Μάθημα : ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ

Με βάση τα τρία παραθέματα που σας δίνονται και τις ιστορικές σας γνώσεις, να αναφερθείτε:

α) στις βασικές θέσεις του πολιτικού προγράμματος και το όραμα του Βενιζέλου

και β) να αποτιμήσετε κατά πόσο οι αλλαγές που επέφερε τότε ο Βενιζέλος ανταποκρίνονταν στα αιτήματα του κινήματος στο Γουδί (1909).

ΚΕΙΜΕΝΟ Α: Προκήρυξη του Στρατιωτικού Συνδέσμου

την ημέρα του κινήματος, 15 Αυγούστου 1909

"Προς την Α.Μ. τον Βασιλέα, την Κυβέρνησιν και τον Ελληνικόν Λαόν.

Ο Σύνδεσμος των αξιωματικών του Εθνικού Στρατού της Ξηράς και του Ναυτικού … προβαίνει εις την υποβολήν ιεράς παρακλήσεως προς τον Βασιλέα … και προς την Κυβέρνησίν του, όπως ολοψύχως επιδοθώσιν εις την άμεσον και ταχείαν ανόρθωσιν των κακώς εν γένει εχόντων, ιδία δε των του Στρατού και του Ναυτικού … Ο Στρατιωτικός Σύνδεσμος ποθεί … όπως η Διοίκησις της Χώρας καταστή χρηστή και έντιμος, όπως η Δικαιοσύνη απονέμηται ταχέως μετ’ αμεροληψίας και ισότητος προς άπαντας εν γένει τους πολίτας αδιακρίτως τάξεως, όπως η Εκπαίδευσις του Λαού καταστή λυσιτελής δια τον πρακτικόν βίον και τας στρατιωτικάς ανάγκας της Χώρας, όπως η ζωή, η τιμή και η περιουσία των πολιτών εξασφαλισθώσιν, και τέλος όπως τα οικονομικά ανορθωθώσι».                                

(Γ. Κορδάτος: Ιστορία της νεώτερης Ελλάδας, Ε΄, σ. 114-7).

ΚΕΙΜΕΝΟ Β: Δύο αποσπάσματα από τον λόγο του Ελευθερίου Βενιζέλου

στις 5.9.1910 στην πλατεία Συντάγματος

α απόσπασμα: «Συμπολίται,

Γνωρίζετε ποία υπήρξαν τα αίτια, τα οποία προεκάλεσαν την εξέγερσιν του Αυγούστου παρελθόντος έτους, επομένως δεν έχω ανάγκην να υπομνήσω αυτά εις υμάς δια μακρών … Αστική δικαιοσύνη εφαρμόζουσα προς ρύθμισιν των σχέσεων του συγχρόνου βίου νομοθεσίαν χρονολογουμένην από 15 και 20 αιώνων … Εμπορική νομοθεσία χρονολογουμένη από ενός αιώνος … Ποινική διαδικασία ήτις … κινείται βραδύτατα … Δημοσία εκπαίδευσις, ήτις … εκτρέφει δι’ ανεπαρκούς άλλως τε μορφώσεως τροφίμους του προϋπολογισμού ανικάνους δια κάθε άλλο πλουτοπαραγωγόν επάγγελμα… … Η Διοίκησις φατριάζουσα … … Έλλειψις αγροτικής ασφαλείας … Αδιαφορία εντελής προς τας εργατικάς και αγροτικάς τάξεις … Ανικανότης προς παρασκευήν αναλόγου προς τους πόρους της χώρας αλλά φερεγγύου και ετοιμοπολέμου πάντοτε στρατιωτικής δυνάμεως … Η εκ των εκλογών της 8ης Αυγούστου προελθούσα λαϊκή αντιπροσωπεία αποστολήν έχει όπως αναθεωρήση ωρισμένας διατάξεις του Συντάγματος. Αλλά θα παρεγνώριζέ τις προφανή αλήθειαν, εάν δεν ανεγνώριζεν, ότι εύρυνσις του κύκλου των εργασιών αυτής, όπως αναθεωρηθώσι και άλλαι διατάξεις του Συντάγματος, μη θίγουσαι ούτε την μορφήν της Πολιτείας, ούτε την εξουσίαν ή το πρόσωπον του Βασιλέως, ούτε την τάξιν της διαδοχής, ανταποκρίνεται προς ισχυράν αξίωσιν της Κοινής Γνώμης».

