελέστηκαν με συνοπτικές διαδικασίες 40.000 άνθρωποι που θεωρήθηκαν ύποπτοι για επαναστατική δράση (περίοδος της τρομοκρατίας). Η χριστιανική θρησκεία αντικαταστάθηκε από τη λατρεία του Ανώτατου Όντος. Δόθηκαν καινούρια ονόματα στους μήνες.

Ποιο ήταν το αποτέλεσμα της διακυβέρνησης των Ορεινών;

Παρά την κάποια βελτίωση που σημειώθηκε στο βιοτικό επίπεδο κυρίως των κατώτερων κοινωνικών στρωμάτων, τα ακραία μέτρα προκάλεσαν αντιδράσεις. Ο Ροβεσπιέρος βρέθηκε στο στόχαστρο και τελικά η Συμβατική αποφάσισε να τον εκτελέσει μαζί με 20 συνεργάτες του (28 Ιουλίου 1794).

Η τρίτη και τελευταία φάση της επανάστασης

Ποια γεγονότα συνέβησαν μετά τον θάνατο του Ροβεσπιέρου;

Ο έλεγχος της Συμβατικής πέρασε στα χέρια των μετριοπαθών, των Θερμιδοριανών. Τα περισσότερα από τα ριζοσπαστικά μέτρα των Ορεινών καταργήθηκαν και η επανάσταση επέστρεψε στις αρχικές της θέσεις. Ψήφισαν νέο Σύνταγμα το 1795.

Τι προέβλεπε το νέο Σύνταγμα;

Η άσκηση της εξουσίας περνούσε σε ένα πενταμελές συμβούλιο, το Διευθυντήριο. Τα μέλη του Διευθυντηρίου, για να αντιμετωπίσουν τη δύσκολη κατάσταση της χώρας, ζήτησαν τη βοήθεια του στρατηγού.

[Πηγές:

http://ebooks.edu.gr/ebooks/v/html/8547/5204/Istoria_G-Gymnasiou_html-empl/

https://edu.klimaka.gr/mathimata/gymnasiou/3037-odhgies-istoria-g-gymnasiou

http://iep.edu.gr/el/graf-b-yliko-2022-2023/gymnasio-3 ]

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. Ενότητα 2: Η Αμερικανική Επανάσταση

Fri, 05 Sep 2025 22:20:53 +0300

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. Ενότητα 2: Η Αμερικανική Επανάσταση

Οι αγγλικές αποικίες στην Αμερική: 1607-1732: 13 αποικίες στα ανατολικά παράλια της Βόρειας Αμερικής υπό αγγλικό έλεγχο. Άποικοι: Άγγλοι, Γάλλοι, Γερμανοί και Σουηδοί

(τεχνίτες, κατεστραμμένοι μικροεπιχειρηματίες, θύματα θρησκευτικών διώξεων,

κατάδικοι).

Αποικίες του Βορρά (1763): 1.000.000 κάτοικοι (40.000 μαύροι σκλάβοι)·

ανάπτυξη αγροτικής οικονομίας, ακμή του εμπορίου σε μεγάλες πόλεις (Βοστόνη,

Νέα Υόρκη, Φιλαδέλφεια)· τα Πανεπιστήμια (Harvard, Yale, Princeton) κέντρα των

ιδεών του Διαφωτισμού.

Αποικίες του Νότου (1763): 750.000 κάτοικοι (300.000 μαύροι σκλάβοι)·

οικονομία: μεγάλες φυτείες καπνού, ρυζιού, βαμβακιού· ιδιοκτήτες: Ευρωπαίοι

(κυριαρχούσαν στην οικονομική και κοινωνική ζωή)· η γη καλλιεργείται από

μαύρους (άθλιες συνθήκες διαβίωσης)· ελάχιστα αστικά κέντρα.

Διοίκηση: Άγγλος κυβερνήτης διορισμένος· συνέλευση αποίκων

(δικαίωμα γνώμης μόνο σε: ψήφιση νόμων και έγκριση φόρων)· δικαίωμα

εκλέγειν και εκλέγεσθαι: πλούσιοι άποικοι· δεν εκπροσωπούνταν στο αγγλικό

κοινοβούλιο· εξωτερικό εμπόριο: ελεγχόταν από την Αγγλία.

