Μάθημα : ΟΜΙΛΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ 2025-2026: ΟΨΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΕΜΠΟΡΙΚΗΣ ΖΩΗΣ ΤΗΣ ΧΑΛΚΙΔΑΣ ΑΠΟ ΤΟΝ 19ο αι. ΜΕΧΡΙ ΣΗΜΕΡΑ

Οικία της οδού Παίδων

Το μνημείο, που ανάγεται στα χρόνια της οθωμανικής κυριαρχίας, αποτελεί το μοναδικό σωζόμενο κτήριο αντίστοιχης αρχιτεκτονικής στη Χαλκίδα και μαζί με το γειτονικό τζαμί Εμίρ Ζαδέ, αποτελούν τα βασικότερα στοιχεία μίας εποχής κατά την οποία η Χαλκίδα έζησε και άκμασε ως πόλη του Εγρίπου (Έγριποζ). 

Η οικία βρίσκεται στην οδό Παίδων, στον ένα από τους δύο κύριους άξονες του Κάστρου, στο ύψος του μοναδικού σωζόμενου τζαμιού Εμίρ Ζαδέ.

Η περιοχή αυτή υπήρξε μία από τις σημαντικότερες της πόλης της Χαλκίδας των οθωμανικών χρόνων λόγω τόσο της γειτνίασής της με το τζαμί, το πρώτο που χτίστηκε μετά την κατάληψη της πόλης, όσο και της εγγύτητάς της με την πύλη του πορθμού και την κεντρική οδό της Άνω Πύλης. Η οδός Παίδων είναι ένας μικρός σε μήκος δρόμος, με πλάτος που δεν ξεπερνά τα 2,5 μέτρα, που ξεκινά από την οδό Κώτσου και τελειώνει στην συμβολή της με την οδό Παπαλουκά. Η συνέχειά της, η οδός Σταμάτη, οδηγεί στην πλατεία του ναού της Αγίας Παρασκευής. 

Το κτήριο εντοπίζεται στο τοπογραφικό του 1840 και ως ιδιοκτήτης του εμφανίζεται ο Τούρκος Δερβίς Αγάς ή Δερβίσαγας.

Το 1881, ο στρατιωτικός Κωνσταντίνος Σωτηριάδης αγόρασε την κατοικία από τον Ιωάννη Νιώτη από την Κύμη. Το 1909 έγινε ιδιοκτησία του Βελισσάριου Καράκωστα, επιχειρηματία, στην οικογένεια του οποίου παρέμεινε μέχρι την απαλλοτρίωσή του από το ελληνικό δημόσιο το 1977. Μετά το 1910 και μέχρι το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η οικία μετατράπηκε σε ξενοδοχείο, ενώ κατά τη διάρκεια του πολέμου χρησιμοποιήθηκε ως γυναικείες φυλακές. Από την απελευθέρωση μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1950 στέγασε το Εκκλησιαστικό Ορφανοτροφείο Χαλκίδας, οπότε και υπέστει σημαντικές φθορές (Καλαθέρης Τ., 1971, Μανούσου & Μαυρομάτης, 1986). 

Η οικία της οδού Παίδων αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα σημεία αναφοράς της αρχιτεκτονικής και πολιτιστικής ιστορίας της πόλης, καθώς και ένα από τα λιγοστά λείψανα μιας περιόδου κατά την οποία η Χαλκίδα κατέστη σημαντικό αστικό κέντρο της νότιας βαλκανικής.

Επιπλέον, αποτελεί ένα από τα ελάχιστα παραδείγματα αντίστοιχης αρχιτεκτονικής που έχουν διασωθεί στη νότια Ελλάδα και που λόγω του μεγάλου βαθμού διατήρησης και της ποιότητας των αυθεντικών κατασκευών που διαθέτει, προσφέρει μοναδική δυνατότητα στην κατανόηση της ατμόσφαιρας της περιόδου.