Γ. Κορδάτος: Ιστορία της νεώτερης Ελλάδας, Ε΄ σ. 210-5 ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΛΥΚΕΙΑ 2001

β απόσπασμα […] Δέν ἔρχομαι ἐνταῦθα ὡς ἀρχηγός νέου καί ἐσχηματισμένου κόμματος. Ἔρχομαι ἁπλῶς σημαιοφόρος νέων πολιτικῶν ἰδεῶν καί ὑπό τήν σημαίαν ταύτην καλῶ πάντας ἐκείνους, οἵτινες συμμερίζονται τάς ἰδέας ταύτας, ἐμπνέονται ἀπό τόν ἱερόν πόθον ν’ ἀφιερώσωσι πάσας τάς δυνάμεις τῆς ψυχῆς καί τοῦ σώματος, νά συντελέσωσιν εἰς τήν ἐπιτυχίαν τῶν ἰδεῶν τούτων. […] Δεν παραγνωρίζω, συμπολῖται, τάς δυσχερείας κατά τῶν ὁποίων ἔχει νά παλαίσῃ ὁ ἀνορθωτικός ἀγών διά νά στεφθῇ ὑπό πλήρους ἐπιτυχίας. Ἀλλά πιστεύω ἀκραδάντως ὅτι παρά την φθοράν τῶν ἐθνικῶν δυνάμεων, ἥν ἀπειργάσθη τόσον μακρά κακοδιοίκησις, οἱ ὑλικοί καί ἠθικοί πόροι τοῦ Ἔθνους εἶναι ἀκόμη τοσοῦτοι, ὥστε εἰς χεῖρας ἐμπνευσμένων ἐργατῶν τῆς ἀνορθώσεως να ἀρκέσωσιν εἰς ἀναδημιουργίαν Ἑλλάδος ἀνταποκρινομένης πρός τάς ἀξιώσεις τοῦ σημερινοῦ πολιτισμοῦ, ἱκανῆς νά ἐπισπάσῃ τήν ἐκτίμησιν τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου καί νά καταλάβῃ ἐντιμοτάτην θέσιν ἐν τῇ Οἰκογενείᾳ τῶν πεπολιτισμένων λαῶν, δυναμένης δέ τέλος, ὅταν γίνῃ καί ἠθικῶς καί ὑλικῶς ἰσχυρά, νά συντελέσῃ προς ἐξασφάλισιν τῆς Ἀνατολικῆς Εἰρήνης ὑπό ὅρους ἀσφαλίζοντας εἰς πάντας τούς κατοικοῦντας τήν Ἀνατολήν λαούς την πρόοδον καί την εὐημερίαν.

Γ. Θ. Μαυρογορδάτος, Μελέτες καί Κείμενα γιά τήν περίοδο 1909 – 1940, Ἀθήνα – Κομοτηνή: «Ἐκδόσεις Αντ. Ν. Σάκκουλα», χ.χ., σσ. 81-83. Ημερ Eπαν και Eσπερ Eπαν 2011

ΚΑΛΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ! 

Αφού μελετήσετε το παράθεμα που ακολουθεί και αξιοποιώντας τις ιστορικές σας γνώσεις:

 α) να παρουσιάσετε το Ραλλικό κόμμα, β) να εντοπίσετε τις διαφορές ανάμεσα στους Ραλλικούς και τους Φιλελεύθερους.

