Σκοπός του μαθήματος της Ιστορίας

Πρωταρχικός σκοπός του μαθήματος της Ιστορίας είναι να συμβάλει στην ανάπτυξη της  ιστορικής σκέψης και της ιστορικής συνείδησής μας. Η διαμόρφωση της ιστορικής σκέψης  μάς δίνει τη δυνατότητα  να κατανοούμε τα ιστορικά γεγονότα και να τα συσχετίζουμε, ενώ η ανάπτυξη ιστορικής συνείδησης μας βοηθά ιδιαίτερα στην κατανόηση και ερμηνεία των ανθρώπινων ενεργειών. Παράλληλα μας δημιουργεί τις προϋποθέσεις να αντιμετωπίζουμε υπεύθυνα τα γεγονότα του παρόντος και του μέλλοντος.  Κατά συνέπεια, στο μάθημα της ιστορίας  συνειδητοποιούμε τη συνέχεια του παρελθόντος και τη σύνδεσή του με το παρόν. Συνειδητοποιούμε ότι η δική μας ζωή, η εποχή μας, είναι το φυσικό επακόλουθο των γεγονότων του παρελθόντος. Η απόκτηση, εξάλλου, ιστορικής συνείδησης μας βοηθά να αντιμετωπίζουμε υπεύθυνα τα γεγονότα της εποχής μας και μας διαμορφώνει σε υπεύθυνους πολίτες.

Ιστορία του Αρχαίου Κόσμου. Από τους προϊστορικούς πολιτισμούς της Ανατολής έως την εποχή του Ιουστινιανού.

Το περιεχόμενο του βιβλίου διορθρώνεται σε οκτώ κεφάλαια. Από αυτά ως διδακτέα και εξεταστέα ύλη (ΦΕΚ 4545/Β/5-4-2024) ορίζονται τα ακόλουθα:

Ι. ΟΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΙ ΤΗΣ ΕΓΓΥΣ ΑΝΑΤΟΛΗΣ
2. Η Αίγυπτος [Το εισαγωγικό σημείωμα δεν συμπεριλαμβάνεται στην εξεταστέα ύλη]
2.2 Οικονομική, κοινωνική και πολιτική οργάνωση, 2.4 Ο πολιτισμός

ΙΙ. ΟΙ ΑΡΧΑΙΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ
1.2. O Mυκηναϊκός πολιτισμός
2. Η αρχαία Ελλάδα (από το 1100 ως το 323 π.Χ.) (Το εισαγωγικό σημείωμα δεν συμπεριλαμβάνεται στην εξεταστέα ύλη)
2.1. Ομηρική εποχή (1100-750 π.Χ.) [εκτός από την υποενότητα Οι μετακινήσεις (11ος-9ος αι. π.Χ.)], Ο πρώτος ελληνικός αποικισμός, Οικονομική, κοινωνική και πολιτική οργάνωση, Ο πολιτισμός.
2.2. Αρχαϊκή εποχή (750-480 π.Χ.) (εκτός από τις υποενότητες: Η σημασία του θεσμού της πόλης - κράτους, Η οικονομική και κοινωνική οργάνωση)
2.3. Κλασική εποχή (480-323 π.Χ.). Οι υποενότητες: Η συμμαχία της Δήλου - Αθηναϊκή ηγεμονία, Η εποχή του Περικλή, Ο Πελοποννησιακός πόλεμος (431-404 π.Χ.), Η κρίση της πόλης-κράτους, Η πανελλήνια ιδέα, Ο Φίλιππος Β’ και η ένωση των Ελλήνων, Το έργο του Μ. Αλεξάνδρου, Ο πολιτισμός (Από: «Τον 5ο και 4ο αι. π.Χ. η ανάπτυξη των γραμμάτων … Το υψηλό επίπεδο έμπνευσης και
δημιουργίας είχε τον αντίκτυπό του σε όλες τις μορφές της τέχνης.»)

