Μάθημα : Αρχαία Ελληνικά Α΄Λυκείου ΘΟΥΚΥΔΙΔΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ

Κωδικός : 0544005277

0544005277 - ΕΛΕΝΗ ΡΙΖΟΠΟΥΛΟΥ

Ενότητες μαθήματος

Γραμματική- Ουσιαστικό

1) Α΄κλίση

2) Β΄κλίση

3) Γ΄κλίση

1. ΠΡΩΤΗ ΚΛΙΣΗ ΤΩΝ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΩΝ

αρσενικά σε -ας και σε -ης

 

  σε -ας σε -ης σε -ης
    (οξύτονα) (παροξύτονα)

τοῦ
τῷ
τὸν
νεανί-ας
νεανί-ου
νεανί-
νεανί-αν
νεανί-α
ποιητ-ής
ποιητ-οῦ
ποιητ-
ποιητ-ήν
ποιητ-ά
στρατιώτ-ης
στρατιώτ-ου
στρατιώτ-
στρατιώτ-ην
στρατιῶτ-α
γυμνασιάρχ-ης
γυμνασιάρχ-ου
γυμνασιάρχ-
γυμνασιάρχ-ην
γυμνασιάρχ-α

 

εὐπατρίδ-ης
εὐπατρίδ-ου
εὐπατρίδ-
εὐπατρίδ-ην
εὐπατρίδ-η

 

οἱ
τῶν
τοῖς
τοὺς
νεανί-αι
νεανι-ῶν
νεανί-αις
νεανί-ας
νεανί-αι
ποιητ-αί
ποιητ-ῶν
ποιητ-αῖς
ποιητ-άς
ποιητ-αί
στρατιῶτ-αι
στρατιωτ-ῶν
στρατιώτ-αις
στρατιώτ-ας
στρατιῶτ-αι
γυμνασιάρχ-αι
γυμνασιαρχ-ῶν
γυμνασιάρχ-αις
γυμνασιάρχ-ας
γυμνασιάρχ-αι
εὐπατρίδ-αι
εὐπατριδ-ῶν
εὐπατρίδ-αις
εὐπατρίδ-ας
εὐπατρίδ-αι

 

Σχηματίζουν την κλητική του ενικού σε -α:

  • α. τα εθνικά: ὦ Πέρσα, ὦ Σκύθα

  • β. όσα λήγουν σε -της, π.χ. ποιητής - ὦ ποιητά

  • γ. τα σύνθετα με β' συνθετικό ρήμα, π.χ.
    γυμνασιάρχης (β' συνθ. το ρ. ἄρχω) - ὦ γυμνασιάρχα,
    παιδοτρίβης (β' συνθ. το ρ. τρίβω) - ὦ παιδοτρίβα

Τι πρέπει να προσέχουμε:

α. τη γενική ενικού που έχουμε την κατάληξη -ου

β. την ονομαστική και κλητική του πληθυντικού που έχουμε την κατάληξη -αι

 

θηλυκά σε -η (γενική -ης)

 

  οξύτονα παροξύτονα

τῆς
τῇ
τὴν
ψυχ-ή
ψυχ-ῆς
ψυχ-
ψυχ-ήν
ψυχ-ή

 

κώμ-η
κώμ-ης
κώμ-
κώμ-ην
κώμ-η

 

αἱ
τῶν
ταῖς
τὰς
ψυχ-αί
ψυχ-ῶν
ψυχ-αῖς
ψυχ-άς
ψυχ-αί
κῶμ-αι
κωμ-ῶν
κώμ-αις
κώμ-ας
κῶμ-αι

 

Τι πρέπει να προσέχουμε:

α. Ο ενικός αριθμός κλίνεται με τον ίδιο τρόπο με τα νέα ελληνικά.

β. Στον πληθυντικό αριθμό προσέχουμε την ονομαστική και κλητική με την κατάληξη -αι και φυσικά τη δοτική με κατάληξη -αις

θηλυκά σε -α (γενική -ας)

 

Παρουσιάζονται πέντε ουσιαστικά. Πρόσεξε σε ποια συλλαβή τονίζουμε!

