Μάθημα : Τάξη Α΄ - ΕΝΟΤΗΤΑ 1: Ψηφιακός Κόσμος
G60106 - Δέσποινα Πολίτου
Περιγραφή Μαθήματος
Στο μάθημα αυτό θα γνωρίσουμε τον όρο "ψηφιακός" και τις αρχές στις οποίες έχει βασιστεί η κατασκευή του υπολογιστή.
Ψηφιακό σύστημα είναι ένα σύστημα που παίρνει συγκεκριμένες (διακριτές) τιμές.
Αναλογικό είναι ένα σύστημα του οποίου οι τιμές είναι συνεχόμενες.
Τα περισσότερα φυσικά σήματα είναι αναλογικά (π.χ. ομιλία).
Ένα αναλογικό σήμα μπορεί να μετατραπεί σε ψηφιακό και αντίστροφα.
Παράδειγμα
Μία αναλογική συσκευή που χρησιμοποιούμε για τη μέτρηση της θερμοκρασίας του σώματός μας είναι το υδραργυρικό θερμόμετρο. Η στάθμη του υδραργύρου που βρίσκεται μέσα στο θερμόμετρο, παίρνει όλες τις ενδιάμεσες τιμές, για να απεικονίσει τελικά την τρέχουσα θερμοκρασία μας.
Αντίθετα το ψηφιακό θερμόμετρο δείχνει κάθε φορά ξεχωριστά (διακριτά) ψηφία αριθμών και όχι όλες τις ενδιάμεσες τιμές.

Ο υπολογιστής είναι ψηφιακή ή αναλογική συσκευή;
Ο υπολογιστής είναι μια μηχανή που δουλεύει με ηλεκτρικό ρεύμα. Τα ηλεκτρονικά του κυκλώματα καταλαβαίνουν μόνο δύο καταστάσεις:
- περνάει ρεύμα μέσα από ένα καλώδιο και
- δεν περνάει ρεύμα μέσα από ένα καλώδιο
Εφόσον λοιπόν μπορεί να αναγνωρίσει μόνο δύο διαφορετικές καταστάσεις (την απουσία και την παρουσία ρεύματος), για να εκτελέσει τους υπολογισμούς του, ο υπολογιστής είναι μια ψηφιακή συσκευή.
Οι πρώτοι υπολογιστές δημιουργήθηκαν για να εκτελούν αριθμητικές πράξεις. Υπήρχε όμως ένα πρόβλημα: οι άνθρωποι τότε όπως και σήμερα όταν κάνουν πράξεις χρησιμοποιούν τα 10 ψηφία, από 0 ως 9. Θα έπρεπε επομένως με κάποιο τρόπο τα 10 αυτά ψηφία να αναπαρασταθούν με συνδυασμούς των δύο καταστάσεων που αναγνωρίζει ο υπολογιστής. Τη λύση έδωσε το δυαδικό σύστημα αρίθμησης, σύμφωνα με το οποίο τα μοναδικά σύμβολα που απαιτούνται για τη γραφή όλων των αριθμών είναι μόνο δύο: το 0 και το 1.
Το δυαδικό ψηφίο ονομάζεται μπιτ (bit - binary digit), παίρνει τις τιμές 0 ή 1 και είναι η βασική μονάδα πληροφορίας των υπολογιστών. Τα δυαδικά ψηφία χρησιμοποιούνται για την παράσταση όλων των μορφών δεδομένων στον υπολογιστή: αριθμοί, κείμενο, εικόνες, ήχοι.
Ο υπολογιτσής λοιπόν αυτό που καταλαβαίνει είναι το 0 και το 1, που αντιστοιχούν στα ψηφία του δυαδικού συστήματος αρίθμησης. Οι άνθρωποι όμως χρησιμοποιούμε τα δεκαδικό σύστημα. Ας γνωρίσουμε πώς μπορούμε να μετατρέψουμε έναν δεδαδικό αριθμό σε δυαδικό και αντίστοφα.
Έστω ότι έχουμε τον αριθμό 165. Για να τον μετατρέψουμε σε δυαδικό, χρησιμοποιούμε συνεχείς διαιρέσεις με το δύο, μέχρι να βρούμε πηλίκο 0. Έστι λοιπόν έχουμε:
165/2=82 και υπόλοιπο 1
82/2= 41 και υπόλοιπο 0
41/2= 20 και υπόλοιπο 1
20/2= 10 και υπόλοιπο 0
10/2= 5 και υπόλοιπο 0
5/2 = 2 και υπόλοιπο 1
2/2 = 1 και υπόλοιπο 0
1/2 = 0 και υπόλοιπο 1
Στη συνέχεια τοποθετούμε τα υπόλοιπα που βρήκαμε από το τελευταίο προς το πρώτο κι έτσι έχουμε τον δυαδικό αριθμό που ζητάμε. Στην περίπτωσή μας λοιπόν, ο αριθμός 165 στο δυαδικό σύστημα είναι ο 10100101.
