Ευριπίδη, Ελένη (412 π.Χ.), Επεισόδιο Δ΄, στ. 1500-1592
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΝΟΤΗΤΑΣ
Ολοκληρώνεται η µηχανή σωτηρίας:
● νέα κατάσταση: ποιες συµµαχίες και ποια εµπόδια συναντούν τώρα οι ήρωές µας;
● με ποιον τρόπο προσπαθούν να ξεπεράσουν τις δυσκολίες;
Ι. ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ – ΣΚΗΝΟΘΕΣΙΑ
· Νέα κατάσταση - αντίθεση:
σύμμαχοι των ηρώων : σιωπή Θεονόης, σιωπή Χορού, σκευή Μενέλαου
≠ νέα εµπόδια που ορθώνονται: οι προτάσεις του Θεοκλύµενου
· Αντίδραση Ελένης – τρόποι πειθούς:
- επίκληση στη λογική, «ποιο το όφελος… αν πεθάνω;»
- επίκληση στο συναίσθημα: προσποίηση αγάπης, υπόσχεση γάμου «καινούργιε μου
άνδρα», κολακεία της ματαιοδοξίας του Θεοκλύμενου «στους δούλους δούλος να μη
γίνεις»
- δίσημοι λόγοι «αυτά που θέλω ας γίνουν»
· αντίθεση είναι-φαίνεσθαι: στο πρώτο µέρος του έργου υφίσταται για λόγους που δεν
ελέγχονται από τους ήρωες (κατασκευή του ειδώλου, επέµβαση θεών κτλ.) ≠ εδώ η
αντίθεση είναι σκηνοθετηµένη από τους ίδιους (σκηνοθετηµένο φαίνεσθαι)
· Σκηνοθετικοί και σκηνογραφικοί δείκτες (στοιχεία όψης):
· ύφος της Ελένης, καθώς συνοµιλεί µε το Θεοκλύµενο µπροστά στο Μενέλαο (ύφος που
συνδέεται άµεσα µε τους δίσηµους λόγους)
· νέα σκευή του Μενέλαου:
- εξυπηρετείται το σχέδιο απόδρασης
- η νέα εικόνα του θυμίζει την πραγματική του ταυτότητα (βασιλιάς, ήρωας)
- αποκατάσταση: πριν φοβισμένος ρακοφόρος ≠ τώρα δυναμικός ήρωας
ΙΙ. ΙΔΕΕΣ
Ευφυείς Έλληνες ≠ αφελείς βάρβαροι: αναπαραγωγή και επιβεβαίωση στερεότυπου της
εποχής ή ειρωνεία του Ευριπίδη (οι πολιτισμένοι Έλληνες χρησιμοποιούν δόλο, απάτη);
Κωµική ή ροµαντική διάσταση του έργου:
στοιχεία κωµικά (π.χ. η αφέλεια ή η ευπιστία του Θεοκλύµενου) ή
ροµαντικά (π.χ. η συγκατάθεση για γάµο ο οποίος διαρκώς αναβάλλεται)
ΙΙΙ. ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ
Ήθος Ελένης:
δυναµική στάση (εξασφαλίζει τη σιωπή του Χορού, αντιµετωπίζει τα εµπόδια που
προκύπτουν από τις προτάσεις του Θεοκλύµενου), φυσική γοητεία, ικανότητα να πείσει το
δύσπιστο Θεοκλύµενο να κάνει ό,τι η ίδια επιθυµεί.
Η Ελένη µια επινοητική γυναίκα, που επιτυγχάνει το στόχο της χάρη στην ευστροφία της, ή
µια δόλια γυναίκα, που τα καταφέρνει επειδή σαγηνεύει;
Ήθος Μενέλαου:
προσευχή για επιτυχή απόδραση: προοικονοµείται η δράση του Μενέλαου,
«αποκαθίσταται» ο ήρωάς µας καθώς µέσα στη καινούρια του σκευή αναγνωρίζεται µε την
ηρωική του διάσταση, από την άλλη, αποτελεί ροµαντικό στοιχείο ή κωµικό . Ο τόνος του
Μενέλαου έχει αλλάξει. Είναι σταθερότερος και πιο επιβλητικός, καθώς αρµόζει σ’ έναν
άνθρωπο που κάνει ένα ριψοκίνδυνο βήµα σε µια στιγµή απελπισίας.
Ήθος Θεοκλύμενου:
δυσπιστία (έρευνα που έκανε ο ίδιος ρωτώντας τη Θεονόη για την τύχη του Μενέλαου,
προσπάθεια να πείσει την Ελένη να µην ακολουθήσει τη νεκρώσιµη ποµπή, πρόταση να
επιβιβαστεί κι αυτός στο πλοίο για να βοηθήσει το ζεύγος)
Ο Θεοκλύμενος αφελής βάρβαρος ή ερωτευμένος δύσπιστος;