Η αποικιακή κρίση και η αμερικανική επανάσταση:

Αιτίες της κρίσης:

Ταχεία ανάπτυξη των αποικιών οι πλούσιοι δυσφορούν για την οικονομική

κηδεμονία της Αγγλίας.

Επταετής πόλεμος (1756-1763): Η Αγγλία: Απαγορεύει στους Αμερικανούς

την εκμετάλλευση του Καναδά και της Φλόριντα. Απαιτεί νέους φόρους.

Αποχή των αποίκων από τα αγγλικά προϊόντα. Αντιδράσεις για τους φόρους στο τσάι.

Επιβολή εμπορικών περιορισμών από την Αγγλία.

Σύγκληση Κογκρέσου της Φιλαδέλφειας (Σεπτέμβριος 1774)

Προσπάθεια συμβιβασμού χωρίς αποτέλεσμα. Μάχη του Λέξιγκτον (Απρίλιος

1775): Η Αγγλία ηττάται (οριστική ρήξη).

Η αμερικανική επανάσταση - Ιδεολογική οργάνωση της επανάστασης:

Φυλλάδια κατά της αγγλικής εξουσίας (Τόμας Πέιν).
Σχηματισμός αμερικανικής εθνικής συνείδησης.
Το Κογκρέσο της Φιλαδέλφειας ψηφίζει τη Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας

(4 Ιουλίου 1776): Συντάκτες: Τόμας Τζέφερσον και Μπέντζαμιν Φράνκλιν.

Αμερικανική επανάσταση ή πόλεμος της ανεξαρτησίας (1775-1781):

Αρχιστράτηγος Αμερικανών: Τζορτζ Ουάσινγκτον.Τα τρία πρώτα χρόνια οι Άγγλοι υπερτερούν. Μετά το 1778 οι Αμερικανοί δέχονται βοήθεια από Γαλλία, Ισπανία, Ολλανδία

και αποκτούν το προβάδισμα. Μάχη του Γιόρκταουν (Οκτώβριος 1781): Η Αγγλία ηττάται (τέλος του πολέμου).

Ανεξαρτησία και νέο κράτος:

Η Αγγλία αναγνωρίζει τις 13 αποικίες (συνθήκη των Βερσαλλιών,1783) ως ανεξάρτητο κράτος με το όνομα: Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής (ΗΠΑ).

Πολιτειακό σύστημα των Η.Π.Α.:

Το Σύνταγμα των ΗΠΑ (1787) ανακήρυξε τη χώρα ένωση (ομοσπονδία) πολιτειών και βασίστηκε στην αρχή της διάκρισης των εξουσιών.

Η κεντρική κυβέρνηση αποφασίζει για οικονομία, άμυνα και εξωτερική πολιτική.

Οι πολιτείες ρυθμίζουν μόνες του ζητήματα τοπικής αυτοδιοίκησης, δικαιοσύνης, εκπαίδευσης και αστυνόμευσης.

Νομοθετική εξουσία: Κογκρέσο (Γερουσία, Βουλή των Αντιπροσώπων): Κάθε πολιτεία εκπροσωπείται στη Γερουσία από δύο γερουσιαστές, ανεξαρτήτως του πληθυσμού της. Βουλή των Αντιπροσώπων: οι πολιτείες εκπροσωπούνται από αριθμό βουλευτών ανάλογο προς τον πληθυσμό τους.

Εκτελεστική εξουσία: Πρόεδρος (εκλέγεται κάθε 4 χρόνια από ένα σώμα

εκλεκτόρων και μπορεί να επανεκλεγεί μόνο μία φορά). Πρώτος Πρόεδρος των

ΗΠΑ (1789) Τζορτζ Ουάσινγκτον (έδωσε το όνομά του και στην πρωτεύουσα

των ΗΠΑ).

Δικαστική εξουσία: Ανεξάρτητη και αιρετή.

Λέξεις κλειδιά: αγγλική κηδεμονία, αμερικανική εθνική συνείδηση, Διακήρυξη Ανεξαρτησίας

Προτεινόμενες δραστηριότητες: -Καταγραφή των γεωγραφικών, οικονομικών, κοινωνικών, πολιτισμικών χαρακτηριστικών των αποικιών του βορρά και του νότου, ώστε να αναδειχθεί και το γεγονός ότι η πλειοψηφία των Αμερικανών, παρά τις διαφορές τους, ενστερνιζόταν την απόσχιση από την αγγλική κηδεμονία -Εντοπισμός διαφωτιστικών απόψεων στη Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας.