Το ραλλικό κόμμα

(…) Οι Ραλλικοί θεωρούσαν τα συνδικάτα και τους εργατικούς αγώνες δυσάρεστους νεωτερισμούς σε σημείο που πρότειναν να κατοχυρωθεί συνταγματικά ότι τουλάχιστον οι δημόσιοι υπάλληλοι δεν μπορούσαν να συνδικαλιστούν παρά μόνο με την (ανακλητή) άδεια της εκτελεστικής εξουσίας. Όταν το 1914 η κυβέρνηση των Φιλελευθέρων απάντησε σε απεργία των σιδηροδρομικών με νόμο που επέτρεπε την επιστράτευση τους, η κοινοβουλευτική ομάδα των Ραλλικών υποστήριξε το νομοσχέδιο, επισημαίνοντας ότι κατατέθηκε με καθυστέρηση. Με την ευκαιρία ο αρχηγός τον κόμματος επέκρινε στη Βουλή τις συνεπαγωγές της φιλελεύθερης κοινωνίας: την «υπερεκτίμηση» της εργασίας, τη διάλυση της «κοινωνικής αλληλεγγύης» μέσω των σύγχρονων μεθόδων των εργατικών αγώνων, τον «εκβιασμό» και την «αναρχία». Το σύνταγμα, είπε, δεν αναγνώριζε τάξεις, αλλά η παραχώρηση του δικαιώματος της απεργίας τις εμπεριείχε. Στην αντιπαράθεση με τον Βενιζέλο φάνηκε ότι οι δύο πολιτικοί ξεκινούσαν από διαφορετικές προϋποθέσεις. Ο συντηρητικός Ράλλης από τις άμεσες εμπειρίες της προβιομηχανικής βιοτεχνίας, όπου ο φιλόπονος ήταν εύκολο να φτιάξει κάτι και να γίνει κύριος του εαυτού του, ο φιλελεύθερος πρωθυπουργός έχοντας κατά νου την τάση προς το μέλλον με την ανάπτυξη μεγάλων επιχειρήσεων που θα απασχολούσαν μάζες εργατών, οι οποίοι δεν θα είχαν καμία δυνατότητα να αποταμιεύσουν με φιλοπονία και οικονομία το αναγκαίο κεφάλαιο για τις επενδύσεις μιας σύγχρονης επιχείρησης και θα παρέμεναν ως εκ τούτου σε σχέση εξαρτημένης εργασίας. Ο πρώτος έβλεπε στην απεργία την επικίνδυνη διατάραξη μιας πατριαρχικής κοινωνικής δομής, ο δεύτερος το αναγκαίο μέσο των εργατικών αγώνων στη μαζική βιομηχανική κοινωνία, το οποίο επιβαλλόταν να περιοριστεί μόνο για χάρη της κοινωνικής τάξης πραγμάτων και της αποτελεσματικότητας της οικονομίας και της δραστηριότητας της κυβέρνησης.

Η. Gunnar, Τα πολιτικά κόμματα στην Ελλάδα, 1821-1936, τόμος Β’, εκδ. ΜΙΕΤ, Αθήνα 2006; σελ. 820-822

ΚΑΛΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ! 

Λαμβάνοντας υπόψη τις ιστορικές σας γνώσεις και τα στοιχεία από το ιστορικό παράθεμα να υπογραμμίσετε τις ομοιότητες και τις διαφορές ανάμεσα στο κόμμα του Θεοτόκη και στο κόμμα των φιλελευθέρων.

