ρχαία Ελληνικά Γ΄ Γυμνασίου: Ενότητα 1 (μετάφραση - συντακτική ανάλυση - ασκήσεις)

Η Ελένη και η καταστροφή της Τροίας

Α. Κείμενο

Ο Ηρόδοτος, προσπαθώντας να ερμηνεύσει την αντιπαλότητα Ασίας και Ευρώπης που οδήγησε στους Περσικούς πολέμους, αναφέρει την εκδοχή ότι αυτή ξεκίνησε από αρπαγές γυναικών. Ο Πάρης οδήγησε την Ελένη στην Τροία βέβαιος πως δεν επρόκειτο να τιμωρηθεί εξαιτίας της παλαιότερης αρπαγής της Μήδειας από τους Έλληνες. Όταν αυτοί απαίτησαν την επιστροφή της, σύμφωνα με την εκδοχή Αιγύπτιων ιερέων που παρατίθεται στο δεύτερο βιβλίο της Ἱστορίης, οι Τρώες ισχυρίστηκαν ότι δε βρισκόταν στα χέρια τους, και επακολούθησε ο Τρωικός πόλεμος. Η καταστροφή της Τροίας παρουσιάζεται από τον ιστορικό ως θεϊκή βούληση, καθώς το θεῖον θέλησε να καταστήσει φανερό ότι τα σοβαρά αμαρτήματα (όπως η αγνωμοσύνη του Πάρη προς τον Μενέλαο που τον φιλοξενούσε) επισύρουν ολέθριες συνέπειες για αυτούς που τα διαπράττουν.

Εἰ ἐν Ἰλίῳ Ἑλένη ἦν, ἀπέδοντο ἂν αὐτὴν τοῖς Ἕλλησιν οἱ Τρῶες, ἑκόντος γε ἢ ἄκοντος Ἀλεξάνδρου. Οὐ γὰρ δὴ οὕτω γε φρενοβλαβὴς ἦν ὁ Πρίαμος οὐδὲ οἱ ἄλλοι Τρῶες, ὥστε τοῖς σφετέροις σώμασι καὶ τοῖς τέκνοις καὶ τῇ πόλει κινδυνεύειν ἐβούλοντο, ὅπως Ἀλέξανδρος Ἑλένῃ συνοικῇ. Εἰ δέ τοι καὶ ἐν τοῖς πρώτοις χρόνοις ταῦτα ἐγίγνωσκον, ἐπεὶ πολλοὶ μὲν τῶν ἄλλων Τρώων, μάλιστα δὲ οἱ αὑτοῦ υἱεῖς, ὁπότε συμμίσγοιεν τοῖς Ἕλλησιν, ἀπώλλυντο, Πρίαμος, εἰ καὶ αὐτὸς Ἑλένῃ συνῴκει, ἀπέδωκεν ἂν αὐτὴν Μενελάῳ, ἵνα αὐτὸς καὶ οἱ ὑπήκοοι αὐτοῦ ἀπαλλαγεῖεν τῶν παρόντων κακῶν. Ἀλλ’ οὐ γὰρ εἶχον Ἑλένην ἀποδοῦναι οὐδὲ λέγουσιν αὐτοῖς τὴν ἀλήθειαν ἐπίστευον οἱ Ἕλληνες, ὡς μὲν ἐγὼ γνώμην ἀποφαίνομαι, τοῦ δαιμονίου παρασκευάζοντος ὅπως πανωλεθρίᾳ ἀπολόμενοι καταφανὲς τοῦτο τοῖς ἀνθρώποις ποιήσωσι, ὡς τῶν μεγάλων ἀδικημάτων μεγάλαι εἰσὶ καὶ αἱ τιμωρίαι παρὰ τῶν θεῶν.

 Ἡρόδοτος, Ἱστορίη 2.120 (διασκευή)

Μετάφραση: Αν η Ελένη βρισκόταν στην Τροία, θα την επέστρεφαν οι Τρώες στους Έλληνες με ή χωρίς τη θέληση βέβαια του Αλεξάνδρου. Γιατί βέβαια δεν ήταν τόσο παράφρων ο Πρίαμος, ούτε οι άλλοι Τρώες, ώστε να θέτουν σε κίνδυνο τη ζωή τη δική τους και των παιδιών τους και την πόλη τους, για να ζει ο Αλέξανδρος μαζί με την Ελένη. Κι αν βέβαια είχαν αυτή τη γνώμη τα πρώτα χρόνια, όταν πολλοί από τους άλλους Τρώες, και κυρίως οι γιοι του, σκοτώνονταν κάθε φορά που συγκρούονταν με τους Έλληνες, ο Πρίαμος, ακόμη κι αν συγκατοικούσε ο ίδιος με την Ελένη, θα την επέστρεφε στο Μενέλαο, για να απαλλαγούν ο ίδιος και οι υπήκοοί του από τα παρόντα δεινά. Αλλά, βέβαια, δεν είχαν την Ελένη, ώστε να την επιστρέψουν, κι ούτε τους πίστευαν οι Έλληνες, παρόλο που αυτοί έλεγαν την αλήθεια, όπως εγώ πιστεύω, επειδή ο θεός μηχανευόταν για να κάνουν με την ολοκληρωτική τους καταστροφή ολοφάνερο στους ανθρώπους αυτό, ότι, δηλαδή, για τα μεγάλα αδικήματα είναι και μεγάλες οι τιμωρίες από τους θεούς.