Πότε δημιουργήθηκαν οι αγγλικές αποικίες στην Αμερική και από ποιους;

Κατά την περίοδο 1607- 1732 δημιουργήθηκαν στα ανατολικά παράλια της Βόρειας Αμερικής 13 αποικίες υπό αγγλικό έλεγχο. Οι άποικοι ήταν κυρίως Άγγλοι, αλλά και Γάλλοι, Γερμανοί και Σουηδοί. Τεχνίτες και κατεστραμμένοι μικροεπιχειρηματίες, θύματα θρησκευτικών διώξεων αλλά και κατάδικοι, που όλοι αναζητούσαν μια καλύτερη τύχη.

Τι γνωρίζετε για την οικονομία στις βόρειες αποικίες της Αμερικής;

Οι αποικίες του βορρά είχαν, το 1763, 1.000.000 περίπου κατοίκους, από τους οποίους 40.000 περίπου ήταν μαύροι σκλάβοι. Εκεί είχε αναπτυχθεί η αγροτική οικονομία, και το εμπόριο. Τα εμπορικά κέντρα ήταν οι μεγάλες πόλεις Βοστώνη, Νέα Υόρκη και Φιλαδέλφεια. Τα πρώτα πανεπιστήμια (Χάρβαρντ, Γέιλ, Πρίνστον) ήταν χώροι διάδοσης των ιδεών του Διαφωτισμού.

Πού βασιζόταν η οικονομία στις αποικίες του νότου;

Οι αποικίες του νότου είχαν, το 1763, 750.000 περίπου κατοίκους, από τους οποίους 300.000 περίπου ήταν μαύροι σκλάβοι. Η οικονομία βασιζόταν στις μεγάλες φυτείες καπνού, ρυζιού και βαμβακιού. Ιδιοκτήτες των φυτειών ήταν αποκλειστικά Ευρωπαίοι άποικοι, ενώ γη καλλιεργούνταν από μαύρους σκλάβους που ζούσαν σε άθλιες συνθήκες. Οι μεγάλες πόλεις ήταν λίγες.

Ποιο ήταν το πολιτικό καθεστώς των αποικιών;

Πολιτικό καθεστώς: Κάθε πολιτεία διοικούνταν από έναν κυβερνήτη, που διοριζόταν από την Αγγλία. Παράλληλα, υπήρχε μια συνέλευση αποίκων που είχε λόγο στην ψήφιση νόμων και στην έγκριση φόρων. Το δικαίωμα του εκλέγειν και εκλέγεσθαι στη συνέλευση αυτή είχαν μόνο ορισμένοι από τους πλούσιους αποίκους. Οι άποικοι δεν εκπροσωπούνταν στο αγγλικό κοινοβούλιο. Επίσης, το εξωτερικό εμπόριο των αποικιών ελεγχόταν πλήρως από την Αγγλία.

Ποιες αιτίες οδήγησαν στην αποικιακή κρίση;

Αιτίες: Οι άποικοι αντιδρούσαν εξαιτίας της οικονομικής εξάρτησης από την Αγγλία. Η Αγγλία όχι μόνο απαγόρευσε στους Αμερικανούς να εκμεταλλευτούν τον Καναδά και τη Φλόριντα, που μόλις είχε καταλάβει, αλλά και απαίτησε νέους φόρους από αυτούς, για να καλύψει ένα μέρος των πολεμικών δαπανών.

Ποια ήταν η αντίδραση των αποίκων στους νέους φόρους και πώς αντιμετώπισε η Αγγλία την αποικιακή κρίση;

Οι άποικοι αντέδρασαν σταματώντας να αγοράζουν αγγλικά προϊόντα. Η Αγγλία κατάργησε τους περισσότερους φόρους, αλλά διατήρησε τον φόρο στο τσάι. Οι άποικοι σταμάτησαν να αγοράζουν τσάι από την Αγγλία, αλλά και προχώρησαν στην καταστροφή αγγλικών φορτίων τσαγιού. Αντιδρώντας, η Αγγλία περιόρισε το εμπόριο στο λιμάνι της Βοστώνης.