 

  οξύτονα παροξύτονα προπαροξύτονο εξαίρεση

τῆς
τῇ
τὴν
στρατι-ά
στρατι-ᾶς
στρατι-
στρατι-άν
στρατι-ά
πολιτεί-α
πολιτεί-ας
πολιτεί-
πολιτεί-αν
πολιτεί-α
ὥρ-α
ὥρ-ας
ὥρ-
ὥρ-αν
ὥρ-α
ἀλήθει-
ἀληθεί-ᾱς
ἀληθεί-ᾳ (ᾱ)
ἀλήθει-ᾰν
ἀλήθει-

 

σφαῖρ-
σφαίρ-ᾱς
σφαίρ-ᾳ (ᾱ)
σφαῖρ-ᾰν
σφαῖρ-

 

αἱ
τῶν
ταῖς
τὰς
στρατι-αί
στρατι-ῶν
στρατι-αῖς
στρατι-άς
στρατι-αί
πολιτεῖ-αι
πολιτει-ῶν
πολιτεί-αις
πολιτεί-ας
πολιτεῖ-αι
ὧρ-αι
ὡρ-ῶν
ὥρ-αις
ὥρ-ας
ὧρ-αι
ἀλήθει-αι
ἀληθει-ῶν
ἀληθεί-αις
ἀληθεί-ᾱς
ἀλήθει-αι
σφαῖρ-αι
σφαιρ-ῶν
σφαίρ-αις
σφαίρ-ᾱς
σφαῖρ-αι
  Το -α είναι μακρό Το -α είναι βραχύ

 

Στα παραπάνω ουσιαστικά σε –α η γενική του ενικού σχηματίζεται σε -ας.
● Αυτό γίνεται, όταν στην ονομαστική πριν από το   υπάρχει φωνήεν (στρατιά, πολιτεία) ή ρ (ὥρα).
● Το α αυτό είναι μακρόχρονο και  λέγεται καθαρό.

 

● ΠΡΟΣΟΧΗ στον τονισμό των προπαροξύτονων.

προπαροξύτονο
λή θει -α
τῆς λη θεί -ας
τῇ λη θεί -
τὴν λή θει -αν
λή θει -α
         
αἱ λή θει -αι
τῶν λη θει -ῶν
ταῖς λη θεί -αις
τὰς λη θεί -ας
λή θει -αι

 

Εξαιρέσεις:
Το καθαρό -α δεν είναι μακρόχρονο αλλά βραχύχρονο.
• Όταν η λέξη τονίζεται στην προπαραλήγουσα π.χ. ἡ ἀλήθεια, ἡ εὐσέβεια
• Στα ονόματα: γραῖα, μαῖα, μυῖα,
• Στα εξής δισύλλαβα ονόματα σε -ρα: μοῖρα, πεῖρα, πρῷρα, σφαῖρα, σφῦρα
Η εξαίρεση αυτή αφορά μόνο τον τονισμό.

 

Σημείωση:
Στην αιτιατική και κλητική του ενικού το  είναι μακρόχρονο ή βραχύχρονο, όπως στην ονομαστική του ενικού, π.χ. ἡ ὥρα, τήν ὥραν, ὦ ὥρα, ἡ σφαῖρα, τήν σφαῖραν, ὦ σφαῖρα, ἡ γλῶσσα,  τήν γλῶσσαν ὦ γλῶσσα

 

2. ΔΕΥΤΕΡΗ ΚΛΙΣΗ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΩΝ

αρσενικά
  (οξύτονα)
(τονίζονται στη λήγουσα)
(παροξύτονα ή προπερισπώμενα
(τονίζονται στην παραλήγουσα)
(προπαροξύτονα)
(τονίζονται στη προπαραλήγουσα)

τοῦ
τῷ
τὸν
θε-ὸς
θε-οῦ
θε-ῷ
θε-ὸν
θε-ὲ
λόγ-ος
λόγ-ου
λόγ-ῳ
λόγ-ον
λόγ-ε

 

ἄνθρωπ-ος
ἀνθρώπ-ου
ἀνθρώπ-ῳ
ἄνθρωπ-ον
ἄνθρωπ-ε

 

οἱ
τῶν
τοῖς
τοὺς
θε-οὶ
θε-ῶν
θε-οῖς
θε-οὺς
θε-οὶ
λόγ-οι
λόγ-ων
λόγ-οις
λόγ-ους
λόγ-οι

 

ἄνθρωπ-οι
ἀνθρώπ-ων
ἀνθρώπ-οις
ἀνθρώπ-ους
ἄνθρωπ-οι

 

θηλυκά
  (οξύτονα)
(τονίζονται στη λήγουσα)
(παροξύτονα ή προπερισπώμενα)
(τονίζονται στην παραλήγουσα)
(προπαροξύτονα)
(τονίζονται στην προπαραλήγουσα)

τῆς
τῇ
τὴν
ὁδ-ὸς
ὁδ-οῦ
ὁδ-ῷ
ὁδ-ὸν
ὁδ-ὲ
νῆσ-ος
νήσ-ου
νήσ-ῳ
νῆσ-ον
νῆσ-ε

 

κάμηλ-ος
καμήλ-ου
καμήλ-ῳ
κάμηλ-ον
κάμηλ-ε

 