https://www.square.gr/h-meleth-apokatastashs-thw-oikias-ths-odou-paidwn/33652 

Σαχνισί της οικίας επί της οδού Παίδων

Τρισδιάστατη απεικόνιση της οικίας της οδού Παίδων

Η οικιστική ανάπτυξη του Προαστίου γίνεται φανερή από τις μαρτυρίες περιηγητών του 17ου αιώνα, οι οποίοι επισημαίνουν ότι περιείχε περισσότερα σπίτια και κατοίκους από το οχυρωμένο Κάστρο. Κοινή είναι η παρατήρηση ότι το Προάστιο εμφάνιζε εικόνα ανάπτυξης και εμπορικής κίνησης και ότι διέθετε νεόδμητα σπίτια, καθώς χαρακτηρίζεται ως η «Νέα Πόλη». Γενική είναι συνεπώς η εντύπωση που μεταδίδεται από τις πηγές, ότι το κέντρο βάρους της πόλης από αρκετά νωρίς κατά τη διάρκεια της τουρκικής κυριαρχίας έχει μεταφερθεί στο Προάστιο.

Λεπτομερέστερη περιγραφή της πορείας του εξωτερικού αναχώματος του Προαστίου παραθέτει ο Ιωαννίδης: σύμφωνα με την περιγραφή του ξεκινούσε από ένα παραλιακό ανάχωμα στον όρμο «Δου» στην περιοχή της Καναπίτσας, ανηφόριζε μέσω των σημερινών οδών Κατσικογιάννη και Προαστείου ως το λόφο του Βελήμπαμπα, όπου υπήρχε μια μεγάλη πόρτα, κατευθυνόταν προς νότο μέσω της περιοχής του σημερινού Νοσοκομείου και έπειτα νοτιοανατολικά ως τους πρόποδες του λόφου του Μπαταριά, καταλήγοντας στον όρμο του Βούρκου. Ο χώρος του Προαστίου δεν ήταν κατοικημένος σε ολόκληρη την έκτασή του, αλλά υπήρχαν οικιστικοί πυρήνες σε συγκεκριμένες περιοχές.

Οι πηγές και η τοπογραφία της περιοχής οδηγούν τον εντοπισμό δύο κύριων οικιστικών πυρήνων στο χώρο του Προαστίου. Η πρώτη βασική συνοικία ξεκινούσε από το ύψος της Κάτω Πύλης, απλωνόταν γύρω από το τζαμί στη θέση του σημερινού ναού του Αγίου Νικολάου και κατευθυνόταν κατά μήκος του βόρειου λιμανιού μέχρι την περιοχή της Καναπίτσας, αμέσως μετά τον όρμο της Σουβάλας. Η συνοικία αυτή, γνωστή αργότερα ως «Παράλιον», αναφέρεται κυρίως από τις μετεπαναστατικές πηγές ως περιοχή με εμπορική δραστηριότητα.

Στα ανατολικά της συνοικίας αυτής βρισκόταν ο δεύτερος οικιστικός πυρήνας του Προαστίου, με κέντρο τη σημερινή εκκλησία του Αγίου Δημητρίου, κτίσμα του 1837, στη θέση της οποίας βρισκόταν πιθανότατα ναός και στα προεπαναστατικά χρόνια. Η περιοχή αυτή, το κύριο τμήμα της οποίας περιλάμβανε τη συνοικία Τσικούρ Τσεσμέ ( τη σημερινή περιοχή Πλάτωμα), εκτεινόταν ανατολικά ως το λόφο του Βελήμπαμπα και νότια περίπου ως τη σημερινή πλατεία Αγοράς, όπου βρισκόταν και το μουσουλμανικό τέμενος της περιοχής. Αναφορικά με την περιοχή αυτή οι πηγές κάνουν λόγο για εμπορική κίνηση, καθώς πιθανότατα εδώ βρισκόταν το παζάρι της πόλης. Το τοπωνύμιο Ουζούν Τσαρσί (=μακρύ παζάρι) που επιβίωσε ως το 19ο αιώνα και αναφερόταν στη σημερινή οδό Γαζέπη αποτελεί σαφή ένδειξη για την ύπαρξη εμπορικής δραστηριότητας στη συνοικία.

https://www.square.gr/h-istoria-tou-proastiou-ths-chalkidas/5030