Μάθημα : ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α2,Α3

ΤΟΝΟΙ και ΠΝΕΥΜΑΤΑ (πρακτικές συνοπτικές σημειώσεις)

Στα αρχαία ελληνικά υπάρχουν τρία είδη τόνων (οξεία, βαρεία, περισπωμένη) και δύο είδη πνευμάτων (ψιλή, δασεία) τα οποία συμβολίζουν την ένταση ή την έλλειψή* της κατά την προφορά. Οι τόνοι δείχνουν την παραλλαγή της έντασης στην προφορά, ενώ τα πνεύματα δείχνουν την ύπαρξη ή όχι ήχου "χ" ("h" το οποίο έχει διασωθεί στις ελληνικές λέξεις που χρησιμοποιούνται στις ξένες γλώσσες) στην αρχή των λέξεων. 

Οι Τόνοι

Υπάρχουν τρία είδη τόνων που δηλώνουν το τονισμένο φωνήεν μιας λέξης: 

• Οξεία (´): 

Δείχνει ότι η συλλαβή είναι τονισμένη με πιο δυνατή φωνή, π.χ. θόλος.

• Βαρεία (`): 

Δείχνει ότι η συλλαβή είναι τονισμένη, αλλά με λιγότερη ένταση από την οξεία, π.χ. λαὸς.

• Περισπωμένη (˜): 

Δείχνει ότι η συλλαβή έχει διπλή τροπή, π.χ. τιμῶ.

Τα Πνεύματα

Υπάρχουν δύο είδη πνευμάτων, τα οποία μπαίνουν μόνο στα φωνήεντα στην αρχή των λέξεων, ή στις αρχές των διφθόγγων: 

• Ψιλή (´): 

Υποδηλώνει απουσία «χ» ήχου στην αρχή των λέξεων, π.χ. ἄνθρωπος.

• Δασεία (‛): 

Υποδηλώνει την ύπαρξη «χ» ήχου στην αρχή των λέξεων, π.χ. ἱπποπόταμος.

Σημείωση:

Αρχικά, η αρχαία ελληνική γραφόταν χωρίς τόνους και πνεύματα, καθώς οι φυσικοί ομιλητές δεν τα χρειάζονταν. Όμως, μετά την επέκταση της χρήσης των ελληνικών, αναπτύχθηκαν κανόνες για να βοηθήσουν στην ορθή εκμάθηση της γλώσσας από τους αλλοεθνείς, εφευρίσκοντας τους τόνους και τα πνεύματα. 

ΠΡΟΣΟΧΗ: Στον τονισμό έχει σημασία ποια συλλάβή τονίζεται!

Η οξεία μπορεί να χρησιμοποιηθεί επάνω σε μία από τις τρεις τελευταίες συλλαβές μιας λέξεως.

Η περισπωμένη μπορεί να χρησιμοποιηθεί επάνω σε μία από τις δύο τελευταίες συλλαβές μιας λέξεως.

Η βαρεία μπορεί να χρησιμοποιηθεί μόνο στην τελευταία συλλαβή μιας λέξεως.*

Ευγενική υπενθύμιση: Να κάνετε επανάληψη στον συλλαβισμό των λέξεων.

Τι άλλο πρέπει να γνωρίζουμε για να τονίσουμε σωστά;

• Τον χωρισμό των φωνηέντων σε βραχύχρονα: ε-ο, μακρόχρονα: η-ω και δίχρονα: α-ι-υ.
• Οι κανόνες τονισμού βασίζονται στην ποσότητα* των φωνηέντων κάθε συλλαβής.

Τι θα μας βοηθήσει να μάθουμε ποιες λέξεις παίρνουν δασεία;

• Οι ελληνικές λέξεις που χρησιμοποιούνται στις ξένες γλώσσες και αρχίζουν από “ h ” (π.χ. “ history ”)
• Τα δασέα σύμφωνα.

Άρα πρέπει να μάθετε τον χωρισμό των συμφώνων γιατί θα μας φανούν πολύ χρήσιμα στη γραμματική*

Σε κάποια σημεία των σημειώσεων υπάρχει (*). Αυτό σημαίνει πως έχουμε να εξηγήσουμε πολλά περισσότερα στην τάξη και οδηγός μας θα είναι πάντα το βιβλίο της Γραμματικής!

Ανασκόπηση

• η οξεία ( ‘ ): σημειώνεται πάνω από το φωνήεν της συλλαβής που  τονίζεται.

• η βαρεία (`): σημειώνεται μόνο στη λήγουσα αντί της οξείας,

       όταν  δεν ακολουθεί σημείο στίξης ή εγκλιτική λέξη.

• η  περισπωμένη (~): σημειώνεται  πάνω  από  κάποιες  μακρές  συλλαβές, 

        όταν αυτές τονίζονται.