Μάθημα : Αρχαία Ελληνικά Β Λυκείου Θεωρητικός Προσανατολισμός Τμήμα 2
EL496194 - ΣΩΤΗΡΙΑ ΜΠΟΥΓΙΕΣΗ
Περιγραφή Μαθήματος
- Το μάθημα δεν διαθέτει περιγραφή -
ΑΓΝΩΣΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ
Εισαγωγή
Στο έργο αυτό ο Ξενοφώντας αναφέρεται στην προσωπικότητα και τον βίο του βασιλιά των Περσών Κύρου του Β´ του Μεγάλου, τον οποίο θαύμαζε για τη δύναμη και το μεγαλείο του και τον θεωρούσε πρότυπο χρηστού βασιλιά. Αφού εξέφρασε αυτόν του τον θαυμασμό στο εισαγωγικό κεφάλαιο, ο Ξενοφώντας ανέτρεξε στα πρώτα χρόνια της ζωής του Κύρου. Έτσι του δόθηκε η ευκαιρία να περιγράψει το εκπαιδευτικό σύστημα των Περσών.
Αδίδακτο Κείμενο
οἱ μὲν δὴ παῖδες εἰς τὰ διδασκαλεῖα φοιτῶντες διάγουσι μανθάνοντες δικαιοσύνην· καὶ λέγουσιν ὅτι ἐπὶ τοῦτο ἔρχονται ὥσπερ παρ’ ἡμῖν ὅτι γράμματα μαθησόμενοι. οἱ δ’ ἄρχοντες αὐτῶν διατελοῦσι τὸ πλεῖστον τῆς ἡμέρας δικάζοντες αὐτοῖς. γίγνεται γὰρ δὴ καὶ παισὶ πρὸς ἀλλήλους ὥσπερ ἀνδράσιν ἐγκλήματα καὶ κλοπῆς καὶ ἁρπαγῆς καὶ βίας καὶ ἀπάτης καὶ κακολογίας καὶ ἄλλων οἵων δὴ εἰκός. οὓς δ’ ἂν γνῶσι τούτων τι ἀδικοῦντας, τιμωροῦνται. κολάζουσι δὲ καὶ ὃν ἂν ἀδίκως ἐγκαλοῦντα εὑρίσκωσι. δικάζουσι δὲ καὶ ἐγκλήματος οὗ ἕνεκα ἄνθρωποι μισοῦσι μὲν ἀλλήλους μάλιστα, δικάζονται δὲ ἥκιστα, ἀχαριστίας, καὶ ὃν ἂν γνῶσι δυνάμενον μὲν χάριν ἀποδιδόναι, μὴ ἀποδιδόντα δέ, κολάζουσι καὶ τοῦτον ἰσχυρῶς. οἴονται γὰρ τοὺς ἀχαρίστους καὶ περὶ θεοὺς ἂν μάλιστα ἀμελῶς ἔχειν καὶ περὶ γονέας καὶ πατρίδα καὶ φίλους. ἕπεσθαι δὲ δοκεῖ μάλιστα τῇ ἀχαριστίᾳ ἡ ἀναισχυντία· καὶ γὰρ αὕτη μεγίστη δοκεῖ εἶναι ἐπὶ πάντα τὰ αἰσχρὰ ἡγεμών.
(πηγή: «Η πύλη για την ελληνική γλώσσα»- ελαφρώς διασκευασμένο)
Λεξιλόγιο
- ἔγκλημα= αδίκημα
- ἐγκαλῶν= κατήγορος, μηνυτής
ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ 1. Να μεταφραστει το αποσπασμα: κολάζουσι δέ...πάντα τά αισχρά ηγεμών.2. Να γραψετε τους παρακατω γραμματικους τυπους:α. φοιτωντες γ ενικο Ευκτικης Ενεστωτα ενεργ. φωνηςβ. μανθάνοντες β ενικο Προστ. Αορ.β ενεργ. φωνηςγ. άρχοντες κλητικη ενικουδ. παισί κλητικη ενικουε. γνωσι γ πληθυντικου Προστακτ. Αορ.β ενεργητικης φωνηςστ. δυνάμενον β πληθ. Ενεστ. Οριστ. μεσης φωνηςζ. έπεσθαι β ενικο Οριστ. Παρατατικου μεσης φωνηςη. τούτων ονομαστικη πληθ. ουδετερου γενουςθ. μεγίστη αιτιατ. ενικου θηλυκου συγκριτ. βαθμουι. έχειν α πληθ. Υποτακτ. Αορ.β ενεργ. φωνηςκ. ειναι Απαρεμφατο Μελλοντα.3. Να χαρακτηρισετε συντακτικα τις παρακατω λεξεις:μανθάνοντες, τό πλειστον, της ημέρας, αυτοις, αδικουντας, ου ένεκα, έπεσθαι, τη αχαριστία, μεγίστη, πάντα.4. Να βρειτε 2 ομορριζες λεξεις της Νεας Ελληνικης για καθεμια απο τις ακολουθες της αρχαιας:διάγουσι, διατελουσι, εγκλήματα, κολάζουσι, αμελως.ΑΓΝΩΣΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ
Θουκυδίδης, Ἱστορία Ε, 2-3
Εισαγωγή
Ο Κλέων, έχοντας μαζί του αθηναϊκές και συμμαχικές δυνάμεις, πληροφορείται για την κατάσταση στην οποία βρισκόταν η Τορώνη και αποφασίζει να επιτεθεί με το πεζικό του.
