Μάθημα : ΕΠΙΣΚΕΨΗ ΣΤΗ ΝΕΜΕΑ

α) Στίβος

Το αρχαίο Στάδιο της Νεμέας κατασκευάστηκε περί το 330 π.Χ., όταν οι αγώνες επέστρεψαν από το Άργος. Έχει ομοιότητα με άλλα στάδια της Πρώιμης Ελληνιστικής περιόδου, όπως αυτά της Ολυμπίας και της Αθήνας, τα οποία εν μέρει εκμεταλλεύονταν τη μορφή του φυσικού εδάφους και εν μέρει ήσαν τεχνητά.  

Το συνολικό μήκος του στίβου, όπως και σε άλλους αρχαίους στίβους, ήταν 600 πόδια. Στην πραγματικότητα, η λέξη στάδιο αρχικώς σήμαινε εννοιολογικά μονάδα μήκους ίση με 600 πόδια. Το πόδι ωστόσο διέφερε σε μήκος από τόπο σε τόπο. Στην Ολυμπία ήταν ίσο με 0,32 μέτρα. Στη Νεμέα ισοδυναμούσε με 0.297 μέτρα (όσο περίπου και το πόδι στους Δελφούς). Έτσι, το συνολικό μήκος του στίβου στη Νεμέα ήταν 178 μέτρα, σε αντιδιαστολή με της Ολυμπίας, που ήταν 192 μέτρα.

Εδώ ας επισημάνουμε μια θεμελιώδη διαφορά μεταξύ του αρχαίου και του σύγχρονου αθλητισμού. Στην πρώτη περίπτωση οι αγώνες διεξάγονταν σε συγκεκριμένη μέρα και σε συγκεκριμένο τόπο, χωρίς καταγραφή χρονικών επιδόσεων. Αυτό που είχε καθοριστική σημασία ήταν ότι ο κάθε αθλητής συμμετείχε αποδεχόμενος τους ίδιους τοπικούς κανόνες και συνθήκες και ανταγωνιζόταν μόνο τους άλλους αθλητές και όχι το χρονόμετρο. Πρέπει επίσης να επισημανθεί ότι μόνο ο πρώτος νικητής αναγνωριζόταν. Η δεύτερη θέση και η τελευταία θέση είχαν την ίδια ακριβώς αξία.

Ο στίβος από φυσικού του αποτελείται από γκριζοπράσινο πηλό, προϊόν εκσκαφής φυσικού υποστρώματος συμπαγούς αργίλου, που ξεθωριάζει σε κιτρινόλευκο με τον καλοκαιρινό ήλιο.

Στο διατηρημένο νότιο άκρο υπάρχει μια τυπική γραμμή εκκίνησης (βαλβίς), με διπλές αυλακώσεις και εγκοπές που όριζαν στη γραμμή και στο στίβο 12 λωρίδες. Αυτές οι λωρίδες αργότερα στένεψαν από μια δεύτερη σειρά εγκοπών που δημιουργήθηκε, όταν προστέθηκαν στις δύο άκρες της γραμμής υποδοχές για τις βάσεις της ύσπληγος, του μηχανισμού εκκίνησης (Δείτε το βίντεο με την αναπαράσταση της ύσπληγος: Αναπαράσταση μηχανισμού εκκίνησης)

Σε απόσταση 5,30 μ. βόρεια της βαλβίδας και 3,40 μ. δυτικά του κεντρικού άξονα του στίβου, υπάρχει ένας τετραγωνικός λίθος ενσωματωμένος στο έδαφος του στίβου, που φέρει μια εγκοπή, όπως εκείνες της γραμμής εκίννησης, σκαλισμένη στην άνω επιφάνειά της. Αυτή αποτελεί τη βάση ενός στύλου αναστροφής (καμπτήρα), που εχρησιμοποιείτο στους αγώνες μεγάλων αποστάσεων (δόλιχος).

Η γραμμή εκκίνησης (βαλβίς) του νότιου άκρου του στίβου, από δυτικά.

Η τετραγωνική λίθινη βάση με την υποδοχή του καμπτήρα από βορειοανατολικά, με τη γραμμή εκκίνησης στο βάθος.

 β) Θολωτή είσοδος

Στη δυτική πλευρά του στίβου, σε θέση νοτιότερη του δείκτη απόστασης 200 ποδιών, τα εδώλια διακόπτονται από δύο παράλληλους τοίχους, που εισχωρούν προς δυσμάς στην πλαγιά του λόφου. Καλυμμένοι με πλάκες που ακολουθούσαν την κλίση της λοφοπλαγιάς, οι τοίχοι αυτοί, όπως και η δίοδος, κατέληγαν στη θολωτή στοά που χρησιμοποιούσαν οι αθλητές ως είσοδο. Πρόκειται για την αντίστοιχη κατασκευή στη στοά της Ολυμπίας, που ο Παυσανίας (6.20.8) αποκαλεί Κρυπτή Είσοδο. Πράγματι μοιάζει να είναι κρυμμένη από όλους, εκτός από κάποιον που βρίσκεται ακριβώς απέναντί της.

