Τι είναι οι ταυτόσημες λέξεις; Την απάντηση θα τη βρούμε αν σκεφτούμε το εξής ερώτημα: υπάρχουν λέξεις που να έχουν την ίδια απολύτως σημασία;

Η απάντηση είναι ναι, μόνο που αυτές οι λέξεις είναι πολύ λίγες μέσα στο σύνολο των λέξεων μιας γλώσσας. Κι αυτό συμβαίνει για τον απλούστατο λόγο ότι μια γλώσσα δεν έχει ανάγκη να έχει δυο λέξεις με την ίδια ακριβώς χρήση.

Πώς προέκυψαν οι ταυτόσημες λέξεις;

Οι ταυτόσημες λέξεις της γλώσσας προέρχονται κυρίως από διαφορετικές διαλέκτους, δηλ. από τον τρόπο που μιλάνε σε διαφορετικές περιοχές, την ίδια γλώσσα π.χ. ποντιακά, κυπριακά. Ας δούμε μερικές ταυτόσημες λέξεις:

γιαγιά - νόνα - κυρούλα - βάβω - μανά - νενέ

καλαμπόκι - αραποσίτι

αχλάδι - απίδι

γαλοπούλα - γάλος - διάνος - κούρκος

αίγα - γίδα - κατσίκα - γκιόσα

τριζόνι - γρύλος

καταγής - χάμω

μελισσουργός - μελισσοφάγος

όρνιθα - κότα

ορνιθώνας - κοτέτσι

στέγη - σκεπή

φλαμούρι - τίλιο

βότσαλο - λιλάδι

παντζάρια - κοκκινογούλια

Υπάρχουν λέξεις που αποτελούν γλωσσική εξέλιξη: αιξ: (αρχαία ελληνικά) αίγα (κρητικά) - γίδα (μεσαιωνικά ελληνικά από το αιγίδιον)

Υπάρχουν επίσης λέξεις που αποτελούν δάνεια (δηλ. έχουν έρθει στη γλώσσα μας από ξένες γλώσσες), π.χ.

κατσίκα (μεσαιωνικά ελληνικά με πιθανή προέλευση το αλβανικό kats ή το τουρκικό Keçik)

γκιόσα (μεσαιωνικά ελληνικά με πιθανή προέλευση το αλβανικό giosa ή το σλαβικό kotje)

ή και πολύ πρόσφατες δάνεις λέξεις όπως:

κομπιούτερ, έιρ κοντίσιον που σταδιακά βρέθηκαν να έχουν δίπλα τους και τις αντίστοιχες νεόπλαστες ελληνικές λέξεις που έχουν ακριβώς την ίδια σημασία: κομπιούτερ - υπολογιστής, έιρ κοντίσιον - κλιματιστικό.

ΠΡΟΣΟΧΗ

Υπάρχουν περιπτώσεις που κάποιες λέξεις ενώ φαίνονται στην κοινή ως ταυτόσημες (π.χ. παντζάρια - κοκκινογούλια) σε μερικά μέρη να έχουν διαφορετική σημασία, δηλ. να μην είναι ταυτόσημες αλλά συνώνυμες (ή και το ανάποδο). Έτσι, σε μερικά μέρη τα παντζάρια είναι διαφορετικά από τα κοκκινογούλια. (Με τη λέξη παντζάρια εννοούν το φυτό που τρώγονται και τα φύλλα και η ρίζα, ενώ με τα κοκκινογούλια το φυτό που τρώγονται μόνο τα φύλλα και όχι η ρίζα.) Το ίδιο συμβαίνει και με την κατσίκα και τη γκιόσα. Η γκιόσα για τους τσοπάνους είναι μια συγκεκριμένη κατσίκα, αυτή δηλ. με μαύρη ράχη και μαύρα πλευρά, άσπρη κοιλιά και άσπρες γραμμές στο πρόσωπο ή κατσίκα μεγάλης ηλικίας που δεν γεννά πλέον.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

Ταυτόσημες είναι οι λίγες λέξεις σε μια γλώσσα που έχουν την ίδια ακριβώς σημασία.