Μάθημα : Νεοελληνική Λογοτεχνία _ Β' Λυκείου

• ΗΘΟΓΡΑΦΙΑ:

η αναπαράσταση με αληθοφανή τρόπο των ηθών, των εθίμων, της συμπεριφοράς, της ιδεολογίας και εν γένει του συλλογικού τρόπου ζωής μιας ορισμένης (αστικής ή αγροτικής) κοινωνίας. Η ηθογραφική μυθοπλασία έλκεται από το σύνολο του κοινωνικού σώματος, αναζητά μέσους όρους και ζωγραφίζει αντιπροσωπευτικούς χαρακτήρες. Καθώς διακριτικό γνώρισμα της ηθογραφίας είναι και ο «συγχρονικός» (παροντικός) χαρακτήρας της αφήγησης, ο αφηγηματικός λόγος βασίζεται κατά κανόνα στην άμεση εποπτεία και στην προσωπική μαρτυρία ή ανακαλεί στο παρόν προηγούμενες εμπειρίες. Στη νεοελληνική πεζογραφία του 19ου αιώνα εκδηλώνονται από το 1840 περίπου και εξής ποικίλες ηθογραφικές εκδοχές, οι οποίες παρά τις μεταξύ τους διαφορές συστήνουν μια ενιαία και πολυσύνθετη αφηγηματική περιοχή, καθώς εμφανίζουν πολλά κοινά θεματικά γνωρίσματα και αφηγηματικές τεχνικές όπως:

α) η προσγείωση της αφήγησης στο παρόν και σε χώρους λίγο ή πολύ γνωστούς και οικείους,

β) η προγραμματική πρόθεση απεικόνισης των ηθών, της εθιμικής συμπεριφοράς και του συλλογικού εν γένει τρόπου ζωής,

γ) η απεικόνιση χαρακτηριστικών ανθρώπινων τύπων,

δ) η σκηνοθετημένη αληθοφάνεια της αφήγησης, η οποία στηρίζεται συνήθως στη συστηματική χρήση του πρώτου αφηγηματικού προσώπου (τεχνική που σκοπεύει στην εξίσωση της αφήγησης με τη μαρτυρική κατάθεση) και στην εκτεταμένη χρήση των διαλόγων στους οποίους αποτυπώνεται η ιδιωματική έκφραση των ηρώων (τεχνική που σκοπεύει στη δημιουργία εντύπωσης φωνογραφικής πιστότητας). […]

(Πηγή:  Παντελής Βουτουρής, Ως εις καθρέπτην … Προτάσεις και υποθέσεις για την ελληνική πεζογραφία του 19ου αιώνα, Εκδόσεις Νεφέλη, Αθήνα 1995, 259-260.)

• Τα σχολικά εγχειρίδια προηγούμενων τάξεων, συγκεκριμένα τα Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Γ΄ Γυμνασίου και Β΄ Λυκείου Γενικής Παιδείας, έχουν συμπεριλάβει αρκετά κείμενα που ανήκουν στο ρεύμα της ηθογραφίας.

Ο κατάλογος που ακολουθεί σας δίνει τη δυνατότητα να τα διαβάσετε (ή να τα ξαναδιαβάσετε):

Γεώργιος Βιζυηνός, «Στο χαρέμι» (απόσπασμα από το διήγημα «Το μόνον της ζωής του ταξίδιον»), «Ποίος ήτον ο φονεύς του αδελφού μου» (απόσπασμα), «Μοσκώβ-Σελήμ» (απόσπασμα)
Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, «Τ’ αγνάντεμα», Η Φόνισσα (απόσπασμα), «Ο Αλιβάνιστος», «Το μοιρολόγι της φώκιας», «Πατέρα στο σπίτι»
Ιωάννης Κονδυλάκης, «Ο Πατούχας» (απόσπασμα)
Ανδρέας Καρκαβίτσας, «Τα τυφλοπόντικα», «Ναυάγια»
Κωσταντίνος Χατζόπουλος, «Το σπίτι του δασκάλου»
Μιχαήλ Μητσάκης, «Αρκούδα»
Κωνσταντίνος Θεοτόκης, «Η τέχνη του αγιογράφου», Ο Ζητιάνος (απόσπασμα), Η Τιμή και το Χρήμα (απόσπασμα), Κατάδικος (απόσπασμα)
Δημοσθένης Βουτυράς, «Παραρλάμα»

Σε επιλεγμένες σελίδες του διαδικτύου, επίσης, μπορούν να διαβαστούν στην ολοκληρωμένη τους μορφή: «Το μόνον της ζωής του ταξείδιον» (περ. Εστία, τ. 17, αρ. 442, 1884 ~ περ. Εστία, τ. 17, αρ. 443, 1884 ~ περ. Εστία, τ. 17, αρ. 444, 1884) και «Ποίος ήτον ο φονεύς του αδελφού μου» του Γεωργίου Βιζυηνού, Ο Ζητιάνος του Ανδρέα Καρκαβίτσα, Η Φόνισσα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, Ο Πατούχας του Ιωάννη Κονδυλάκη, Η τιμή και το χρήμα του Κωνσταντίνου Θεοτόκη.

(πηγή : ψηφιακό σχολείο)