αἱ
τῶν
ταῖς
τὰς
ὁδ-οὶ
ὁδ-ῶν
ὁδ-οῖς
ὁδ-οὺς
ὁδ-οὶ
νῆσ-οι
νήσ-ων
νήσ-οις
νήσ-ους
νῆσ-οι
κάμηλ-οι
καμήλ-ων
καμήλ-οις
καμήλ-ους
κάμηλ-οι

 

Παρατηρήσεις
• Τα οξύτονα (αυτά που τονίζονται στη λήγουσα) και τα παροξύτονα ή προπερισπώμενα (αυτά που τονίζονται στην παραλήγουσα) διατηρούν τον τόνο τους σε όλες τις πτώσεις στην ίδια συλλαβή,
π.χ. θεός, ὁδός, λόγος, νῆσος
• Τα προπαροξύτονα (αυτά που τονίζονται στην προπαραλήγουσα) στη γενική και δοτική του ενικού και στη γενική, τη δοτική και την αιτιατική του πληθυντικού κατεβάζουν τον τόνο στην παραλήγουσα,
π.χ. ἄνθρωπος, κάμηλος

Παραδείγματα κλίσης ουδέτερων

 

  οξύτονα παροξύτονα
ή
προπερισπώμενα
προπαροξύτονα
τὸ
τοῦ
τῷ
τὸ
φυτ-ὸν
φυτ-οῦ
φυτ-
φυτ-ὸν
φυτ-ὸν
δῶρ-ον
δώρ-ου
δώρ-
δῶρ-ον
δῶρ-ον

 

μυστήρι-ον
μυστηρί-ου
μυστηρί-
μυστήρι-ον
μυστήρι-ον

 

τὰ
τῶν
τοῖς
τὰ
φυτ-ά
φυτ-ῶν
φυτ-οῖς
φυτ-ά
φυτ-ά
δῶρ-α
δώρ-ων
δώρ-οις
δῶρ-α
δῶρ-α
μυστήρι-α
μυστηρί-ων
μυστηρί-οις
μυστήρι-α
μυστήρι-α

 

Παρατηρήσεις
• Η κατάληξη  των ουδετέρων είναι βραχύχρονη.
• Τα οξύτονα (αυτά που τονίζονται στη λήγουσα) και τα παροξύτονα (αυτά που τονίζονται στην παραλήγουσα) διατηρούν τον τόνο τους σε όλες τις πτώσεις στην ίδια συλλαβή, π.χ. φυτόν, δῶρον
• Τα προπαροξύτονα (αυτά που τονίζονται στην προπαραλήγουσα) στη γενική και δοτική του ενικού και πληθυντικού κατεβάζουν τον τόνο στην παραλήγουσα, π.χ. μυστήριον

Γ΄ Κλίση

 

α) Καταληκτικά μονόθεμα σε -ως

β)Καταληκτικά μονόθεμα σε -υς

  • Ομοίως:
    • ὁ βότρυς, κάνδυς, τὸ νᾶπυ, ἡ δρῦς, σῦς, ὁ ἰχθύς, ἡ ὀσφύς, πληθύς

γ) Καταληκτικά διπλόθεμα σε -ις / -υς

  • Ομοίως:
    • ὁ πῆχυς, πρέσβυς, ἡ δύναμις, αἴσθησις, βεβαίωσις, γέννησις, δήλωσις, ποίησις, δράσις, δύσις, κρίσις, λύσις, νύξις, πίστις, πλάσις, πρᾶξις, ῤῆσις, στάσις, τάξις, φάσις, φύσις, κτλ

δ) Καταληκτικά μονόθεμα σε -ευς / -οῦς / -αῦς

  • Ομοίως:
    • ὁ βασιλεὺς, βαφεὺς, γραμματεὺς, κτλ. Το βοῦς και το γραῦς είναι μοναδικα.

ε) Ακατάληκτα διπλόθεμα σε – ώ

  • Ομοίως:
    • ήχώ, λεχώ, φειδώ, κτλ

 

-ΑΦΩΝΟΛΗΚΤΑ-

α) Ουρανόληκτα καταληκτικά μονόθεμα (με χαρακτήρα κ, γ, χ)

Ουρανικόληκτα καταληκτικὰ μονόθεμα

 

Ενικὸς ἀριθμός Πληθυντικὸς αριθμός
Ονομαστική ὁ κόραξ (κ-ς) οἱ κόρακ-ες
Γενική τοῦ κόρακ-ος τῶν κοράκ-ων
Δοτική τῷ κόρακ-ι τοῖς κόραξι (κ-σι)
Αιτιατική τὸν κόρακ-α τοὺς κόρακ-ας
Κλητική ὦ κόραξ (κ-ς) ὦ κόρακ-ες