Το κόμμα του Θεοτόκη

Σχετικά συγκρατημένη και με διαφοροποιήσεις ήταν η τακτική του κόμματος του Θεοτόκη, η οποία, παρά τη διαφορετική της άποψη για τη νομική πλευρά της διάλυσης της Α Αναθεωρητικής Βουλής το 1910, δεν είχε συμμετάσχει στις εκλογές και είχε επανέλθει στη Βουλή επίσης το 1912. Η συντηρητική αντίληψη για την κοινωνία και το διαφορετικό πολιτικό ύφος μπορεί να χώριζαν τους Θεοτοκικούς από τους Φιλελεύθερους – στα πρακτικά ζητήματα όμως η απόσταση ήταν πολύ μικρότερη από εκείνη μεταξύ Φιλελευθέρων και Ραλλικών. Οι Θεοτοκικοί ήθελαν να βελτιώσουν τη φιλελεύθερη πολιτική, να διορθώσουν τα λάθη του Βενιζέλου. Τα δύο κόμματα συμφωνούσαν για τη συγκέντρωση όλων των δυνάμεων στον εξοπλισμό, ζήτημα για το οποίο ειδικά ο Θεοτόκης τόσα είχε προσφέρει – ενστάσεις υπήρχαν όμως κατά της δημοσιονομικής πολιτικής και της διαμόρφωσης του προϋπολογισμού. Το πρόγραμμα του κόμματος στην κοινωνική πολιτική ήταν επίσης μετριοπαθές. Οι Θεοτοκικοί επέκριναν τον Βενιζέλο, επειδή με το ένα χέρι μοίραζε υποσχέσεις στους «πλουτοκράτες» και με το άλλο στους εργάτες. Ο Θεοτόκης υποσχόταν φορολογικές ελαφρύνσεις για τα χαμηλά εισοδήματα και τους αγρότες, τόνιζε όμως ταυτόχρονα ότι με τους νόμους για την προστασία της εργασίας η κυβέρνηση δημιουργούσε «ορέξεις» τις οποίες δεν μπορούσε να ικανοποιήσει. Σε σχέση με το δικαίωμα της απεργίας, ο Θεοτόκης υποστήριζε κατά βάση τις ίδιες θέσεις με τον Βενιζέλο και το υπερασπιζόταν ως στοιχείο της ελευθερίας των συμβάσεων – θεωρούσε ωστόσο τους εργατικούς αγώνες καταστροφικούς, επειδή η οικονομία ήταν αδύναμη. Στην εξωτερική πολιτική ο Θεοτόκης ενθάρρυνε το 1912 την κυβέρνηση να συμμετάσχει στον πόλεμο στο πλευρό της Ιταλίας, συμφώνησε όμως αργότερα με τον Ράλλη στην καταρχήν κριτική της πολιτικής συμμαχιών, της εισόδου της Ελλάδας στον Α’ Βαλκανικό πόλεμο και στην Ειρήνη του Βουκουρεστίου.

Η. Gunnar, Τα πολιτικά κόμματα στην Ελλάδα, 1821-1936, τόμος Β’, εκδ. ΜΙΕΤ, Αθήνα 2006, σελ. 827-828

ΚΑΛΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ!

Αλέξανδρος Παπαναστασίου

Κρίνοντας από τις ιστορικές σας γνώσεις και από τα ακόλουθα παραθέματα

να γράψετε ένα κείμενο για τις θέσεις των αριστερών κομμάτων.

Παράθεμα 1: Ἡ ἐπαχθής ἐργασία γυναικῶν καί ἀνηλίκων καί οἱ... βάρβαροι

... Δέν θά  ὁμιλήσω ἐπί τῆς οὐσίας, διότι ἀρκετά ὡρίμασεν ἡ ἰδέα ὅτι αἱ κοινωνίαι, αἱ ὁποῖαι πιέζουσι τάς γυναῖκας καί τά ἀνήλικα δι’ ἐπαχθοῦς ἐργασίας, ὁμοιάζουσι μέ τούς βαρβάρους, οἵτινες ἀποκόπτουσι τά δένδρα, ἵνα κόψωσι τούς καρπούς...                

  19 Δεκεμβρίου 1911, Ἀγόρευση στή Β΄ Ἀναθεωρητική Βουλή

Παράθεμα 2: Βαλκανική Συμπολιτεία

Καλλιέργεια φιλικῶν σχέσεων μέ τά Κράτη τοῦ Αἴμου ἐπί σκοπῷ προαγωγῆς τῶν σχέσεων τούτων εἰς συμπολιτειακάς.                   1910 – Πρόγραμμα του «Λαϊκού Κόμματος»

Παράθεμα 3: «Ἡ πνευματική ἀνύψωσις τῶν μορτιτῶν*»

... Ἀποκατάστασις τῶν μορτιτῶν τῆς Θεσσαλίας καί τῶν ἄλλων μερῶν τῆς Ἑλλάδος εἰς ἰδιοκτήτας, χαρακτηριζομένης ἀμέσως τώρα τῆς σχέσεως τῶν μορτιτῶν ὡς ἐμπραγμάτου καί οὐχί ὡς ἐνοχικῆς. [...] Οἱ μορτῖται νά καταστοῦν σχεδόν κύριοι τῶν ὑπ’ αὐτῶν καλλιεργουμένων κτημάτων, μηδενός πλέον δικαιουμένου νά τούς ἀποπέμψῃ καί νά ἐνισχυθῇ ὁ πρός βελτίωσιν τῆς καλλιέργειας ζῆλος των, ἀφοῦ τό κέρδος ἐκ τῆς αὐξήσεως τῆς παραγωγῆς θά περιέλθῃ εἰς αὐτούς, ὄχι δέ καί εἰς τόν τσιφλικοῦχον. [...]. Τό μέτρον θά ἔχῃ ὡς συνέπειαν τήν ἠθικήν καί πνευματικήν ἀνύψωσιν τῶν δυστύχων μορτιτῶν, οἵτινες ὡς ἐκ τῆς οἰκονομικῆς ἐξαρτήσεώς των ὑστεροῦν καί ὑπό τήν ἔποψιν πνευματικῆς μορφώσεως καί ὑπό τήν ἔποψιν τοῦ φρονήματος.