Συντακτική ανάλυση

Εἰ ἐν Ἰλίῳ Ἑλένη ἦν: Δευτερεύουσα υποθετική πρόταση
ἦν: Ρήμα. Ἑλένη: Υποκείμενο. ἐν Ἰλίῳ: Εμπρόθετος προσδιορισμός της στάσης σε τόπο.

ἀπέδοντο ἂν αὐτὴν τοῖς Ἕλλησιν οἱ Τρῶες, ἑκόντος γε ἢ ἄκοντος Ἀλεξάνδρου: Κύρια πρόταση, ως απόδοση του υποθετικού λόγου, που εκφράζει το μη πραγματικό (Υπόθεση: εἰ + οριστική ιστορικού χρόνου. Απόδοση: δυνητική οριστική: ἀπέδοντο ἂν).
ἀπέδοντο ἂν: Ρήμα. οἱ Τρῶες: Υποκείμενο. αὐτὴν: Άμεσο αντικείμενο ρήματος. τοῖς Ἕλλησιν: Έμμεσο αντικείμενο ρήματος. ὄντος: Εννοούμενη γενική απόλυτη τροπική μετοχή. Ἀλεξάνδρου: Υποκείμενο της εννοούμενης μετοχής. ἑκόντος - ἄκοντος: Επιρρηματικά κατηγορούμενα του τρόπου.

Οὐ γὰρ δὴ οὕτω γε φρενοβλαβὴς ἦν ὁ Πρίαμος: Κύρια πρόταση
ἦν: Ρήμα. ὁ Πρίαμος: Υποκείμενο. φρενοβλαβὴς: Κατηγορούμενο στο υποκείμενο. οὕτω: Επιρρηματικός προσδιορισμός του ποσού.

οὐδὲ οἱ ἄλλοι Τρῶες: Κύρια πρόταση
ἦσαν: Εννοείται ως ρήμα της πρότασης. οἱ Τρῶες: Υποκείμενο του ρήματος. οἱ ἄλλοι: Επιθετικός προσδιορισμός στο Τρῶες. φρενοβλαβεῖς: Εννοείται ως κατηγορούμενο του υποκειμένου.

ὥστε τοῖς σφετέροις σώμασι καὶ τοῖς τέκνοις καὶ τῇ πόλει κινδυνεύειν ἐβούλοντο: Δευτερεύουσα συμπερασματική πρόταση
ἐβούλοντο: Ρήμα. ὁ Πρίαμος - οἱ Τρῶες: Εννοούνται ως υποκείμενα του ρήματος. κινδυνεύειν: Τελικό απαρέμφατο ως αντικείμενο του ρήματος. Ως υποκείμενα του απαρεμφάτου εννοούνται τα: ὁ Πρίαμος - οἱ Τρῶες (ταυτοπροσωπία). τοῖς σώμασι καὶ τοῖς τέκνοις καὶ τῇ πόλει: Αντικείμενα του απαρεμφάτου. τοῖς σφετέροις: Επιθετικός προσδιορισμός στο σώμασι.

ὅπως Ἀλέξανδρος Ἑλένῃ συνοικῇ: Δευτερεύουσα τελική πρόταση
συνοικῇ: Ρήμα. Ἀλέξανδρος: Υποκείμενο. Ἑλένῃ: Αντικείμενο.

Εἰ δέ τοι καὶ ἐν τοῖς πρώτοις χρόνοις ταῦτα ἐγίγνωσκον: Δευτερεύουσα παραχωρητική πρόταση
ἐγίγνωσκον: Ρήμα. Ως υποκείμενα του ρήματος εννοούνται τα: ὁ Πρίαμος - οἱ Τρῶες. ταῦτα: Αντικείμενο. ἐν τοῖς χρόνοις: Εμπρόθετος προσδιορισμός του χρόνου. τοῖς πρώτοις: Επιθετικός προσδιορισμός στο χρόνοις.

ἐπεὶ πολλοὶ μὲν τῶν ἄλλων Τρώων, μάλιστα δὲ οἱ αὑτοῦ υἱεῖς ἀπώλλυντο: Δευτερεύουσα χρονική πρόταση
ἀπώλλυντο: Ρήμα. πολλοὶ - υἱεῖς: Υποκείμενα ρήματος. τῶν Τρώων: Γενική διαιρετική από το πολλοί. τῶν ἄλλων: Επιθετικός προσδιορισμός στο Τρώων. μάλιστα: Επιρρηματικός προσδιορισμός του ποσού. οἱ αὑτοῦ: Επιθετικός προσδιορισμός στο υἱεῖς. αὑτοῦ: Γενική κτητική.

