Μάθημα : Κινούμενες εικόνες: Προτάσεις αξιοποίησης του κινηματογράφου στα γλωσσικά μαθήματα

Σύντομη παρουσίαση των διδακτικών προτάσεων

Για το Γυμνάσιο

Α΄ τάξη: Νεοελληνική Γλώσσα

Εκπαιδευτικό σενάριο Μαρίας Παρασκευά «Πάμε σχολείο με… το σινεμά και το θέατρο»

Έχει σχεδιαστεί για τη διδασκαλία των ενοτήτων του σχολικού εγχειριδίου 

• Γνωρίζω τον μαγικό κόσμο του θεάτρου και του κινηματογράφου (5η ενότητα)
• Οι πρώτες μέρες στο σχολείο (1η ενότητα)
• Η επικοινωνία στο σχολείο (2η ενότητα)
• Η αφήγηση (8η ενότητα, Μέρος Γ΄)

αναδιαρθρώνοντας τη σχολική ύλη.

Στο σενάριο διερευνώνται οι αναπαραστάσεις της σχολικής ζωής σε κινηματογραφικές ταινίες και θεατρικά έργα. Οι κινηματογραφικές ταινίες που αξιοποιούνται είναι: 

• Ανάμεσα στους τοίχους (Εntre les murs), Λοράν Καντέ, 2008.
• Τα 400 χτυπήματα (Les 400 coups), Φρανσουά Τριφό, 1959.
• Μαθήματα ζωής (Detachment), Τόνι Κέι, 2011.

Οι μαθητές/τριες παρακολουθούν συγκεκριμένα αποσπάσματα από τις ταινίες και μαθαίνουν να παρατηρούν τις σχέσεις δασκάλων/μαθητών, το αντικείμενο και τον τρόπο διδασκαλίας, τη σκηνοθετική ματιά (Πώς και με ποια κινηματογραφικά μέσα τονίζεται η διαδραστικότητα στη διδασκαλία; Πώς απεικονίζεται η κυριαρχία του ενός; Πώς χρησιμοποιεί την κάμερα; Πώς κινείται και πού εστιάζει; Δείχνει από κοντά ή από μακριά τους ηθοποιούς και γιατί; Τους δείχνει πολλή ή ελάχιστη ώρα στην οθόνη;), την ερμηνεία των ηθοποιών (κινήσεις, χειρονομίες, εκφράσεις, βλέμματα, συναισθηματικές αποχρώσεις, εντάσεις, συγκρούσεις κ.λπ.). Οι μαθητές και οι μαθήτριες συγκρίνουν, αξιολογούν, δημιουργούν τις δικές τους αφηγήσεις.

Παραθέτουμε τις εφαρμογές του ίδιου σεναρίου, προκειμένου να παρατηρήσουμε τις προσαρμογές που έχουν γίνει στο αρχικό σενάριο κατά την υλοποίησή του στην τάξη:

Εφαρμοσμένο σενάριο 1

Εφαρμοσμένο σενάριο 2

Β΄ τάξη: Νεοελληνική Γλώσσα

Εκπαιδευτικό σενάριο της Θεοδώρας Τριαντοπούλου «Αναπαραστάσεις της ελληνικής αστικής οικογένειας σε ελληνικές ταινίες του 1957-1962»

Βρίσκεται αναρτημένο στη διαδικτυακή βάση δεδομένων Πρωτέας.

Έχει σχεδιαστεί για τη διδασκαλία των ενοτήτων του σχολικού εγχειριδίου

• Ζούμε με την οικογένεια (Ενότητα 2η) 
• Επιλέγοντας το κατάλληλο επίπεδο ύφους (Ενότητα 7η:ΣΤ).

αναδιαρθρώνοντας τη σχολική ύλη.

