ΘΕΩΡΙΑ Β΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ- ΕΝΟΤΗΤΑ 1η

ΤΟ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟ

Υποκείμενο ονομάζεται η λέξη που δηλώνει ποιος ή τι ενεργεί ή δέχεται μια ενέργεια ή βρίσκεται σε μια κατάσταση.  Π.χ. Οι Έλληνες είναι φιλόξενος λαός. Ο Σταύρος χτυπήθηκε από κεραυνό.

Η γιαγιά μου ξάπλωσε.

Το υποκείμενο μπορεί να είναι:

Ουσιαστικό π.χ. ο παππούς κοιμάται

Αντωνυμία: Αυτός κοιμάται

Επίθετο: Ο ξένος έφτασε.

Μετοχή: Ο πεινασμένος καρβέλια ονειρεύεται

Άκλιτη λέξη (επίρρημα): Τα παρακάτω είναι περιττά ( λόγια)

Πρόταση: Πρέπει να έρθεις.

Το υποκείμενο βρίσκεται πάντα σε πτώση ονομαστική.

Συχνά παραλείπεται:

1. όταν είναι α΄ ή β΄ πρόσωπο και εύκολα εννοείται από την κατάληξη του ρήματος π.χ. Θα επιστρέψω το βράδυ (εννοείται: Εγώ)
2. Το γ΄ πρόσωπο παραλείπεται:

-όταν εννοείται εύκολα από τα συμφραζόμενα πχ. Τι κάνει ο Νίκος; - Είναι πολύ καλά (Ποιος; Ο Νίκος)

- όταν είναι μια γενική έννοια: π.χ. οι άνθρωποι, Είναι  6 μ.μ. (η ώρα)

- όταν το ρήμα δείχνει κάποιο φυσικό φαινόμενο π.χ. Βρέχει (Η βροχή)

Τα απρόσωπα ρήματα (πρέπει, αρκεί, ενδέχεται, φαίνεται, απαγορεύεται, επιτρέπεται, πιστεύεται κλπ) και οι απρόσωπες εκφράσεις  (είναι αλήθεια ότι, σπουδαιότερο είναι να, είναι γνωστό ότι, αξίζει τον κόπο να, πρέπει να, πρόκειται να,  κλπ), έχουν υποκείμενο δευτερεύουσα πρόταση (που ξεκινά με το ότι, πως, να) π.χ. Πρέπει να έρθεις.

Το υποκείμενο συμφωνεί με το ρήμα σε πρόσωπο και αριθμό: π.χ.  Η Ευγενία παίζει στην αυλή (Η Ευγενία είναι γ΄ενικό πρόσωπο  όπως και το ρήμα: παίζει).

Όταν έχουμε περισσότερα από ένα υποκείμενα, το ρήμα μπαίνει στον πληθυντικό αριθμό.

π.χ. Η Ευγενία και ο Κώστας παίζουν.

Όταν έχουμε περισσότερα από ένα υποκείμενα, το ρήμα μπαίνει στον πληθυντικό αριθμό, σύμφωνα με το πρώτο υποκείμενο. Π.χ. Εμείς και εσείς θα πάμε εκδρομή.

Μεγάλος αριθμός ανθρώπων περίμεναν τη σειρά τους. (υποκείμενο: οι άνθρωποι)

ΑΣΚΗΣΗ

1. Να υπογραμμίσετε το υποκείμενο της κάθε πρότασης και να γράψετε δίπλα τη μορφή του : (ουσιαστικό, επίθετο, μετοχή, αντωνυμία, πρόταση, έναρθρο ουσιαστικό- άκλιτη λέξη)

 Ο Γιάννης διαβάζει.  

 Το ποδόσφαιρο είναι ομαδικό παιχνίδι.

 Ήταν φανερό ότι απογοητεύτηκε.

Οι δίκαιοι είναι αξιοσέβαστοι.

Φεύγουν αμίλητοι στο σκοτάδι.

Ο θυμωμένος δεν έχει νηφάλια κρίση.