29 Αὐγούστου 1909 – «Τί πρέπει νά γίνη» - Το Δ.Σ. τῆς Κοινωνιολογικῆς Ἑταιρείας

*μορτίτες ήταν οι κολίγοι, δηλαδή οι αγροτικές οικογένειες που ήταν προσαρτημένες στο τσιφλίκι το οποίο με τον ιδρώτα τους καλλιεργούσαν καταβάλλοντας το 30-50% της παραγωγής στον γαιοκτήμονα.

Παράθεμα 4: Ἡ δημοτική ἐκπαίδευσις: «βάσις τῆς ἐθνικῆς προόδου»

... Ἡ βελτίωσις τῆς ἐκπαιδεύσεως, ἰδίᾳ δέ τῆς δημοτικῆς, παρέχει τήν πνευματικήν τροφήν τοῦ λαοῦ καί ἀποτελεῖ τήν βάσιν τῆς ἐθνικῆς προόδου. Τοῦτο δύναται νά πραγματοποιηθῇ κυρίως δι’ ὅσον τό δυνατόν μεγαλυτέρας αὐξήσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἑξαταξίων δημοτικῶν σχολίων, βελτιώσεως τῆς διδασκαλίας καί θεμελιώσεως αὐτῆς εἰς τήν ἀλήθειαν [...] καί τέλος διά συστάσεως ἐπαγγελματικῶν σχολείων (βιοτεχνῶν καί γεωργῶν), ἄνευ τῶν ὁποίων δέν εἶναι δυνατόν νά ἀποκτήσωμεν οὔτε καλήν γεωργίαν, οὔτε καλήν βιομηχανίαν καί δι’ εἰσαγωγῆς τοῦ θεσμοῦ τῆς συνεκπαιδεύσεως ἀρρένων καί θηλέων εἰς τά δημοτικά σχολεῖα...                                                                               29/8/1909 – «Τί πρέπει νά γίνη»

Παράθεμα 5: «Προαγωγή καί διάδοσις τῶν ἐπιστημῶν εἰς τόν λαόν»

Να μεταρρυθμισθῇ τό ἐκπαιδευτικόν σύστημα κατά τρόπον ἐξασφαλίζοντα τήν προαγωγήν καί διάδοσιν τῶν ἐπιστημῶν εἰς τόν λαόν, ἀπό τῆς ταχυτέρας πνευματικῆς ἀναπτύξεως τοῦ ὁποίου θέλει ἐξαρτηθῇ προφανῶς καί ἡ αὔξησις τῆς πολιτικῆς ἐπιρροῆς του καί ἡ πρός τό συμφέρον του μεταρρύθμισις τοῦ οἰκονομικοῦ ὀργανισμοῦ. [...]. Διά μιᾶς σειρᾶς μέτρων (αὔξησις ἑξαταξίων δημοτικῶν σχολείων, συνεκπαιδεύσεως ἀρρένων καί θηλέων, ὑποτροφιῶν κλπ) θά ἀπαλλαγῇ ἡ ἐκπαίδευσις ἀπό τόν σχολαστικισμόν πού μαραίνει τήν σκέψιν καί ἐν γένει θά ἐξυψωθῇ τό διανοητικόν ἐπίπεδον ὅλου τοῦ λαοῦ.                                                                                                          1910 – Πρόγραμμα «Λαϊκοῦ Κόμματος»

