Μάθημα : Νεοελληνική Γλώσσα_ Β' Λυκείου

Διαδίδεται:

 με τον ημερήσιο και περιοδικό Τύπο, το ραδιόφωνο, την τηλεόραση και την προφορική φήμη, το διαδίκτυο.

 Παράγοντες που την προκαλούν .

1. Πανίσχυροι φορείς οικονομικών συμφερόντων, οι οποίοι:

• μετατρέπουν τον Τύπο από υπηρεσία πληροφόρησης σε κερδοφόρα επιχείρηση, που υπακούει στους κανόνες της ελεύθερης αγοράς, της ζήτησης και της προσφοράς
• δεν επιτρέπουν στο δημοσιογράφο να ενημερώνει αντικειμενικά, αλλά να παρουσιάζει αυτό που είναι αρεστό στους αναγνώστες
• διογκώνουν ή υπερτονίζουν ένα γεγονός στα όρια της φημολογίας, ώστε να εξάπτουν το ενδιαφέρον του κοινού, αποβλέποντας όχι στη σωστή ενημέρωση αλλά στη μεγαλύτερη τρέχουσα κυκλοφορία της εφημερίδας
• μέσω της διαφήμισης, επιδιώκουν την αύξηση των πωλήσεων των προϊόντων τους
• προκαλούν, προς όφελός τους, τεχνητή οικονομική κρίση.

2. Πολιτικά κόμματα που:

• εκμεταλλεύονται με φανατισμό και εμπάθεια την ανάγκη των πολιτών για ενημέρωση • υποδουλώνουν τα Μ.Μ.Ε. στο ανέντιμο κυνήγι της εξουσίας (διαμόρφωση ευνοϊκής προς αυτά κοινής γνώμης)
• διαστρεβλώνουν συχνά τα γεγονότα στον ελεγχόμενο τύπο, προβάλλουν σκόπιμα κάποιες ειδήσεις, ενώ αποκρύπτουν άλλες
• ψευδολογούν και προβαίνουν σε δυσφημιστικές αποκαλύψεις σε βάρος των πολιτικών τους ανταγωνιστών
• δημαγωγούν σε καίρια εσωτερικά και εθνικά ζητήματα
• παραμορφώνουν την αποστολή του τύπου, μετατρέποντάς τον σε άκριτο κομματικό όργανο.

3. Ξενοκίνητα κέντρα επιβολής τα οποία:

• διοχετεύουν σκόπιμα ψευδείς ειδήσεις, γύρω από κινδύνους που αντιμετωπίζει η χώρα στο εσωτερικό, αποβλέποντας στην πρόκληση γενικής αναστάτωσης, κλονισμό της εμπιστοσύνης του πολίτη στους θεσμούς και στην ομαλή λειτουργία του πολιτεύματος (κινδυνολογία)
• επιδιώκουν, για λογαριασμό τους, την έξαψη του εθνικισμού σε τυχόν μειονότητες
• προσπαθούν να διαμορφώσουν κατάσταση αστάθειας και αποδιοργάνωσης, που αποτελεί πάντοτε πρόσφορο έδαφος για όσους θέλουν να παρέμβουν κυριαρχικά στα εσωτερικά μιας χώρας (αποσταθεροποίηση).

4. Κλειστές κάστες στα πολιτιστικά πράγματα ενός τόπου που:

• εκμεταλλεύονται την έλλειψη ευρύτερης καλλιέργειας του αναγνωστικού κοινού, για να επηρεάσουν δραστικά τις πολιτιστικές του απόψεις, μέσω των εντύπων που ελέγχουν
• δεν ενδιαφέρονται για την προώθηση του πολιτισμού αλλά των υποκειμενικών τους προτιμήσεων, των προσωπικών τους αισθητικών και καλλιτεχνικών αντιλήψεων, των οικονομικών τους συμφερόντων.

5. Ομάδες κοινωνικής πίεσης που:

• εμποδίζουν την ανοιχτή, αντικειμενική, απροκάλυπτη κριτική και έκφραση του Τύπου, ασκώντας λογοκρισία, όταν θίγεται οτιδήποτε ξεφεύγει από το κοινωνικό κατεστημένο και την καθιερωμένη τάξη.

6. Κοινωνικοί:

• η αδιαφορία, η παθητικοποίηση και απολιτικοποίηση του σύγχρονου ανθρώπου, που ζει στον «πολιτισμό της ευκολίας»
• οι αυξημένες υποχρεώσεις του σύγχρονου ανθρώπου δεν του αφήνουν ελεύθερο χρόνο και διάθεση για ενασχόληση με τα κοινά
• η τάση τμήματος της κοινωνίας να ασχολείται με την ιδιωτική ζωή επώνυμων και ανώνυμων, προκειμένου να ξεχάσει τα δικά του προβλήματα
• η έλλειψη ολοκληρωμένης και ανθρωποκεντρικής παιδείας που θα διαπλάσει κατάλληλα άτομα - δέκτες των ΜΜΕ
• τα ΜΜΕ έχουν καταστεί μονόδρομος για την ενημέρωση του πολίτη.

7. Η έλλειψη δημοσιογραφικής δεοντολογίας στο όνομα:

• της προσωπικής ανάδειξης
• της συναλλαγής

8. Τα ίδια τα ΜΜΕ, γιατί:

• μετατράπηκαν σε κερδοσκοπικές επιχειρήσεις
• χρησιμοποιούν αθέμιτα μέσα για την αύξηση της κυκλοφορίας, της ακροαματικότητας/θεαματικότητας, που θα τους εξασφαλίσει τη βιωσιμότητα • απευθύνονται στο θυμικό του ανθρώπου, παρουσιάζουν το ασήμαντο, το αδιάκριτο, το κοινωνικά και ηθικά απαγορευμένο, από ανάγκη για επιβίωση στο έντονο ανταγωνιστικό περιβάλλον.

 Τρόποι παραπληροφόρησης

• μονομερής κοινοποίηση της είδησης
• σκόπιμος τονισμός και υπογράμμιση ορισμένων σημείων
• αποσιώπηση ή και παραποίηση του περιεχομένου της
• μέγεθος των άρθρων, θέση τους στη σελιδοποίηση της εφημερίδας
• χρήση φορτισμένων τίτλων
• διαπλοκή του γεγονότος με το σχόλιο στην είδηση.

Τρολ (Διαδίκτυο)

Στη γλώσσα του Διαδικτύου η λέξη τρολ (troll) περιγράφει κάποιον χρήστη του Ίντερνετ με πονηρά προκλητικές, σκόπιμα ανόητες ή επιτηδευμένα εκτός θέματος θέσεις και απόψεις σε μία online ανοιχτή κοινότητα, όπως ένα φόρουμ συζήτησης, mailing list, chat room ή μπλογκ, με πρωταρχική πρόθεση να προκαλέσει και να ερεθίσει άλλους χρήστες ή με κάθε τρόπο να επιφέρει διαταραχή σε μια διαδικτυακή συζήτηση για οποιοδήποτε θέμα και να πετύχει μια αλυσίδα αντιδράσεων από άλλους χρήστες. Η συμπεριφορά αυτή που λέγεται τρολάρισμα (trolling) πολλές φορές συνοδεύεται από αμφιλεγόμενη διαμάχη των υπολοίπων περί του σκοπού του

 Ψεύτικες ειδήσεις /Fake news

Είναι ένας τύπος κίτρινης δημοσιογραφίας ή προπαγάνδας που αποτελείται από εσκεμμένη παραπληροφόρηση ή φάρσες που διαδίδονται μέσω παραδοσιακών μέσων εκτύπωσης και εκπομπής ειδήσεων ή μέσω διαδικτυακών κοινωνικών μέσων .

Οι ψεύτικες ειδήσεις γράφονται και δημοσιεύονται με σκοπό να παραπλανήσουν, προκειμένου να βλάψουν έναν οργανισμό, οντότητα ή πρόσωπο και / ή να κερδίσουν οικονομικά ή πολιτικά, συχνά με εντυπωσιακά, υπερβολικά ή φανερά ψευδείς τίτλους που τραβούν την προσοχή. 

Οι παραπλανητικές και παραπλανητικές πλαστές ειδήσεις είναι διαφορετικές από την προφανή σάτιρα ή την παρωδία η οποία προορίζεται για το χιούμορ και όχι για να παραπλανήσει το ακροατήριό της. Τα ψεύτικα νέα συχνά απασχολούν εντυπωσιακά πρωτοσέλιδα ή εξ ολοκλήρου κατασκευασμένες ειδήσεις για την αύξηση της αναγνωσιμότητας, της διανομής μέσω διαδικτύου και των εσόδων από κλικ στο Internet. Στην τελευταία περίπτωση, είναι παρόμοια με τους εντυπωσιακούς online τίτλους » clickbait » και βασίζεται στα έσοδα από διαφημίσεις που παράγονται από αυτή τη δραστηριότητα, ανεξάρτητα από την αλήθεια των δημοσιευμένων ιστοριών.  Οι ψεύτικες ειδήσεις υπονομεύουν επίσης τη σοβαρή κάλυψη των μέσων ενημέρωσης και καθιστούν δυσκολότερη για τους δημοσιογράφους την κάλυψη σημαντικών ειδήσεων. 

Μέτρα αντιμετώπισης

Από την Πολιτεία και τα ΜΜΕ:

• παρέμβαση της πολιτείας με τους συντεταγμένους θεσμούς για κοινωνικό έλεγχο στα ΜΜΕ και προσαρμογή της δημόσιας εκπομπής των μηνυμάτων στους νόμους του δημόσιου συμφέροντος
• ενεργοποίηση των μη λαϊκιστών πολιτικών, για να προκαλέσουν ρήξεις και τομές, χωρίς να υπολογίζουν το πολιτικό κόστος και να κάμπτονται από διάφορες πιέσεις
• ισότιμη συμμετοχή των πολιτικών και κοινωνικών φορέων στη διοίκησή τους • θεσμική κατοχύρωση της πολυφωνικής ενημέρωσης
• αξιοκρατία στην πρόσληψη στελεχών, άτομα ανιδιοτελή, με ψυχικό και ηθικό σθένος
• εφαρμογή του κώδικα δημοσιογραφικής δεοντολογίας, επιβολή ποινών σε ακραίες περιπτώσεις
• καλλιέργεια αμφίδρομης σχέσης πομπού δέκτη (ΜΜΕ - κοινού).

 Από τα άτομα:

• ευρύτερη πνευματική καλλιέργεια για ανάπτυξη κριτικής σκέψης και στάσης απέναντι στα ΜΜΕ
• συνεχής εγρήγορση, αντίδραση, σφαιρική και συνεχής ενημέρωση
• εξοικονόμηση ελεύθερου χρόνου, για ενεργό συμμετοχή στα πολιτικά πράγματα
• αυτογνωσία, αυτοέλεγχος και αυτοκριτική, ώστε το άτομο να μη συγκατατίθεται στην παραπληροφόρηση, αλλά να είναι κυρίαρχο της σκέψης και των πράξεών του.

Οικογένεια:

• Μετάγγιση αρχών και αξιών τέτοιων, ώστε οι νέοι να διαμορ­φώσουν έναν υγιή χαρακτήρα, που θα αποτρέπει στο μέλλον κάθε φαινόμε­νο παραπληροφόρησης.
• Έλεγχος από τους γονείς των μηνυμάτων που δέχεται το παιδί και ουσια­στική συζήτηση, για την αποκωδικοποίηση και επεξεργασία τους.
• Γενικότε­ρα, αντιμετώπιση της κρίσης του οικογενειακού θεσμού μέσα από τη γόνιμη επικοινωνία.

Σχολείο:

• Το σύγχρονο εκπαιδευτικό σύστημα χρειάζεται αναδιάρθρωση με προσανατολισμό ανθρωποκεντρικό.
• Τη στείρα αποστήθιση και συσσώρευση γνώσεων πρέπει να διαδεχθεί η ανάπτυξη της κριτικής ικανότητας, ώστε από μικρή ηλικία ο νέος να εθίζεται στον προβληματισμό, ο οποίος συμβάλλει στην άμβλυνση της παραπληροφόρησης.
• Η σχολική κοινότητα οφείλει να καλλιεργεί την κοινωνική συνείδηση έναντι του ανταγωνισμού, που κατισχύει στις μέρες μας, με αφετηρία το γόνιμο διάλογο διδασκόντων-διδασκομένων.