Τραγουδάει υπέροχα.

Το να φύγει χωρίς να χαιρετίσει ήταν απρέπεια.

Αξίζει να κοπιάζει κανείς για έναν ιερό σκοπό.

 Τα παιδιά παίζουν στην αυλή.

Οι αιχμάλωτοι βρέθηκαν δεμένοι.

Είναι καλύτερα να φύγεις.

Ο φοβισμένος δεν ενεργεί σωστά.

 Όποιος φοβάται, ας φύγει.

Άνθισαν οι μυγδαλιές!

Την παράσταση έκλεψε ένα σκυλάκι.

 Το άκουσαν κι εκείνοι .

 Οι νέοι έχουν δικαίωμα στο όνειρο.

Είναι δύσκολο να τα ξέρεις όλα!

Οι μικροί σέβονται τους μεγάλους.

Όσοι δεν έρθουν, θα χάσουν.

Η συντροφιά σου είναι πολύ ευχάριστη.

Το τώρα με ενδιαφέρει πιο πολύ.

Κάποιοι δεν συμμερίζονται αυτή την άποψη.

 Έρχονται και ξανάρχονται στο νησί οι ξένοι.

Είναι ανάγκη επιτακτική να μιλήσουμε οι δυο μας.

Ο βρεγμένος τη βροχή δε την φοβάται.

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

1. Διαβάζω τον τίτλο του κειμένου.
2. Κάνω προσεκτική ανάγνωση όλου του κειμένου.
3. Εντοπίζω το θεματικό κέντρο (θέμα, κεντρικό νόημα) του κειμένου.
4. Διαβάζω έπειτα για δεύτερη φορά το κείμενο, δίνοντας προσοχή στη τη σειρά των γεγονότων ή των ιδεών.
5. Μελετώ κάθε παράγραφο χωριστά, για να δω αν αναπτύσσονται τα επιμέρους θέματα.
6. Σημειώνω τις λέξεις-κλειδιά κάθε παραγράφου.
7. Γράφω έναν πλαγιότιτλο για κάθε παράγραφο, με τη βοήθεια των λέξεων- κλειδιών.
8. Ξεκινώ να γράφω την περίληψη:

 - είτε κάνοντας αναφορά στο κείμενο και στο συγγραφέα είτε απευθείας

 - γράφω μόνο τις αναγκαίες πληροφορίες (θέματα, νοήματα), και τις αναπτύσσω ανάλογα με την έκταση του αρχικού κειμένου

- το ύφος μου είναι μόνο πληροφοριακό και ποτέ δεν σχολιάζω το κείμενο

 - Δεν χρησιμοποιώ αυτούσιες λέξεις του συγγραφέα, όσο γίνεται, παρά μόνο σε εισαγωγικά

 - προσέχω τη συνοχή του κειμένου και την ομαλή παράθεση των πληροφοριών, με τη βοήθεια των συνδετικών λέξεων και φράσεων

- προσέχω τους γραμματικούς και συντακτικούς κανόνες: ορθογραφία, στίξη, σύνταξη, λεξιλόγιο

- τηρώ με ακρίβεια το όριο λέξεων που μου έχει δοθεί

ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ

Η παράγραφος είναι ένα αυτοδύναμο τμήμα λόγου με αρχή, ανάπτυξη και τέλος και έχει ολοκληρωμένο νόημα. Το εξωτερικό της γνώρισμα είναι η αλλαγή γραμμής και το περιθώριο στο ξεκίνημά της, ενώ πολλές παράγραφοι μαζί διαμορφώνουν ένα ολόκληρο κείμενο.

→ Η παράγραφος έχει δομή που διακρίνεται σε τρία μέρη:

α. τη θεματική περίοδο, στην οποία παρουσιάζεται το θέμα της παραγράφου, δηλαδή συνοπτικά το νόημά της β . τις λεπτομέρειες/σχόλια, που είναι το κύριο μέρος και σε αυτό παρουσιάζονται οι κύριες και οι δευτερεύουσες ιδέες γ. την περίοδο-κατακλείδα, στην οποία υπάρχει το συμπέρασμα με βάση τις λεπτομέρειες/σχόλια που προηγήθηκαν.