Στο σενάριο διερευνώνται αναπαραστάσεις παλαιότερων μορφών της ελληνικής αστικής οικογένειας μέσα από αποσπάσματα  ελληνικών ταινιών της περιόδου 1957-1962, όπως 

• Η Θεία από το Σικάγο (1957)
• Ο Θόδωρος και το δίκαννο(1962)
• Μερικοί το προτιμούν κρύο(1962)

Το σενάριο εστιάζει στον τρόπο κατασκευής της ταυτότητας και του κοινωνικού ρόλου κάθε ήρωα, στις σχέσεις εξουσίας μέσα στην ελληνική αστική οικογένεια της συγκεκριμένης ιστορικής περιόδου διερευνώντας τις γλωσσικές επιλογές, τα παραγλωσσικά και εξωγλωσσικά στοιχεία της επικοινωνίας, τα κινηματογραφικά πλάνα.

Οι μαθητές/τριες μαθαίνουν να παρατηρούν τις γλωσσικές επιλογές των κινηματογραφικών ηρώων (εγκλίσεις, πρόσωπο, προσφωνήσεις, είδος χρησιμοποιούμενων προτάσεων, δείκτες ευγένειας, λεξιλόγιο), τα παραγλωσσικά (ένταση/χροιά φωνής, επιτονισμός) και εξωγλωσσικά στοιχεία (θέση, βλέμμα, εκφράσεις προσώπου, χειρονομίες, κινήσεις, διάθεση) στην επικοινωνία των προσώπων.

Παραθέτουμε τις εφαρμογές του ίδιου σεναρίου, προκειμένου να παρατηρήσουμε τις προσαρμογές που έχουν γίνει στο αρχικό σενάριο κατά την υλοποίησή του στην τάξη:

Εφαρμοσμένο σενάριο 1

Εφαρμοσμένο σενάριο 2

Α΄τάξη: Νεοελληνική Λογοτεχνία

Τι είναι αυτό;

Διδακτική πρόταση της Θάνιας Αγγέλη «Τι είναι αυτό;» Κινηματογράφος στη διδασκαλία Λογοτεχνίας. Μια διδακτική πρόταση. 

Έχει δημοσιευθεί  στα Πρακτικά του 7ου Διεθνούς Συνεδρίου για την Ανοικτή & εξ Αποστάσεως Εκπαίδευση, 7, 2013.

Η συγκεκριμένη διδακτική πρόταση επιχειρεί τη συνομιλία λογοτεχνίας και κινηματογράφου.

Κείμενα:

Λέων Τολστόι Ο παππούς και το εγγονάκι

Λαϊκό παραμύθιΤο πιο γλυκό ψωμί

Κωνσταντίνος Πιλάβιος (2007)Τι είναι αυτό;

Το ενδιαφέρον στη διδακτική πρόταση είναι ότι ο διάλογος αναπτύσσεται με τα κείμενα και όχι για τα κείμενα. "Στη συγκεκριμένη περίπτωση επιχειρείται η αξιοποίηση της τέχνης του κινηματογράφου στην εκπαίδευση, προκειμένου η αισθητική απόλαυση και η βιωματική προσέγγιση του θέματος να συνεισφέρουν στην ολιστική προσέγγιση του καλλιτεχνικού γεγονότος μέσα από τις ποικίλες εκφάνσεις του (Τσαφταρίδης, 2011). Κι αυτό γιατί τόσο η λογοτεχνία, όσο και η τέχνη του κινηματογράφου αντιμετωπίζονται στη συγκεκριμένη διδακτική πρακτική ως εργαλεία επαναδιαπραγμάτευσης και προσωπικής σύλληψης της πραγματικότητας'' (Αγγέλη, 2013).

Για το Λύκειο (ΓΕΛ&ΕΠΑΛ)

Β' τάξη: Νεοελληνική Γλώσσα

Εκπαιδευτικό σενάριο της Πολυξένης Μπίλλα "Προσεχώς..."

Βρίσκεται αναρτημένο στη διαδικτυακή βάση δεδομένων Πρωτέας.