Αδίδακτο Κείμενο
Κλέων δὲ Ἀθηναίους πείσας ἐς τὰ ἐπὶ Θρᾴκης χωρία ἐξέπλευσε μετὰ τὴν ἐκεχειρίαν, Ἀθηναίων μὲν ὁπλίτας ἔχων διακοσίους καὶ χιλίους καὶ ἱππέας τριακοσίους, τῶν δὲ ξυμμάχων πλείους, ναῦς δὲ τριάκοντα. Σχὼν δὲ ἐς Σκιώνην πρῶτον ἔτι πολιορκουμένην καὶ προσλαβὼν αὐτόθεν ὁπλίτας τῶν φρουρῶν, κατέπλευσεν ἐς τὸν Κωφὸν λιμένα τῶν Τορωναίων ἀπέχοντα οὐ πολὺ τῆς πόλεως. ἐκ δ᾽ αὐτοῦ, αἰσθόμενος ὑπ᾽ αὐτομόλων ὅτι οὔτε Βρασίδας ἐν τῇ Τορώνῃ οὔτε οἱ ἐνόντες ἀξιόμαχοι εἶεν, τῇ μὲν στρατιᾷ τῇ πεζῇ ἐχώρει ἐς τὴν πόλιν, ναῦς δὲ περιέπεμψε δέκα ἐς τὸν λιμένα περιπλεῖν. Καὶ πρὸς τὸ περιτείχισμα πρῶτον ἀφικνεῖται, ὃ προσπεριέβαλε τῇ πόλει ὁ Βρασίδας ἐντὸς βουλόμενος ποιῆσαι τὸ προάστειον, καὶ διελὼν τοῦ παλαιοῦ τείχους μίαν αὐτὴν ἐποίησε πόλιν. Βοηθήσαντες δὲ ἐς αὐτὸ Πασιτελίδας τε ὁ Λακεδαιμόνιος ἄρχων καὶ ἡ παροῦσα φυλακὴ προσβαλόντων τῶν Ἀθηναίων ἠμύνοντο. Καὶ ὡς ἐβιάζοντο καὶ αἱ νῆες ἅμα περιέπλεον αἱ ἐς τὸν λιμένα περιπεμφθεῖσαι, δείσας ὁ Πασιτελίδας μὴ αἵ τε νῆες φθάσωσι λαβοῦσαι ἐρῆμον τὴν πόλιν καὶ τοῦ τειχίσματος ἁλισκομένου ἐγκαταληφθῇ, ἀπολιπὼν αὐτὸ δρόμῳ ἐχώρει ἐς τὴν πόλιν.
ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ1.Να μεταφρασετε το αποσπασμα:''Κλέων δέ Αθηναίους...ου πολύ της πόλεως''.2.Να γραψετε τους γραμματικους τυπους που σας ζητουνται για καθεμια απο τις παρακατω λεξεις του κειμενου:πείσας:γ ενικο, Οριστικης, Αορ.β,ενεργητ. φωνης.εξέπλευσε:γ πληθυντ.Παρατατ.ενεργ.φωνης.πλείους:αιτιατ.ενικου,αρσενικου γενους,συγκριτικου βαθμου.ναυς:δοτ.ενικου.αισθόμενος:απαρεμφατο Αοριστου,μεσης φωνης.εχώρει:α πληθ.Ενεστ.Οριστ.ενεργητ.φωνης.ό: δοτ.πληθ.αρσεν.γενους.του παλαιου τείχους: ονομ.πληθ.ουδετερου.περιπεμφθεισαι:β ενικο, Ευκτ.Αορ.παθητ.φωνης.του τειχίσματος:δοτ.πληθ.3.Να βρειτε τον συντακτικο ρολο των παρακατω λεξεων του κειμενου:των ξυμμάχων,πλείους,σχών,αυτόθεν,πολύ,αισθόμενος,περιπλειν,ποιησαι,άρχων,ερημον.4.Να βρειτε δυο ομορριζες λεξεις για καθεμια απο τις παρακατω λεξεις του κειμενου:σχών,προσλαβών,αισθόμενος,προσβαλόντων,περιπεμφθεισαι,αλισκομένου,απολιπών,εχώρει.5. α) Ποιες πληροφορίες έλαβε ο Κλέων για την Τορώνη;β) Πώς αντέδρασε ο Σπαρτιάτης Πασιτελίδας στην επίθεση του Κλέωνα;METAΦΡΑΣΗ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΟΣ[5.2.1] Μετά την λήξη της ανακωχής ο Κλέων έπεισε τους Αθηναίους να τον στείλουν στην Θράκη με χίλιους διακόσιους Αθηναίους οπλίτες και τριακόσιους ιππείς, με συμμαχικές δυνάμεις που ήταν ακόμα μεγαλύτερες και με τριάντα καράβια. [5.2.2] Πήγε πρώτα στην Σκιώνη που ήταν ακόμα πολιορκημένη, πήρε οπλίτες από τον στρατό της πολιορκίας και μετά πήγε στον Κωφό, λιμάνι των Τορωναίων που βρίσκεται σε μικρή απόσταση από την πολιτεία τους. [5.2.3] Έμαθε από αυτομόλους ότι ο Βρασίδας δεν βρισκόταν στην Τορώνη και ότι η φρουρά δεν ήταν αξιόμαχη. Προχώρησε με το πεζικό εναντίον της πολιτείας, ενώ έστειλε δέκα καράβια γύρω από το ακρωτήρι για να πιάσουν το λιμάνι της.[5.2.4] Έφτασε μπροστά στο πρόσθετο τείχος που είχε χτίσει ο Βρασίδας για να περιλάβει και το προάστιο μέσα στην πολιτεία γκρεμίζοντας ένα μέρος του παλιού τείχους, ώστε προάστιο και πόλη να ενωθούν.
[5.3.1] Ο Λακεδαιμόνιος Πασιτελίδας, διοικητής της πολιτείας, πήγε, με την φρουρά που είχε, στο σημείο όπου οι Αθηναίοι έκαναν επίθεση και προσπαθούσε να τους αποκρούσει. Τον πίεζαν, όμως, πολύ και όταν τα καράβια που είχαν περάσει το ακρωτήρι μπαίναν στο λιμάνι, ο Πασιτελίδας φοβήθηκε ότι, αν τα πολεμικά έφταναν και κυρίευαν την αφρούρητη πολιτεία και ο εχθρός κυρίευε το τείχος, τότε θα παγιδευόταν στο προάστιο. Το εγκατέλειψε, λοιπόν, και γύρισε τρέχοντας στην πολιτεία.Λοιπόν τα παιδιά πηγαίνοντας καθημερινά στο σχολείο διδάσκονται δικαιοσύνη και λένε πως γι' αυτό φοιτούν στα σχολεία· όπως ακριβώς σε μας, για να μάθουν γράμματα. Και οι άρχοντές τους (επιμελητές) περνούν το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας με το να δικάζουν για χάρη τους. Γιατί, καθώς είναι φυσικό, συμβαίνουν και μεταξύ των παιδιών, όπως ακριβώς και μεταξύ των αντρών, παραπτώματα και για κλοπή, και γι' αρπαγή, και για