 — Σε κάποιες περιπτώσεις δεν υπάρχει θεματική περίοδος, γιατί εννοείται από τα συμφραζόμενα ή από τις προηγούμενες παραγράφους και σε κάποιες περιπτώσεις δεν υπάρχει κατακλείδα, γιατί το συμπέρασμα είτε είναι αυτονόητο είτε συνδέεται άμεσα με το θέμα της επόμενης παραγράφου.

πρόταση: το τμήμα του λόγου που περιέχει ένα μόνο ρήμα

περίοδος: το τμήμα του λόγου που βρίσκεται ανάμεσα σε δύο τελείες και μπορεί να περιέχει περισσότερες από μία προτάσεις

ημιπερίοδος: το τμήμα του λόγου που περιέχεται ανάμεσα σε τελεία και άνω τελεία.

▪ Στο εσωτερικό της παραγράφου σχηματίζονται περίοδοι και προτάσεις που συνδέονται με συνδετικές/διαρθρωτικές λέξεις

Οι διαρθρωτικές λέξεις είναι μεταβατικές-συνδετικές λέξεις, οι οποίες ενώνουν νοήματα στο πλαίσιο: (α΄) μιας περιόδου, (β΄) μιας παραγράφου, (γ΄) περισσότερων παραγράφων και δηλώνουν:

Τρόποι ανάπτυξης παραγράφου

1. Παρουσιάζοντας στοιχεία-παραδείγματα από την Ιστορία ή και από τη σύγχρονη κοινωνική-καθημερινή μας ζωή (παραδείγματα)
2. Συγκρίνοντας δύο όμοιες ή διαφορετικές συνήθως καταστάσεις, έννοιες, πρόσωπα κτλ.(σύγκριση και αντίθεση)
3. Χρησιμοποιώντας επιχειρήματα και άλλες αποδείξεις για να αιτιολογήσουμε μια θέση-άποψη (αιτιολόγηση)
4. Διαιρώντας μια έννοια σε μικρότερα μέρη για να την παρουσιάσουμε καλύτερα (διαίρεση/Ανάλυση)
5. προσπαθώντας να ορίσουμε/παρουσιάσουμε το περιεχόμενο μιας έννοιας τονίζοντας τη βασική της διαφορά από άλλες ομοειδείς (ορισμός)
6. Βέβαια, στις περισσότερες παραγράφους που γράφουμε ή συναντάμε σε διάφορα κείμενα χρησιμοποιούνται περισσότεροι από ένας τρόποι ανάπτυξης (συνδυασμός τρόπων-μεθόδων)

ΜΕ παραδείγματα

Είναι βέβαιο ότι υπάρχουν πολλά που μπορούμε να κάνουμε στην καθημερινότητα μας, για να προστατεύσουμε το περιβάλλον. Για παράδειγμα, μπορούμε να κάνουμε ανακύκλωση και να καταναλώνουμε με σύνεση ηλεκτρικό ρεύμα και νερό. Επίσης, μπορούμε να μετακινούμαστε με οικολογικά μέσα, όπως το ποδήλατο ή με τα Μέσα Μαζικής Μεταφοράς και, βέβαια, να μη χρησιμοποιούμε χημικά προϊόντα που βλάπτουν το περιβάλλον. Έτσι, με απλές καθημερινές συνήθειες είναι δυνατόν να συμβάλλουμε στην προστασία του πλανήτη μας.