ὁπότε συμμίσγοιεν τοῖς Ἕλλησιν: Δευτερεύουσα χρονική πρόταση
συμμίσγοιεν: Ρήμα. Ως υποκείμενο του ρήματος εννοείται το οἱ Τρῶες. τοῖς Ἕλλησιν: Αντικείμενο ρήματος.

Πρίαμος ἀπέδωκεν ἂν αὐτὴν Μενελάῳ: Κύρια πρόταση
ἀπέδωκεν ἂν: Ρήμα. Πρίαμος: Υποκείμενο. αὐτὴν: Άμεσο αντικείμενο. Μενελάῳ: Έμμεσο αντικείμενο.

εἰ καὶ αὐτὸς Ἑλένῃ συνῴκει: Δευτερεύουσα παραχωρητική πρόταση
συνῴκει: Ρήμα. αὐτὸς: Υποκείμενο. Ἑλένῃ: Αντικείμενο.

ἵνα αὐτὸς καὶ οἱ ὑπήκοοι αὐτοῦ ἀπαλλαγεῖεν τῶν παρόντων κακῶν: Δευτερεύουσα τελική πρόταση
ἀπαλλαγεῖεν: Ρήμα. αὐτὸς καὶ οἱ ὑπήκοοι: Υποκείμενα του ρήματος. τῶν κακῶν: Αντικείμενο ρήματος. τῶν παρόντων: Επιθετική μετοχή ως επιθετικός προσδιορισμός στο κακῶν. αὐτοῦ: Γενική αντικειμενική στο ὑπήκοοι.

Ἀλλ’ οὐ γὰρ εἶχον Ἑλένην ἀποδοῦναι: Κύρια πρόταση
εἶχον: Ρήμα. Ως υποκείμενο του ρήματος εννοείται το οἱ Τρῶες. ἀποδοῦναι: Τελικό απαρέμφατο ως αντικείμενο του ρήματος. Ως υποκείμενο του απαρεμφάτου τίθεται το οἱ Τρῶες (ταυτοπροσωπία). Ἑλένην: Αντικείμενο του απαρεμφάτου.

οὐδὲ λέγουσιν αὐτοῖς τὴν ἀλήθειαν ἐπίστευον οἱ Ἕλληνες τοῦ δαιμονίου παρασκευάζοντος: Κύρια πρόταση
ἐπίστευον: Ρήμα. οἱ Ἕλληνες: Υποκείμενο ρήματος. αὐτοῖς: Αντικείμενο ρήματος. λέγουσιν: Εναντιωματική μετοχή συνημμένη στο αντικείμενο του ρήματος. Υποκείμενο, δηλαδή, της μετοχής είναι το αὐτοῖς. παρασκευάζοντος: Γενική απόλυτη αιτιολογική μετοχή. τοῦ δαιμονίου: Υποκείμενο της μετοχής.

ὡς μὲν ἐγὼ γνώμην ἀποφαίνομαι: Παρενθετική αναφορική παραβολική πρόταση
ἀποφαίνομαι: Ρήμα. ἐγὼ: Υποκείμενο. γνώμην: Αντικείμενο ρήματος.

ὅπως πανωλεθρίᾳ ἀπολόμενοι καταφανὲς τοῦτο τοῖς ἀνθρώποις ποιήσωσι: Δευτερεύουσα τελική πρόταση
ποιήσωσι: Ρήμα. Ως υποκείμενο του ρήματος εννοείται το οἱ Τρῶες. τοῦτο: Αντικείμενο ρήματος. καταφανὲς: Κατηγορούμενο στο τοῦτο. τοῖς ἀνθρώποις: Δοτική αντικειμενική στο καταφανές. ἀπολόμενοι: Τροπική μετοχή συνημμένη στο υποκείμενο του ρήματος. πανωλεθρίᾳ: Δοτική του τρόπου.

ὡς τῶν μεγάλων ἀδικημάτων μεγάλαι εἰσὶ καὶ αἱ τιμωρίαι παρὰ τῶν θεῶν: Δευτερεύουσα ειδική πρόταση ως επεξήγηση στο τοῦτο
εἰσὶ: Ρήμα. αἱ τιμωρίαι: Υποκείμενο. μεγάλαι: Κατηγορούμενο στο αἱ τιμωρίαι. παρὰ τῶν θεῶν: Εμπρόθετος προσδιορισμός της προέλευσης. τῶν ἀδικημάτων: Γενική αντικειμενική στο αἱ τιμωρίαι. τῶν μεγάλων: Επιθετικός προσδιορισμός στο ἀδικημάτων.