Η στοά έχει μήκος πάνω από 36 μέτρα και κατά το μεγαλύτερο μέρος της βρίσκεται σε καλή κατάσταση, ιδιαίτερα μετά τις εργασίες συντήρησης που έγιναν το 2011-12. Με ασφαλή τη χρονολόγησή της στα 320 περίπου π.Χ. ή και ενωρίτερα, η θολωτή οροφή της θεωρείται από τις πρωιμότερες που συναντώνται στην Αρχαία Ελλάδα.  

Αρκετές δεκάδες αρχαία χαράγματα σώζονται εμφανή στις επιφάνειες των τοίχων της στοάς. Ένα, για παράδειγμα, αναφέρει το όνομα ΤΕΛΕΣΤΑΣ (ίσως του γνωστού Ολυμπιονίκη) και από την άλλη πλευρά το ρήμα «Νικώ».  

γ) Κερκιδες

Πολύ λίγες λίθινες μόνιμες κερκίδες υπάρχουν, και αυτές σε δύο ή τρεις σειρές κατά μήκος της δυτικής πλευράς. Πιθανώς πρέπει να ερμηνευθούν ως τα καθίσματα των αθλητών και των προπονητών τους και/ή διακεκριμένων επισκεπτών των αγώνων. Με άλλα λόγια, οι ακάλυπτες πλαγιές πρέπει να θεωρηθούν ως οι θέσεις παρακολούθησης (το θέατρον) των θεατών. Έτσι η εξέλιξη της Νεμέας τοποθετείται χρονικά μεταξύ του αρχαίου σταδίου της Ολυμπίας, που δεν είχε καθόλου κερκίδες και εκείνου της Επιδαύρου, που είχε εκτεταμένες μόνιμες μόνο σ’ ένα άκρο του σταδίου της. Τελικά, όλο το στάδιο πρέπει να διέθετε μόνιμες θέσεις κερκίδες, όπως και στους Δελφούς.

Υπάρχει και άλλο σημείο με θέσεις στη Νεμέα. Αυτό μαρτυρείται από μια σειρά λίθων εσώτερα του αύλακα νερού της ανατολικής πλευράς του στίβου στο σημείο της ένδειξης απόστασης 100 ποδιών από τη βαλβίδα. Χάλκινα και σιδερένια καρφιά που βρέθηκαν πίσω από τους λίθους δείχνουν ότι υπήρχε μια ξύλινη εξέδρα πάνω σ’ αυτούς, που χρησίμευε ως θέση των κριτών. Το ελλανοδικείο (η έδρα των Κριτών) στην Ολυμπία καταλάμβανε μια ανάλογη θέση.

ε)ΥΔΡΑΥΛΙΚΑ

Ο στίβος ήταν οριοθετημένος από ένα λίθινο αύλακα νερού που τον περιέβαλε και είχε πολλές ομοιότητες με τέτοιους άλλων αρχαίων σταδίων της ίδιας εποχής. Το νερό έφτανε στον αύλακα με πήλινους σωλήνες από μια πηγή που ακόμα διατηρείται στην ανατολικότερη πλευρά της κοιλάδας. Περνούσε από μια οπή στην πλάτη της μεσαίας από τρεις κατακόρυφες λίθινες πλάκες που σχημάτιζαν ένα Π γύρω από μια σταθερή λεκάνη στο νοτιότερο άκρο του στίβου. Από αυτή τη λεκάνη το νερό υπερχείλιζε σε μια άλλη εφαπτόμενή της και από εκεί έτρεχε δεξιά και αριστερά στον αύλακα που σχημάτιζε το ημικυκλικό άκρο του στίβου.

Στη συνέχεια το νερό διανεμόταν σε λεκάνες στα δύο άκρα της βαλβίδας και από εκεί συνέχιζε να ρέει κατά μήκος των πλευρών του στίβου, στις οποίες υπήρχαν άλλες λεκάνες ανά τριάντα μέτρα περίπου. Για να λειτουργεί το σύστημα κανονικά, υπήρχε μια κατηφορική κλίση κατά μήκος του αύλακα, και συνακόλουθα και του ίδιου του στίβου, περίπου 1,36%. Ως εκ τούτου, η επιφάνεια του στίβου στο βόρειο άκρο του ήταν κατά 2.40 μ. χαμηλότερα από το νότιο άκρο. Αυτό σημαίνει ότι στους αγώνες μεγάλων αποστάσεων οι μισές διαδρομές γίνονταν σε κατηφόρα και οι άλλες μισές σε ανηφόρα. Αλλά αυτό ίσχυε το ίδιο για όλους τους αγωνιζόμενους δρομείς.

Η σκοπιμότητα των λεκανών δεν είναι γνωστή πάντως δεν αποκλείεται να χρησίμευαν τόσο για την παροχή πόσιμου νερού, όσο και για το κατάβρεγμα του στίβου, προκειμένου να κατακάθεται η σκόνη.