 ΜΕ ΣΥΓΚΡΙΣΗ/ ΑΝΤΙΘΕΣΗ

Είναι γενικά αποδεκτό ότι η ζωή στο χωριό είναι πολύ διαφορετική από τη ζωή στην πόλη. Πολύ συχνά γίνεται λόγος για το άγχος, την απομόνωση και τη μοναξιά, προβλήματα που δημιουργούν οι συνθήκες διαβίωσης των ανθρώπων που ζουν στις μεγαλουπόλεις. Τα χαρακτηριστικά αυτά της ζωής στην πόλη δεν υπάρχουν ή τουλάχιστον εμφανίζονται σε περιορισμένη κλίμακα στις συνθήκες ζωής του χωριού, όπου η κοινωνία είναι μικρότερη και υπάρχουν ισχυρότεροι δεσμοί μεταξύ των μελών της. Ένα άλλο χαρακτηριστικό της ζωής στην πόλη που δεν εμφανίζεται σ΄ αυτήν του χωριού είναι η ανεργία, που οφείλεται στη συσσώρευση εργατικού δυναμικού και στην ανεπάρκεια εργατικών θέσεων. Επίσης, στις πόλεις επιβάλλεται περισσότερο, σε σύγκριση με τη ζωή στην επαρχία, ο καταναλωτικός τρόπος ζωής, πιθανότατα εξαιτίας της ύπαρξης περισσότερων ευκαιριών για την πραγματοποίησή του, όπως τα πολυκαταστήματα.

με Διαίρεση/Ανάλυση

Αναμφισβήτητα, υπάρχουν πολλά είδη ψυχαγωγίας. Κάποια από αυτά είναι το θέατρο, ο κινηματογράφος, η ανάγνωση ενός καλού βιβλίου. Ψυχαγωγούμαστε επίσης, όταν συναναστρεφόμαστε με φιλικές παρέες ή ασχολούμαστε με κάποιο άθλημα ή χόμπι. Δεν μπορούμε, τέλος, να μη συμπεριλάβουμε κάθε είδους δημιουργική απασχόληση που δίνει διέξοδο στην εσωτερική ανάγκη του καθενός για καλλιτεχνική έκφραση.

Με ΟΡΙΣΜΟ

Αστρονομία ονομάζεται η επιστήμη που μελετά τα ουράνια σώματα και το διάστημα. Ανήκει στις θετικές επιστήμες και συνδέεται στενά με την επιστήμη της φυσικής. Ερευνά το σύμπαν και επιχειρεί να ανακαλύψει τα χαρακτηριστικά των πλανητών και τους φυσικούς νόμους που επικρατούν στο ηλιακό μας σύστημα, στον γαλαξία μας, αλλά και σε ολόκληρο το σύμπαν.

ΑΣΚΗΣΗ : Βάλε σε σωστή σειρά τα μέρη της παραγράφου «Η Θεσσαλονίκη».  (με παραδείγματα) 

1. 1. Σήμερα η Θεσσαλονίκη αποτελεί σπουδαίο εμπορικό και πολιτιστικό κέντρο, εξακολουθεί να πρωταγωνιστεί με το Πανεπιστήμιό της και με την ιδιότυπη λογοτεχνική της παραγωγή με σημαντικούς νεοέλληνες λογοτέχνες όπως ο Ντίνος Χριστιανόπουλος, ο Μανόλης Αναγνωστάκης, η Ζωή Καρέλλη, ο Γιώργος Θέμελης και πολλοί άλλοι.
2. Στα ρωμαϊκά χρόνια ο Γαλέριος έκτισε τα μεγαλοπρεπή του ανάκτορα, στα οποία συμπεριλαμβάνονταν

η Καμάρα και η Ροτόντα, δύο μνημεία σύμβολα για τη Θεσσαλονίκη.

3.Η Θεσσαλονίκη ήταν κέντρο πολιτισμού και δημιουργίας στο παρελθόν.

4. Κτισμένη από τον Κάσσανδρο και έχοντας το όνομα της αδελφής του Μεγάλου Αλεξάνδρου, άρχισε να

ακμάζει στα τελευταία χρόνια της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας.

5. Η σύντομη περίοδος της Βενετοκρατίας άφησε στην πόλη ένα άλλο μνημείο - σύμβολο, τον Λευκό

Πύργο.

