Μάθημα : Αρχαία Ελληνικά Α΄ Λυκείου

ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΑ ΣΧΟΛΙΑ

Κεφάλαιο 74: Νίκη των δημοκρατικών. Εμπρησμός της πόλης

Και αφού πέρασε μια μέρα, νικούν οι δημοκρατικοί εξαιτίας της ισχύος των θέσεων τους, επειδή είχαν αριθμητική υπεροχή και οι γυναίκες με τόλμη τους βοήθησαν. Οι ολιγαρχικοί, φοβούμενοι μήπως οι αντίπαλοι καταλάβουν το ναύσταθμο και εξοντωθούν, πυρπολούν την αγορά και παρ' ολίγο να καεί όλη η πόλη. Τότε το κορινθιακό πλοίο με τους πρέσβεις της Σπάρτης ανοιγόταν με προφυλάξεις στο ανοιχτό πέλαγος και οι περισσότεροι από τους μισθοφόρους διαφεύγοντας την προσοχή πέρασαν στην (απέναντι) στεριά.

- Οι γυναίκες υπέφεραν παρά φυσιν τον θόρυβον, δηλαδή υπερβαίνοντας την ευαίσθητη γυναικεία φύση τους, γιατί ως γνωστόν δεν είναι φιλοπόλεμες, σπάνια επιτίθενται, ενώ αμύνονται δυναμικά. Τώρα όμως βοήθησαν τόσο πολύ τους άντρες τους, γιατί διακινδύνευαν φοβερά η δικιά τους ζωή αλλά και συγγενικών τους προσώπων. Εξάλλου αν νικούσαν, θα εξασφάλιζαν κοινωνικές ελευθερίες στο νησί τους, επειδή οι ολιγαρχικοί είχαν γίνει τρομερά μισητοί και ήθελαν πλέον να τους εκδιώξουν οριστικά από την εξουσία.

περὶ δείλην ὀψίαν: Αργά το σούρουπο· η ημέρα χωριζόταν σε πρωὶ ή πρῴ (από την ανατολή του ήλιου μέχρι τις 9), σε πλήθουσα ἀγορά (9-12), σε μέσον ἡμέρας ή μεσημβρία (12-2 μ.μ.) και σε δείλη (2-6 μ.μ.). Υποδιαιρούσαν δε το τελευταίο αυτό χρονικό διάστημα σε δείλη πρωία (2-4 μ.μ.) και δείλη ὀψία (4-6 μ.μ.) και το κατοπινό χρονικό διάστημα ονομαζόταν ἑσπέρα.

Οι ολιγαρχικοί έκαψαν την περιοχή γυρω από την αγορά, γιατί:

• αφού νικήθηκαν, έκαναν υποχώρηση στο εσωτερικό του νησιού, ενώ έτρεμαν μήπως οι εξαγριωμένοι δημοκρατικοί καταλάβουν το ναύσταθμο. Έτσι έβαλαν φωτιά στην αγορά για να καθυστερήσουν την προέλαση των εχθρών τους και να βρουν οι ίδιοι χρόνο να συντάξουν πάλι τις δυνάμεις τους.
• Φέρθηκαν όμως παράλογα, απελπισμένα και εγωιστικά, αφού δεν υπολόγισαν την τεράστια καταστροφή που προξένησαν στους άλλους.

καὶ ἡ Κορινθία ναῦς: Είναι το κορινθιακό πλοίο που μετέφερε τους πρέσβεις των Σπαρτιατών και έδωσε το έναυσμα της σύγκρουσης (3.72.2). Οι Κορίνθιοι απεσταλμένοι και οι μισθοφόροι, μόλις είδαν ότι η σύγκρουση εξελίσσεται υπέρ των δημοκρατικών, έφυγαν κρυφά από την Κέρκυρα (η πρόθεση ὑπὸ του ρ. ὑπεξανήγετο δηλώνει ακριβώς τον κρυφό τρόπο), φοβούμενοι, μήπως συλληφθούν κι αυτοί αιχμάλωτοι από τους νικητές δημοκρατικούς.

Λαθόντες (λανθάνω) = ξεφευγοντας την προσοχή, κρυφά.

Με αυτό τον τρόπο οι μισθοφόροι των ολιγαρχικών αποχώρησαν, γιατί ήθελαν να σώσουν τη ζωή τους και δεν τους ενδιέφεραν οι συνέπειες εις βάρος των ολιγαρχικών.

Τα εκφραστικά - αφηγηματικά μέσα που χρησιμοποιεί ο ιστορικός για να καταγράψει τον ιδιαίτερο ρόλο των γυναικών είναι:

• περιγράφει πως έριχναν τα κεραμίδια από τις στέγες των σπιτιών με τους τύπους βάλλουσαι, υπομένουσαι ( με τους ενεστώτες παρουσιάζεται η ψυχραιμία των γυναικών και η μεγάλη διάρκεια αυτής της πράξης).
• Με τους τύπους τολμηρώς και παρά φυσιν δείχνει ότι ξεπέρασαν τη γυναικεία τους φύση.
• Με το σύνθετο τύπο ξυν-επ-ελάβοντο φανερώνει τη δυνατή επίθεση που έκαναν.