κακολογία, και άλλα που είναι φυσικό να συμβαίνουν. Όσους ανακαλύψουν ενόχους σ' ένα απ' αυτά τά παραπτώματα τους τιμωρούν. Τιμωρούν επίσης και όποιον πιάσουν νά κατηγορεί άλλους άδικα. Δικάζουν ακόμα και για αδίκημα για το οποίο οι άνθρωποι πάρα πολύ μισούνται μεταξύ τους, κι ωστόσο ελάχιστα καταφεύγουν στα δικαστήρια, δηλαδή την αχαριστία. Και όποιον καταλάβουν πως μπορεί να ανταποδώσει την ευεργεσία που του έγινε, αλλά δέν την ανταποδίδει, κι αυτόν τον τιμωρούν αυστηρά· γιατί πιστεύουν πως οι αχάριστοι και τους θεούς και τους γονείς και την πατρίδα και τους φίλους τους θα παραμελούσαν εντελώς. Και φαίνεται πως την αχαριστία προπάντων σχεδόν πάντοτε ακολουθεί η αναισχυντία· και ορθά τη θεωρούν σαν τη μεγαλύτερη αίτια όλων των κακών πράξεων
[169] Οἶμαι τοίνυν ἅπαντας ἂν ὑμᾶς ὁμολογῆσαι τάδε δεῖν
ὑπάρξαι τῷ δημοτικῷ, πρῶτον μὲν ἐλεύθερον εἶναι καὶ
πρὸς πατρὸς καὶ πρὸς μητρός, ἵνα μὴ διὰ τὴν περὶ τὸ γένος
ἀτυχίαν δυσμενὴς ᾖ τοῖς νόμοις, οἳ σῴζουσι τὴν δημοκρα-
τίαν, δεύτερον δ’ ἀπὸ τῶν προγόνων εὐεργεσίαν τινὰ αὐτῷ
πρὸς τὸν δῆμον ὑπάρχειν, ἢ τό γ’ ἀναγκαιότατον μηδεμίαν
ἔχθραν, ἵνα μὴ βοηθῶν τοῖς τῶν προγόνων ἀτυχήμασι
κακῶς ἐπιχειρῇ ποιεῖν τὴν πόλιν. [170] τρίτον σώφρονα καὶ
μέτριον χρὴ πεφυκέναι αὐτὸν πρὸς τὴν καθ’ ἡμέραν δίαι-
ταν, ὅπως μὴ διὰ τὴν ἀσέλγειαν τῆς δαπάνης δωροδοκῇ
κατὰ τοῦ δήμου. τέταρτον εὐγνώμονα καὶ δυνατὸν εἰπεῖν·
καλὸν γὰρ τὴν μὲν διάνοιαν προαιρεῖσθαι τὰ βέλτιστα,
τὴν δὲ παιδείαν τὴν τοῦ ῥήτορος καὶ τὸν λόγον πείθειν
τοὺς ἀκούοντας· εἰ δὲ μή, τήν γ’ εὐγνωμοσύνην ἀεὶ προ-
τακτέον τοῦ λόγου. πέμπτον ἀνδρεῖον εἶναι τὴν ψυχήν,
ἵνα μὴ παρὰ τὰ δεινὰ καὶ τοὺς κινδύνους ἐγκαταλίπῃ τὸν
δῆμον.Φρονώ λοιπόν ότι όλοι σας θα συμφωνήσετε μαζί μου ότι αι εξής είναι (αι κύριαι) ιδιότητες του δημοτικού: Πρώτον μεν πρέπει από πατέρα και μητέρα να έχη γεννηθή ελεύθερος ίνα μη, λόγω της ατυχίας του, του να μη γεννηθή από ελευθέρους γονείς, αντιπαθή τους νόμους που είναι το θεμέλιον του λαοκρατικού μας πολιτεύματος. Δεύτερον δε οι πρόγονοί του να έχουν προσφέρει ευεργεσίαν τινά εις τον δήμον, ή, πράγμα που είναι αναγκαιότατον, να μη υπάρχη εκ μέρους των προγόνων ουδεμία έχθρα (κατά του πολιτεύματος) και τούτο ίνα μη, εκδικούμενος διά τα ατυχήματα των προγόνων του, επιχειρήση να κάμη κακόν εις την πόλιν. [170] Τρίτον, ως προς τον καθημερινόν τρόπον της ζωής του, πρέπει εξ ιδιοσυγκρασίας να είναι σώφρων και ολιγοδάπανος, διά να μη αναγκάζεται, προς ικανοποίησιν των ακολάστων δαπανών του, να χρηματίζεται προς βλάβην του δήμου. Τέταρτον να είναι δυνατός και στοχαστικός εις το λέγειν. Διότι είναι καλόν, δια μεν της σκέψεώς του να προτείνη τα βέλτιστα εις την Πολιτείαν, διά δε της μορφώσεώς του να είναι ικανός εις το λέγειν και να πείθη τους ακροατάς του. Εάν δε δεν υπάρχουν και τα δύο τότε προτιμοτέρα της δυνάμεως του λόγου είναι η χρηστότης. Πέμπτον ο φίλος του δήμου πρέπει να είναι γενναιόψυχος ίνα μη, εν καιρώ κινδύνων και πολέμων, εγκαταλείπη τον λαόν.
ΑΓΝΩΣΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ
Ισοκράτης, Περί Ειρήνης 8.38- 8.40
Εισαγωγή
Στο παρακάτω απόσπασμα ο Ισοκράτης επικρίνει τη στάση των δημαγωγών που προσπαθούν να κερδίσουν την εύνοια των ακροατων σε αντίθεση με όσους ενδιαφέρονται για την κοινή σωτηρία.
Αδίδακτο Κείμενο
δοκεῖ μὲν γάρ μοι βέλτιον εἶναι διαλεχθῆναι περὶ αὐτῶν, ὁρῶ δ’ ὑμᾶς χαλεπώτερον διατιθεμένους πρὸς τοὺς ἐπιτιμῶντας ἢ πρὸς τοὺς αἰτίους τῶν κακῶν γεγενημένους. οὐ μὴν ἀλλ’ αἰσχυνθείην ἄν, εἰ φανείην μᾶλλον φροντίζων τῆς ἐμαυτοῦ δόξης ἢ τῆς κοινῆς σωτηρίας. ἐμὸν μὲν οὖν ἔργον ἐστί, καὶ τῶν ἄλλων τῶν κηδομένων τῆς πόλεως, προαιρεῖσθαι τῶν λόγων μὴ τοὺς ἡδίστους, ἀλλὰ τοὺς ὠφελιμωτάτους· ὑμᾶς δὲ χρὴ πρῶτον μὲν τοῦτο γιγνώσκειν, ὅτι τῶν μὲν περὶ τὸ σῶμα νοσημάτων πολλαὶ θεραπεῖαι καὶ παντοδαπαὶ τοῖς ἰατροῖς εὕρηνται, ταῖς δὲ ψυχαῖς ταῖς ἀγνοούσαις καὶ γεμούσαις πονηρῶν ἐπιθυμιῶν οὐδέν ἐστιν ἄλλο φάρμακον πλὴν λόγος ὁ τολμῶν τοῖς ἁμαρτανομένοις ἐπιπλήττειν, ἔπειθ’ ὅτι καταγέλαστόν ἐστιν τὰς μὲν καύσεις καὶ τὰς τομὰς τῶν ἰατρῶν ὑπομένειν ἵνα πλειόνων ἀλγηδόνων ἀπαλλαγῶμεν, τοὺς δὲ λόγους ἀποδοκιμάζειν πρὶν εἰδέναι σαφῶς εἰ τοιαύτην ἔχουσιν τὴν δύναμιν ὥστ’ ὠφελῆσαι τοὺς ἀκούοντας.
Λεξιλόγιο
- ἐπιτιμάω / ἐπιτιμῶ: κατακρίνω (ἐπι-: δείχνει την επίθεση)
- ἀλγηδών: 1. πόνος (ψυχικός ή σωματικός), 2. οδύνη (π.βλ. οσφυαλγία)
Με ποια επιχειρήματα προσπαθει ο Ισοκράτης να πείσει τους ακροατές για την αξία του λόγου;METAΦΡΑΣΗΓιατί νομίζω πως είναι καλύτερο να μιλήσω γι' αυτά, βλέπω όμως πως οργίζεστε πιο πολύ εναντίον εκείνων που κατακρίνουν τα κακά παρά εναντίον εκείνων που υπήρξαν αίτιοί τους. Παρόλα αυτά θα ντρεπόμουν, αν φαινόμουν πως φροντίζω πιο πολύ για την υπόληψή μου παρά για την κοινή σωτηρία. Καθήκον βέβαια δικό μου και των άλλων που φροντίζουν για το συμφέρον της πόλης είναι να προτιμούμε τους λόγους, όχι τους πιο ευχάριστους αλλά τους πιο ωφέλιμους· και σεις πρέπει πρώτα–πρώτα αυτό να γνωρίζετε, ότι δηλ. για τις αρρώστιες του σώματος οι γιατροί έχουν βρει πολλά και κάθε είδους φάρμακα, για τις ψυχές όμως που σφάλλουν και είναι γεμάτες από κακές επιθυμίες δεν υπάρχει άλλο φάρμακο από το λόγο που τολμά να επικρίνει όσους κάνουν σφάλματα, και από την άλλη, ότι είναι γελοίο πράγμα να υπομένουμε τις καυτηριάσεις και τις τομές των γιατρών, για να απαλλαγούμε από περισσότερους πόνους, να αποκρούομε όμως τους λόγους, προτού εξακριβώσουμε πλήρως αν έχουν τέτοια δύναμη που να ωφελήσουν τους ακροατές.