Μάθημα : ΙΣΤΟΡΙΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ
Κωδικός : 0501563996
Ο ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ ΚΑΙ Η ΔΥΝΑΣΤΕΙΑ ΤΟΥ (610-717): Εσωτερική μεταρρύθμιση και αγώνας επιβίωσης
Το δεύτερο μισό του 6ου αιώνα και στις αρχές του 7ου αιώνα το Βυζάντιο βρίσκεται σε κρίση: λοιμοί (αρρώστιες), κακές σοδειές, σεισμοί, εισβολές στα εδάφη της αυτοκρατορίας.
Συνέπειες της κρίσης: εγκατάλειψη και παρακμή των πόλεων, μείωση του πληθυσμού, υποχώρηση του εμπορίου και της νομισματικής κυκλοφορίας, κρίση της δημόσιας οικονομίας, παραμέληση του στρατού.
Ο Ηράκλειος (Αυτοκράτορας από το 610 μέχρι το 641) ανέλαβε να κινητοποιήσει όλες τις δυνάμεις του κράτους και να το μεταρρυθμίσει για να αποτρέψει (να σταματήσει) την καταστροφή που ερχόταν.
- Αναδιοργάνωσε το στράτευμα με την οικονομική βοήθεια της εκκλησίας
- Τέθηκε επικεφαλής του στρατού και οδήγησε ο ίδιος τα στρατεύματα εναντίον των Περσών, "Στρατηγός-Αυτοκράτορας"
- Έδωσε θρησκευτικό χαρακτήρα στις εκστρατείες που έκανε εναντίον των Περσών (622μ.Χ.-628μ.Χ.) που είχαν αρπάξει τον Τίμιο Σταυρό, ένα πολύτιμο σύμβολο των χριστιανών (το 614μ.Χ. όταν οι Πέρσες είχαν καταλάβει τα Ιεροσόλυμα). Ενέπνευσε τους στρατιώτες με φλογερές ομιλίες κατά των εχθρών του Χριστιανισμού και της Ρωμανίας (Βυζαντίου). Οι στρατιώτες πράγματι αγωνίστηκαν με αυταπάρνηση.
- Σλάβοι, Άβαροι και Πέρσες που πολιόρκησαν την Κωνσταντινούπολη το 626μ.Χ. ηττήθηκαν
- Οι εκστρατείες εναντίον των Περσών (622-628) ήταν νικηφόρες. Στη μάχη της Νινευί (κοντά στη σημερινή Μοσούλη, Ιράκ) ο Ηράκλειος συνέτριψε τους Πέρσες και πήρε πίσω τα χαμένα εδάφη της Εγγύς Ανατολής (Αίγυπτο, Μεσοποταμία, Βόρεια Συρία) και τον Τίμιο Σταυρό.
Ο θεσμός των θεμάτων - διοικητικό σύστημα
Αρχικά θέματα ονομάζονταν οι κατάλογοι όπου καταγράφονταν οι στρατιώτες μιας μονάδας, αργότερα ονομάστηκαν θέματα οι στρατιωτικές μονάδες που μετακινούνταν για να αντιμετωπίσουν τους εχθρούς και τέλος, στα χρόνια των διαδόχων του Ηρακλείου τον έβδομο αιώνα θέματα ήταν οι στρατιωτικές και διοικητικές περιφέρειες. Για να διοικήσουν καλύτερα την αυτοκρατορία και να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικότερα τους εχθρούς και ιδιαίτερα τους Άραβες, οι διάδοχοι του Ηρακλείου χώρισαν την αυτοκρατορία σε μεγάλα τμήματα τα οποία ονομάστηκαν ΘΕΜΑΤΑ. Την στρατιωτική και πολιτική εξουσία σε κάθε θέμα είχε ο στρατηγός. Η λέξη θέμα που χρησιμοποιείται πλέον στη διοίκηση τ προέρχεται από τη λέξη θέση και είναι ελληνική και το γεγονός αυτό αποτελεί ακόμη ένα βήμα προς τον εξελληνισμό της διοίκησης του κράτους. Τέλος, κάθε θέμα είχε το δικό του στρατό.
Στο θεματικό στρατό υπηρετούσαν ελεύθεροι αγρότες στους οποίους το κράτος παραχωρούσε χωράφια για να καλλιεργούν. Τα χωράφια αυτά λέγονταν στρατιωτόπια. Οι αγρότες με τα χρήματα που κέρδιζαν από την καλλιέργεια μπορούσαν να συντηρήσουν την οικογένειά τους αλλά έπρεπε ταυτόχρονα να φροντίζουν το άλογό τους, να αγοράζουν τον οπλισμό τους και να καλύπτουν τα έξοδα των εκστρατειών.
Ο βυζαντινός στρατός παύει να είναι μισθοφορικός και μοιάζει περισσότερο τώρα με εθνικό στρατό.
Εξελληνισμός του κράτους: Στα χρόνια του Ηρακλείου και των διαδόχων του ολοκληρώνεται ο εξελληνισμός της κρατικής διοίκησης. Λατινικοί τίτλοι, όροι και ονομασίες αντικαθίστανται από ελληνικούς. Ο Ηράκλειος πρώτος υιοθετεί τον τίτλο "Βασιλεύς, Πιστός εν Χριστώ" παραπέμποντας ταυτόχρονα στην ελληνική γλώσσα και στον Χριστιανισμό που συνιστούν πλέον τα κυρίαρχα στοιχεία στη διοίκηση του κράτους. Η αυτοκρατορία περνάει από την Πρωτοβυζαντινή περίοδο (330-610) στην Μεσοβυζαντινή περίοδο (610-1204).
Θέματα
Στρατός