Αν θέλουμε τώρα να μετατρέψουμε το 10100101 σε δεκαδικό, πρέπει να λάβουμε υπόψη μας τον παρακάτω πίνακα, και να προσθέσουμε όλα τα 1 που έχουμε.
27 26 25 24 23 22 21 20 128 64 32 16 8 4 2 1 Έτσι, για τον αριθμό 10110101 προσθέτουμε τα βάρος των δυαδικών του ψηφίων, δηλαδή όλα τα 1, όπως προκύπτουν από τον πίνακα:
Βάρη 128 64 32 16 8 4 2 1 Δυαδικός αριθμός 1 0 1 0 0 1 0 1 Συνοψίζοντας έχουμε τις εξής προσθέσεις:
128+32+4+1=165
Έτσι ο δυαδικός αριθμός 10100101 στο δεκαδικό σύστημα είναι ο αριθμός 165.
Δοκιμάστε μόνοι σας να μετατρέψετε δεκαδικούς αριθμούς στο δυαδικό σύστημα και αντίστροφα. Είναι ο μόνο τρόπος να κατανοήσετε την παραπάνω διαδικασία.
Επειδή εκτός από τους αριθμούς θέλουμε να γράφουμε και κείμενα στον υπολογιστή, πρέπει να γίνει αντιστοίχιση των γραμμάτων και των συμβόλων που χρησιμοποιούμε στη γραφή με ένα μοναδικό συνδυασμό των δύο ψηφίων 0 και 1. Ονομάζουμε κωδικοποίηση τη διαδικασία αυτής της αντιστοίχισης.
Κλασσικό παράδειγμα είναι ο κώδικας Μορς που κωδικοποιεί ένα σύνολο γραμμάτων, αριθμών και συμβόλων σε μια σειρά από τελείες και παύλες. Ο κώδικας Μορς χρησιμοποιείται ακόμα και σήμερα για τη μετάδοση μηνυμάτων από απόσταση.
Παρόμοια τεχνική χρησιμοποιείται και στους υπολογιστές για να κωδικοποιήσουμε τα γράμματα, τους αριθμούς και άλλα σύμβολα στίξης κλπ, με 0 και 1 (δυαδικά ψηφία -bit).
Ο αριθμός των bit που χρησιμοποιούμε εξαρτάται από το πόσα σύμβολα θέλουμε να αναπαραστήσουμε (κωδικοποιήσουμε). Γενικά ισχύει πως ν δυαδικά ψηφία μας δίνουν τη δυνατότητα να αναπαραστήσουμε 2ν σύμβολα. Για παράδειγμα 2 δυαδικά ψηφία δημιουργούν 4 συνδυασμούς (00, 01, 10, 11) και άρα αρκούν για να αναπαραστήσουν τέσσερα μόνο σύμβολα.
Κώδικας ASCII
Ο κώδικας ASCII προέκυψε από την ανάγκη όμοιας κωδικοποίησης του συνόλου των χαρακτήρων που χρησιμοποιούμε σε όλους τους υπολογιστές. Είναι ένα κωδικοποιημένο σύνολο χαρακτήτων όπως αυτό χρησιμοποιείται σήμερα στην αγγλική και σε άλλες δυτικοευρωπαϊκές γλώσσες. Περιλαμβάνεις 256 διαφορετικούς χαρακτήρες (λατινικά και ελληνικά γράμματα, κεφαλαία και μικρά, ψηφία, σημεία στίξης κλπ). Κάθε χαρακτήρας αντιστοιχεί σε ένα διαφορετικό συνδυασμό οκτώ ψηφίων από 0 και 1 (28 = 256).

Κάθε χαρακτήρας λοιπόν στον υπολογιστή μετατρέπεται σε μια σειρά από 8 bit. Για να μετράμε πιο εύκολα τη χωρητικότητα της μνήμης και των αποθηκευτικών μέσων, δημιουργήθηκε το Byte, μια νέα μονάδα μέτρησης. Λόγω του μεγάλου πλήθους των δεδομένων, χρησιμοποιούμε μονάδες πολλαπλάσιων του Byte:
1 Kilobyte (κιλομπάιτ) ή Kb = 1024 Byte ˜ 1000 Byte
1 Megabyte (μεγαμπάιτ) ή Mb = 1024 Kb ˜ 1000 Kb
1 Gigabyte (γιγαμπάιτ) ή Gb = 1024 Mb ˜ 1000 Mb
1 Terabyte (τεραμπάιτ) ή Tb = 1024 Gb ˜ 1000 Gb
1 Petabyte (πεταμπάιτ) ή Pb = 1024 Tb ˜ 1000 Tb
Κάθε πολλαπλάσιο του byte είναι 1024 φορές από το προηγούμενο. Επειδή όμως η μετατροπή από το ένα πολλαπλάσιο στο άλλο με βάση το 1024 είναι δύσκολη, συνηθίζεται να χρησιμοποιούμε ως βάση το 1000.