  • Ομοίως:
    • χαρακτήρας κ: ὁ κόραξ, ἡ δράξ, ἡ πλάξ, ἡ σάρξ, ὁ φύλαξ,ὁ χάλιξ, κτλ
    • χαρακτήρας γ: ἡ πτέρυξ,ἡ μάστιξ,ἡ σάλπιγξ,ἡ σῆραγξ, κτλ
    • χαρακτήρας χ: ὁ ὄνυξ,ἡ διῶρυξ, κτλ

β) Χειλικόληκτα καταληκτικά μονόθεμα (με χαρακτήρα π, β, φ)

  •  
  •  Ομοίως:
    • χαρακτήρας π: ὁ Αἰθίοψ, ὁ σκνίψ, κτλ
    • χαρακτήρας β: ὁ λίψ, ὁ χάλυψ, ὁ Ἄραψ, κτλ

γ) Οδοντικόληκτα καταληκτικά μονόθεμα (με χαρακτήρα τ, δ, θ)

  • χαρακτήρας τ: ὁ τάπης, κτλ
  • χαρακτήρας δ: ἡ ἔρις, ἡ ἀσπίς, ἡ βαθμίς, ἡ βολίς, ἡ ἐλπίς, ἡ βαλβίς, κτλ

δ) Οδοντικόληκτα καταληκτικά μονόθεμα (με θέμα σε -ντ )

  • ὁ ἀνδριάς, ὁ ἐλέφας, κτλ
  • ΠΡΟΣΟΧΗ!
    • Όταν το ουσιαστικό είναι οξύτονο, δηλαδή όταν τονίζεται στη λήγουσα, η κλητική είναι όμοια με την ονομαστική.

ε) Οδοντικόληκτα ακατάληκτα διπλόθεμα (με θέμα σε -ντ )

  • Ομοίως:
    • ὁ γέρων. ὁ θεράπων, ὁ δράκων, κτλ

ζ) Οδοντικόληκτα ουδέτερα ακατάληκτα μονόθεμα ( σε -α )

  • Ομοίως:
    • τὸ κτῆμα, τὸ δρᾶμα, τὸ θῦμα, τὸ κλάσμα, τὸ πρᾶγμα, τὸ φράγμα, τὸ χάσμα, τὸ βλέμμα, τὸ γράμμα, τὸ κόμμα, τὸ στέμμα, κτλ

-ΗΜΙΦΩΝΟΛΗΚΤΑ-

α) Ενρινόληκτα (με χαρακτήρα ν)

  • ὁ Ἓλλην, ὁ κηφήν, ὁ πυρήν, ἡ σειρήν, ὁ μήν, κτλ
  • ἡ ὠδίς, ἡ ῥίς, κτλ
  • ὁ χιτὼν, ὁ χειμὼν, ὁ λειμών, ὁ κοιτών, ὁ ἀγκὼν, κτλ
  • ὁ ποιμὴν, ὁ αὐχήν, ὁ πυθμήν, κτλ
  • ἡ ἀηδών, ἡ εἰκών, ὁ ἡγεμὼν, ὁ Μακεδών, κτλ
  • ὁ ἄξων, ὁ γείτων, ὁ πνεύμων, ὁ τέκτων, κτλ
  • ΠΡΟΣΟΧΗ!
    • Τα βαρύτονα διπλόθεμα σε -ων σχηματίζουν την κλητική ενικού με -ο.

β) Υγρόληκτα (με χαρακτήρα λ, ρ)

  • ὁ κλητὴρ, ὁ θήρ, ὁ ζωστὴρ, ὁ λαμπτήρ, ὁ λουτήρ, κτλ
  • ὁ ἀθὴρ, ὁ ἀστὴρ,
  • ὁ ῥήτωρ, ὁ κοσμήτωρ, ὁ παντοκράτωρ, κτλ
Αυτή η εικόνα δεν έχει ιδιότητα alt. Το όνομα του αρχείου είναι α-1-1024x550.png
  • ἡ θυγάτηρ, ἡ γαστὴρ, ἡ Δημήτηρ

γ) Σιγμόληκτα (με χαρακτήρα σ)

Αυτή η εικόνα δεν έχει ιδιότητα alt. Το όνομα του αρχείου είναι α-3-1024x513.png
  • ὁ Σωκράτης, ὁ Ἀριστοτέλης, ὁ Ἀριστοφάνης, ὁ Διογένης, κτλ
  • ὁ Περικλῆς, ὁ Ἡρακλῆς, ὁ Θεμιστοκλῆς, κτλ
  • τὸ βέλος, τὸ ζεῦγος, τὸ κέρδος, τὸ τέλος, κτλ
  • τὸ ἔδαφος, τὸ στέλεχος, τὸ τέμενος, κτλ