Μάθημα : Αρχαία Ελληνικά Α΄Λυκείου ΘΟΥΚΥΔΙΔΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ

Αρχαία Ελληνικά Α΄Λυκείου ΘΟΥΚΥΔΙΔΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ

0544005277 - ΕΛΕΝΗ ΡΙΖΟΠΟΥΛΟΥ

Ενότητες μαθήματος

12η ενότητα

11η ενότητα 13η ενότητα- Βιβλίο Γ, 81,3-5

 

Βιβλίο Γ΄, κεφ. 81, 1-2

Μυστική αναχώρηση των Πελοποννησιών μέσω Λευκάδας

Οι δημοκρατικοί συμπεριφέρονται με βαρβαρότητα

Κείμενο                                                                         Μετάφραση

81.1. Οἱ μὲν οὖν Πελοποννήσιοι

εὐθὺς τῆς νυκτὸς

κατὰ τάχος ἐκομίζοντο

ἐπ΄ οἴκου

παρὰ τὴν γῆν·

καὶ ὑπερενεγκόντες τὰς ναῦς

τὸν Λευκαδίων ἰσθμὸν͵

ὅπως μὴ ὀφθῶσιν

περιπλέοντες͵

ἀποκομίζονται.

 

Οι Πελοποννήσιοι λοιπόν

αμέσως τη νύχτα

επέστρεφαν γρήγορα

στην πατρίδα τους

(πλέοντας) κοντά στην στεριά·

και, αφού μετέφεραν τα πλοία τους

πάνω από τον Ισθμό της Λευκάδας,

για να μην τους δουν (οι Αθηναίοι)

να πλέουν γύρω από το νησί,

απομακρύνθηκαν.

 

81.2. Κερκυραῖοι δὲ

αἰσθόμενοι

τάς τε Ἀττικὰς ναῦς προσπλεούσας

τάς τε τῶν πολεμίων οἰχομένας͵

λαβόντες τούς τε Μεσσηνίους

πρότερον ὄντας

ἔξω͵

ἤγαγον ἐς τὴν πόλιν

καὶ κελεύσαντες τὰς ναῦς

ἃς ἐπλήρωσαν

περιπλεῦσαι

ἐς τὸν Ὑλλαϊκὸν λιμένα͵

ἐν ὅσῳ περιεκομίζοντο͵

τῶν ἐχθρῶν εἴ τινα λάβοιεν͵

ἀπέκτεινον·

καὶ ἐκβιβάζοντες ἐκ τῶν νεῶν

ὅσους ἔπεισαν ἐσβῆναι

ἀπεχρῶντο͵

ἐλθόντες τε ἐς τὸ Ἥραιόν

ἔπεισαν ὡς πεντήκοντα ἄνδρας

τῶν ἱκετῶν

δίκην ὑποσχεῖν

καὶ κατέγνωσαν

πάντων θάνατον.

 

Οι Κερκυραίοι εξάλλου,

όταν κατάλαβαν

ότι τα Αθηναϊκά πλοία πλησιάζουν

και ότι τα εχθρικά είχαν φύγει,

αφού πήραν τους Μεσσηνίους

που προηγουμένως ήταν

έξω (από αυτήν),

τους μετέφεραν στην πόλη

και αφού διέταξαν τα πλοία

που επάνδρωσαν

να πλεύσουν γύρω

από το Υλλαϊκό λιμάνι,

όσο αυτά περιφέρονταν,

εάν έπιαναν κάποιον από τους εχθρούς,

τον σκότωναν·

και, καθώς αποβίβαζαν από τα πλοία

όσους έπεισαν να μπουν

τους σκότωναν,

και αφού ήλθαν στο Ηραίο

έπεισαν γύρω στους πενήντα

ικέτες

να περάσουν από δίκη

και τους καταδίκασαν

όλους σε θάνατο.

