Τζιτζίκια στήσαν το χορό – Γ. Ρίτσος
Ενότητες – πλαγιότιτλοι

1η ενότητα: «Τζιτζίκια στήσαν το χορό […] και παίζουν παλαμάκια.»
Πλαγιότιτλος: Το τραγούδι των τζιτζικιών και το ξέγνοιαστο παιχνίδι των παιδιών

2η ενότητα: «Μια πεταλούδα διάφανη […] της πίκρας μαντιλάκι.»
Πλαγιότιτλος: Το πέταγμα της πεταλούδας και οι έγνοιες των μεγάλων

Περιληπτική απόδοση κειμένου

Ο ποιητής παρουσιάζει σε εικόνες την αλληλεπίδραση του ανθρώπινου στοιχείου με το φυσικό περιβάλλον. Από τη μία, τα παιδιά παίζουν ανέμελα μέσα στη ζέστη του καλοκαιρινού μεσημεριού γύρω από ένα σμήνος τζιτζικιών απολαμβάνοντας το χαρούμενο τραγούδι τους. Από την άλλη, μία πεταλούδα σταματά το πέταγμά της πάνω στα γέρικα φρύδια των μεγάλων προστατεύοντάς τους από τον ήλιο και προσφέροντας το μαντήλι της παρηγοριάς για τα βάσανα και τις δυσκολίες που τους ταλανίζουν.

Αφηγητής – γλώσσα και ύφος

Ο αφηγητής είναι τριτοπρόσωπος, παντογνώστης, αποστασιοποιημένος. Οι περιγραφές των εικόνων γίνονται σε γ΄ ενικό και πληθυντικό πρόσωπο («στήσαν», «στέκουν», «παίζουν», «στάθηκε», «έπαιζε», «κρυφόγνεφε» κ.λπ.).

Η γλώσσα της αφήγησης είναι δημοτική, απλή και κατανοητή, με κάποια λαϊκά στοιχεία («στήσαν», «ντάλα», «παίζουν παλαμάκια», «αντήλιο», «κρυφόγνεφε»), ενώ η χρήση των υποκοριστικών προσδίδει έναν τόνο παιδικότητας και ευαισθησίας.

Το ύφος είναι απλό, φυσικό, λυρικό και παραστατικό. Η χαρά της πρώτης στροφής μετασχηματίζεται σε λύπη και μελαγχολία στη συνέχεια του ποιήματος μέσα από τις ζωντανές εικόνες των ανθρώπων που αλληλεπιδρούν με τη φύση.

Κάτω στης μαργαρίτας το αλωνάκι – Ο. Ελύτης
Ενότητες – πλαγιότιτλοι

1η ενότητα: «Κάτω στης μαργαρίτας το αλωνάκι […] Στάχυα ψηλά λυγίζουνε το μελαψό ουρανό»
Πλαγιότιτλος: Ο χορός των μελισσών μέσα στη ζέστη του καλοκαιριού

2η ενότητα: «Πέρα μεσ’ στα χρυσά νταριά […] στάζει το μοσχοκάρυδο.»
Πλαγιότιτλος: Ο ύπνος των εφήβων στη γεμάτη ζωή καλοκαιρινή φύση

Περιληπτική απόδοση κειμένου

Στην πρώτη ενότητα του ποιήματος δίνεται μία εικόνα του καλοκαιρινού σκηνικού. Οι μέλισσες χορεύουν στο αλώνι με τις μαργαρίτες κάτω από τον καυτό ήλιο, που κάνει το νερό να τρέμει και τα στάχυα να λυγίζουν. Στη συνέχεια, περιγράφονται τα πρόσωπα της αφήγησης. Νεαρά αγόρια και κορίτσια κοιμούνται μέσα στα χωράφια και αισθάνονται για πρώτη φορά τη θέρμη και την ένταση της ερωτικής επιθυμίας, με τα εφηβικά κορμιά τους να αναδίδουν υπέροχες μυρωδιές και αρώματα.

Αφηγητής – γλώσσα και ύφος

Ο αφηγητής περιγράφει τις εικόνες της φύσης και των εφήβων σε γ΄ ενικό και πληθυντικό πρόσωπο, από μακριά, σαν παντογνώστης («στήσαν», «ιδρώνει», «τρέμει» κ.λπ.).

Η γλώσσα είναι απλή δημοτική, καθημερινή και συνάμα πλούσια και εκφραστική. Χαρακτηρίζεται από προφορικότητα και ενσωματώνει λαϊκότροπες λέξεις («αλωνάκι», «στήσαν», «μελαψό», «νταριά», «σπαρταράει», «μοσχοκάρυδο» κ.λ.π.). Οι ποιητικές ιδέες εκφράζονται μέσα από τους συνειρμούς και τη μεταφορική χρήση της γλώσσας, μέσω της οποίας προσδίδεται αμεσότητα και ζωντάνια.

Το ύφος του κειμένου είναι απλό, ευχάριστο, γλαφυρό. Το ποίημα αποπνέει μία λυρικότητα, ένα αίσθημα ζωντάνιας και αισιοδοξίας, που ενισχύονται από τις έντονα παραστατικές εικόνες της ελληνικής φύσης.