ΥΠΕΡ-ΣΚΟΝΑΚΙ
ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΩΓΡΑΦΙΑΣ (4–6
σελίδες)
Για κατατακτήριες – πλήρες, καθαρό, απολύτως εξεταστικό
1. ΠΛΗΘΥΣΜΙΑΚΗ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ
(Population Geography)
Ορισμός
Υποκλάδος της ανθρωπογεωγραφίας που μελετά κατανομή, σύνθεση, κινητικότητα
και μεταβολή πληθυσμών, καθώς και τις σχέσεις κοινωνίας–χώρου.
Ιστορική εξέλιξη
1950–1970: Κλασική/Ποσοτική περίοδος
• Θετικισμός, εμπειρική ανάλυση.
• Δημογραφική Μετάβαση.
• Υπόθεση Κινητικότητας — Zelinsky.
• Στατιστικά, μαθηματικά μοντέλα, spatial science.
1980–σήμερα: Κριτική στροφή
• Ποιοτικές και μικτές μέθοδοι.
• Μεταδομισμός, φεμινιστικές, μεταποικιακές προσεγγίσεις.
• Εξουσία – ταυτότητα – βιοπολιτική (Foucault).
Κύρια θεματικά πεδία
1. Πληθυσμός & Περιβάλλον
Από Μάλθους → νεο-μαρξιστικές & πολιτικο-οικολογικές προσεγγίσεις.
2. Πληθυσμός – Πολιτισμός – Τόπος
Νόημα, καθημερινότητα, τρόποι ζωής.
3. Μετανάστευση & Παγκοσμιοποίηση
Παγκόσμιες ροές, διασπορές, γυναικεία μετανάστευση, εργασία φροντίδας.
4. Πολιτική & Εξουσία
Ο πληθυσμός ως αντικείμενο διακυβέρνησης (απογραφές, πολιτικές
προσφύγων).
5. Νέες μέθοδοι
GIS, γεωδημογραφία, μοντέλα πρακτόρων, μικροπροσομοιώσεις.
Τρέχουσες προκλήσεις
• Πολυθεματικότητα → δυσκολία συνοχής.
• Υπερβολική έμφαση στη μετανάστευση.
• Ανάγκη σύνδεσης με ασφάλεια, κλιματική αλλαγή, παγκόσμιους κινδύνους.
2. ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ
(Political Geography)
Ορισμός
Μελετά πώς η πολιτική διαμορφώνει τον χώρο και πώς ο χώρος επηρεάζει την
πολιτική.
Εξετάζει εξουσία, κυριαρχία, σύνορα, κράτος, γεωπολιτική.
Ιστορική εξέλιξη
Πρώιμη περίοδος (τέλη 19ου–αρχές 20ού αι.)
• Ratzel: κρατικός οργανισμός ως «ζωντανός οργανισμός».
• Mackinder: Heartland theory.
Μεταπολεμική παρακμή
• Σύνδεση με ναζιστική γεωπολιτική → δυσφήμιση του πεδίου.
Αναγέννηση 1960–1980
• Radicals & Marxists: Harvey, Taylor.
• Χωρική ανάλυση διεθνών σχέσεων.
1990–σήμερα – Κριτική γεωπολιτική
• Ο Tuathail: λόγος, αναπαραστάσεις, εξουσία.
• Φύλο, ταυτότητα, μη κρατικοί δρώντες (ΜΚΟ, κινήματα).
• Διακυβέρνηση, ασφάλεια, σύνορα, τρομοκρατία.
Κεντρικά ζητήματα
• Κράτος – έδαφος – σύνορα.
• Ταυτότητα & εθνικισμός.
• Γεωπολιτικός λόγος & ΜΜΕ.
• Κυβερνητικότητα & βιοπολιτική.
• Παγκοσμιοποίηση & δίκτυα ισχύος.
3. ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ
(Social Geography)
Ορισμός
Μελετά κοινωνικές σχέσεις, ανισότητες, ταυτότητες και τον τρόπο που αυτές
οργανώνονται χωρικά.
Ιστορική εξέλιξη
• Πρώιμα: ταξινομήσεις κοινωνικών ομάδων.
• 1980s–1990s: ισχυρή κριτική στροφή → φεμινισμός, μεταποικιακές σπουδές.
• Σήμερα: δίκτυα, κινητικότητες, πολυπλοκότητα.
Κεντρικές έννοιες
• Η κοινωνική παραγωγή του χώρου (Lefebvre).
• Otherness & exclusion (περιθωριοποίηση, segregations).
• Gentrification.
• Embeddedness (κοινωνικές σχέσεις ενσωματωμένες στον χώρο).
• Διατομεακότητα (φυλή, φύλο, τάξη στον χώρο).