 

Ερμηνευτικά σχόλια

Τῆς νυκτὸς εὐθὺς κατὰ τάχος ἐκομίζοντο

Ειρωνική αιχμή του Θουκυδίδη για τον χρόνο και τον τρόπο φυγής των Πελοποννησίων. Η κρυφή αυτή αποχώρηση του Αλκίδα φανερώνει ανέντιμη συμπεριφορά (βλ. αντίστοιχη στάση του Αλκίδα στο 3.33.1). Πρέπει πάντως να σημειωθεί ότι τα 60 πλοία του Ευρυμέδοντα μαζί με τα 12 του Νικόστρατου και τα τριάντα των Κερκυραίων σχημάτιζαν μία ισχυρότατη ναυτική δύναμη, την οποία δύσκολα θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν τα 53 πελοποννησιακά πλοία.

 

καὶ ὑπερενεγκόντες τῶν Λευκαδίων ἰσθμὸν τὰς ναῦς

Ο Στράβων (10.452) μας πληροφορεί ότι αρχικά η Λευκάδα ήταν χερσόνησος της Ακαρνανίας. Οι Κορίνθιοι ήταν οι πρώτοι που κατά τον 7ο αι. π.Χ. έκαναν πορθμό τον ισθμό, μετατρέποντας έτσι τη χερσόνησο σε νησί. Στα χρόνια του Θουκυδίδη φαίνεται πως ο πορθμός είχε προσχωθεί και έτσι οι Κορίνθιοι αναγκάστηκαν να σύρουν τα πλοία τους για να περάσουν. Οι Αθηναίοι, όμως, πλέοντας προς την Κέρκυρα, δεν μπορούσαν να κάνουν το ίδιο, αφενός διότι η φύση του εγχειρήματος ήταν περισσότερο κοπιώδης από το να παρακάμψουν το νησί, αφετέρου διότι η Λευκάδα είχε ταχθεί με το μέρος των Σπαρτιατών. Έτσι ο Αλκίδας, γνωρίζοντας ότι πλησιάζει ο αθηναϊκός στόλος, αγνοώντας όμως πού ακριβώς μπορούσε να τον συναντήσει διέσχισε νύχτα ένα μέρος της απόστασης των 90 χλμ. που χωρίζουν τη Λευκίμμη από τη Λευκάδα και αποφεύγοντας να κάνει τον γύρο του νησιού έσυρε τα πλοία του πάνω στο στενό πέρασμα ξηράς.

 

λαβόντες τούς τε Μεσσηνίους

Είναι οι 500 Μεσσήνιοι που αποτελούσαν τα πληρώματα των πλοίων του Νικόστρατου (βλ. 3.75.1). Η είσοδος τους στην πόλη (ἐς τὴν πόλιν ἤγαγον) σκοπό είχε την ενίσχυση των δημοκρατικών και τον παράλληλο εκφοβισμό των ολιγαρχικών. Δεν αναφέρεται όμως από τον Θουκυδίδη αν πήραν ενεργά μέρος στις θηριωδίες που ακολούθησαν.

καὶ τὰς ναῦς περιπλεῦσαι... λιμένα

Τα πλοία επανδρώθηκαν στο λιμάνι του Αλκίνου, κοντά στην αγορά, όπου βρισκόταν και το νεώριο. Στάλθηκαν δε στο Υλλαϊκό λιμάνι, διότι οι δημοκρατικοί το είχαν από την αρχή των γεγονότων υπό τον πλήρη έλεγχο τους, κυρίως όμως για να απομακρύνουν τους ευρισκόμενους στα πλοία ολιγαρχικούς από τους ομοϊδεάτες τους που βρίσκονταν στην αγορά και στο Ήραιο.

εἴ τινα λάβοιεν

Η φράση υποδηλώνει ότι οι ολιγαρχικοί, καταλαβαίνοντας τις πραγματικές προθέσεις των δημοκρατικών, είχαν κρυφτεί.

 

ἐν ὅσῳ περιεκομίζοντο

Δηλ. περιέπλεαν από το λιμάνι του Αλκίνου στο Υλλαϊκό λιμάνι.

 

ἐκβιβάζοντες ἀπεχρῶντο

Με λακωνική ακρίβεια ο Θουκυδίδης περιγράφει τη σκληρή και ανέντιμη συμπεριφορά των δημοκρατικών, οι οποίοι εξόντωσαν ακόμα κι εκείνους τους ολιγαρχικούς, που πείστηκαν να αγωνιστούν μαζί τους για τη σωτηρία της πατρίδας, ενάντια στους ομόφρονές τους.

 

κατέγνωσαν πάντων θάνατον

Έστησαν δηλ. μια παρωδία δίκης με προαποφασισμένο το καταδικαστικό για όλους αποτέλεσμα. Οι δημοκρατικοί εξαπατούν για δεύτερη φορά τους αντιπάλους τους, φανερώνοντας κατ' αυτόν τον τρόπο βαθύ πολιτικό αμοραλισμό και αναλγησία.

Συντακτική ανάλυση

 

[1] Oἱ μὲν οὖν Πελοποννήσιοι τῆς νυκτὸς εὐθὺς κατὰ τάχος ἐκομίζοντο ἐπ᾽ οἴκου παρὰ τὴν γῆν·
Κύρια πρόταση
ἐκομίζοντο: Ρήμα. οἱ Πελοποννήσιοι: Υποκείμενο ρήματος. ἐπ᾽ οἴκου: Εμπρόθετος προσδιορισμός της κατεύθυνσης σε τόπο. παρὰ τὴν γῆν: Εμπρόθετος προσδιορισμός του πλησίον. τῆς νυκτὸς: Γενική του χρόνου. εὐθὺς: Επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου. κατὰ τάχος: Εμπρόθετος προσδιορισμός του τρόπου.
 
καὶ ὑπερενεγκόντες τὸν Λευκαδίων ἰσθμὸν τὰς ναῦς ἀποκομίζονται.
Κύρια πρόταση
ἀποκομίζονται: Ρήμα. οἱ Πελοποννήσιοι: Εννοείται ως υποκείμενο ρήματος. ὑπερενεγκόντες: Χρονική μετοχή, συνημμένη στο υποκείμενο του ρήματος. τὰς ναῦς: Άμεσο αντικείμενο μετοχής. τὸν ἰσθμὸν: Έμμεσο αντικείμενο μετοχής. τὸν Λευκαδίων: Επιθετικός προσδιορισμός στο ἰσθμὸν.
 
ὅπως μὴ περιπλέοντες ὀφθῶσιν
Δευτερεύουσα τελική πρόταση
ὀφθῶσιν: Ρήμα. οἱ Πελοποννήσιοι: Εννοείται ως υποκείμενο ρήματος. περιπλέοντες: Κατηγορηματική μετοχή, αναφέρεται στο υποκείμενο του ρήματος.
 
[2] Κερκυραῖοι δὲ αἰσθόμενοι τάς τε Ἀττικὰς ναῦς προσπλεούσας τάς τε τῶν πολεμίων οἰχομένας, λαβόντες τούς τε Μεσσηνίους ἐς τὴν πόλιν ἤγαγον πρότερον ἔξω ὄντας,
Κύρια πρόταση
ἤγαγον: Ρήμα. Κερκυραῖοι: Υποκείμενο ρήματος. τούς Μεσσηνίους: Αντικείμενο ρήματος. ἐς τὴν πόλιν: Εμπρόθετος προσδιορισμός της κίνησης σε τόπο. ὄντας: Αναφορική μετοχή, προσδιορίζει το αντικείμενο του ρήματος. πρότερον: Επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου. ἔξω: Επιρρηματικός προσδιορισμός του τόπου. λαβόντες: Χρονική μετοχή, συνημμένη στο υποκείμενο του ρήματος. τούς Μεσσηνίους: Αντικείμενο της μετοχής λαβόντες.
αἰσθόμενοι: Χρονική μετοχή, συνημμένη στο υποκείμενο του ρήματος. τάς ναῦς: Αντικείμενο μετοχής. τάς Ἀττικὰς: Επιθετικός προσδιορισμός στο ναῦς. προσπλεούσας: Κατηγορηματική μετοχή, αναφέρεται στο «τάς Ἀττικὰς ναῦς». τάς τῶν πολεμίων: Επιθετικός προσδιορισμός στο εννοούμενο ναῦς, το οποίο λειτουργεί ως αντικείμενο της μετοχής αἰσθόμενοι. οἰχομένας: Κατηγορηματική μετοχή, αναφέρεται στο «τάς τῶν πολεμίων [ναῦς]».
 
καὶ τὰς ναῦς περιπλεῦσαι κελεύσαντες ἐς τὸν Ὑλλαϊκὸν λιμένα, ἀπέκτεινον·
Κύρια πρόταση
ἀπέκτεινον: Ρήμα. Κερκυραῖοι: Εννοείται ως υποκείμενο ρήματος. κελεύσαντες: Χρονική μετοχή, συνημμένη στο υποκείμενο του ρήματος. τὰς ναῦς: Άμεσο αντικείμενο μετοχής. περιπλεῦσαι: Έμμεσο αντικείμενο μετοχής, τελικό απαρέμφατο. Ως αντικείμενο του απαρεμφάτου τίθεται το «τὰς ναῦς» (ετεροπροσωπία). ἐς τὸν λιμένα: Εμπρόθετος προσδιορισμός της κίνησης σε τόπο. Ὑλλαϊκὸν: Επιθετικός προσδιορισμός στο λιμένα.
 
ἃς ἐπλήρωσαν
Δευτερεύουσα αναφορική πρόταση, προσδιορίζει το «τὰς ναῦς»
ἐπλήρωσαν: Ρήμα. Κερκυραῖοι: Εννοείται ως υποκείμενο ρήματος. ἃς: Αντικείμενο ρήματος.
 
ἐν ὅσῳ περιεκομίζοντο,
Δευτερεύουσα χρονική πρόταση
περιεκομίζοντο: Ρήμα. αἱ νῆες: Εννοείται ως υποκείμενο του ρήματος. ἐν ὅσῳ: Εμπρόθετος προσδιορισμός που δηλώνει το χρονικό διάστημα.
 
τῶν ἐχθρῶν εἴ τινα λάβοιεν,
Δευτερεύουσα υποθετική πρόταση ως αντικείμενο του ρήματος ἀπέκτεινον
λάβοιεν: Ρήμα. Κερκυραῖοι: Εννοείται ως υποκείμενο ρήματος. τινα: Αντικείμενο ρήματος. τῶν ἐχθρῶν: Γενική διαιρετική.
 
καὶ ἐκ τῶν νεῶν ἐκβιβάζοντες ἀπεχρῶντo,
Κύρια πρόταση
ἀπεχρῶντo: Ρήμα. Κερκυραῖοι: Εννοείται ως υποκείμενο ρήματος. (Ως αντικείμενο του ρήματος τίθεται η αναφορική πρόταση που ακολουθεί). ἐκβιβάζοντες: Χρονική μετοχή, συνημμένη στο υποκείμενο του ρήματος. ἐκ τῶν νεῶν: Εμπρόθετος προσδιορισμός της κίνησης από τόπο.
 
ὅσους ἔπεισαν ἐσβῆναι
Δευτερεύουσα αναφορική πρόταση ως αντικείμενο του ρήματος ἀπεχρῶντo
ἔπεισαν: Ρήμα. Κερκυραῖοι: Εννοείται ως υποκείμενο ρήματος. ὅσους: Άμεσο αντικείμενο του ρήματος. ἐσβῆναι: Έμμεσο αντικείμενο του ρήματος, τελικό απαρέμφατο. Ως υποκείμενο του απαρεμφάτου τίθεται το ὅσους (ετεροπροσωπία).
 