Πώς ξεκίνησε ο πόλεμος ανάμεσα στους Αμερικανούς και στους Άγγλους;

Οι Αμερικανοί συγκάλεσαν το Κογκρέσο της Φιλαδέλφειας το Σεπτέμβριο του 1774. Στη συνέλευση συμμετείχαν αντιπρόσωποι από όλες τις αποικίες. Η πλειοψηφία του Κογκρέσου ήθελε να προχωρήσουν σε συμβιβασμό με την Αγγλία, όμως ο βασιλιάς της Αγγλίας, Γεώργιος Γ’ επέλεξε να καταφύγουν στα όπλα. Στη μάχη του Λέξινγκτον τον Απρίλιο του 1775 νίκησαν οι Αμερικανοί, γεγονός που δείχνει ότι είχε έρθει η οριστική ρήξη ανάμεσα στις δύο πλευρές.

Ποια ήταν η συμβολή των ιδεών του Διαφωτισμού στην Αμερικανική επανάσταση; Παράλληλα με τα πολεμικά γεγονότα κυκλοφορούσαν μαχητικά φυλλάδια, γραμμένα από οπαδούς του Διαφωτισμού, όπως ο Τόμας Πέιν, που υποστήριζαν ότι η Αγγλία δεν πρέπει να ασκεί εξουσία στις αποικίες. Έτσι, καθώς οι άποικοι συνειδητοποιούσαν τα κοινά τους στοιχεία, γεννιόταν η αμερικανική εθνική συνείδηση.

Τι είναι η Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας;

Στις 4 Ιουλίου 1776 το Κογκρέσο της Φιλαδέλφειας ψήφισε τη Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας, ένα κείμενο επηρεασμένο από τις ιδέες του Διαφωτισμού, που είχαν συντάξει ο Βενιαμίν Φραγκλίνος και ο Τόμας Τζέφερσον.

Πώς εξελίχθηκε η αμερικανική επανάσταση μετά την Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας; Μετά το ψήφισμα της Διακήρυξης της Ανεξαρτησίας ξέσπασε η αμερικανική επανάσταση ή πόλεμος της ανεξαρτησίας. Αρχικά, οι Αμερικανοί, με αρχιστράτηγο τον Τζορτζ Ουάσινγκτον, αντιμετώπισαν προβλήματα. Μετά το 1778, όμως, οι Αμερικανοί συμμάχησαν με τη Γαλλία, την Ισπανία και την Ολλανδία, οι οποίες επεδίωκαν τον περιορισμό της Αγγλίας. Η άφιξη γαλλικών στρατευμάτων στην Αμερική επηρέασε την έκβαση της σύγκρουσης. Τον Οκτώβριο του 1781 στη μάχη του Γιόρκταουν οι Άγγλοι ηττήθηκαν και αυτό σήμανε και το τέλος του πολέμου.

Ποιο ήταν το καθεστώς του νέου ανεξάρτητου κράτους;

Με τη συνθήκη των Βερσαλλιών το 1783 η Αγγλία υποχρεώθηκε να αναγνωρίσει τις 13 αποικίες ως ανεξάρτητο κράτος με το όνομα Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής (ΗΠΑ). Το σύνταγμα των ΗΠΑ (1787), που ισχύει κατά βάση μέχρι σήμερα, ανακήρυξε τη χώρα ένωση (ομοσπονδία) πολιτειών και βασίστηκε στην αρχή της διάκρισης των εξουσιών.

Με ποιον τρόπο θεσπίστηκε η αρχή της διάκρισης των εξουσιών;

Η κεντρική κυβέρνηση αποφασίζει για την οικονομία, την άμυνα και την εξωτερική πολιτική. Οι πολιτείες ρυθμίζουν μόνες τους ζητήματα τοπικής αυτοδιοίκησης, δικαιοσύνης, εκπαίδευσης και αστυνόμευσης. Η νομοθετική εξουσία ασκείται από το Κογκρέσο (Γερουσία, Βουλή των Αντιπροσώπων). Κάθε πολιτεία εκπροσωπείται στη Γερουσία από δύο γερουσιαστές, ανεξαρτήτως του πληθυσμού της. Στη Βουλή των Αντιπροσώπων οι πολιτείες εκπροσωπούνται από αριθμό βουλευτών ανάλογο προς τον πληθυσμό τους. Η εκτελεστική εξουσία ασκείται από τον Πρόεδρο, που εκλέγεται κάθε τέσσερα χρόνια. Πρώτος Πρόεδρος των ΗΠΑ εκλέχτηκε, το 1789, ο Τζορτζ Ουάσινγκτον. Τέλος, η δικαστική εξουσία ορίστηκε να είναι ανεξάρτητη.