Το κλίμα πανικού στο στρατόπεδο των ολιγαρχικών περιγράφεται με:

• με τον ιστορικό Ενεστώτα έμπιπράσι παρουσιάζει τον επικίνδυνο εμπρησμό για ζωντάνια στην αφήγηση.
• Τη μετοχή δείσαντες για να καταδείξει το μεγάλο τους φόβο
• Τον υποτεταγμένο λόγο με πολλές δευτερεύουσες προτάσεις της 2 (έμπιπράσι τάς οικίας τάς εν κύκλω της αγοράς καί τάς ξυνοικίας, όπως μή η έφοδος, φειδόμενοι ούτε οικείας ούτε άλλοτρίας, ώστε καί χρήματα πολλά εμπόρων κατεκαύθη καί ή πόλις έκινδύνευσε πάσα διαφθαρηναι, ει άνεμος έπεγένετο τη φλογί έπίφορος ές αύτην).
• Τον τύπο έν φυλακή ή σαν (δείχνει την αγωνία και ανασφάλεια τους).
• Τους τύπους υπεξανηγετο και λαθόντες

Ασκήσεις

1. Να γράψετε τους λόγους για τους οποίους οι δημοκρατικοί κατόρθωσαν να νικήσουν τους αντιπάλους τους.
2. α) Πώς χαρακτηρίζει ο ιστορικός τη στάση των γυναικών στη μάχη;

β) Γιατί δίνει έμφαση στη συμμετοχή των γυναικών; Να απαντήσετε έχοντας υπόψη σας και τη θέση της γυναίκας στην εποχή του ιστορικού.

3. Πώς περιγράφονται οι ενέργειες και η στάση των ανθρώπων στον πόλεμο;
4. Ποιες συνέπειες του πολέμου διαφαίνονται στο κεφάλαιο αυτό;
5. Ο Θουκυδίδης στην Ιστορία του έχει κύριο μέλημα την αποκάλυψη των αιτιακών σχέσεων* ανάμεσα στα γεγονότα. Να εντοπίσετε τις σχέσεις αυτές, όπως δηλώνονται στο κεφάλαιο 74.

* Σχέσεις ανάμεσα σε ένα γεγονός ως αίτιο και ένα άλλο που προκαλείται από αυτό ή το ακολουθεί ως αποτέλεσμα.

6. Σε ποια ενέργεια προβαίνουν οι ολιγαρχικοί μόλις αντιλαμβάνονται την επικράτηση των αντιπάλων τους; Πού αποδίδει ο Θουκυδίδης την ενέργεια αυτή;
7. Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις ως σωστές ή λανθασμένες σημειώνοντας Χ στο αντίστοιχο τετράγωνο.

                                 Σωστό   Λάθος

Οι ολιγαρχικοί στο κεφάλαιο 74 παρουσιάζονται:

α) αδίστακτοι                                                                                              o            o

β) συνετοί                                                                                                     o            o

γ) απελπισμένοι                                                                                         o            o

δ) μετριοπαθείς                                                                                          o            o

ε) αδρανείς                                                                                                   o            o

12. Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις ως σωστές ή λανθασμένες σημειώνοντας Χ στο αντίστοιχο τετράγωνο.

                                   Σωστό   Λάθος

Οι δημοκρατικοί στο κεφάλαιο 74 παρουσιάζονται:

α) ικανοποιημένοι                                                                                     o            o

β) τολμηροί                                                                                                 o            o

γ) μετριοπαθείς                                                                                          o            o

δ) αποφασιστικοί                                                                                       o            o

ε) αδρανείς                                                                                                   o            o

13. Να εντοπίσετε τους ρηματικούς τύπους που αναφέρονται στη δράση των γυναικών και να τους αντικαταστήσετε χρονικά.
14. «῾Η πόλις ἐκινδύνευσε διαφθαρῆναι»: Να μεταφερθούν οι ρηματικοί τύποι στον ενεστώτα.
15. Να γράψετε τα ουσιαστικά της γ΄ κλίσης που περιλαμβάνονται στο κείμενο στις πλάγιες πτώσεις του ενικού και πληθυντικού αριθμού.
16. Να κάνετε γραμματική αναγνώριση των λέξεων της στήλης Α συνδέοντάς τες με τα στοιχεία της στήλης Β που τους αντιστοιχούν (δύο στοιχεία της στήλης Β περισσεύουν).

17. α) Να αναγνωρίσετε τις ενδοιαστικές προτάσεις του κειμένου.

β) Να γράψετε από ποια ρήματα εξαρτώνται, πώς εισάγονται και πώς εκφέρονται γενικά οι ενδοιαστικές προτάσεις.

19. Με ποιες λέξεις του κειμένου σχετίζονται ετυμολογικά οι παρακάτω; διάλειμμα, λαθραίος, βλήμα, ελλιπής, λήθη, εισιτήριο, προκατάληψη, προσιτός.
20. δῆμος: Να γράψετε δέκα παράγωγα ή σύνθετα (ουσιαστικά ή επίθετα) στη νέα ελληνική
21. ξυνεπελάβοντο, ὑπεξανήγετο: Ποια από τις γλωσσικές ιδιοτυπίες του Θουκυδίδη εντοπίζετε στους τύπους των ρημάτων;

• Μπροστά στον κίνδυνο και το φόβο, το ένστικτο της αυτοσυντήρησης γίνεται εντονότερο. Με ποια στοιχεία του κεφαλαίου 74 θα στηρίζατε την άποψη αυτή;
• Αν ήσασταν πολεμικοί ανταποκριτές πώς θα περιγράφατε στην εφημερίδα σας τα γεγονότα των κεφαλαίων 72 - 74; Η περιγραφή σας να είναι ακριβής και συνοπτική.