ἐς τὸ ῞Ηραιόν τε ἐλθόντες τῶν ἱκετῶν ὡς πεντήκοντα ἄνδρας δίκην ὑποσχεῖν ἔπεισαν
Κύρια πρόταση
ἔπεισαν: Ρήμα. Κερκυραῖοι: Εννοείται ως υποκείμενο ρήματος. ἄνδρας: Άμεσο αντικείμενο του ρήματος. ὑποσχεῖν: Έμμεσο αντικείμενο ρήματος, τελικό απαρέμφατο. Ως υποκείμενο του απαρεμφάτου τίθεται το ἄνδρας (ετεροπροσωπία). δίκην: Αντικείμενο του απαρεμφάτου. ὡς πεντήκοντα: Επιθετικός προσδιορισμός στο ἄνδρας. τῶν ἱκετῶν: Γενική διαιρετική.
ἐλθόντες: Χρονική μετοχή, συνημμένη στο υποκείμενο του ρήματος. ἐς τὸ ῞Ηραιόν: Εμπρόθετος προσδιορισμός της κίνησης σε τόπο.
 
καὶ κατέγνωσαν πάντων θάνατον.
Κύρια πρόταση
κατέγνωσαν: Ρήμα. Κερκυραῖοι: Εννοείται ως υποκείμενο ρήματος. θάνατον: Άμεσο αντικείμενο ρήματος. πάντων: Έμμεσο αντικείμενο ρήματος.

Ερωτήσεις- ασκήσεις

  1. Να επισημάνετε και να σχολιάσετε τις αντιστοιχίες (κοινά σημεία) που υπάρχουν στο 3. 81 του Θουκυδίδη και σ’ ένα γράμμα του Λίνκολν (Οκτώβριος 1863) που αναφέρεται στην έκρηξη βίας στην πολιτεία του Μιζούρι.


«Αμέσως η ειλικρίνεια αμφισβητείται και τα κίνητρα δέχονται επίθεση. Όταν έρχεται στ’ αλήθεια ο πόλεμος, το αίμα ζεσταίνεται και το αίμα χύνεται. Η σκέψη αναγκάζεται να πέσει σε σύγχυση. Η απάτη γεννοβολάει και προοδεύει. Η εμπιστοσύνη πεθαίνει και καθολική καχυποψία βασιλεύει. Ο κάθε άνθρωπος αισθάνεται την παρόρμηση να σκοτώσει το γείτονά του, μήπως σκοτωθεί πριν απ’ αυτόν. Εκδίκηση και αντεκδίκηση ακολουθούν. Κι όλα αυτά, όπως είπαμε προηγουμένως, μπορούν να συμβούν ανάμεσα σε τίμιους ανθρώπους· αλλά αυτά δεν είναι όλα. Κάθε βρωμερό πουλί βγαίνει απ’ τη φωλιά του και κάθε σιχαμερό ερπετό σηκώνει κεφάλι. Κι αυτά προσθέτουν το έγκλημα στη σύγχυση. Αυστηρά μέτρα που θεωρούνται αναγκαία, αλλά οπωσδήποτε σκληρά, τέτοιοι άνθρωποι τα κάνουν χειρότερα με την κακοδιοίκηση. Φόνοι για παλιές αντιζηλίες και φόνοι για χρήματα γίνονται κάτω απ’ όποιο μανδύα θα ταίριαζε καλύτερα με την περίπτωση. Όλα αυτά παρέχουν επαρκή αιτιολογία για όσα έγιναν στο Μιζούρι και δε χρειάζεται να αποδοθούν στην αδυναμία ή την κακία κανενός στρατηγού».
(Το παράθεμα στο Finley, Θουκυδίδης, σ. 188).

 

  1. Κερκυραῖοι δὲ αἰσθόμενοι τάς τε Ἀττικὰς ναῦς προσπλεούσας τάς τε τῶν πολεμίων οἰχομένας, λαβόντες τούς τε Μεσσηνίους ἐς τὴν πόλιν ἤγαγον πρότερον ἔξω ὄντας: Να μεταφέρετε τους επιτονισμένους τύπους στην ίδια πτώση του άλλου αριθμού.

 

  1. Να μεταφέρετε τους ρηματικούς τύπους που δηλώνουν τις ενέργειες των Κερκυραίων δημοκρατικών στο γ΄ ενικό πρόσωπο του ενεστώτα της οριστικής: αἰσθόμενοι, λαβόντες, ἤγαγον, κελεύσαντες, ἀπέκτεινον, ἔπεισαν, ἐφόνευον, ἐπιφέροντες