Παράθεμα 6: Ἐργατική νομοθεσία γιά νά γίνει ὁ «βίος τῶν ἐργατῶν κάπως... ἀνθρώπινος»

... Περιορισμός τῶν ὡρῶν ἐργασίας γενικῶς μέν εἰς 10 ὥρας καθ’ ἑκάστην, περιλαμβανομένου τοῦ χρόνου τῆς ἐν τῷ μεταξύ διακοπῆς τῆς ἐργασίας, διά δέ τάς γυναῖκας εἰς 9 ὥρας καθ’ ἑκάστην, περιλαμβανομένης διακοπῆς 1 ½ ὥρας κατά τήν μεσημβρίαν καί διακοπή τῆς ἐργασίας κατά τήν ἐποχήν τοῦ τοκετοῦ ἐπί 8 ἑβδομάδας καί διά τά παιδιά ἡλικίας 14-18 ἐτῶν εἰς 8 ὥρας, περιλαμβανομένης τῆς κατά μεσημβρίαν διακοπῆς. Ἀπαγόρευσις τῆς ἐργασίας εἰς παιδιά κάτω τῶν 14 ἐτῶν, καθιέρωσις τῆς Κυριακῆς ἀργίας, ἀναγκαστική ἀσφάλεια τῶν ἐργατῶν, ἄμεση θέσπισις ἀσφαλείας κατά τυχαίων ἀτυχημάτων εἰς τά ἐργοστάσια, ἡ ὁποία ἀσφάλεια δέν εἶναι δυνατόν νά προσκόψῃ εἰς ἐμπόδιόν τι, βαρύνουσα ἀποκλειστικῶς τούς ἐργοδότας.

Ἡ ἐργατική αὐτή νομοθεσία εἶναι ἀπαραίτητος διά νά ἀπαλλάξῃ τούς ἐργάτας ἀπό ὑπερβολικήν καί ἀνθυγιεινήν ἐκμετάλλευσιν καί νά καταστήσῃ τόν βίον αὐτῶν κάπως ἀνθρώπινον...

29 Αὐγούστου 1909 – «Τί πρέπει νά γίνη» - Το Δ.Σ. της Κοινωνιολογικής Εταιρείας

Παράθεμα 7: Γιά τόν Ἀλέξανδρο Παπαναστασίου

... Ὁ ἰδεολογικός μας ἡγέτης ἦταν ὁ Ἀλέξανδρος Παπαναστασίου πού ἀντιπροσώπευε τότε τό πνεῦμα τῆς προοδευτικῆς Δημοκρατίας. Αὐτόν πιστεύαμε καί ἀκολουθούσαμε τή «γραμμή» του καθώς λένε. [...]. Ὁ Παπαναστασίου μᾶς ἦταν ἀγαπητός σάν ἄνθρωπος, εὐγενικός καί γενναῖος καί ἱκανοποιοῦσε τή νεανική μας δίψα γιά προβληματισμό καί ἰδές. Ὁ λαός ἀληθινά δέν τόν ἀκολούθησε ποτέ. Ἦταν ἴσως πολύ διανοούμενος γιά τόν Ἕλληνα ψηφοφόρο. Γιά ἐμᾶς ὅμως ἦταν ἀκριβῶς τό εἶδος τοῦ ἀρχηγοῦ πού μᾶς χρειαζότανε τίς ὧρες ἐκεῖνες περισσότερο ἀπό τό καθετί. Φτάναμε ἀκόμη καί στό σπίτι του γιά νά ζητήσουμε παρηγοριά, στριμωχνόμασταν στό σαλόνι του, ὅσοι χωρούσαμε, καί κακοποιούσαμε, νομίζω, ἀρκετά τά ἔπιπλά του. [...]. Μετά τό γκρέμισμα τῆς δικτατορίας τοῦ Παγκάλου, στό σαλόνι τοῦ Παπαναστασίου εἰπώθηκαν λόγια πύρινα, γεμάτα αἰσιοδοξία γιά τό μέλλον τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Τά ἔπιπλα βέβαια κακόπαθαν πάλι, μά ὅλος ὁ κόσμος ἦταν πανευτυχισμένος...                                                                                               Γ. Θεοτοκᾶς, εφ. Το Βήμα, 29.4.1962

ΚΑΛΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ!