Μάθημα : ΑΡΧΑΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Β' ΛΥΚΕΙΟΥ

https://share.google/lGSX0HOmxqCB1q29m

https://share.google/0QnsB4rUc0rXPjZpD

Στους παραπάνω συνδέσμους θα βρείτε πληροφορίες σχετικά με τον συγγραφέα και το έργο που θα μελετήσουμε,,,

Ας δούμε τι μάθαμε...

κουιζάκι...

Κι ακόμη ένα..

https://wayground.com/join?gc=57982093&source=liveDashboard

Ας παίξουμε ξανά!

quiz 3

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ
[Ν. Σκουτερόπουλου]

35. «Οι περισσότεροι απ’ όσους έχουν μιλήσει ως τώρα απ’ αυτό το βήμα επαινούν τον νομοθέτη που συμπλήρωσε τη συνηθισμένη τελετή μ’ αυτό τον λόγο, με τη σκέψη ότι είναι ωραίο να εκφωνείται πάνω στον τάφο των νεκρών του πολέμου. Εγώ όμως θα ήμουν της γνώμης πως είναι αρκετό, για άντρες που αποδείχτηκαν γενναίοι με έργα, με έργα να τους αποδίδονται τιμές, σαν κι αυτές που βλέπετε να συνοδεύουν αυτή την ταφή, κι όχι να κρέμεται η αναγνώριση του ηρωισμού πολλών από έναν άντρα, που ο λόγος του μπορεί να είναι ωραίος, μπορεί και κατώτερος. Γιατί είναι δύσκολο να μιλήσει κανείς μ’ επιτυχία, εκεί που με κόπο εξασφαλίζεται η εντύπωση ότι λέει την αλήθεια. Κι αυτό, γιατί ο ακροατής που ξέρει καλά τα γεγονότα και τ’ ακούει μ’ ευνοϊκή διάθεση, ίσως θα σχημάτιζε τη γνώμη ότι τα λεγόμενα είναι κάπως κατώτερα, σε σύγκριση μ’ αυτά που και θέλει ν’ ακούει και τα ξέρει καλά· όμως, αυτός που δεν τα γνώρισε, θα σχημάτιζε τη γνώμη πως πρόκειται για υπερβολές, επειδή νιώθει φθόνο, αν τυχόν ακούσει κάτι που ξεπερνά τη δική του δύναμη. Γιατί μόνο ως εκείνο το σημείο ανέχεται ο άνθρωπος ν’ ακούει επαίνους που λέγονται για άλλους, ως εκεί που κι ο καθείς πιστεύει ότι είναι ικανός να κατορθώσει κάτι απ’ όσα άκουσε· όμως, για καθετί που ξεπερνά τη δύναμη του, κυριεύεται απ’ την πρώτη στιγμή από φθόνο, κι έτσι δεν δίνει πίστη. Αλλά, επειδή οι παλιότεροι δοκίμασαν στην πράξη το έθιμο κι έκριναν ότι έχει καλώς, έχω κι εγώ την υποχρέωση να συμμορφωθώ με τον νόμο και ν’ ανταποκριθώ όσο γίνεται πιο πολύ στην επιθυμία και τις πεποιθήσεις του καθενός σας.

Κεφ. 35 - Ερμηνευτικά Σχόλια

Προοίμιο του Επιταφίου λόγου

• Α) Να κεντρίσει το ενδιαφέρον του ακροατή.
• Β) Να κατατοπίσει το ακροατήριο για το θέμα που πρόκειται να αναπτύξει.
• Γ) Να κερδίσει την εύνοια του κοινού, αν και αντικειμενικά αναγνωρίζει πως είναι αρκετά δύσκολο να πείσει ο ρήτορας τον ακροατή του: «Γιατί είναι δύσκολο να μιλήσει κανείς όπως αρμόζει».

Η ύπαρξη και ένταξη του Επιταφίου λόγου είναι εποικοδομητική μέσα στη λοιπή δομή της Εορτής των Επιταφίων, καθώς ο Επιτάφιος λόγος αποτελεί μνήμη και στόλισμα για τα μεγάλα και ωραία κατορθώματα των πεσόντων στο πεδίο της μάχης.

• Ο Περικλής πιστεύει πως είναι αρκετές οι έμπρακτες τιμές σε άνδρες που έμπρακτα αναδείχθηκαν γενναίοι. Οι τιμές αυτές ήταν:
  • α) Ταφή με δημόσια δαπάνη.
  • β) Συμμετοχή όχι μόνο των συγγενών αλλά και της πολιτείας στην ταφή και στο πένθος.
  • γ) Προσφορά κτερισμάτων.
  • δ) Τέλεση γυμνικών αγώνων.
  • ε) Προστασία και εκπαίδευση των μελών της οικογένειας των νεκρών.

Ο ρήτορας θεωρεί ότι το έθιμο ταιριάζει πιο πολύ με την ιεροπραξία του δημόσιου ενταφιασμού.

Τα επιχειρήματα του ρήτορα:

• Οι νεκροί πολεμιστές πρέπει να τιμώνται μόνο με ανάλογες έμπρακτες εκδηλώσεις της πολιτείας. Πρέπει να τιμώνται μόνο με έργα και όχι με λόγια. (Αντίθεση λόγων- έργων). Το εγκώμιο κρίνεται περιττό.
• Τα ανδραγαθήματα πολλών γενναίων μαχητών δε μπορεί να τα επαινέσει αντάξια μόνο ένας ομιλητής.
• Ο ομιλητής θεωρεί ότι είναι δύσκολο να εκφωνηθεί επιτάφιος λόγος που να είναι αντάξιος των ηρωικών πράξεων των νεκρών. Ο ακροατής που έχει άμεση γνώση των έργων θα θεωρήσει το λόγο κατώτερο από αυτά ενώ εκείνος που αγνοεί τα γεγονότα θα θεωρήσει τα λόγια υπερβολικά.

Διάκριση του ακροατηρίου:

• Α) «Ξυνειδότες» ακροατές: Γνωρίζουν τα πολεμικά γεγονότα (επιζώντες συμπολεμιστές των πεσόντων – εμπειροπόλεμοι). Αυτοί θα θεωρήσουν ότι όσα εκφωνούνται είναι κατώτερα της θυσίας των νεκρών. Ο λόγος θα μπορούσε να τους προκαλέσει απογοήτευση καθώς έχουν σχηματοποιήσει άποψη μέσα από τα προσωπικά τους βιώματα. Υπάρχει το ενδεχόμενο πίσω από τη στάση τους να κρύβεται κάποια αυταρέσκεια και εγωιστική νοοτροπία θεωρώντας ότι η μείωση της προσφοράς των νεκρών ισοδυναμεί και με μείωση των ίδιων, οι οποίοι έλαβαν μέρος στα υμνούμενα ή σε παρόμοια με αυτά γεγονότα.
• Β) «Άπειροι» ακροατές: Αγνοούν τα γεγονότα, δηλαδή όσοι είναι κάτω των 18 ετών απειροπόλεμοι Αθηναίοι, οι υπερήλικες 50-60 ετών που δε στρατεύονται. Αυτοί ίσως θεωρήσουν το λόγο του Περικλή υπερβολικό εξαιτίας του φθόνου τους. Άλλωστε είναι χαρακτηριστικό στοιχείο του ανθρώπου να μη πιστεύει ό,τι υπερβαίνει το μέτρο των δικών του δυνατοτήτων.
• Οι έμπειροι ακροατές χαρακτηρίζονται ευνοϊκοί αλλά και πάλι μπορεί να θεωρήσουν το λόγο κατώτερο των προσδοκιών τους ενώ οι άπειροι που κατακλύζονται από φθόνο και δυσπιστία μπορεί να θεωρήσουν τους επαίνους υπερβολικούς. Είναι πιθανόν να αισθανθούν μειονεκτικά όταν ακούν το εγκώμιο πράξεων που οι ίδιοι δε μπόρεσαν να πραγματοποιήσουν.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 36 1.

Στο 36ο κεφάλαιο του Επιταφίου του Περικλέους, ο ρήτορας ξεκινά τον έπαινο των πεσόντων τιμώντας διαχρονικά τις προηγούμενες γενιές των Αθηναίων.

Βασικά Σημεία και Δομή

• Υποχρέωση τιμής: Ο Περικλής θεωρεί δίκαιο και πρέπον να γίνει πρώτα αναφορά στους προγόνους, καθώς η μνήμη τους αξίζει αυτή την τιμή.
• Διάκριση τριών γενεών:

1. Οι απώτεροι πρόγονοι (μυθική εποχή έως το 479 π.Χ.): Κατοίκησαν πάντα την ίδια γη (αυτοχθονία) και διατήρησαν τη χώρα ελεύθερη χάρη στην αρετή τους.
2. Οι πατέρες (479–445 π.Χ.): Παρέλαβαν την ελεύθερη πόλη και, με πολλούς κόπους, έθεσαν τις βάσεις και επέκτειναν την κυριαρχία τους δημιουργώντας την αθηναϊκή ηγεμονία.
3. Η σύγχρονη γενιά (ο ίδιος ο Περικλής και οι συνεργάτες του, 445–431 π.Χ.): Ολοκλήρωσαν το έργο, κάνοντας την πόλη απολύτως αυτάρκη τόσο στον πόλεμο όσο και στην ειρήνη.

Διάκριση τριών γενεών: οι πρόγονοι σπουδαίοι γιατί είναι αυτόχθονες και διαφύλαξαν την πατρίδα τους ελεύθερη, οι πατέρες σπουδαιότεροι γιατί δημιούργησαν την αθηναϊκή ηγεμονία και την κληροδότησαν στους μεταγενέστερους, ενώ οι σύγχρονοι θεωρούνται οι σπουδαιότεροι όλων. Αυτό τονίζεται με τον υπερθετικό βαθμό και τους συσσωρευμένους επιθετικούς προσδιορισμούς. Με την προβολή της σύγχρονης εποχής  επιτυγχάνεται η ψυχολογική ενίσχυση των ακροατών, κάτι που είναι πολύ σημαντικό για εκείνη τη χρονική στιγμή. Εξωτερικά η παράδοση του επιταφίου λόγου εξωτερικά, ωστόσο ο επιτάφιος διαφοροποιείται σημαντικά από όλους τους υπόλοιπους.

Καινοτομία: η παράλειψη των πολεμικών έργων. Το επιχείρημα που προβάλλει ο ρήτορας πως θα παραλείψει την περιγραφή τέτοιων γεγονότων σε ανθρώπους που τα γνωρίζουν καλά φαίνεται αυθαίρετο. Πραγματική αιτία είναι πως ο ιστορικός δεν τα είχε σε υπόληψη, η οικογένεια του Περικλή δεν είχε να υποδείξει πολλά κατορθώματα, όπως η γενιά του Κίμωνα. Εξάλλου τα παλαιότερα είχε αφηγηθεί ο Ηρόδοτος και ο Θουκυδίδης. Επεδίωκε να εξάρει τα κατορθώματα της δικής του γενιάς, ενώ θεωρεί ανιαρή την εξιστόρηση γνωστών γεγονότων.

Στόχος: Θέλει να δείξει στην απογοητευμένη γενιά του 400 π.Χ πως αξίζει κάθε θυσία για την πατρίδα. Τόσο ο ιστορικός όσο και ο ρήτορας είναι λάτρεις του αθηναϊκού μεγαλείου.

● Από μυθική εποχή έως το τέλος των μηδικών πολέμων είναι οι πρόγονοι, με κυριότερους εκπρόσωπους τον Θησέα, τον Μιλτιάδη, τον Σοφοκλή, οι πατέρες από το τέλος των περσικών πολέμων έως τη μάχη της Κορώνειας, με κυριότερους εκπρόσωπους τον Κίμωνα και η σύγχρονη γενιά, συνεχίζοντας το έργο των πατέρων, όχι μόνο διατήρησε όσα κληρονόμησε, αλλά τα προσαύξησε με την ενίσχυση του ναυτικού, την κοινωνική ανάπτυξη και την ενίσχυση των δημοκρατικών θεσμών.

● Τιμητική θέση της ώριμης γενιάς, γιατί τα μυθικά εξυμνήθηκαν από τους επικούς, τα περσικά σπουδαία, αλλά η εποχή του Περικλή θεωρείται σπουδαιότερη. Με αυτόν τον τρόπο επιτυγχάνεται η ψυχολογική ενίσχυση των ακροατών, πολύ σημαντικό για εκείνη τη χρονική στιγμή, ταυτίζονται οι απόψεις Περικλή και Θουκυδίδη, ενώ τηρείται εξωτερικά η παράδοση του επιταφίου λόγου.

● Καινοτομία η παράλειψη των πολεμικών έργων. Το επιχείρημα που προβάλλει ο ρήτορας πως θα παραλείψει την περιγραφή τέτοιων γεγονότων σε ανθρώπους που τα γνωρίζουν καλά φαίνεται αυθαίρετο. Πραγματική αιτία είναι πως ο ιστορικός δεν τα είχε σε υπόληψη, η οικογένεια του Περικλή δεν είχε να υποδείξει πολλά κατορθώματα, όπως η γενιά του Κίμωνα. Εξάλλου τα παλαιότερα είχε αφηγηθεί ο Ηρόδοτος και ο Θουκ. Επεδίωκε να εξάρει τα κατορθώματα της δικής του γενιάς, ενώ θεωρεί ανιαρή την εξιστόρηση γνωστών γεγονότων.

● Θέλει να δείξει στην απογοητευμένη γενιά του 400 π.Χ πως αξίζει κάθε θυσία για την πατρίδα. Τόσο ο ιστορικός όσο και ο ρήτορας είναι λάτρεις του αθηναϊκού μεγαλείου.

● Περιεχόμενο του επιταφίου: επιτήδευση, (υψηλές αρχές και ιδεώδη, το ιδεολογικό σύστημα . πολίτευμα (έχει παιδευτική αξία, διαμορφώνει τον Αθηναίο πολίτη, σε αυτό μεγάλη η συμβολή του Περικλή), τρόπο (στοιχεία του χαρακτήρα τους, ο τρόπος που ενεργούν, αποτελούν το καύχημα της Αθήνας και εγκωμιάζονται ιδιαίτερα.). Ο ομιλητής προσπερνά πολύ γρήγορα το εγκώμιο των προγόνων και των πατέρων, αποκλίνοντας με τον τρόπο αυτό από την τυπική δομή των επιταφίων λόγων.

ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ - ΚΕΦ. 37

Θέμα: Έπαινος της πολιτείας και των τρόπων ζωής του Αθηναίου πολίτη.

• Το αθηναϊκό πολίτευμα δεν είναι μόνο πρωτότυπο αλλά και πρότυπο («πολιτείᾳ οὐ ζηλούσῃ … παράδειγμα δὲ μᾶλλον…ἢ μιμούμενοι…»). Πιθανότατα υπάρχει υπαινιγμός για το πολίτευμα της Σπάρτης. 

• Το πολίτευμα ορίζεται ως δημοκρατία («δημοκρατία κέκληται»), γιατί η εξουσία βρίσκεται στα χέρια του δήμου («διὰ τὸ μὴ ἐς ὀλίγους ἀλλ’ ἐς πλείονας οἶκεῖν»). Επικρατεί η αρχή της πλειοψηφίας, σε αντίθεση με το πολίτευμα της Σπάρτης, όπου η εξουσία βρίσκεται στα χέρια λίγων.

• Στη δημοκρατία της Αθήνας επικρατεί η ισονομία/ισοπολιτεία («μέτεστι δὲ κατὰ μὲν τοὺς νόμους…πᾶσι τὸ ἴσον»), όπου όλοι είναι ίσοι απέναντι στους νόμους.

• Βασικό στοιχείο του πολιτεύματος είναι η αξιοκρατία («κατὰ δὲ τὴν ἀξίωσιν…ἀπ’ ἀρετῆς προτιμᾶται»), όπου οι πολίτες επιλέγονται στα αξιώματα της πολιτείας με βάση την ικανότητά τους και τη διάθεσή τους για προσφορά.

• Απουσιάζουν οι κοινωνικές διακρίσεις («οὐδ’ αὖ κατὰ πενίαν … κεκώλυται»), όπου η φτώχεια ή η ασημότητα της κοινωνικής θέσης δεν αποτελεί εμπόδιο για την προσφορά και την αξιοποίηση οποιουδήποτε πολίτη.

ΠΟΛΙΤΕΙΑ

• Ελευθερία στην ιδιωτική και δημόσια ζωή («ἐλευθέρως πολιτεύομεν»). Εδώ γίνεται αντίθεση με τη Σπάρτη, όπου ο πολίτης περιορίζεται στην ατομική του ζωή.

• Ανεκτικότητα και σεβασμός της ελευθερίας του συμπολίτη («οὐ δι’ ὀργῆς τὸν πέλας…»).

• Απουσία καχυποψίας και αμοιβαιότητα στις σχέσεις των πολιτών. Οι Αθηναίοι διακρίνονται για την ανοιχτή τους καρδιά («ἀχθηδόνας προστιθέμενοι») και την αισιόδοξη αντιμετώπιση της ζωής.

