Μάθημα : Νεοελληνική Λογοτεχνία (Β' Λυκείου)

Ι. Συμφωνείτε με το παρακάτω σχόλιο του Κώστα Σεργιόπουλου; Ποια στοιχεία της νουβέλας θα χαρακτηρίζατε ηθογραφικά; Υπάρχουν ρεαλιστικά ή νατουραλιστικά χαρακτηριστικά στο έργο; 

«Ο ουσιαστικός προβληματισμός του, η πνευματική ανησυχία και το πάθος του, κι απ' την άλλη μεριά, […] η μελέτη του μαρξισμού και του σοσιαλισμού, αποτέλεσαν τους βασικούς παράγοντες που τον οδήγησαν [= τον Θεοτόκη] να διαμορφώσει τη συγγραφική του προσωπικότητα και να δώσει στο περιφρονημένο αυτό είδος, όπως θεωρείται από μερικούς η ηθογραφία, βάθος και περιεχόμενο όχι λιγότερο ουσιαστικό απ’ όσο της είχαν δώσει νωρίτερα ο Βιζυηνός κι ο Παπαδιαμάντης, ανακατεύοντας μέσα στο νατουραλισμό του αδιόρατες συμβολιστικές αποχρώσεις, ίσα - ίσα για να γίνει πιο υποβλητικός, βαθαίνοντας στην ψυχολογία των προσώπων και πλάθοντας ζωντανούς ανθρώπινους χαρακτήρες». 

Κώστας Στεργιόπουλος, «Ο χαρακτήρας της πεζογραφίας του Θεοτόκη», στο Περιδιαβάζοντας. Στο χώρο της παλιάς πεζογραφίας μας. Τόμος Β΄, Αθήνα, Κέδρος, 1986, σσ. 171 - 172.

ΙΙ. Συμφωνείτε με την κριτική του Άγγελου Τερζάκη; Το χρήμα είναι υπεύθυνο για τη στάση των ηρώων; Υπάρχει άλλη επαναλαμβανόμενη φράση στο κείμενο και ποια θέση του συγγραφέα αναδεικνύει; 

«Ποιος φταίει; Η ερώτηση ανεβαίνει αυθόρμητα στα χείλη του αναγνώστη σαν τελειώσει το διήγημα —κι αυτό είναι εκείνο που είχε αποζητήσει ο συγγραφέας. Την απάντηση την έχει άλλωστε δώσει ο ίδιος με το «λάιτ μοτίβ»* του έργου: "Ανάθεμά τα τα τάλαρα!". Το λέει η Τρινκούλαινα, το λέει ο Αντρέας, —όταν βλέπει πως η ευτυχία χάθηκε πια— και τα δυο φαινομενικά αντίπαλα μέρη». Με τις κοινωνικές συνθήκες της εποχής, σωτηρία δεν υπάρχει· οι άνθρωποι προστυχεύουν, τα ευγενικά συναισθήματα σβήνουν, τα πάντα γίνονται αντικείμενα συναλλαγής. Συμπόνια βαθιά μας απομένει, σαν κατακάθι, για όλους ανεξαίρετα τους ήρωες, αφού όλοι τους είναι θύματα και κανένας τους προσωπικά φταίχτης. Το

δίπτυχο των αξιών, που εκφράζεται στον τίτλο του έργου, μένει, έτσι, γενικότερα αποφασιστικό και καλύπτει το μεγαλύτερο ποσοστό του Θεοτοκικού έργου· Τιμή-Χρήμα» (Κωνσταντίνος Θεοτόκης, Βασική Βιβλιοθήκη, Τόμ. 31, σ. 16).

ΙΙΙ.  Σοφοκλής, Αντιγόνη (στίχοι 295-300)

ΚΡΕΩΝ :"Γιατί καμιά συνήθεια ανάμεσα στους ανθρώπους δεν βλάστησε άλλη τόσο κακή σαν

το χρήμα. Αυτό και πόλεις κυριεύει, αυτό και ξεσπιτώνει άντρες, αυτό και καθοδηγεί και

διαστρέφει τις δίκαιες γνώμες των ανθρώπων, ώστε να στρέφονται σε αισχρές πράξεις. Δείχνει δε στους ανθρώπους να κάνουν πανουργίες και να γνωρίζουν κάθε ανόσιο έργο.''

Σοφοκλέους Αντιγόνη, Β΄ Γενικού Λυκείου, ΙΤΥΕ «Διόφαντος», 2012, σ. 60.

*

3) Σοφοκλής, Αντιγόνη ( Γ στάσιμο, στίχοι 781-800)

ΤΡΙΤΟ ΣΤΑΣΙΜΟ

ΧΟ. Έρωτα, που δε γονάτισες ποτέ στον πόλεµο, Έρωτα,

που ορµάς και γεµίζεις την πλάση, που στ' απαλά τα

µάγουλα της κόρης νυχτερεύεις, που σεργιανάς τις

θάλασσες και των ξωµάχων τα κατώφλια, κανείς δε σου

γλυτώνει µηδέ θνητός µηδέ αθάνατος• φωλιάζεις στο κορµί

και το µανίζεις.

Εσύ των δικαίων ξεστρατίζεις το νου

και στο χαµό τον σέρνεις•

εσύ και τούτη την αµάχη φούντωσες

µέσα σ' αυτό το σόι-

της γόνιµης νύφης νικά

λαγαρός των βλεφάρων ο πόθος

που κυβερνά συντροφικά

µε τους άλλους θεσµούς τους µεγάλους.

Η Αφροδίτη δίχως µέριµνες µας περιπαίζει.

Σοφοκλέους Αντιγόνη, Β΄ Γενικού Λυκείου, ΙΤΥΕ «Διόφαντος», 2012, σ. 101.