Το σενάριο έχει σχεδιαστεί για τη διδασκαλία της ενότητας "Παρουσίαση - Κριτική, ΙΙΙ. Παρουσίαση και κριτική άλλων μορφών τέχνης – Παρουσίαση και κριτική ταινιών" του σχολικού εγχειριδίου "Έκφραση-Έκθεση" Γενικό Λύκειο, Β΄σ.209-211.

Εστιάζει στη διερεύνηση των χαρακτηριστικών των κειμενικών ειδών που αφορούν κινηματογραφικές ταινίες, όπως το τρέιλερ, η αφίσα, η παρουσίαση και η κριτική.

Τρέιλερ

Μικρά Αγγλία

Η ζωή είναι ωραία με τα μάτια κλειστά

Δώδεκα χρόνια σκλάβος

Το τρέιλερ επιλέγεται από τη δημιουργό του σεναρίου, καθώς

• Αποτελεί ένα είδος προεπισκόπησης της ταινίας για διαφημιστικούς λόγους.
• Συνιστά πολυτροπικό κείμενο που συνδυάζει εικόνα, γραπτό λόγο και ήχο.
• Ακολουθεί κάποιες δομικές συμβάσεις:
   Εισαγωγή στον βασικό χαρακτήρα και το περιβάλλον του.
   Παρουσίαση των σχέσεών του με άλλους χαρακτήρες.
   Προβολή του διλήμματος/προβλήματος που αντιμετωπίζει.
   Παρουσίαση γεγονότων που εμποδίζουν ή αναστέλλουν τη λύση.
   Δομείται με βάση χαρακτηριστικά στιγμιότυπα της ταινίας από τις αρχικές και τις ενδιάμεσες σκηνές, χωρίς να αποκαλύπτει το τέλος.
   Αφήνει αναπάντητα ερωτήματα.
   Ενσωματώνει, αν και όχι απαραίτητα, διαλογικές σκηνές με αποσπάσματα διαλόγων που μπορούν να φωτίσουν την πλοκή ή να διεγείρουν συναισθήματα μέσα σε λίγα ευτερόλεπτα.
   Αξιοποιεί με αφαιρετικό τρόπο τα γραπτά γλωσσικά στοιχεία, για να δώσει πληροφορίες για βασικά στοιχεία της ταινίας, με επιλογή είδους, μεγέθους, χρώματος και κίνησης γραμματοσειράς, ανάλογα με το ύφος της ταινίας.
   Διαθέτει μουσικό υπόβαθρο που υπογραμμίζει το είδος της ταινίας (δραματική, δράσης, κωμική…) και διεγείρει συναισθήματα.
   Διαμορφώνει το κοινό των θεατών στο οποίο στοχεύει. (Μπίλλα, 2014).

Παραθέτουμε τις εφαρμογές του ίδιου σεναρίου, προκειμένου να παρατηρήσουμε τις προσαρμογές που έχουν γίνει στο αρχικό σενάριο κατά την υλοποίησή του στην τάξη:

Εφαρμοσμένο σενάριο 1

Εφαρμοσμένο σενάριο 2

Διδακτική πρόταση της Θάνιας Αγγέλη "Μοντέρνοι Καιροί: Κριτικός Γραμματισμός στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση μέσω κινηματογραφικής ταινίας"

Η διδακτική πρόταση έχει σχεδιαστεί για τη θεματική ενότητα "Εργασία".

Έχει δημοσιευθεί τα ΠΡΑΚΤΙΚΑ του 1ου Πανελλήνιου Συνεδρίου με θέμα ΟΠΤΙΚΟΑΚΟΥΣΤΙΚΟΣ ΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Θεσσαλονίκη 24 – 26 Ιουνίου 2016 Τόμος Α΄ 978- 960 -89999-3- 0 978- 960 -89999- 4 -

Ταινία:Μοντέρνοι καιροί (1936)

Οι μαθητές/τριες επεξεργάζονται την ταινία, είτε ολόκληρη είτε σε αποσπάσματα, ως προς:

• Τη βασική κατανόηση του θέματος σε συνάρτηση με τη γλώσσα της κινηματογραφικής αφήγησης
• Την κριτική ερμηνεία του κινηματογραφικού έργου με βάση τα ιστορικά, κοινωνικά και πολιτισμικά συμφραζόμενα παραγωγής του αλλά και την κοινωνική-πολιτισμική εμπειρία των σύγχρονων θεατών
• Τον μετασχηματισμό και αναπλαισίωσή πολιτισμικής εμπειρίας τους.

