Μάθημα : ΓΛΩΣΣΑ Στ' ΤΑΞΗΣ

Πόσες είναι οι προθέσεις;

Οι προθέσεις συνολικά είναι 39. Οι είκοσι (20) από αυτές ονομάζονται κοινές και οι υπόλοιπες δεκαεννιά (19), που προέρχονται από την αρχαία ελληνική ή την καθαρεύουσα, ονομάζονται λόγιες ή απαρχαιωμένες:

Οι είκοσι (20) κοινές είναι οι:

οι μονοσύλλαβες: με, σε, για, ως, πριν, προς, σαν

οι δισύλλαβες: αντί, από, δίχως, έως, κατά, μετά, μέχρι, παρά, χωρίς

οι τρισύλλαβες: εναντίον, εξαιτίας, ίσαμε, μεταξύ

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Η πρόθεση σε συναντιέται πολύ συχνά ενωμένη με το άρθρο, π.χ. σε-το = στο, σε-τη = στη

Οι δεκαεννιά (19) λόγιες ή απαρχαιωμένες είναι οι:

ανά, άνευ, αμφί, διά, εις, εκ (εξ), εκτός, εν, ένεκα, εντός, επί, λόγω, περί, πλην, προ, συν, υπέρ, υπό, χάριν (χάρη). Οι λόγιες προθέσεις χρησιμοποιούνται σε τυπικό ύφος και σε στερεότυπες εκφράσεις, π.χ.

Ο Περικλής έζησε τον 5ο αι. προ Χριστού.

Παραδόθηκαν άνευ όρων.

Καθυστέρησαν ένεκα της κακοκαιρίας.

Ταξίδεψα ανά τον κόσμο.

Διά βίου μάθηση.

Το ταξίδι αναβλήθηκε λόγω καιρού.

Υπάρχουν κι άλλες προθέσεις;

Εκτός όμως από τις 39 προθέσεις που αναφέραμε υπάρχουν και οι σύνθετες προθέσεις ή πολυλεκτικές προθέσεις που είναι ο συνδυασμός:

α) δύο προθέσεων μαζί, π.χ. Εκτός από τον Πέτρο ποιος άλλος θα έρθει;

β) ο συνδυασμός ενός επιρρήματος με μια πρόθεση, π.χ. Εγώ μαζί με το Γιώργο θα πάμε σινεμά.

Ως τι χρησιμοποιούνται οι προθέσεις;

Κάποιες από τις προθέσεις χρησιμοποιούνται είτε μόνο στη σύνταξη είτε και στη σύνταξη αλλά και ως πρώτα συνθετικά στις σύνθετες λέξεις.

Για παράδειγμα η πρόθεση για χρησιμοποιείται μόνο στη σύνταξη, π.χ. Την αγάπησα για τα μάτια της. Δεν υπάρχει σύνθετη λέξη με πρώτο συνθετικό την πρόθεση για.

Από την άλλη, η πρόθεση προς χρησιμοποιείται και στη σύνταξη, π.χ. Πήγαινε προς την πόρτα, αλλά και ως πρώτο συνθετικό, π.χ. προς + φέρω = προσφέρω, προς + βάλλω = προσβάλλω.

Παρόμοια η πρόθεση από χρησιμοποιείται και στη σύνταξη, π.χ. Από το σπίτι ως το σχολείο αλλά και ως πρώτο συνθετικό, π.χ. από + φέρω = αποφέρω, από + βάλλω = αποβάλλω.

Στον πίνακα που ακολουθεί καταγράφονται οι προθέσεις ως προς τη χρήση τους