6. Αν στα χρόνια της Βυζαντινής αυτοκρατορίας η Κωνσταντινούπολη ήταν η βασιλεύουσα, η

Θεσσαλονίκη υπήρξε η συμβασιλεύουσα. Οι βυζαντινές εκκλησίες της αποτελούν ένα ανοιχτό μουσείο

για όποιον θα ήθελε να μελετήσει την ιστορία της βυζαντινής τέχνης. Σπουδαίοι πνευματικοί πατέρες

της εκκλησίας, όπως για παράδειγμα ο Γρηγόριος ο Παλαμάς, γεννήθηκαν και έδρασαν στην πόλη.

-Ανάπτυξε με αιτιολόγηση μια παράγραφο για τις Ωφέλειες των δασών .

Θεματική πρόταση:

Σχόλια:

• Αποπνέει ομορφιά, αρμονία και αγαλλίαση
• Κατασκηνώσεις, αναψυχή, βόλτες
• Εκπέμπουν οξυγόνο και καθαρίζουν την ατμόσφαιρα
• Προστασία από τον καύσωνα του καλοκαιριού και τους δυνατούς ανέμους του χειμώνα
• Συγκράτηση των χειμάρρων του χειμώνα
• Παρέχουν υλικά όπως ξυλεία, ρετσίνι, βελανίδια

Συμπέρασμα: επηρεάζουν την υγεία, την ποιότητα ζωής μας και τα οφέλη τους είναι ασύγκριτα και αναντικατάστατα σε πολλούς τομείς της ζωής.

ΣΥΝΔΥΑΣΜΟΣ ΠΑΡΑΓΡΑΦΩΝ με διαφορετικό τρόπο ανάπτυξης

        Ο σύγχρονος άνθρωπος δε σέβεται το φυσικό περιβάλλον και αδιαφορεί για τις συνέπειες της στάσης του αυτής. Όταν λέμε φυσικό περιβάλλον εννοούμε ό,τι βρίσκεται γύρω από τον άνθρωπο και δεν είναι δικό του δημιούργημα. Έτσι, φυσικό περιβάλλον είναι το έδαφος και το υπέδαφος, ακόμα η υδρόσφαιρα (οι θάλασσες, οι λίμνες και τα ποτάμια) και η ατμόσφαιρα, δηλαδή η αέρινη μάζα που περιβάλλει τη γη. Επιπλέον, όλα τα οργανικά όντα του ζωικού βασιλείου.

        Από το φυσικό περιβάλλον ο άνθρωπος παίρνει ό,τι χρειάζεται για να εξασφαλίσει την επιβίωσή του ή για να κάνει πιο όμορφη και πιο ευχάριστη τη ζωή του. Συγκεκριμένα, από το περιβάλλον προσφέρονται στον άνθρωπο ο ζωογόνος αέρας, το νερό, η τροφή και ό,τι είναι απαραίτητο για την ένδυση, τη στέγαση και για όλες γενικά τις ανάγκες της ζωής του, οι πρώτες ύλες, οι ενεργειακοί πόροι και οι φυσικές ομορφιές.

         Καθώς όμως εκμεταλλεύεται ο άνθρωπος το περιβάλλον, επεμβαίνει σ’ αυτό καταστροφικά. Τα αίτια αυτής της επέμβασης είναι τα ακόλουθα: Η σύγχρονη τεχνολογία, καθώς διαθέτει τρομερά μέσα, δίνει τη δυνατότητα για εξαντλητική εκμετάλλευση του φυσικού περιβάλλοντος. Επίσης, η ραγδαία βιομηχανική ανάπτυξη, που απαιτεί όλο και περισσότερες πρώτες ύλες, αλλά και η απληστία του ανθρώπου, που τον κάνει να θέλει όλο και περισσότερα. Τέλος, σημαντική αιτία είναι και η εκρηκτική αύξηση του πληθυσμού της γης.