ΙΙΙ. ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ
1.2. Τα χαρακτηριστικά του Ελληνιστικού κόσμου (Οι υποενότητες Τα βασίλεια της Ανατολής, Τα βασίλεια του
Ελλαδικού χώρου, Οι πόλεις - κράτη, Οι συμπολιτείες δεν συμπεριλαμβάνονται στην εξεταστέα ύλη)
2. Ο ελληνιστικός πολιτισμός (Το εισαγωγικό σημείωμα δεν συμπεριλαμβάνεται στην εξεταστέα ύλη)
2.1 Τα ελληνιστικά πνευματικά κέντρα
2.2 Η γλώσσα

IV. Ο ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΔΥΣΗΣ. ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΙ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΕΣΟΓΕΙΟΥ ΚΑΙ ΡΩΜΗ
3.3 Η ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της
3.4 Η συγκρότηση της Ρωμαϊκής πολιτείας - Res publica

V. OI MEΓΑΛΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ
2.2 Οι μεταρρυθμιστικές προσπάθειες: μόνο η υποενότητα Τιβέριος και Γάιος Γράκχος

VI. Η ΡΩΜΑΪΚΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ (1ος αι. π.Χ.-3ος αι. μ.Χ.)
1. Η περίοδος της ακμής (27 π.Χ.-193 μ.Χ.) (Το εισαγωγικό σημείωμα δεν συμπεριλαμβάνεται στην εξεταστέα ύλη)
1.1 Η εποχή του Αυγούστου (27 π.Χ.-14 μ.Χ.): οι υποενότητες Η ισχυροποίηση της κεντρικής εξουσίας, Το πολίτευμα και οι στρατιωτικές μεταρρυθμίσεις
1.2 Οι διάδοχοι του Αυγούστου (14-193 μ.Χ.) (Από: «Το ρωμαϊκό κράτος από το θάνατο του Αυγούστου… και ο Γάιος, ενώ άλλοι αργότερα, τον 4ο αι. μ.Χ.»)
2. Η κρίση της αυτοκρατορίας τον 3ο αι. μ.Χ.: μόνο το εισαγωγικό σημείωμα.

VII. H ΥΣΤΕΡΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ (4ος-6ος αι. μ.Χ.)
1. Η μετεξέλιξη του Ρωμαϊκού κράτους (4ος-5ος αι. μ.Χ.) (Το εισαγωγικό σημείωμα δεν συμπεριλαμβάνεται στην εξεταστέα ύλη)

1.1 Ο Διοκλητιανός και η αναδιοργάνωση της αυτοκρατορίας
1.2 Μ. Κωνσταντίνος: Εκχριστιανισμός και ισχυροποίηση της ρωμαϊκής Ανατολής
1.4 Ο εξελληνισμός του Ανατολικού Ρωμαϊκού κράτους (Από: «Ο Μ. Θεοδόσιος πριν πεθάνει χώρισε για άλλη μια φορά την αυτοκρατορία … στη βυζαντινή του μορφή, στηριγμένο στον Ελληνισμό.»)
2.2 Η ελληνοχριστιανική οικουμένη

Μαθησιακοί στόχοι

Στόχος της μελέτης της Ιστορίας του Αρχαίου Κόσμου είναι να:

• γνωρίσουμε την ελληνική και παγκόσμια ιστορία κατά την αρχαιότητα και να κατανοήσουμε το βαθμό σύνδεσης της ιστορικής πορείας του Ελληνισμού με τις εξελίξεις που έλαβαν στον χώρο της Μεσογείου και της Εγγύς Ανατολής.
• γνωρίσουμε τις διαστάσεις του ιστορικού γίγνεσθαι που δεν παρουσιάστηκαν ή δεν μελετήθηκαν συστηματικά στις προηγούμενες βαθμίδες της Εκπαίδευσης.
• γνωρίσουμε τους διάφορους πολιτισμούς, να εθιστούμε στη διαδικασία μελέτης των σχέσεων μεταξύ των λαών, και να εκτιμήσουμε τη συνεισφορά των λαών αυτών στον παγκόσμιο πολιτισμό. 
• οικειωθούμε το περιεχόμενο ιστορικών όρων και εννοιών, αναγκαίων για τη βαθύτερη και πληρέστερη ιστορική γνώση ή σχετικών με διαστάσεις της ιστορικής πραγματικότητας που δεν διδάχτηκαν στην εννιάχρονη υποχρεωτική εκπαίδευση.
• εμβαθύνουμε στα γεγονότα και να κατανοήσουμε την πολυμορφία και τη διαπλοκή των αιτιακών παραγόντων που επηρεάζουν τη ζωή των ανθρώπων. 
• συνδέσουμε και συσχετίζουμε με τρόπο τεκμηριωμένο γεγονότα και ιδέες διαφόρων εποχών και τόπων. 
• συνθέσουμε και παρουσιάζουμε με τρόπο ολοκληρωμένο και διεξοδικό ιστορικά θέματα. 
• αναλύσουμε ιστορικά δεδομένα και να τα αξιοποιούμε για τη βαθύτερη κατανόηση του ιστορικού παρελθόντος.
• κατανοήσουμε ότι η Ιστοριογραφία είναι "ανακατασκευή" του παρελθόντος, ότι βασίζεται σε πηγές και συνιστά επιλεκτική διαδικασία. 
• προσεγγίσουμε κριτικά διάφορα είδη ιστορικών πηγών ανάλογα με το είδος τους και την εποχή στην οποία αναφέρονται. 
• εισαχθούμε στη διαδικασία κατανόησης, ανάλυσης και αξιολόγησης των διαφορετικών οπτικών με τις οποίες προσεγγίζουνται και ερμηνεύονται τα ιστορικά γεγονότα και φαινόμενα από τους ιστορικούς. 
• συλλάβουμε το ιστορικό παρελθόν ως ολότητα, σε κάθε εξεταζόμενη περίοδο, ως συνάρθρωση των ποικίλων πεδίων της ανθρώπινης δραστηριότητας.
• συνειδητοποιήσουμε την ατομική και συλλογική ευθύνη του ανθρώπου για τη δημοκρατική λειτουργία της ανθρώπινης κοινωνίας και την πρόοδο του ανθρώπου. 
• αναπτύξουμε θετική στάση για την ανάγκη της συμμετοχής σας στο ιστορικό γίγνεσθαι.

Προτεινόμενα βιβλία για εμβάθυνση

• Bury, J.B. & Meiggs Russwell, Ιστορία της Αρχαίας Ελλάδας, τ. Α, Β, Γ, Αθήνα: Καρδαμίτσα 1992
• Botsford & Robinson, Αρχαία Ελληνική Ιστορία, Αθήνα: ΜΙΕΤ 1991
• Glotz, Gustave, Η ελληνική "πόλις", Αθήνα: ΜΙΕΤ 1989
• Mosse', Glaude, Η αρχαϊκή Ελλάδα (Από τον Όμηρο ως τον Αισχύλο: 8ος-6ος αι. π.Χ), Αθήνα: ΜΙΕΤ 1987
• Τσιμπουκίδης, Δημ., Ιστορία του Ελληνιστικού Κόσμου, Αθήνα: Παπαδήμα 1984
• Garnsey, Peter & Saller, Richard, Η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Οικονομία, κοινωνία, πολιτισμός, Ηράκλειο: Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης 1998
• Rostovtzeff, M., Ρωμαϊκή Ιστορία, Αθήνα: Παπαζήση 1984
• Gardiner, Alan, Η Αίγυπτος των Φαραώ, Αθήνα: Φόρμιγξ 1996
• Καραγιαννόπουλος, Ιωάννης, Το βυζαντινό κράτος, Θεσσαλονίκη: Βάνιας 1996

Προτεινόμενα ιστορικά μυθιστορήματα

Βλέπε Θεματική Ενότητα: Η Ιστορία στη Λογοτεχνία. Το ιστορικό μυθιστόρημα