Νεοελληνική Λογοτεχνία

Β΄ τάξη

Εκπαιδευτικό σενάριο του Παναγιώτη Παντζαρέλα Λογοτεχνία και κινηματογράφος: η γραμματική της αφήγησης.

Πρόκειται για διαθεματικό σενάριο που αναπτύσσεται ως project. Αξιοποιεί λογοτεχνικά κείμενα από τα Κείµενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας (ΚΝΛ) Γυµνασίου / Λυκείου όλων των τάξεων.

Βρίσκεται αναρτημένο στη διαδικτυακή βάση δεδομένων Πρωτέας

Ταινίες
Η τιµή της αγάπης, Τώνια Μαρκετάκη, 1984.
Η κάθοδος των εννιά, Χρήστος Σιοπαχάς, 1984.
Ζ, Κώστας Γαβράς, 1969.
Αλέξης Ζορµπάς, Μιχάλης Κακογιάννης, 1964.
Η νοσταλγός, Ελένη Αλεξανδράκη, 2004.
Η φόνισσα, Κώστας Φέρρης, 1974.
Eroica, Μιχάλης Κακογιάννης, 1960.
Πες στη Μορφίνη, ακόµα την ψάχνω, Γιάννης Φάγκρας, 2001.
Orlando, Sally Poter, 1992.
The remains of the day, James Ivory, 1993.
Atonement, Joe Wright, 2007.
Great expectations, Alfonso Cuarón, 1998.
Romeo + Juliet, Baz Luhrmann, 1996.
Frankenstein, Kenneth Branagh, 1994.
The lord of the rings, Peter Jackson, 2001, 2002, 2003.
The French lieutenant’s woman, Karel Reisz, 1981.

The great Gatsby, Jack Klayton, 1974.
The reader, Stephen Daldry, 2008.

Σύμφωνα με τον δημιουργό του σεναρίου "Η αφηγηµατολογία παίζει πολύ σηµαντικό ρόλο καθ’ όλη την εξέλιξη του σεναρίου, για αυτό και πρέπει ο εκπαιδευτικός να είναι σίγουρος πως οι µαθητές είναι εξοικειωµένοι µε τις έννοιες του αφηγητή, της εστίασης, του χρόνου και του χώρου στην αφήγηση. Ίσως, µέσα από το φιλµικό κείµενο, να καταστεί ακόµα µεγαλύτερη η εξοικείωση των µαθητών µε τις βασικές αυτές έννοιες και για τη λογοτεχνία." (Παντζαρέλας, 2011). Στη στοχοθεσία του εκπαιδευτικου σεναρίου διαβάζουμε:"Με την ολοκλήρωση του σεναρίου επιδιώκουµε οι µαθητές και οι µαθήτριες να µπορούν:
Να αναγνωρίζουν τις βασικές αφηγηµατικές τεχνικές της λογοτεχνίας και του κινηµατογράφου.
Να µπορούν να συγκρίνουν ένα λογοτεχνικό κείµενο µε το αντίστοιχο φιλµικό.
Να έχουν ασκηθεί στη συγγραφή λογοτεχνικής και κινηµατογραφικής κριτικής." (Παντζαρέλας 2011). 

Παραθέτουμε την εφαρμογή του σεναρίου του Παντζαρέλα, όπως έγινε από τον Ν. Κούκη με τις αναγκαίες προσαρμογές: Εφαρμοσμένο σενάριο