Μέθοδοι
• Ποιοτικές: συνεντεύξεις, παρατήρηση.
• Ποσοτικές: χάρτες, δεδομένα, GIS.
• Μικτές.
4. ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ
(Cultural Geography)
Ορισμός
Μελετά πώς οι πολιτισμοί δημιουργούν, νοηματοδοτούν και μετασχηματίζουν τον
χώρο.
Ιστορικές παραδόσεις
• Berkeley School (Sauer): cultural landscape.
• Γαλλική – Annales (Vidal de la Blache, Braudel): genres de vie.
• Βρετανική: τοπίο, εθνική ταυτότητα.
Cultural turn (1990s)
• Νόημα, αναπαράσταση, λόγος.
• Ταυτότητα – φύλο – μνήμη.
• Τοπίο = κοινωνική/πολιτική κατασκευή.
• Μελέτη τέχνης, λογοτεχνίας, εικόνων, υλικότητας.
Σύγχρονες τάσεις
• Posthumanism, νέος υλισμός.
• Non-representational theory (Thrift).
• Place-making & καθημερινότητα.
5. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ
(Economic Geography)
Ορισμός
Μελετά την οργάνωση παραγωγής, κατανάλωσης, κεφαλαίου και εργασίας στον
χώρο.
Ιστορική εξέλιξη
• Από εμπορική γεωγραφία → ποσοτική επανάσταση (1950s–70s).
• 1980s: Ριζοσπαστική, μαρξιστική στροφή (Harvey, Massey).
• 1990s: πολιτισμική οικονομία, κατανάλωση, δημιουργικότητα.
• 2000s–σήμερα: παγκοσμιοποίηση, δίκτυα, χρηματοοικονομικές ροές.
Κύριες προσεγγίσεις
• Νεοκλασική: τοποθέτηση επιχειρήσεων.
• Μαρξιστική: συσσώρευση, ανισότητες.
• Πολιτισμική οικονομία: νόημα – αξία – κατανάλωση.
• Δικτυακή ανάλυση: παγκόσμιες αλυσίδες αξίας.
Κεντρικά ζητήματα
• Πόλεις & παραγωγικά συστήματα.
• Τεχνολογία, καινοτομία, clusters.
• Πόροι: ενέργεια, τρόφιμα, περιβάλλον.
• Παγκόσμια ανισότητα Βορρά–Νότου.
6. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ
(Historical Geography)
Ορισμός
Μελετά τις γεωγραφίες του παρελθόντος και πώς αυτές διαμορφώνουν το παρόν και
το μέλλον.
Ιστορική εξέλιξη
• Προ 20ού αιώνα: περιγραφές, ταξίδια, αυτοκρατορίες.
• Vidal de la Blache, Ratzel, Sauer: γένεση μοντέρνας ιστορικής γεωγραφίας.
• Μετά 1970: μαρξισμός, δομισμός, πολιτισμική στροφή.
• 1990s–σήμερα: landscape–memory, empire, colonialism, cartography.
Σύγχρονες θεματικές
• Τοπίο, μνήμη, κληρονομιά.
• Ιμπεριαλισμός – αποικιοκρατία.
• Περιβαλλοντική ιστορία.
• Χαρτογραφία και εξουσία.
7. ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ
(Agricultural Geography)
Ορισμός
Μελέτη αγροτικών συστημάτων, τροφίμων, παραγωγής & χρήσεων γης.
Ιστορική εξέλιξη
• Πριν 1950: υποπεδίο οικονομικής γεωγραφίας.
• Μετά 1980: μετάβαση → Geography of Food.
Θεματικές
• Agro-food systems.
• Κρατικές πολιτικές & αγροτική οικονομία.
• Παγκόσμιες αλυσίδες τροφίμων.
• Περιβαλλοντικά & κοινωνικά ζητήματα (ενέργεια, νερό, βιομηχανική
γεωργία).
8. ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ
(Regional Geography)
Ορισμός
Μελέτη της ποικιλίας των τόπων, των περιοχών και των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών
τους.
Ιστορική εξέλιξη
• Strabo: chorology.
• Varenius: ειδική γεωγραφία.
• 19ος–20ός αι.: ανθρωπογεωγραφικές σχολές Ευρώπης & ΗΠΑ.
• Μεταπολεμικά: κριτική στην απλή περιγραφή → ανάγκη θεωρητικής
ενίσχυσης.
• Σήμερα: place-making, υβριδικότητα, κριτική περιφερειακή ανάλυση.
Σύγχρονες θεματικές
• Τοπικές ταυτότητες.
• Περιφερειακή ανάπτυξη.
• Πολιτικές κλίμακας.
• Παγκοσμιοποίηση & αναδιάρθρωση.