• Έλλειψη ηθικής αυστηρότητας και απουσία ασυδοσίας. Οι φραγμοί δεν προέρχονται από εξωτερικές δυνάμεις, αλλά από τον εσωτερικό σεβασμό («διὰ δέος»). Αυτό φαίνεται από την υπακοή στους θεσμούς και το σεβασμό στους άγραφους νόμους, των οποίων η μη τήρηση προκαλεί «αἰσχύνην ὁμολογουμένην».

Η αθηναϊκή δημοκρατία εξασφαλίζει τη συμμετοχή του λαού στους τρεις βασικούς τομείς ενός πολιτεύματος: το συμβουλευτικό/νομοθετικό, το δικαστικό και τον τομέα της εκτελεστικής εξουσίας. Πρόκειται για έναν έπαινο της αθηναϊκής δημοκρατίας σε άμεση αντιπαράθεση με το πολίτευμα της Σπάρτης.

ΤΡΟΠΟΙ

Τι εξυπηρετεί ο έπαινος του αθηναϊκού πολιτεύματος;

• Ο Περικλής επιμένει στον έπαινο του αθηναϊκού πολιτεύματος, γιατί υπήρξε βασικός συντελεστής και διαμορφωτής του.
• Θέλει να τονώσει το ηθικό των συμπολιτών του στην αρχή ενός μακροχρόνιου πολέμου, δημιουργώντας ένα αίσθημα αυτοπεποίθησης και αυξάνοντας τη μαχητικότητά τους.
• Με τον έπαινο της δημοκρατίας δίνει τη δική του απάντηση σε όσους αμφισβητούσαν την αξία της δημοκρατίας, εντός και εκτός Αθήνας.

Η έννοια της αρετής στο κεφ. 37: Η αρετή δηλώνει την πολιτική και στρατηγική ικανότητα, αποσυνδέεται από τη συγκεκριμένη κοινωνική τάξη και παύει να είναι προνόμιο λίγων. Αποκτάται μέσω του νόμου και διαμορφώνεται κάτω από την επίδραση της πόλης και του πολιτεύματος.

διὰ δέος μάλιστα οὐ παρανομοῦμεν: Προβάλλεται μια ανώτερη μορφή ζωής, όπου η ηθική στάση δεν πηγάζει από το φόβο των κυρώσεων, αλλά από την ελεύθερη επιλογή του πολίτη, τον αυτοσεβασμό και το συναίσθημα ντροπής και δικαιοσύνης.

Η ελευθερία του Αθηναίου πολίτη: Πιστοποιείται από την έλλειψη καχυποψίας, την αδελφικότητα και τη ζεστασιά των ανθρώπινων σχέσεων στην ιδιωτική ζωή, και από την ενσυνείδητη υπακοή στους άρχοντες και στους νόμους στη δημόσια ζωή.

Οι αντιθέσεις του κεφ. 37 και ο ρόλος τους

• δημοκρατία # ισονομία
• ισονομία # αξιοκρατία
• αξιοκρατία # συμμετοχή των φτωχών
• ελευθερία # εσωτερικός σεβασμός (δέος)
• προσωπική ευχαρίστηση # υπακοή στους άρχοντες και στους νόμους
• Πολιτεία - Πολίτης
• Ανεκτικότητα # η ὁμολογουμένη αἰσχύνη

Τόσο η αθηναϊκή πολιτεία όσο και ο Αθηναίος πολίτης συνδυάζουν αντίθετα χαρακτηριστικά, συνθέτοντας μια έννοια του μέτρου. Αυτή η μοναδικότητα τονίζεται στον λόγο του Περικλή.

Εξιδανίκευση στο κεφάλαιο 37:

• Η αξιοκρατία τονίζεται, αλλά η παιδεία εξαρτάται από την οικονομική κατάσταση των πολιτών.
• Παρά την ισότητα, οι θήτες δεν είχαν δικαίωμα εκλογής σε αξιώματα.
• Οι μαρτυρίες για συκοφάντες σκιάζουν τις άριστες σχέσεις των πολιτών.
• Η υποβαθμισμένη θέση της γυναίκας και η ύπαρξη δούλων αντιβαίνουν στην εξιδανικευμένη εικόνα.

Πηγή: https://www.koinosnous.com/arxaia-ellinika/arxaia-v-lykeiou/perikleous-epitafios/keph-37-ermeneutika-scholia

Κεφ. 37 - Μετάφραση