Να βρείτε α) τα δομικά μέρη (Θεματική πρόταση/περίοδος, Λεπτομέρειες/Σχόλια, Κατακλείδα) και β) το κεντρικό θέμα, τα σχόλια/επιχειρήματα και το συμπέρασμα, των πιο κάτω παραγράφων:

1. Τα ταξίδια προσφέρουν πολλά στον άνθρωπο. Όταν επισκέπτεται κανείς άλλα μέρη, γνωρίζει τον τρόπο ζωής των κατοίκων της περιοχής και τον πολιτισμό τους. Όταν ταξιδεύει στο εξωτερικό, προσέχει τις διαφορές των άλλων πολιτισμών από της πατρίδας του και εκτιμά ή προσπαθεί να βελτιώσει το δικό του. Με τα ταξίδια ο άνθρωπος ξεκουράζεται, γιατί αλλάζει περιβάλλον και ξεφεύγει από την καθημερινότητα και τις έγνοιες της. Τα ταξίδια λοιπόν καλλιεργούν τον πνευματικό και ψυχικό κόσμο του ανθρώπου και τον ανανεώνουν.
2. Αναμφίβολα, η τεχνολογία επέφερε κοσμογονικές αλλαγές στον πολιτισμό και αποτέλεσε ευλογία για τον άνθρωπο. Είναι αλήθεια ότι μετάτρεψε την εργασία, χάρη στα μέσα που εξασφάλισε, από επίμοχθη και επώδυνη σε άκοπη και απλή διαδικασία. Παράλληλα, απομάκρυνε το φάσμα της πείνας από ένα μεγάλο τμήμα της ανθρωπότητας και απάλλαξε τον άνθρωπο από την ασφυκτική κυριαρχία της φύσης. Αξίζει, επίσης να παρατηρηθεί ότι με τη συνδρομή της τεχνολογικής ανάπτυξης τα πολιτιστικά αγαθά αποτελούν πλέον κτήμα των περισσότερων ανθρώπων του πλανήτη. Μπορούμε να συμπεράνουμε λοιπόν ότι τα παραπάνω στοιχεία, χωρίς να εξαντλούν τον πίνακα των προσφορών της τεχνολογίας προς τον άνθρωπο, δικαιώνουν το χαρακτηρισμό της ευλογίας που της αποδίδεται.

Να συμπληρώσετε κάθε κενό της παραγράφου με μια από τις παρακάτω συνδετικές και μεταβατικές λέξεις και φράσεις:  εκτός από αυτό, με αποτέλεσμα να, για την ακρίβεια, ωστόσο, πράγμα που, όμως, επειδή, βέβαια, καθώς

Μια πυρκαγιά στο δάσος

Στο χτεσινό δελτίο ειδήσεων παρακολούθησα ένα ρεπορτάζ για την πυρκαγιά που έχει ξεσπάσει εδώ και δύο μέρες στον Όλυμπο. ………………. έγινα μάρτυρας των προσπαθειών που κατέβαλαν οι άντρες της Πυροσβεστικής για την κατάσβεσή της ….…... η φωτιά μαινόταν ανεξέλεγκτη σε πολλά μέτωπα, ………. έκανε δύσκολο το έργο της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας. ….  …..  κανένας δεν έμενε αδρανής: τόνοι νερού ρίχνονταν από τα πυροσβεστικά αεροπλάνα, τα πυροσβεστικά αυτοκίνητα ούρλιαζαν τρέχοντας στα σημεία όπου υπήρχαν εστίες φωτιάς, άντρες με κλαδιά στα χέρια προσπαθούσαν να εμποδίσουν την εξάπλωσή της. …………… ..οι προσπάθειες όλων ήταν μάταιες, ………… η φωτιά είχε ένα μεγάλο σύμμαχο, τον άνεμο, που την αναζωπύρωνε συνεχώς. …………... η περιοχή σε πολλά σημεία ήταν δύσβατη …………......... δυσχεραίνεται το έργο της κατάσβεσης,  ……. ...   οι άντρες της Πυροσβεστικής έπρεπε να σκαρφαλώνουν σε επικίνδυνες πλαγιές ή να διασχίζουν δύσβατα μονοπάτια.